Endurbirt, einu sinni, einu sinni enn. Ekki vegna neinna áskoranna heldur aðeins af brýnni nauðsyn.

Skrifaði þessa grein fyrir Nýtt líf fyrir einhverjum vikum. Nú eru allir farnir að tala um uppbyggingu og nýtt og betra Ísland sem er laust við spillingu og allan þann viðbjóð sem hefur grasserað hér áratugum saman. Sýnist vera alveg meinlaust að dusta rykið af þessu. Ég er auðvitað ekki jafn djúpur og pældur og liðið í Silfri Egils en mín kenning er einfaldlega sú að til þess að byggja upp þurfum við eiginlega ekki að gera neitt annað en hætta að væla.

Hættiði þessu væli

Íslenskt efnahagslíf er hrunið, samfélagið er á hliðinni og það eina sem þjóðinni dettur til hugar er að harma hlutinn sinn, grenja og tuða í stað þess að sjá möguleikana sem felast í því að gegnumrotið og spillt samfélag sé loks komið í þrot. Sá heimur sem við höfum lifað og hrærst í síðustu tvo áratugi eða svo ætti í raun ekki að vera neinum harmdauði og hrunið nú var jafnóhjákvæmilegt og fall Rómar.

En þegar við fáum nú loks tækifæri til þess að núllstilla vitleysuna og reisa nýtt og betra samfélag dettur okkur ekkert annað til hugar en að leggjast í duftið og grenja á meðan þeir sem keyrðu okkur í þrot nota tímann til þess að renna brauðfótum undir endurnýjað spillingarsamfélag og neyða okkur þannig til þess að fara enn einn hring í bullinu.

Let us therefore brace ourselves to our duties, and so bear ourselves that if the British Empire and its Commonwealth last for a thousand years, men will still say, 'This was their finest hour.'

Með þessum orðum stappaði Winston Churchill stálinu í þjóð sína á ögurstundu í maí árið 1940 þegar Þjóðverjar byrjuðu að valta yfir Evrópu og við blasti að Bretar stæðu á berangri í Evrópu andspænis þýsku stríðsvélinni. Þessa dagana má auðvitað ekki segja eitt einast jákvætt orð um Breta en einn liður í aumingjavæli Íslendinga er einmitt fólginn í því að kenna Bretum um ófarir okkar. Meðvirka aumingjasamfélagið á Íslandi virðist því miður ekki tilbúið til þess að líta í eigin barm og horfast í augu við dugleysi sitt.

Mér finnst Bretar enn flottir. Þrátt fyrir að vera rammgölluð þjóð og upp til hópa plebbar þá framleiða Bretar enn þá besta sjónvarpsefni í heimi, hafa flottasta húmorinn og eiga sér lengri og glæstari sögu en Íslendingar. Og þótt Darling og Brown séu örugglega tækifærissinnaðir vitleysingar þá hafa Bretar átt alvöruleiðtoga eins og Churchill. Mann sem stóð í báða fætur í mesta fárviðri sem gengið hefur yfir Evrópu, stappaði stálinu í þjóð sína tæpitungulaust. Þjappaði fólkinu saman og dró það í gegnum erfiðleikana. Hefði Geir H. Haarde verið í sporum Winstons myndum við öll tala þýsku í dag.

Við höfum alveg átt einhverja svona landsfeður á stangli í gegnum söguna og tveir ofstækisfyllstu aðdáendur Davíðs Oddssonar hefðu jafnvel getað haldið því fram að hann væri svar okkar við Churchill ef hann hefði haft vit á að hætta á réttum tíma í stað þess að umturnast í jarðsprengju sem sprakk á óheppilegasta tíma og rústaði því litla sem eftir var af íslenska efnahagsviðundrinu. Við getum hins vegar ómögulega horft aftur til horfinna leiðtoga Íslendinga eftir innblæstri í þeim hörmungum sem dynja á okkur núna þar sem þetta vonlausa ástand er skilgetið afkvæmi íslenskrar spillingarpólitíkur allrar síðustu aldar. Íslenska spillingin kemur að vísu aldrei fram á alþjóðlegum mælum þar sem hún gengur ekki fyrir mútum heldur frændsemi, hótunum í hálfkæringi og markvissri skoðanakúgun.

Hlekkir hugarfarsins

Loksins þegar við fáum gullið tækifæri til þess að hrista af okkur þessa gömlu hlekki hugarfarsins og láta völvuspána um ragnarök rætast með því að sjá nýjan og betri heim rísa upp úr rústum þess gamla leggjum við frekar hendur í skaut og tökum upp gamla íslenska vælinn. Ó mig auman, ég á svo bágt! Spillingarmaskínan er vel smurð þótt hún hafi hökt aðeins í upphafi hrunsins og á meðan hún finnur taktinn á ný, vel vafin í blekkingarvef hraðlyginna stjórnmálamanna, sitjum við og vælum.

