Sér grefur gröf
Yrsa Sigurðardóttir
[3]

Yrsa Sigurðardóttir kynnti lögfræðinginn Þóru Guðmundsdóttur til leiks í glæpasögunni Þriðja táknið í fyrra. Þóru er ekki fysjað saman, er hörkukona sem veður í málin af einurð og festu og breytir þá litlu hvort um er að ræða deilur við fyrrverandi eiginmann, lögfræðiþras um rétta hæð á póstlúgum eða lausn flókinna sakamála.

Í Þriðja tákninu leysti Þóra morðmál sem teygði anga sína langt aftur til fortíðar og í þessari annarri bók Yrsu um lögfræðinginn knýr fortíðin aftur dyra og vomir yfir Snæfellsnesinu þar sem Þóra reynir að fletta ofan af útsmognum morðingja.

Draugagangur á Snæfellsnesi

Sagan hefst á andstyggilegum glæp sem er framinn árið 1946 en síðan fram til ársins 2006 þegar nýaldarbullukollurinn Jónas leitar til Þóru vegna þess að hann telur sig hafa rekist á leyndan galla á landareign sem hann festi sér á Snæfellsnesi. Málið er þó snúið þar sem gallinn er ekki af þessum heimi en Jónas telur víst að reimleikar á svæðinu muni skaða rekstur heilsuhótels sem hann hefur reist á landareigninni.
Þóra fer með semingi á staðinn og er varla búin að koma sér fyrir í hótelherberginu þegar illa útleikið lík ungrar konu finnst í flæðarmálinu.

Hin látna var arkitekt sem vann að uppbyggingu hótelsins og var á kafi í frekari breytingum á staðnum þegar hún mætti grimmum örlögum sínum. Hún hafði verið í tygjum við Jónas þannig að grunur fellur umsvifalaust á hann og Þóra tekur til óspilltra málanna við að skera skjólstæðing sinn úr snörunni.

Klassísk morðgáta

Sér grefur gröf er alvöru morðgáta í anda Agöthu Christie og því kemur við sögu fjöldinn allur af persónum, sem allar liggja undir grun. Fjöldi mögulegra morðingja verður óhjákvæmilega til þess að Yrsa þarf að taka sér drjúgan tíma og pláss til þess að kynna alla til leiks og varpa á þá grun. Það er mismikið í persónurnar lagt þannig að maður finnur fyrir lengd bókarinnar við lesturinn en hún telur rúmar 380 blaðsíður.
Sakamálið er þó engu að síður áhugavert og þegar annað illa útleikið lík bætist við undir miðbik bókarinnar herðist róðurinn og flettingarnar verða hraðari.

Leit Þóru að morðingjanum er í forgrunni en þrátt fyrir það er það glæpurinn í fortíðinni sem er aðalspennuvaldurinn og það sem heldur lesandanum við efnið þannig að það hefði að ósekju mátt þjappa samtímasögunni betur saman og gera lesturinn um leið ákafari og skemmtilegri.

Allt til alls

Sér grefur gröf býr þó yfir öllu sem góð morðgáta þarf að hafa, hrottalegum morðum, fjölskylduleyndarmálum, framhjáhaldi og sifjaspellum auk þess sem tenging gamla glæpsins við draugasögur, afturgöngur og þjóðsagnaminni um útburði skapar drungalega hryllingstemningu sem Yrsa byggir markvisst upp og tekst ákaflega vel að dansa á mörkum hins ókennilega.

Yrsa stimplaði sig hressilega inn í glæpadeildina með Þriðja tákninu og heldur dampi í Sér grefur gröf og með góðum og tilfinningaríkum endaspretti tekst henni að láta allt ganga upp. Dramatíkin er keyrð hressilega upp þegar fortíð og nútíð renna loks saman og hringurinn þrengist um morðingjann. Sagan ber því lengdina uppi þegar upp er staðið og öll kurl koma til grafar í sannfærandi sögulokum sem eru krydduð nettu melódrama sem gerir þetta allt saman skemmtilegra.

Ballaðan um Bubba Morthens
Jón Atli Jónasson
[3]

Bubbi Morthens var rétt rúmlega þrítugur þegar Silja Aðalsteinsdóttir skrifaði ævisögu hans fyrir tæpum tveimur áratugum. Æviferill Bubba hafði hins vegar verið með þeim ólíkindum að í þessu tilfelli var hægur vandi að réttlæta það að ævisaga jafn ungs manns væri færð í letur.

