Arnaldur Indriðason: Grafarþögn Vaka-Helgafell 2001

Arnaldur Indriðason hefur fest sig í sessi sem einn helsti sakamálasöguhöfundur landsins og í Grafarþögn mæta þeir félagar Erlendur og Sigurður Óli til leiks enn á ný, en rannsóknarlögreglumennirnir tveir eru orðnir góðkunningar þeirra sem fylgst hafa með ferli höfundarins. Að þessu sinni reyna þeir að komast að sögunni á bak við beinagrind sem finnst í Grafarholtinu. Beinin hafa greinilega legið í jörðu í einhverja áratugi og grufl þeirra félaga í leit að hugsanlegum glæp í fortíðinni blandast saman við daglegt streð þeirra í nútíðinni.

Arnaldur fléttar tveimur fjölskylduharmleikjum stríðsáranna saman við frásögnina af leit félaganna og ýmsar persónur í þeim átökum gætu átt beinin sem fornleifafræðingar Þjóðminjasafnsins dunda sér við að dusta moldinni ofan af á meða löggurnar eltast við drauga fortíðarinnar. Arnaldur er mun sprækari í "gamla daga" og nær ágætis flugi í skelfilegri sögu fjölskyldu sem bjó í Grafarholtinu á stríðsárunum, en móðir og börn bjuggu þar við stöðugt andlegt- og líkamlegt ofbeldi kengruglaðs heimilisföðurins. Grafarþögn ristir dýpst í þessum köflum og er fyrir vikið eiginlega miklu álitlegri sem fjölskyldudrama en spennusaga. Persónur harmleiksins eru töluvert dýpri en marflatar persónur lögreglumannanna, sem eru lengst af þreyttir og leiðinlegir enda höggnir í gallhart klisjugrjót glæpasagnahefðarinnar og afþreyingarmenningar 20. aldar.

Sagan er ekkert ýkja frumleg og álíka plott hafa sennilega komið morðóðum lesendum Arnalds fyrir sjónir í velflestum sakamálaseríum í sjónvarpinu. Mér duttu a.m.k. strax aldavinir mínir Frost og Taggart í hug, enda er hinn veðraði Erlendur eins og skugginn af þeim félögum; miðaldra fýlupúki með allt niður um sig andlega en stútfullur af visku þess sem hefur orðið bumbult af því að súpa ófáar fjörurnar í lífsins ólgusjó. Erlendur er þó greinilega eftirlæti höfundarins og hann nostrar töluvert við hann, gefur honum sorglegan bakgrunn og rómatíska þrá eftir gömlu sveitinni sem blossar upp þegar sollurinn í Reykjavík ofbýður honum. Þessi íslenska erkitýpa hefði að ósekju mátt drepast með Ragnari í 79 af Stöðinni enda orðin frekar þreytt á öndverðri 21. öldinni. Erlendur uppfyllir þrátt fyrir þetta lágmarkskröfur sem gera verður til aðalpersónu í skáldverki af þessu tagi og sleppur fyrir horn sem burðarbiti sögunnar ólíkt Sigurði Óla sem er dæmigerður fylgihnöttur gömlu tuskulegu löggunnar; framagjarn uppi í fínum fötum, sem gerir ekkert utan vinnutíma en að ríða flottu kærustunni sinni og hafa áhyggjur af því hvort hann sé tilbúinn til að ganga í hjónaband. Vægast sagt leiðinlegur gaur.

Grafarþögn líður nokkuð fyrir þreyttar aðalpersónurnar og þá staðreynd samtímahluti sögunnar er frekar bragðdaufur þar sem verið er að rannsaka áratuga gamlan glæp og átökin og spennan eiga sér því stað í fortíðinni og ógnin verður einhverra hluta vegna frekar fjarlæg lesendunum og lögreglumönnunum. Þetta breytir því þó alls ekki að bókin er ágætis afþreying og eins og fyrr segir tekst Arnaldi að skapa þjakaðri Grafarholtsfjölskyldunni samúð og það er ekki laust við að maður fletti blaðsíðunum aðeins hraðar þegar fer að glitta í alla beinagrindina undan moldarlaginu, þó lokaniðurstaðan komi sennilega fæstum á óvart. Stíll höfundar er mjög blátt áfram og tilþrifalítill, þannig að sagan rennur eiginlega of ljúft í gegn, en að mínu mati liggur helsti möguleiki spennusagnahöfunda á að hefja verk sín upp yfir meðalmennskuna í stílnum. Efniviðurinn er nánast undantekningarlaust margþvældur en kjarngóður og meitlaður stíll getur gert nauðaómerkilega glæpasögu að bókmenntaverki. Menn ættu að taka sér "pulp" kónginn Raymond Chandler til fyrirmyndar í þessum efnum.

En Grafarþögn er sem sagt frambærileg skáldsaga sem virkar sterkar sem þokkalega spennandi fjölskyldudrama, um hræðilegar afleiðingar heimilisofbeldis, frekar en "þriller". Það ætti því engum að leiðast yfir lestrinum og með sterkari persónum og tilþrifameiri stíl hefði Grafarþögn getað skilið mikið meira eftir sig en breskur krimmi í sjónvarpinu á þriðjudagskvöldi.

| 16:35 |