Við látum pólitíkusana komast upp með að ljúga því dag eftir dag að þetta sé allt að koma í stað þess að gangast við sekt sinni og stíga af stalli. Við erum ekki bara í miðri kreppu sem mun enda í meiriháttar hallæri heldur erum við í svakalegri leiðtogakreppu í ofanálag. Í raun hafa landsforeldrarnir ekkert að bjóða okkur annað en blóð, svita og tár í bland við svimandi stýrivexti, niðurskurð og skattahækkanir en predika þess í stað þolinmæði, æðruleysi, hvetja okkur til að leggjast á bæn og vera góð við börnin okkar. Eins og pólitíkusar þurfi að segja okkur það. Sem sagt gera allt annað en ganga í málin og gera eitthvað. Leitum ekki að sökudólgum, reynum ekki að gera gott úr hruninu, höldum bara áfram að gera ekki neitt (það hefur reynst okkur svo vel hingað til) og leggjum líf okkar, örlög og afkomu í hendur æðri máttarvalda.

Þetta er næstum því jafnslæm bisnesshugmynd og Icesave-reikningarnir og álíka líklegt til árangurs. En þetta ætlum við vælukjóarnir að láta yfir okkur ganga og gerum fátt annað en að barma okkur og hringsnúumst í besta falli í kringum ringlaðar dægurflugur sem skipuleggja grútmáttlaus mótmæli sem ráðamenn hlæja að. Davíð Oddsson ætlar í það minnsta ekki að hreyfa sig á meðan Kolfinnu Baldvinsdóttur og Herði Torfasyni tekst ekki að smala nema nokkur hundruð hræðum á Austurvöll. Múgurinn þarf að tryllast, ganga berserksgang og ryðja öllu gamla pólitíska liðinu burt (Steingrímur J. Sigfússon ekki undanskilinn) með góðu eða illu og fá inn ómengað fólk með ferska sýn. Fólk sem sér engan hag í að viðhalda fjórflokkakerfinu og spillingu þess í einhverju skötulíki. Og bara svo það sé á hreinu þá er Jón Baldvin Hannibalsson ekki Churchillinn sem við erum að leita að þótt hann geri sig nú breiðan og standi eins og sturlaður byltingarleiðtogi án byltingar og öskri froðufellandi yfir nokkur hundruð hræðum á tröppum ráðherrabústaðarins. Hér eru engir skriðdrekar fyrir hann að stökkva á.

Lúxusvandi letidýra

Þjóðin er enn klárlega ringluð eftir öll rothöggin sem hún fékk í bankahruninu og eðlislægur þrælsótti fólksins virðist hamla því að reiðin blossi almennilega upp og finni sér frjóan farveg. Auðvitað þarf engan að undra að fólk óttist um framtíð sína, afkomu og jafnvel líf þegar útbelgdir góðærisgrísir keppast við að markaðssetja hallærisástandið nú sem hörmungar sem jafnist á við móðuharðindin, svartadauða og allt þar á milli. Þetta er auðvitað rakið bull og Íslendingar hafa oft séð það svartara. Vandi okkar nú er lúxusvandi. Það er að segja við erum að missa lúxusinn en enginn er að fara að deyja af völdum kreppunnar nema hann kjósi svo sjálfur.

Íslendingar hafa byggt þetta land í 1134 ár og hafa lengst af þurft að hafa fyrir lífinu. Það er af sem áður var og nú búa flestir, ef ekki allir, Íslendingar í upphituðum húsum sem eru þar fyrir utan raflýst. Við eigum svo mikið af rollukjöti og fiski í sjónum að þessar rétt rúmlega 300 þúsund hræður sem landið byggja munu aldrei komast yfir að éta alla þessa gnótt sem liggur fyrir framan okkur á náttúrunnar gnægtaborði. Samt látum við eins og veröldin sé að farast.

Á þessu ári munu sex milljónir barna deyja úr hungri og ekkert þeirra er íslenskt. Ég þekki engan sem er dauður af völdum kreppunnar en skelli þó ekki skollaeyrum við sögusögnum um sjálfsmorðahrynu sem á að vera hafin og ekki sér fyrir endann á. Ég neita samt að trúa því að fólk kjósi að stytta sér aldur við missi efnislegra gæða.

Þessar hörmungar snúast um peninga og meira að segja peninga sem eru annað hvort ekki til lengur eða eru einskis virði. Lífið verður hins vegar ekki metið til fjár og gengisvísitala þess er óhagganleg. Hún var sú sama fyrir 1000 árum og hún er í dag. Og hún mun standa óhögguð um alla framtíð alveg óháð því hvort krónan fer upp eða niður. Út eða suður. Til himna eða helvítis. Manngildið hefur á síðustu árum verið metið í milljörðum en sú hugsanavilla hefur nú endanlega verið leiðrétt.