Bubbi hefur sjálfsagt lifað jafngildi tveggja mannsaldra frá því Silja skilaði sögu hans í prentsmiðju en síðan þá hafa fjölmiðlar myndast við að skrifa ævisögu hans jafn óðum þannig að Bubbi er án efa einn þekktasti núlifandi Íslendingurinn. Það vita allir allt um hann, eða telja sig vita allt um hann, og þjóðin er svo upptekin af honum að það telst fréttaefni ef hann kveikir sér í sígarettu á almannafæri.

Jón Atli Jónasson ræðst því síður en svo á garðinn þar sem hann er lægstur í Ballöðunni um Bubba Morthens, skáldævisögu sem byggist á lífi manns sem við þykjumst öll þekkja, eða eins og Jón Atli lýsir honum í bókarlok: „…hér úti á þessum dimma og dökka vegi hefur limbóið loks slegið eign sinni á hann og nú tilheyrir hann öllu og öllum en í sömu andrá engum nema sjálfum sér og þeirri duldu leið sem hann hefur valið sér“.

Fersk mynd af þekktum manni

Það verður þó ekki af Bubba tekið að æviferill hans er vel til þess fallinn byggja skáldskap á og Jóni Atla tekst merkilega vel að draga upp ferska mynd af þessum manni sem allir eiga og meginstyrkur bókarinnar er fólginn í því að hann dýpkar þá mynd sem við höfum af manninum og þótt sagan sem hann segi sé á allra vitorði. Efnistök hans eru líka með slíkum ágætum að hann kemst að kviku þessa margbrotna manns sem hefur sopið ófáar fjörurnar en stendur uppi sem sigurvegari og hefur aldrei verið sterkari.

Jón Atli fer þá skynsamlegu leið að reyna ekki að rekja ævisögu Bubba í línulaga frásögn þar sem allar helstu vörður á veginum eru vel þekktar. Þess í stað bregður hann upp lifandi og skýrum myndum af Bubba á ýmsum æviskeiðum og púslar þannig saman brotakenndri mynd sem rennur saman í þétta heild í lokin þegar hann slengir inn hálfgerðu „mannlífsviðtali“ í bókarlok.

Bubbi er ekki kallaður Bubbi í gegnum frásögnina heldur „drengurinn með stingandi augun“ og „söngvarinn“ þannig að skáletraður viðtalskaflinn brýtur frásögnina því upp þegar Bubbi mætir til leiks í öllu sínu sjálfsörugga veldi þótt bókin hefjist einnig á svipuðum nótum. Þetta stílbrot gengur hins vegar skemmtilega upp þegar strákurinn með stingandi augun rennur saman við lífsreyndan rokkarann sem er nýbúinn að kaupa sér heitan pott með nuddi.

Lipur textinn ekki laus við tilgerð

Drengurinn er kynntur til leiks í sínum fyrsta fiskveiðitúr þar sem hann reynir, síælandi, að öðlast sess í grjóthörðu karlaveldinu um borð. Síðan tekur við slormett og hráslagalegt verbúðarlífið en Jón Atli fangar stemninguna sem gúanórokkarinn reis þar upp úr með myndrænum og áhrifamiklum lýsingum.
Jón Atli nær oft býsna góðu flugi í þessum lýsingum sínum þótt hann missi stundum tökin þegar hann freistar þess að skrúfa stílinn upp í ljóðrænu sem hann virðist ekki alveg ráða við.
Það örlar því stundum á tilgerð og endurtekningum mynda og stefja sem skila sér ekki alla leið en textinn er samt lipur, lifandi og flæðir fram af þeim krafti sem einkennir viðfangsefnið. Hnökrarnir draga óneitanlega aðeins úr heildaráhrifunum sem eru engu að síður býsna mögnuð.

Gúanórokkari í grófum dráttum

Þegar kassagítarplokk verbúðarinnar er að baki hittum við Bubba fyrir sem leðraðan utangarðsmann sem keyrir pönkhljómsveit sína áfram af offorsi og hörku. Þá er einnig staldrað við með honum í Los Angeles þar sem hann fór útúrkókaður á vit heimsfrægðarinnar. Þessir kaflar eru, rétt eins og gúanóhlutinn, líflegir og þrælskemmtilegir aflestrar og einhvers staðar inn á milli þeirra rekst lesandinn inn á afmælistónleika Bubba í Höllinni í sumar.
Þetta tímaflakk styrkir frásögnina og gerir þessa brotamynd af stráknum með stingandi augun miklu skemmtilegri og áhugaverðari en ef honum hefði verið fylgt í tíma frá verstöðinni ofan í heitan nuddpottinn. Þegar allir vita hvernig heildarmyndin lítur út er miklu skemmtilegra að taka nokkur púsl og leika sér með þau og skoða hvað leynist bak við þau.

