Vitaskuld hafa þeir helst fagnað birtingu bókanna sem hafa áratugum saman talið sig vita fyrir víst að mysan í Mogganum hafi verið í meira lagi möðkuð og að blaðið væri jafnvel ekki fjölmiðill heldur eitthvað allt annað og kannski meira.

Dagbækurnar hafa einna helst valdið þeim hugarangri sem koma þar við sögu sem persónur er hafa átt orðastað við ritstjórann í gegnum tíðina og svo auðvitað Mogganum sjálfum. Eiginlega er birting dagbókana vandræðalegust fyrir Morgunblaðið sem nú berst í bökkum og þarf nauðsynlega að hrista af sér slyðruorð 20. aldarinnar og hasla sér völl sem marktækur fjölmiðill.

Aumingja formaður Blaðamannafélagsins hefur verið spurður út í birtinguna með tilliti til trúnaðar blaðamanns við heimildarmenn og svarið litast af áralangri dvöl hennar á ritstjórn Moggans. Formaðurinn telur nefnilega að fólkið sem gerði þau fatal mistök að tala við Matthías hafi ekki verið að ræða við hann sem ritstjóra heldur valdsmann. Þannig er nú það. Moggafólk virðist þá alla tíð hafa verið meðvitað um að það vann ekki undir stjórn ritstjóra heldur valdsmanns. Kannski meints valdsmanns þar sem sá grunur læðist að manni að allt þetta vald Moggans hafi frekar verið hugarástand í firrtum og litlum heimi frekar en eitthvað áþreifanlegt. En þetta liggur þá fyrir núna. Mogginn var ekki fjölmiðill og þeir sem þar störfuðu vissu það. Eftir stendur þá spurningin um á hvaða forsendum þetta blessaða fólk allt var að vinna.

Skömm Moggans á dagbókunum kristallaðist dásamlega i ítarlegri fréttaskýringu í mánudagsblaðinu um sögulegar sættir Matthíasar og sagnfræðingsins Guðjóns Friðrikssonar sem lenti í þeirri óheppilegu aðstöðu að verða skáldsagnapersóna, sem aldrei var til, í þessu höfuðverki ritstjórans. Annar sagnfræðingur, Guðmundur Magnússon, hefur á einfaldan og skemmtilegan hátt súmmerað upp þennan vandræðagang Moggans hér. Við þetta er engu að bæta.

Ég staldra hins vegar einnig við fimmdálka stríðsfyrirsögn Moggans á síðu 6 um að sættir hafi náðst í þessari léttvægu deilu sem spratt upp þegar skáldskap og raunveruleika lenti svona harkalega saman. Í raun var það fín frétt að Guðjón teldi Matta fara með róg í skrifum sínum þar sem hann hefði aldrei farið yfir einhverja ritgerð stúlku sem nú er flugfreyja. En jafnvel í gúrkutíð er þetta stormur í vatnsglasi en veldur þó svo miklum titringi á Mogganum að niðurstaða rannsóknar blaðsins á málinu verðskuldar fyrirsögn í fimmdálk þvert yfir heila blaðsíðu.

Tilstandið er svo mikið að helst hefði mátt ætla að Matthías og Guðjón væru stórveldi sem stóðu í kjarnorkustríði en nú væri framtíð lífs á jörðinni borgið þar sem þeir hefðu náð sáttum. Frétt af lausn deilunnar í Georgíu væri smámunir saman borið við þessi tíðindi. Í það minnsta í Mogganum.

Þessi sáttafrétt er samt merkileg fyrir þær sakir að á milli línanna má lesa að Mogginn og Matthías gangast með semingi við því að dagbókarskrif meints ritstjóra og valdsmanns séu að einhverju leyti skáldskapur. Og þá er nú komið miklu áhugaverðara rannsóknarefni fyrir Guðjón, Guðmund og aðra sagnfræðinga. Þeir verða nefnilega að gjöra svo vel að skrifa Íslandssöguna á 20. öld upp á nýtt frá grunni. Saga okkar þá öldina var nefnilega að miklu leyti skrifuð í Moggann og er því líklega meira og minna skáldskapur byggður á órum.