2006 í grófum dráttum
Halldór Baldursson
[5]

Teiknarinn Halldór Baldursson hefur sótt í sig veðrið jafnt og þétt frá því hann byrjaði að birta pólitískar skopmyndir sínar á síðum Blaðsins í fyrra og í dag skín stjarna hans mun skærar í íslenskum fjölmiðlaheimi en miðilsins sem birtir teikningar hans. Óhætt er að fullyrða að á meðan Blaðið var eitt útlitsgallaðasta skrípi sem prentað hefur verið í íslenskri útgáfusögu hafi teikningar Halldórs verið nánast það eina sem kallaði á að Blaðinu væri flett og þrátt fyrir jákvæðar stökkbreytingar þess eru Halldór og teikningar hans enn ákveðin kjölfesta.

Sígilt efni

Líftími hvers tölublaðs dagblaðs er tæpur sólarhringur og flest það sem prentað er á síður þeirra fyrnist því fljótt. Önnur lögmál gilda um eiturskarpar fréttskýringar Halldórs sem tekst ítrekað að bregða ljósi á málefni líðandi stundar með aðeins einni teikningu. Það er því ekki aðeins vel til fundið að safna teikningum Halldórs saman á bók og tryggja þeim þannig framhaldslíf heldur er með bókinni 2006 í grófum dráttum kominn einn beittasti og besti fréttaannáll ársins.

Oflofið er ekkert háð

Fjölmiðlungar og elítubloggarar hafa keppst við að ausa Halldór og bókina slíku lofi á síðum sínum að maður hefur stundum fundið hálfpartinn til með blessuðum manninum að vera hafinn til skýjanna af nafntoguðum besserwisserum. Í þessu tilfelli vill þó svo ánægjulega til að kenningar Snorra Sturlusonar um of ákaft klapp á bakið eiga ekki við og Halldór stendur undir öllu hólinu.
Bókin er þó síður en svo einungis fyrir „bláblóðunga“ internetsins og ætti að vera skyldueign á heimilum alls hugsandi fólks þar sem hér geta kjósendur með gullfiska­minni fengið hressandi áminningu um það að við lifum á öld fáránleikans á Íslandi.

Halldóri er einkar lagið að draga fram það skoplega í orðum og gjörðum þeirra sem keyra alla þjóðfélagsumræðu hérna út í móa af miklu kappi á meðan þeir láta líta út fyrir að allt sé í lukkunnar velstandi.

Stokkið inn í tómarúm

Halldór nýtur þess vissulega að heimskan ríður ekki við einteyming á Íslandi og stjórnmálafólk og aðrir máttarstólpar í samfélaginu sjá honum endalaust fyrir eðal efnivið en hann á það skuldlaust hversu skemmtilega hann klýfur delluna með penna sínum.

Innkoma Halldórs á þennan vettvang er þó enn sterkari og þakklátari vegna þess að lítil hefð er fyrir beittum pólitískum skop­teikningum í íslenskum dagblöðum. Sigmund hefur vissulega verið á útkikki eftir hinu skoplega í rúm fjörutíu ár á síðum Moggans en þar með er það upp talið. Halldór stekkur því inn í ákveðið tómarúm og fyllir það glæsilega með sérstökum og bráðskemmtilegum teiknistíl sínum, næmri sýn á samfélagið og hörkufínum húmor. Nálgun hans á málefnum líðandi stundar er meira svona eins og þeir gera þetta í útlöndum eins og Egill Helgason bendir réttilega á í formála bókarinnar.

Glæsileg umgjörð

Teikningar Halldórs, einar og sér, gera 2006 í grófum dráttum að eigulegri bók en það spillir síður en svo fyrir að allur frágangur bókarinnar og umgjörð utan um myndirnar eru til hreinnar fyrirmyndar.

Takturinn í flettingunni er brotinn skemmtilega upp með því að breiða úr völdum myndum á heilsíðu en teikningarnar njóta sín í botn þegar hægt er að rýna í þær í stóru broti. Þá er allt annað að skoða myndirnar þegar þær eru prentaðar á gæðapappír frekar en venjulegum dagblaðapappír. Þessi útgáfa er því einfaldlega brilljant og öllum sem að henni koma til mikils sóma. Að maður tali ekki um hversu mikill happafengur hún er fyrir þá sem láta sig málefni líðandi stundar varða og fá ekki blaðið Blaðið í hendur daglega.

