Jón Hallur Stefánsson kemur ferskur inn með Krosstré, hans fyrstu skáldsögu. Þetta er býsna skemmtilega skrifaður krimmi sem gefur fullt tilefni til að ætla að Jón Hallur muni skipa sér í fremstu röð íslenskra reyfarahöfunda haldi hann áfram á glæpabrautinni. Jón Hallur sigraði í glæpasagnakeppni Grand Rokks og Hins íslenska glæpafélags árið 2004 með smásögunni Enginn engill þannig að það er ljóst að glæpirnir liggja vel fyrir honum.

Miðaldra arkitekt, sem virðist vera sjálfselskur skíthæll, finnst nær dauða en lífi við sumarbústað á Þingvöllum. Ekki bætir svo úr skák þegar sonur arkitektsins á unglingsaldri finnur lík ungrar konu í sumarbústaðnum og tekur upp á því upp á sitt einsdæmi að fela líkið til þess að hlífa fjölskyldu sinni við frekari hremmingum.

Rannsóknarlögreglumaðurinn Valdimar Eggertsson rannsakar líkamsárásina á arkitektinn og er fljótur að tengja hvarf ungu konunnar og árásina á arkitektinn saman.
Þessi tvö mál eru miklu flóknari en virðist í fyrstu og hvorki Valdimar né lesendur geta látið sig óra fyrir hvert rannsóknin mun leiða þá. Það kemur slatti af kúnstugum og skemmtilegum persónum við sögu fyrir utan arkitektinn og son hans og ber þar helstan að nefna japanskan leigumorðingja sem er staddur á Íslandi í annarlegum tilgangi og er til alls líklegur, fyrrverandi kærasti týndu stúlkunnar á einnig eftir að láta til sín taka, þrælkomplexaður klámfíkill og besti vinur sonar arkitektsins er heldur ekki allur þar sem hann er séður.

Jóni Halli tekst að draga upp skýrar myndir af persónunum án þess að eyða í það of miklum tíma og plássi og það verður að segjast eins og er að flestar vekja þær forvitni og áhuga og maður hefði ekkert á móti því að kynnast þeim betur, ekki síst löggunni Valdimar sem burðast með ýmsar beinagrindur í pokahorninu.

Jón Hallur færir sjónarhornið á milli persónanna og brýtur frásögnina upp og bætir kjöti á beinin með því að hleypa lesandanum inn í missjúk hugarfylgsni þess fólks sem keyrir atburðarásina áfram og hleður söguna öllum þeim tilfinningum sem gefa sakamálasögum kraft og fólki tilefni til að fremja morð. Hér krauma heitar ástríður, hatur, þráhyggja, afbrýðisemi og smá slatti af geðveiki. Jón Hallur hrærir þessu öllu saman í ákaflega vel skrifaðan reyfara og Krosstré er bæði afskaplega læsileg og spennandi bók.

Lýsingar á atburðum eru oft á tíðum mjög myndrænar þannig að þeir rúlla eins og kvikmynd fyrir augum lesandans. Þetta verður sérstaklega áberandi í krassandi lokauppgjöri sem tekur á sig klisjukennda mynd lokaatriða amerískra spennumynda. Þetta kemur þó ekki að sök enda hefur höfundurinn lagt svo vandlegan grunn að endinum með því að slá ryki í augu lesandans og afvegaleiða hann frá fyrstu blaðsíðu þannig að allt fellur þetta saman í glæsilega og sannfærandi heild. Það er því óhætt að mæla með Krosstré handa þeim sem kunna að meta almennilega krimma og ég leyfi mér að vona að Jón Hallur hafi ekki sagt skilið við lögguna Valdimar Eggertsson.

Ævar Örn Jósepsson stimplaði sig inn á sannfærandi hátt sem einn athyglisverðasti reyfarahöfundur landsins með frumraun sinni, Skítadjobb, fyrir nokkrum árum. Hann fylgdi þeirri bók eftir með Svörtum englum og nú er hann mættur til leiks í þriðja sinn með Blóðbergi. Þetta er hans langbesta bók til þessa og stendur við öll fyrirheit sem fyrri bækurnar gáfu og gott betur. Sagan er áhugaverð, mátulega flókin og það sem mestu skiptir er að persónurnar eru skemmtilegar, mannlegar og sannfærandi. Þá skrifar Ævar Örn litríkan, kjarnyrtan og tilgerðarlausan stíl sem fellur einstaklega vel að glæpasögunni.

Velkomin til helvítis

Blóðberg hefst á því að sex menn farast er skriða fellur á þá við Kárahnjúka. Grunur um að hryðjuverk hafi verið framið vaknar strax og löggugengið úr fyrri bókum Ævars er sent á staðinn til að rannsaka málið. Hinn lífsreyndi og mjög svo geðþekki Stefán er sem fyrr í broddi fylkingar með grænu derhúfuna sína á hausnum. Hans nánasta samstarfsfólk, gauðið Árni og skörungurinn Katrín, fylgir foringja sínum að ógleymdum tuddanum Guðna sem er hreint út sagt dásamleg persóna.

