Raunveruleg skáldsagnapersóna

Bókin um þennan nýja Tómas heitir Frægasti maður í heimi en það er einmitt þannig sem Tómas sér sig. Hann er því vitaskuld snargeðveikur en þó sjálf hans sé sundurtætt er hann þó heilsteyptari persóna en gamli Tómas. Það leikur lítill vafi á því að Tómas Jónsson er geðsjúklingur sem segir sögu sína en það sem gerir bókina jafn áhugaverða og raun ber vitni er að innan ramma hennar eru mörkin milli skáldskapar og raunveruleika jafn óljós og í huga aðalpersónunnar.

Tómas hefur nefnilega lifað sjálfstæðu lífi og gengið laus í raunheimum og hefur verið í sambandi við þjóðþekkta einstaklinga (í alvöru). Kristjón Kormákur gaf Tómasi fyrst líf á bloggsíðu (www.raunveruleiki.blogspot.com/) sem var eignuð persónunni fyrir nokkrum mánuðum og þar rakti hann raunir sínar og leyfði almenningi að fylgjast með tilraunum sínum til þess að ná fyrrverandi eiginkonu sinni og tveimur dætrum frá nýjum sambýlismanni. Sjálfur bjó Tómas einn með yngstu dóttur sinni sem eiginkonan hafði snúið baki við.

Þessi listræna blekking Krist­jóns gekk fullkomlega upp og fólk vissi ekki betur en Tómas væri raunverulegur maður af holdi og blóði. Kristjón lét Tómas jafnframt hafa samband, með tölvupósti, við ekki ómerkari einstaklinga en Einar Bárðarson, Jakob Frímann Magnússon, Steinar Braga, Karl Sigurbjörnsson biskup, Dr. Gunna, Stefán Karl Stefánsson leikara og fleiri. Þessir menn vissu ekki betur en Tómas væri "alvöru" og svöruðu bréfum hans á þeim forsendum. Tölvupóstarnir eru svo birtir óbreyttir í bókinni þannig að allir þessir heiðursmenn verða í raun persónur í skáldverki og viðbrögð þeirra við umleitunum Tómasar hafa áhrif á þróun persónuleika hans.

Raunveruleikaskáldskapur

Það er ekki hægt að segja annað en þetta sé bráðsnjallt uppátæki hjá Kristjóni um leið og það lýsir ákveðinni ófyrirleitni og dirfsku. Hann hefði til dæmis ekki þurft að kemba hærurnar ef hann hefði komið Tómasi í samband við Jónínu Ben. Þessi raunveruleikatenging er hryggjarstykki skáldsögunnar og þarna fellur efni og umgjörð saman í eina þétta heild sem steinliggur. Það vill nefnilega svo skemmtilega til að Tómas, í geðveiki sinni, telur sig vera aðalpersónu í raunveruleikaþættinum Fallegasti maður í heimi. Hann er svona íslensk sjónvarpsútgáfa af Jim Carrey í kvikmyndinni The Truman Show. Þetta er bráðsnjöll lausn hjá Kristjóni þar sem þessi ranghugmynd býður upp á endalaust rými fyrir geðveiki Tómasar og gerir firrta tilveru hans mjög trúverðuga enda er allt sem við sjáum á skjánum raunverulegt. Ekki satt?

Það er ekki gott að koma bókmenntalegum merkimiðum á skáldsögu Kristjóns frekar en niður­rifsverk Guðbergs en sennilega má segja að hér sé komin fram á sjónarsviðið raunveruleikaskáldsaga. Það má því segja að hér svari gamla góða skáldsöguformið þeirri lágkúrudellu sem nú tröllríður dagskrárgerð sjónvarpsstöðva úti um allan heim. Munurinn er sá að Frægasti maður í heimi á erindi við fólk og kjarni hennar er vitrænn á meðan raunveruleikasjónvarpið er eins innantómt og andlaust og hugsast getur.

Firring, eina ferðina enn

Frægasti maður í heimi er frekar stutt og auðlesin skáldsaga sem vekur lesandann til umhugsunar um þann kengruglaða heim sem við búum í. Fyrir einhverjum áratugum var það orðið að klisju að tala um firringu en það breytir því ekki að mannskepnan hefur aldrei verið firrtari en einmitt núna. Við þessu ástandi bregðast þeir Kristjón og Tómas á snaggaralegan og skemmtilegan hátt og það er óhætt að mæla með bókinni við alla þá sem hafa áhuga á samtíma sínum og þeim raunveruleika sem við búum við.

Kristjón hefur með þessu verki sínu gert áhugaverða tilraun með skáldsagnaformið og tekst býsna vel upp. Það mætti helst fetta fingur út í frágang bókarinnar en á köflum virðist yfirlestri hafa verið ábótavant þar sem nokkuð er um stafsetningar- og málfars­villur. Þetta gæti þó hæglega átt að vera svona enda sér maður ekki Tómas fyrir sér sem mann sem hirðir um réttritun auk þess sem raunverulegir tölvupóstar eru oftar en ekki morandi í villum. Villurnar falla því grunsamlega vel að byggingu bókarinnar og gera hana "raunverulegri". Það myndi eiginlega stinga meira í stúf ef textinn væri villulaus.