Kafteinn Ofurbrók og líftæknilega horskrímslið
Seinni hluti: Fáránlegu slímklessurnar
Dav Pilkey
[4]

Kafteinn Ofurbrók er eitt magnaðasta fyrirbæri sem skotið hefur upp kollinum í barnabókum undanfarin ár og þar munar ekki síst um að flippaður húmor bókanna brúar dýpstu kynslóðabil svo glæsilega að ungir jafnt sem rígfullorðnir geta skemmt sér konunglega yfir vitleysunni.

Prakkararnir Georg Skeggjason og Haraldur Hugason bera ábyrgð á fáránlegu ofurhetjunni Kafteini Ofurbrók, sem flýgur vígreifur gegn hverri ógn í nærbrókum og rauðri skikkju og syngur „trallala!“ en í fyrstu bókinni dáleiddu þeir fúla skólastjórann sinn hann Kára með þeim afleiðingum að hann breytist við einn fingursmell í káta ofurkappann.

Óheppilegur hugsanaflutningur

Þessi bók, sem er sú sjöunda sem kemur út um brókarhetjuna á íslensku, segir síðari hluta sögunnar um líftæknilega horskrímslið og tekur upp þráðinn þar sem aðdáendur Kafteinsins skildu við hann fyrir ári. Þá ógnuðu ógeðsleg horskrímsli heimabæ drengjanna en í byrjun nýju bókarinnar bægir Ofurbrókin hættunni frá.

Vandræði Georgs og Haraldar eru þó síður en svo öll þar sem tæknifikt leiðinlega nördsins Sófusar sénis verður til þess að heilastarfsemi skólastjórans flyst yfir í koll nördsins og öfugt.
Ástandið er óviðunandi og drengirnir grípa til örþrifaráða sem eiga eftir að draga svakalegan dilk á eftir sér.

Barnalegt eðalgrín

Bókin sver sig í ættt við fyrri verk Davs Pilkey um Ofurbrókina en með nýjum vinklum á borð við tímaflakk og hugsanaflutning kveður um leið við nýjan tón og fyrir vikið er þessi sjöunda bók ein sú hressasta í flokknum, ef ekki sú skemmtilegasta. Sem fyrr er allt löðrandi í barnalegum kúk- og pisshúmor sem er settur fram með svo miklum galsa og léttleika að hann hittir beint í mark þannig að það er hætt við að lesendur skelli upp úr nánast á hverri síðu.

Endirinn er svo sem betur fer galopinn þannig að dyggir aðdáendur Ofurbrókarinnar geta þegar farið að láta sig hlakka til þar sem Kafteininn á enn helling inni og lætur vonandi sjá sig aftur fyrr en síðar.

Úti að aka
Ólafur Gunnarsson og Einar Kárason
[3]

Rithöfundarnir Einar Kárason og Ólafur Gunnarsson hafa lengi átt sér þann draum að keyra þvert yfir Bandaríkin á alvöru amerísku dollaragríni. Þeir létu drauminn loks verða að veruleika með fulltingi forleggjarans Jóhanns Páls Valdimarssonar sumarið 2005. Ferðin var meðal annars réttlætt með því að rithöfundarnir tveir myndu setja saman ferðasögu sem Jóhann Páll gæfi út á bók og útkoman er þessi tæplega 300 blaðsíðna vegasaga prýdd myndum sem útgefandinn tók sjálfur á ferðalaginu.

Alls flugu þeir fimm frá Íslandi til Ameríku í þessa svaðilför þeir Einar, Ólafur og Jóhann Páll ásamt Aðalsteini Ásgeirssyni (Steina í Svissinum) og Sveini Magnúsi Sveinssyni kvikmyndagerðarmanni. Steini var lykilmaður í ferðinni þar sem það kom í hans hlut að halda fararskjótanum, Kadilakk árgerð 1960, gangandi og ekki veitt af vönum manni þar sem ástand ökutækisins sem Ólafur keypti á netinu var síður en svo ásættanlegt.