Það eru ótal maðkar í mysunni á Kárahnjúkum en þar hefur myndast skuggalegt fjölþjóðlegt samfélag í kringum virkjunarbygginguna og yfir þessu öllu grúfir alíslenskur vetur með tilheyrandi myrkri, drunga og kulda. Velkomin til helvítis.

Löggurnar eru ekki búnar að vera lengi á staðnum þegar þær hafa komist á snoðir um vændi, eitur­lyfjasölu og allan fjárann annan á staðnum. Þá hallast þau frekar að því að um morð en hryðjuverk hafi verið að ræða þegar skriðan féll þar sem í það minnsta þrjú fórnarlambanna höfðu ­óhreint mjöl í pokahorninu eða áttu eitthvað sókött við aðra á staðnum.

Það flækir svo málið og rannsóknina enn frekar þegar brú er sprengd en þar er greinilega um hryðjuverk að ræða. Þetta gefur vænisjúkum útsendurum yfirvalda tilefni til þess að fara hamförum, senda víkingasveit gráa fyrir járnum á svæðið og handtaka alla sem vekja minnsta grun. Þessar aðgerðir eru vitaskuld gæðablóðinu Stefáni ekki að skapi enda kallast þær á við vitleysisganginn sem átt hefur sér stað í stríðinu gegn hryðjuverkum í Bretlandi og Bandaríkjunum. Þegar aðferðir Bush og Blairs eru heimfærðar á lítið örsamfélag eins og Kárahnjúka kemur berlega í ljós
hversu bjánalegt allt þetta umstang er.

Sterkar persónur og kjarnyrtur stíll

Það er því nóg um að vera í Blóðbergi. Fjöldi grunaðra er þó nokkur og lögreglumennirnir sem rannsaka málið eru óvenjumargir. Þá teygir Ævar anga sögunnar út um hvippinn og hvappinn en tengir þetta svo allt saman í sannfærandi heild í lokauppgjörinu. Ævari tekst vel að afvegaleiða lesandann á þessum fjögur hundruð blaðsíðum og lausnin kemur á óvart en það er auðvitað algjört frumskilyrði í bókum af þessu tagi.

Sú hætta er auðvitað alltaf fyrir hendi í jafn langri bók með jafn mörgum persónum og nöfnum að sagan renni út í þvælda loðmullu og lesandinn týni sér. Maður er hins vegar í öruggum höndum hjá Ævari, sem vindur söguna áfram af öryggi og kveikir reglulega nýjan grun eða vekur forvitni þannig að það er óhjákvæmilegt annað en að halda áfram að lesa.

Styrkur sögunnar liggur þó fyrst og ­fremst í stílnum og persónunum. Tungutak Ævars var harðsoðið í Skítadjobbi og þegar hann náði bestu flugi bergmálaði hann af meitluðum stíl Raymonds Chandler. Hann hefur slípað stílinn töluvert, hann er jafnari og rennur enn betur.

Ævar skrifar íslenskt nútímamannamál þannig að textinn er löðrandi í slettum og
engilsaxneskum blótsyrðum eins og "fökking kræst" og þar fram eftir götum. Svona talar fólk hvort sem málvöndum líkar betur eða verr og ef einhver kann að skrifa sannfærandi og eðlileg samtöl þá er það Ævar Örn.

Kjafthátturinn og orðbragðið eru einnig veigamikill þáttur í persónusköpun Ævars og ensk blótsyrði með íslenskri stafsetningu renna hvergi betur en úr kjaftinum á löggunni Guðna. Þessi alíslenski, rasíski, drykkfelldi ruddi er dásamlegasta persóna Ævars og fullkominn senuþjófur. Það hafa allir hitt Guðna í einhverri mynd og í honum sameinast allt það versta í fari íslenskrar þjóðarsálar en samt er hann ekki alslæmur þó hann drekki eins og svín, sé karlremba og eigi haug af klámspólum heima hjá sér. Toppmaður, hann Guðni.

Fyrsta flokks krimmi

Val Ævars á glæpavettvangi er skothelt og ég efast um að hægt sé að finna betri umgjörð utan um íslenska sakamálasögu en virkjunarsvæðið við Kárahnjúka.
Möguleikarnir eru endalausir og þessi litli míkrókosmos er svo lifandi að þjóðfélagsádeila Ævars ristir dýpra en í nokkrum öðrum íslenskum reyfara í þeirri skriðu sem nú dynur á bókamarkaðnum. Hafi Ævar verið efnilegur í Skítadjobbi þá er hann fullnuma í Blóðbergi. Með þessari bók er hann orðinn einn af aðal sakamálasöguhöfundum landsins, ef ekki sá besti.

