Föstudagur, 12. júní 2009
Var að heyra að ríkissjónvarp allra landsmanna hafi gert stórátak í að sinna lögbundnu menningarhlutverki sínu með því að sýna sjónvarpsþætti sem eru teygðir úr kvikmyndinni Myrkrahöfðinginn eftir Hrafn Gunnlaugsson. Trúði þessu nú ekki í fyrstu en hef spurst fyrir um málið og þetta er víst tilfellið.
Myrkrahöfðinginn er alvond kvikmynd og ég á bágt með að ímynda mér að hún skáni við það að breytast í sjónvarpsþáttaröð. Hrafn hefur nefnilega áður leikið þennan leik með Hvíta víkinginn sem hann fékk víst ekki að klippa eftir eigin höfði í fyrstu tilraun. Extended directos cut final versjónin í sjónvarpi var þó síður en svo til bóta.
Auðvitað er alls ekki loku fyrir það skotið að Myrkrahöfðingjaþættirnir séu mikil framför og mér er amk sagt að þetta sé "fín mynd. Miklu betri en þetta Næturvaktardrasl." Litirnir eru víst svo fínir í þessu. Flottar senur með fólki að labba og ríða hestum (þar sem Hrafn á í hlut er rétt að árétta að fólkið er bara að sitja á hestbaki) og ég veit ekki hvað og hvað.
Þar sem þessir þættir hafa alveg farið fram hjá mér treysti ég mér ekki til að skera úr um gæði þeirra en þetta útspil dagskrárstjóra RÚV gefur mér hins vegar kjörið tækifæri til að endurbirta dóm minn, lítið breyttan og uppfærðan, um kvikmyndina sem Sjónvarpið sýndi í desember árið 2001:
Sjónvarpið sýndi af miklum rausnarskap eina dýrustu kvikmynd sem Íslendingar hafa tekið þátt í að gera; sjálfan "Myrkrahöfðingjann", en þetta síðasta "stórvirki" Hrafns Gunnlaugssonar afhjúpar þau gömlu sannindi að það þarf miklu meira en peninga til að búa til almennilegt bíó; gott handrit, góðir leikarar og fleira í þeim dúr hefur t.d. þótt heilladrjúgt en Hrafn var nú ekki að kaupa neitt svoleiðis fyrir 250 milljónirnar sem það kostaði að koma þessari stórundarlegu útfærslu hans á píslarsögu Síra Jóns Magnússonar á filmu. Það er skemmst frá að segja að "Myrkrahöfðinginn" er sennilega með skelfilegri leiðindum kvikmyndasögunnar. Þvælan er slík að að óhætt er að fullyrða að þegar menn ná hæðum sem þessum séu þeir á heimsmælikvarða.
Öll helstu yrkis- og viðfangsefni Hrafns ganga aftur í myndinni; kynórar og viðbjóðslega ljótt fólk að slafra morkið lambakjöt. Þetta var leiðinlegt í "Böðlinum og skækjunni" og hefur ekki elst neitt voðalega vel. Það var a.m.k. huggun harmi gegn þá að Stefanía Sunna Hockett var beib í hlutverki skækjunnar, en í "Myrkrahöfðingjanum" eru engin beib og heldur engin glóra og því síður tilraunir leikara til að blása lífi í illa ígrundaðar persónur sínar.
Það er t.d. útbreiddur misskilningur að Hilmir Snær hafi verið að sýna einhvern stórleik og ég fékk ekki betur séð að örvinglun hans hafi ekki verið túlkun á persónu Jóns, heldur einfaldlega hrein skelfing yfir því að vera staddur í þessari mynd. Það segir svo auðvitað allt sem þarf að segja um frammistöðu leikara í myndinni að Kjartan Gunnarsson, fyrrverandi framkvæmdastjóri Sjálfstæisflokksins, bar höfuð og herðar yfir alla aðra. Látbragð og andlitsdrættir þessa áður valdamesta manns landsins var rétt eins og maður getur ímyndað sér Brynjúlf biskup hefði hann komist í klámmyndabók, innblásinni af vítisljóðum Dantes og myndskreyttri af norska perranum Odd Nerdrum.
Njörður P. Njarðvík, prófessor, upplýsti það í Morgunblaðinu árið 1999 að það hefði verið sér "þung raun að horfa á" "Myrkrahöfðingjann" og þó það sé mér nú ekkert kappsmál að vera sammála Nirði, þá hitti hann naglann á höfuðið. Það sem var hins vegar að pirra Njörð var ekki hversu afspyrnu vond myndin var, heldur það hversu Hrafn fór illa með píslarsögu síra Jóns. Píslarsagan er sjálfsagt eitt magnaðasta rit sem fært hefur verið í letur hérlendis og allir sem hafa lesið hana sjá strax að "Myrkrahöfðinginn" er ekki aðlögun sögunnar að kvikmyndaforminu.
Hrafn notar að vísu hugmyndina um sturlaðan klerk sem fær feðga brennda á báli fyrir galdra, en meiri er skyldleikinn ekki. Beinagrindin er sem sagt fengin frá síra Jóni en restin sennilega úr einhverju hefti Tígulgosans sem magnaði greddu unglingspilta áður en Internetið kom til sögunnar en "Myrkrahöfðinginn" er afskaplega dapurleg saga um mann sem sturlast af brundillsku og endar með því að missa tittlinginn og fá því næst eldingu í hausinn, eftir að hafa verið krossfestur, og brenna til kaldra kola á meðan fyrrverandi framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins horfir agndofa á og tautar "hvert þó í heitasta".
Þar sem Hrafn Gunnlaugsson er listamaður á sænskan heimsmælikvarða hlýtur einhver súrrandi snilld að vera fólgin í þessu táknmáli, en merkingin er svo hyldjúp að hún fór fram hjá vitleysingi eins og mér og gömlum þrasgjörnum prófessor við Háskólann.