Þessi minningarbrot Bubba leika í höndum Jóns Atla sem skilar áhugaverðri og læsilegri bók um þennan óumdeilda risa í íslenskri tónlistarsögu. Frægð Bubba gefur höfundinum svigrúm til þess að fara hratt yfir sögu enda eiga sjálfsagt flestir lesendur sína eigin mynd af Bubba og Jóni Atla tekst hið ómögulega með frásagnaraðferð sinni, að dýpka og bæta einhverju við söguna sem allir þekkja.

Farþeginn
Árni Þórarinsson og Páll Kr. Pálsson

Arnar er þrjátíu ára harkari sem ekur leigubíl fyrir gigtveikan frænda sinn. Hann er þjakaður af minnimáttarkennd enda hefur ýmislegt dunið á honum um árin og hann tók aksturinn að sér í von um að geta rétt úr kútnum fjárhagslega eftir að hafa siglt bókaútgáfu látins föður síns í þrot.

Dýrkeypt ökuferð

Síðdegis á nýársdag tekur hann farþega sem á eftir að setja ruglingslegt líf hans enn frekar úr skorðum en það er ljóst, nánast frá því að gjaldmælirinn fer að tifa, að farþeginn, Sigurbjörn, er ekki með öllum mjalla. Og eftir því sem mælirinn telur lengur versnar staða Arnars.
Sigurbjörn er vel stæður kaupsýslumaður á miðjum aldri. Í meira lagi drjúgur með sig og það sem verra er, pöddufullur. Bíltúrinn er því í meira lagi stefnulaus og langur en Sigurbjörn getur endalaust fundið upp á nýjum áfangastöðum sem hann lætur Arnar þeytast á milli.

Túrinn verður því býsna dýr og þegar farþeginn slær eign sinni á bílstjórann og bílinn með 150.000 króna eingreiðslu og dregur Arnar með sér í áramótafagnað á Hótel Valhöll á Þingvöllum verður ekki aftur snúið og það á heldur betur eftir að koma Arnari í koll að hafa gerst fylgdarsveinn fésýslumannsins.
Gleðin á Þingvöllum endar með ósköpum og áður en Arnar veit af er hann grunaður um morð og sér ekki aðra leið út úr ógöngunum en að reyna að leysa málið upp á eigin spýtur.

Áhugaverð morðgáta

Farþeginn er önnur sakamálasagan sem Árni Þórarinsson og Páll Kristinn Pálsson skrifa í sameiningu en þeir tóku býsna góðan sprett árið 2002 með Í upphafi var morðið. Þar komu gruggug fjölskylduleyndarmál upp úr kafinu og svipaða sögu er að segja hér en leyndarmál, pukur og fjölskylduharmleikir koma hægt og rólega upp á yfirborðið í kjölfar morðsins og þegar loks kemur að skuldadögum er reikningurinn hár, ekki síst hjá þeim sem hafa látið gjaldmælinn ganga í áratugi.

Þeir félagar spinna söguna býsna vel framan af. Áhugi og forvitni lesandans er vakin strax í leigubílnum á nýársdag og eins og í almennilegri morðgátu liggja margir undir grun. Þá skemmir það ekki fyrir að eftir því sem Arnar sekkur dýpra í fortíðarfen fórnarlambsins rennur það æ betur upp fyrir lesandanum að hann hefur ekki verið alveg heiðarlegur sögumaður og tengist hinum myrta með ýmsu móti. Bíltúrinn örlagaríki var því ef til vill alls ekki hrein tilviljun þegar allt kemur til alls.

Gott plott kallar á betri úrvinnslu

Plottið stendur því fyllilega fyrir sínu en það hefði að ósekju mátt bæta meira kjöti á þá beinagrind. Persónurnar eru flestar einfaldar og dregnar fáum dráttum og þegar það kemur að því að binda endahnútinn á áhugaverða og haganlega spunna söguna taka höfundarnir ódýra útgönguleið.
Það er kúnst að klára góðan reyfara og það þykir ekki traustvekjandi að láta persónurnar sjálfar úttala sig um plottið og skýra framvinduna í löngu máli en hér eru sextán síður lagðar undir þriggja manna tal í lokin þar sem persónurnar hnýta lausa enda. Þessi lausn er ljóður á annars ágætri spennusögu en kemur ekki í veg fyrir það að Árni og Páll Kristinn skila af sér slarkfærum reyfara og vel það.