Það er engin hætta á að þeir sem kunna að meta íslenskar sakamálasögur muni fara í jólaköttinn þetta árið. Allir helstu reyfara­höfundar landsins eru með bækur í þessu flóði og það er varla pláss til þess hér að telja öll þessi ósköp upp.
Árni Þórarinsson lætur sig ekki vanta og kemur nú með fjórðu skáldsöguna, Tími nornar­innar, um blaðamanninn Einar á Síðdegisblaðinu. Einar er ekki aðeins með gott fréttanef heldur er honum einkar lagið að þvælast inn í sakamál og brjóta þau til mergjar með innsýn og reynslu blaðamannsins að vopni.

Persóna Einars er í raun dæmigerð fyrir einkaspæjara harðsoðnu hefðarinnar sem þeir Dashiell Hammett og Raymond Chandler gerðu að alvöru bókmenntagrein um miðbik síðustu aldar. Þó að íslenskur veruleiki sé fyrir löngu farinn að standa undir sannfærandi glæpasöguþráðum rúmar hann ekki einkaspæjara með góðu móti. Breytir engu þótt eftirspurnin eftir sjálfstætt starfandi einkaspæjurum í Reykjavík hljóti að fara vaxandi á næstu árum. Þangað til er blaðamaður alls ekkert galinn staðgengill einkaspæjara í íslenskum skáldsögum. Störfin eru að mörgu leyti áþekk þó að íslenskir blaðamenn séu fæstir jafn flekklausir, hjartahreinir og réttsýnir og Philip Marlowe.
Blaðamaðurinn Einar er samt fínn fyrir sinn hatt og sögur Árna um hann eru undir greinilegum áhrifum Chandlers og félaga. Einar hefur líka, hingað til, verið fyllibytta eins og allir alvöru spæjarar. Hann hefur hins vegar tekið sig tak í Tíma nornarinnar og er edrú. Fyrir utan bindindið er helsta breytingin á högum Einars sú að hann hefur verið sendur í útlegð til Akureyrar þar sem hann á að efla fréttaflutning Síðdegisblaðsins frá Norðurlandi. Þetta kemur sér vel þar sem Einar er varla búinn að koma sér fyrir á nýja staðnum þegar hann er farinn að rannsaka tvö dularfull dauðsföll.
Eiginkona viðskiptajöfurs frá Akureyri lætur lífið eftir að hún fellur útbyrðis í flúðasiglingu. Einar er fyrstur með fréttina og í kjölfarið leitar öldruð móðir konunnar til hans og segir honum að hún hafi verið myrt. Lögreglan trúir þeirri gömlu ekki og því snýr hún sér til blaðamannsins. Skömmu seinna finnst ungur menntaskólanemi myrtur en Einar hafði skömmu áður tekið við hann viðtal vegna fyrirhugaðrar frumsýningar menntaskólaleikfélagsins á Galdra-Lofti. Ungi maðurinn sem þjáðist af ofurmennis­komplexum og virtist líta á sig sem óskabarn Nietzsches og átti að leika aðalhlutverkið, sjálfan Galdra-Loft.
Eftirgrennslan Einars í báðum málunum dregur hann æ dýpra ofan í skuggaveröld ofbeldis og fíkniefnaviðskipta fyrir norðan og okkar maður má hafa sig allan við til að halda líkamlegri og andlegri heilsu. Tími nornarinnar er þokkalegur reyfari og Árni skrifar lipran og læsilegan texta. Hann nær hins vegar ekki alveg töffinu sem bandarískar fyrirmyndir hans gerðu að sérstöku stílbragði og sakamálin og lausnin á þeim eru ekkert sérstaklega spennandi. Allt rúllar þetta samt eins og vel smurð vél og manni leiðist ekkert í félagsskap Einars.
Blaðamaðurinn er viðkunnanlegur gaur og stendur sig vel sem spæjari þótt hann hangi edrú. Það er líka ágætis tilbreyting að aðalpersónan sé ekki rannsóknalögreglumaður en slíkir hafa lagt undir sig nánast allt íslenska reyfaralandslagið. Það eru helst Einar og lögfræðingurinn Stella Blómkvist sem eru fulltrúar gömlu einkaspæjaranna. Lögreglan er hálf getulaus í bókunum um þau og það kemur í hlut þessara sterku og úrræðagóðu einstaklinga að leiða mál sem eru löggunni ofviða til lykta.
Það er kannski tilætlunarsemi í mér sem hörðum Chandlerista að fara fram á meiri kraft, skarpari stíl og snerpu en í hefðbundnum löggusögum en það vantar aðeins upp á þetta hjá Árna. Þegar menn kjósa að skrifa í skugga harðsoðnu hefðarinnar þarf nefnilega helst að vera með þotueldsneyti á varatanknum.