Egóflipp miðaldra karla

Það má sjálfsagt lengi deila um það hvaða tilgangi það þjóni að gefa frásögn af egóflippi miðaldra karlmanna út á bók og áður en maður les Úti að aka gæti maður hæglega fallið í þá gryfju að álykta að ferðasagan eigi takmarkað erindi út fyrir þröngan hóp ferðalanganna og þeirra nánustu.

Til þess að geta látið slíka fordóma eftir sér verður maður hins vegar að horfa fram hjá því að söguna skrifa tveir magnaðir sögumenn sem leika sér að því að heilla lesandann með stíl- og frásagnargáfu sinni. Maður hefur því ekki lagt margar blaðsíður að baki þegar maður er orðinn einn af hópnum og þó hér séu engin morð framin og persónur standi ekki frammi fyrir flóknari ráðgátum en sjálfum sér, lífinu og gangverki gamals Kadda þá rennur frásögnin svo ljúflega að það er ekki gott að leggja bókina frá sér.

Lifandi persónur

Það þarf sjálfsagt ekki að fjölyrða um það að Úti að aka er karlabók og sem slík virkar hún vel, ekki síst þar sem ferðafélagarnir eru margbrotnar og ólíkar persónur þannig að árekstrar eru óumflýjanlegir. Ferðin og dyntóttur farskjótinn taka líka á taugarnar og menn eru svo sannarlega misvel skapi farnir til þess að mæta mótlætinu.
Lýsingar Ólafs og Einars á sjálfum sér og ferðafélögunum eru vel heppnaðar, eins og við mátti búast, og þessir kúnstugu karlar standa ljóslifandi fyrir hugskotssjónum lesandans.

Forleggjarinn Jóhann Páll er til dæmis frábær aukapersóna, uppstökkur og þolir illa frávik frá áætlunum nema breytingarnar séu eftir hans höfði og er síblaðrandi með sögur af sjálfum sér og öðrum á takteinum við öll tækifæri. Framan af gæti maður vel hugsað sér að sitja í bíl með honum í hálfan mánuð en þegar hann er farinn að reyna á þolrif síns gamla vinar, Ólafs Gunnarssonar, læðist að manni sá grunur að hann sé bestur í svona eins og þriggja tíma skömmtum.

Tilraun sem gengur upp

Úti að aka er óvenjuleg bók. Efniviðurinn er sérstakur, raunverulegt persónugalleríið kostulegt og síðast en ekki síst er það ekki daglegt brauð að tveir þungaviktarrithöfundar leggi í púkk af þessu tagi og segi ferðasögu saman. Þeir félagar skipta frásögninni bróðurlega á milli sín og textar þeirra eru fléttaðir saman í þrælskemmtilega heild.
Ég viðurkenni fúslega að ég hafði takmarkaða trú á því að þessi strákadraumur miðaldra kalla gæti komið vel út á prenti, þó uppátækið sé áhugavert, og það hefði hæglega verið hægt að klúðra dæminu en með þessa tvo frábæru sögumenn í ham steinliggur þetta. Vegamyndastemningin kemst vel til skila og svo spillir auðvitað ekki fyrir að hafa skrautlega aukapersónu eins og Jóhann Pál Valdimarsson í ferðasögu eins og þessari.

Útkall Leifur Eiríksson brotlendir
Óttar Sveinsson
[2]

Óttar Sveinsson hefur um langt árabil, við miklar vinsældir, ryfjað upp slys og hörmungar á legi og í lofti sem hafa sett mark sitt á Íslandssöguna í Útkallsbókum sínum.
Að þessu sinni beinir hann sjónum sínum að hörmulegu flugslysi sem varð þegar Flugleiðavélin Leifur Eiríksson fórst í aðflugi á flugvellinum í Kólombó á Srí Lanka árið 1978. Vélin var í pílagrímsflugi og um borð voru þrettán Íslendingar og 249 indónesískir pílagrímar. 183 fórust í slysinu og þar á meðal átta Íslendingar.

Samtöl við þá sem lifðu

Óttar byrjar á því að kynna Íslendingana til sögunnar, bæði þá sem voru um borð í Leifi Eiríkssyni sem og aðra íslenska áhöfn sem beið vélarinnar í Kólombó og var ætlað að taka við vélinni og fljúga henni áfram áður en örlögin settu sitt skelfilega strik í reikninginn.