Trabant í stað Range Rover

Auðvitað erum við að taka á okkur lífskjaraskerðingu og engin ástæða til þess að gera lítið úr því en hér er enginn að fara að deyja. Við okkur blasa hvorki móðuharðindi né stórabóla. Og við erum ekki að fara að deyja úr hungri, vosbúð og kulda þótt það verði kannski eitthvað minna um nautafile, humarhala og annað gúmmilaði á borðum þeirra sem hafa verið að fíla sig í hinu meinta góðæri. Þessi lúxus fór vitaskuld fram hjá fjölda fólks sem botnar ekkert í því að Björgólfur Guðmundsson, Björn Ingi Hrafnsson og fleiri skuli nú skamma þessa hrjáðu þjóð fyrir að hafa misst sig í neyslufyllirí sem á að hafa sett samfélagið á hvolf. Sök almennings á því hvernig komið er er hverfandi en hann mun þurfa að súpa seyðið. Aðalatriðið er bara að drekka þann beiska bikar af karlmennsku og sleppa öllu væli.

Við höfum oft fengið að heyra það undanfarið að við séum að fara að spóla aftur um nokkur ár í lífskjörum. Sé ástandið ekki verra en svo skil ég ekki alveg alla geðshræringuna. Við gætum þess vegna farið aftur um 25 ár og haft það enn bærilegt. Þá var tveggja stafa verðbólga fastur liður og fólk ók um á Lödum, Skódum, Traböntum og alls konar gömlum druslum sem komust þó allar leiðir sem hafa í seinni tíð verið keyrðar á Range Roverum og Porsche-jepplingum. Þá fékk maður kók í gleri um helgar og Prins Póló og blár Ópal voru aðalnammið. Maður þurfti ekki mikið meira og við gætum komist vel af þótt neyslumenningin öll færi í þetta gamla far.

Lifi Gamla Ísland!

Vinur minn sem býr í Trékyllisvík segir mér að kreppan valdi fólki þar takmörkuðum áhyggjum og litlum búsifjum enda var víst ekkert verið að höndla með hlutabréf að ráði í sveitinni. Þar er búið að slátra, kjötið liggur í pækli í tunnuvís og rúllupylsurnar eru í reyk. Þar er líka búið að sulta og taka slátur og síðan róa menn til fiskjar. Sjálfsþurftarbúskapurinn stendur fyrir sínu og í sveitinni telja menn heldur ekki eftir sér að búa til sitt eigið áfengi ef út í það er farið.

Vinur minn segir mér að það sé eins og að horfa inn í aðra vídd þegar hann fylgist með fréttum af geðshræringunni og kreppuhjalinu í Reykjavík. Hann er því býsna lukkulegur á Gamla Íslandi. Íslandi sem var miklu betra og manneskjulegra en Nýja Ísland þar sem allt var metið til fjár, líka manngildið. Á meðan peningamenn og pólitíkusar rembast við að redda sjálfum sér fyrir horn með því að klessa forskeytinu „nýja“ framan við allan andskotann og þá einna helst ónýta banka ættum við að einbeita okkur að því að byggja upp Gamla Ísland. Samfélagið sem byggði það land var alls ekki svo slæmt og á meðan flestir í kringum mig hyggja á landflótta hellist nostalgían yfir mig og ég sé í hyllingum gamalt bændasamfélag sem ég get vel hugsað mér að ala börnin mín upp í.

Er ekki löngu kominn tími til að fara að ala aftur upp fólk hérna og kenna ungu fólki að lífið getur snúist um annað en að safna spiki fyrir framan PlayStation og gaula tónlist sem minnir helst á baulið sem fylgir hópkynlífi hvala. Krútt eru dauðadæmd í hinum harða heimi þar sem þeir hæfustu munu komast af en vælukjóarnir farast.

Peningasamfélagið er dautt en samfélagslíkanið í Trékyllisvík mun endast svo lengi sem við áttum okkur á því að við fáum ekki framlengingu á leigunni í góðærislandinu. Lífið má ekki snúast um peninga eina og saman stundinni lengur og þess vegna kemur til dæmis ekki til greina að halda áfram að urða rollukjötið vegna þess að enginn stórgróði er fólginn í því að fóðra fátæklinga með því. Við erum öll orðin fátæklingar hvort eð er og nú reynir á hvort við treystum okkur til að lifa í samfélagi sem er ekki drifið áfram af gróðahyggju og platpeningum. Um leið og við horfumst í augu við það að peningurinn er farinn og sættum okkur við orðinn hlut getum við hætt að væla og byrjað að byggja upp.

Innst inni hljótum við öll að vita að væl skilar engum árangri. Okkar allra bíður það verkefni að tryggja að fláráðir fésýslumenn og klaufskir sérhagsmunapólitíkusar eyðileggi ekki þau tækifæri sem nú spretta upp úr hruni Nýja Íslands. Allt getur þetta enn farið á versta veg og ef við hættum ekki að grenja og brettum ekki upp ermar og látum til okkar taka má telja víst að jafnvel þótt Ísland standi í þúsund ár muni sagnfræðingar framtíðarinnar horfa til baka og hlæja að okkur. Nú fæst loks skorið úr um það fyrir fullt og allt hvort Íslendingar séu menn eða mýs. Þetta getur orðið okkar finest hour eða upphaf stórkostlegrar niðurlægingar.