Bókin er að mestu byggð á samtölum Óttars við þá Íslendinga sem komust af sem og fólk úr áhöfninni sem beið vélarinnar og þurfti að taka á öllu sem það átti þegar það stóð uppi í framandi og frumstæðu landi og reyndi að hjálpa slösuðum félögum sínum eftir fremsta megni.
Viðmælendurnir eru því margir og það gerir frásögnina nokkuð þvælda, sérstaklega framan af, á meðan maður er að átta sig á nöfnum og því hver er hvað. Þetta er ekki síst til komið vegna þess að beinar ræður eru alls ráðandi og skilin milli þeirra verða á köflum svo óljós að einræðurnar renna nánast saman.

Glundroði og þjáning

Þetta hökt í byrjun kemur þó ekki í veg fyrir það að frásögn Óttars nær ágætis flugi um það bil sem vélin hrapar og stekust verður bókin þegar viðmælendur Óttars lýsa glundroðanum á slysstað, líkamlegum og andlegum þjáningum sínum og sárum eftirköstum slyssins.

Eftirlifendurnir sýna allir sem einn hversu mannsandinn getur verið sterkur þegar á reynir. Slysið hvílir enn á þeim öllum og mun gera það um ókomna tíð en samt héldu allir sínu striki og létu ekki bugast.
Óttari og viðmælendum hans verður tíðrætt um að hörmungarnar áttu sér stað löngu áður en áfallahjálp kom til sögunnar en fólki er sem betur fer eðlislægt að þjappa sér saman í hörmungum og í raun veitti hópurinn, bæði þau sem voru um borð og hin sem upplifðu skelfinguna á jörðu niðri, sér áfallahjálp með því að sýna samstöðu og hlýhug.

Óttar fer einnig yfir rannsókn á tildrögum slyssins sem var á köflum býsna reyfaraleg enda ljóst að yfirvöld á Srí Lanka seildust langt til þess að gera sinn hlut sem bestan. Þessi hluti er, líkt og flest annað, afgreiddur í beinum ræðum þeirra Íslendinga sem tóku þátt í rannsókninni en hér hefði að ósekju mátt kafa dýpra.

Stór blaðagrein

Óttar er gamalreyndur blaðamaður og það sést langar leiðir á frásögn hans og er einn helsti ókostur hennar. Bókin minnir í raun helst á risavaxna blaðagrein þar sem innihaldi segulbands blaðamannsins er veitt beint inn á síður bókarinnar innan gæsalappa.
Megingallinn við þessa aðferð er að þó að fólkið hafi upplifað slysið hvert á sinn hátt hefur það um margt svipaða sögu að segja þannig að mikið er um endurtekningar og nánast orðréttar lýsingar á ákveðnum aðstæðum koma ítrekað fyrir.

Frásögnin hefði því tvímælalaust orðið þéttari og öðlast meiri dýpt og áhrifamátt hefði höfundurinn unnið meira upp úr viðtölum sínum, fléttað þau inni í heildstæðari texta og skrifað meira frá eigin brjósti upp úr þeim góða efnivið sem viðtölin vissulega eru.

Atburðirnir stærri en frásögnin

Þessir atburðir eru vitaskuld löngu liðnir og því fylgir að höfundur þyrfti að leggja í mikla heimildarvinnu áður en hann getur reynt að fanga andrúmsloftið í kringum hörmungarnar með eigin orðum en slíkt væri þó snjöllum penna síður en svo ofviða.
Það má þó hiklaust virða það við Óttar að hann hefur fyrir löngu fundið sína fjöl og frásagnarmáti hans hefur síður en svo fælt fólk frá bókum hans þó þar geti spilað inn í að atburðirnir sem hann lýsir eru svo stórir og magnþrungnir að frásagnarháttur hans verður hálfgert aukaatriði.

Merkileg heimild

Það breytir svo aftur engu um það að með viðtölum sínum við eftirlifendur slyssins hefur hann safnað saman mikilvægum heimildum um þetta hörmulega slys og það eitt og sér er virðingarvert. Óttar hefur því skilað af sér ágætri samantekt og dýrmætum vitnisburði fólks sem var í hringiðu atburðanna á bók en með annarri nálgun hefði Leifur Eiríksson brotlendir getað orðið sterkari heild og eftirminnilegri bók.

Blaðamenn eru fyrst og fremst skrásetjarar og þó reynsla blaðamannsins sé dýrmæt við gerð bókar sem þessarar þá mætti tvímælalasut gefa honum smá frí og leyfa sögunni að flæða með skáldlegri stílbrögðum og persónulegri nálgun en tíðkast í dagblöðum sem er hvort eð er ekki ætlaður lengri líftími en tæpur sólarhringur.

Morðið í Rockville
Stella Blómkvist
[2]

Morðið í Rockville er sjötta bók hulduhöfundarins Stellu Blómkvist um lögfræðinginn, nöfnu sína, sem hefur einstakt lag á að róta sér á bólakaf í flókin sakamál og leysa þau af nánast sjúklegri einurð.
Bækurnar um Stellu hafa einhverra hluta vegna notið mikilla vinsælda, sem er í sjálfu sér ráðgáta sem Stella sjálf yrði í vanræðum með að leysa þar sem þær eru átakanlega einfaldar í byggingu, stíl og persónusköpun.

Íslandsmet í leiðindum

Stella sjálf hlýtur að komast á topp tíu listann yfir leiðinlegustu persónur íslenskrar bókmenntasögu. Þetta kynþokkafulla skass gæti hins vegar, ef eitthvað væri í hana lagt, verið áhugaverð og skemmtileg en hún er dæmigerður „gender bender“, steríótýpísk karlmennskuímynd harðsoðnu reyfaranna í konulíki. Dýpt persónunnar er því miður engin þannig að við sitjum uppi með óþolandi persónu sem hjakkar í klisjum og vitnar látlaust í heilræði móður sinnar sem virðist hafa hrist fram málshætti um allt milli himins og jarðar af svo miklu offorsi að hún gæti fyllt ársframleiðslu páskaeggja af niðursuðudósaheimspeki fyrir hádegi á góðum degi.

Hraðsoðnar sjoppubækur

Stella Blómkvist sækir markvisst í harðsoðnu hefðina en býður því miður aðeins upp á hraðsuðu þannig að bækur hennar eru ekta sjoppubókmenntir og hefðu tekið sig vel út í hillu vegasjoppu úti á landi við hlið Morgans Kane fyrir tuttugu árum eða svo. Metnaðarleysið er svo áberandi að það þarf engan að undra að höfundurinn kjósi að fela sig á bak við nafnleynd.

Allt hefur þetta þó mjakast í rétta átt hjá Stellu og bók hennar í fyrra, Morðið í Drekkingarhyl, var óvenju góð. Plottið var skemmtilegt og rauði þráðurinn í henni var áhugaverðari en í mörgum innbundnum reyfaranum þessa metárs í íslenskri reyfaraútgáfu.
Þá var kafað dýpra ofan í persónu Stellu en maður hefur átt að venjast þegar hún þurfti að horfast í augu við skuggalega fortíð sína og gera upp við fautann föður sinn. Mömmu var þá um leið aðeins ýtt til hliðar sem var löngu tímabært. Stella varð einnig ólétt í bókinni, sem bauð upp á áhugaverða naflaskoðun persónunnar, svo langt sem það nú náði.

Nett bakslag

Það er því ekki hægt að segja annað en að Morðið í Rockville valdi vissum vonbrigðum, sé yfirleitt hægt að tala um vonbrigði þegar Stella er annars vegar. Bókin er í það minnsta bakslag þar sem sú þróun sem var í gangi í Morðinu í Drekkingarhyl gengur að mestu til baka.

Samband Stellu við barnið sem hún gengur með í móðurkviði er morkin klisja sem er afgreidd með klassískustu og meinlausustu meðgöngukvillum á borð við óstjórnlega löngun í sælgæti og furðulegan mat. Það sem veldur Stellu, að því er virðist, mestum óþægindum er að hún hefur neyðst til þess að leggja Nonna Daníels, „ástvin sinn til margra ára,“ á hilluna en erótískt samband Stellu við þessa viskítegund frá Tennessee er nánast jafn hvimleitt og tilvitnanirnar í mömmu. Það er þó sem fyrr sláttur á Stellu, sem að þessu sinni er með puttana í þremur málum sem fléttast svo saman samkvæmt venju.

Maðkað mjöl í gömlum pokum

Að þessu sinni aðstoðar hún fórnarlamb heimilisofbeldis, hjálpar presti í harkalegri deilu við safnaðarstjórn og síðast en ekki síst reynir hún að sanna sakleysi moldríks skjólstæðings og vopnasala sem grunaður er um að hafa banað amerískum viðskiptafélaga sínum á Miðnesheiði.
Morðið er í subbulegri kantinum þar sem skorið var undan hinum myrta og fjölskyldudjásninu troðið upp í munn líksins. Allt fremur ógeðslegt og gefur Stellu vísbendingu um að heitari tilfinningar en viðskiptahagsmunir búi að baki slátruninni.
Það kemur svo á daginn að hinn myrti var með í meira lagi maðkað mjöl í pokahorninu og vinsælir íslenskir fortíðardraugar, sifjaspell og kynferðisleg misnotkun barna, skjóta upp kollinum.

Stella er gengin sjö mánuði en lætur það ekki aftra sér og hikar ekki við að stofna sér og ófæddu barni sínu í hættu til þess að komast að hinu sanna. Sú leit kostar venju samkvæmt átök við spillta stjórnmálamenn, vanhæfa lögreglumenn og annað hyski sem hefur ekki roð við lögfræðingnum kjaftfora.

Tími á fæðingarorlof

Sakamálin og framvinda rannsóknarinnar eru vel yfir meðallagi áhugaverð en rétt eins og í fyrra draga hraðsuðan og óþolandi aðalpersónan kraft úr sögunni. Þá hefði að ósekju mátt leggja meiri vinnu í heimilisofbeldismálið, sem virðist hafa merkingarþrungna tenginu við aðalmálið en fjarar út undir miðbik bókar og er afgreitt á sekúndubroti í lokin.
Bækur Stellu hafa ítrekað verið verri en þessi og þrátt fyrir aðalpersónuna má skemmta sér ágætlega yfir lestri Morðsins í Rockville þá þrjá klukkutíma eða svo sem það tekur að spæna í gegnum hana.
Undirritaður getur heldur ekki horft framhjá þeirri staðreynd að Stella er vinsæl þannig að kannski er ég eitthvað að misskilja þetta allt saman. Huldupenninn að baki Stellu mætti þó mín vegna taka sér varanlegt fæðingarorlof en meirihlutinn ræður og hún verður því væntanlega komin á ról fyrr en varir. Sagði mamma.

Krossmessa
Jógvan Isaksen
[1]

Einkaspæjarinn hefur verið að gera það gott í glæpasögum í svona um það bil 165 ár eða frá því að Edgar Allan Poe kynnti Auguste Dupin til sögunnar í Morðunum í Líkhússgötu. Slagkrafturinn í einkaspæjurunum var svo mestur í kringum miðbik síðustu aldar þegar höfuðpáfar harðsoðnu hefðarinnar þeir Raymond Chandler og Dashiell Hammett mótuðu harðsoðnu hefðina með Philip Marlowe, Sam Spade og The Continental Op.

Spæjaralaus Norðurlönd

Marlowe er rómaðasti einkaspæjari reyfarasögunnar, harður og heiðarlegur einfari með mannlega taug sem óð sollinn í Los Angeles og reif kjaft í meitluðum frösum meistara Chandlers.
Norðurlöndin eru enn þá saklausari en stórborgir Bandaríkjanna og því hefur hingað til ekki verið mikil eftirspurn eftir þjónustu einkaspæjara í Skandinavíu. Reyfarahöfundar í þessum heimshluta hafa því oft séð sér þann kost vænstan að skipta spæjaranum út fyrir blaðamann. Það er alls ekki galið þar sem rómantíska hugmyndin um rannsóknarblaðamanninn er náskyld Marlowe og hans líkum en þetta eru vandræðagemlingar sem eru sísnuðrandi í kringum hluti sem þeim koma ekki við og einhver öfl vilja að liggi í þagnargildi.

Einar, blaðamaður Árna Þórarinssonar, nafnlausi blaðamaðurinn í bókum Dans Turell og Annika Bengtzon hjá Lizu Marklund eru nærtæk dæmi um þetta sem og færeyski blaðamaðurinn Hannis Martinsson sem er aðalpersónan í Krossmessu eftir Jógvan Isaksen.

Skuggamynd af Marlowe

Á bókarkápu er vitnað í færeyska Sosialinn þar sem Hannis þessi er sagður vera færeyskur „Marlowe á grindhvalaveiðum …“ Þarna fara þeir á Sosialnum fullbratt í samanburðinn en fyrir utan það að Hannis býr einn, reykir og er talsvert fyrir sopann er ekki hægt að segja að þeir eigi margt sameiginlegt og Hannis er lítill greiði gerður með því að vera stillt upp við hlið þess gamla.

Hannis er frekar flöt persóna og ekkert sérstaklega spennandi, hvorki í gjörðum né tilsvörum, og í raun má segja það sama um Krossmessu en það sem gerir hana helst áhugaverða er að hún fjallar öðrum þræði um hvalveiðar og skýtur því upp kollinum á Íslandi á heppilegum tíma.

Viðkvæmt mál

Krossmessa hefst á því að Hannis er nýkominn heim til Færeyja eftir áralangt flakk og kemur sér fyrir í niðurníddu húsnæði þar sem hann ætlar að opna ráðgjafaskrifstofu og skrifa greinar í frístundum. Hann er þó varla byrjaður að klína málningu á ljóta veggina þegar hann er orðinn einkaspæjari þar sem breskur útsendari náttúruverndarsamtaka ræður hann til þess að rannsaka morð á tveimur ungum hvalfriðunarsinnum sem fundust skömmu áður skornir á háls innan um dauða grindhvali.

Málið er viðkvæmt fyrir margra hluta sakir og það reynist Hannis ekki síst erfitt að rannsaka morðin þar sem andúð landa hans á náttúruverndarsinnum, meintri forheimsku þeirra og skilningsleysi á mikilvægi hvalveiða er í meira lagi djúpstæð.

Málið vindur þó hratt upp á sig og Hannis getur varla snúið sér í hálfhring án þess að detta um ný lík en þrátt fyrir það tekst höfundinum aldrei að ná upp alvöru spennu í sögunni.

Þreytandi leikur kattar að mús

Helsta áhyggjuefni Hannis, sem áttar sig hægt og bítandi á því að það liggur meira að baki morðunum en stælar hvalveiðimanna og náttúruverndarsinna, er að einhverjum er mikið í mun að stöðva hann með því að koma honum fyrir kattarnef.

Hvorki höfundurinn né tilræðismaðurinn eru þó frumlegri en svo að boðið er upp á þrjá eltingarleiki leyniskyttu við Hannis sem einhverra hluta vegna sleppur alltaf með skrekkinn þó ekki fari milli mála að hann er með fagmann á hælunum.

Frásögnin er ómarkviss og fumkennd, líkt og rannsókn blaðamannsins á morðunum, og tilraunir til þess að halda áhuga lesenda með endalausum leyniskyttuárásum og nýjum líkum eru engan veginn að gera sig. Umgjörðin og aðalpersónan eru einfaldlega ekki nógu áhugaverð til þess að þessar brellur skili árangri.

Hvalveiðiáróður yfirtekur söguna

Hannis tekst einhvern veginn að ramba á lausn málsins á milli þess sem hann lætur skjóta á sig og finnur lík en það er ekki hægt að segja að það sé fyrir ályktunarhæfileika og árvekni og uppgjör sögunnar er því í ódýrari kantinum og verður enn dapurlegri þar sem illmennið er látið úttala sig um glæpina og ástæðurnar fyrir þeim á meðan blaðamaðurinn hlustar á.

Leit Hannis að sannleikanum er eins og fyrr segir ansi brokkgeng en hann hefði sjálfsagt verið einhverju nær áður en hann náði fundi illvirkjans hefði hann eytt meiri tíma í að eltast við vísbendingar og þá um leið minni tíma í að lesa sér til um grindhvaladráp.

Höfundurinn ver miklu púðri og blaðsíðum í lýsingar á grindhvaladrápi fyrr og síðar og virðist ekki síst ætla bókinni að koma sjónarmiðum Færeyinga í hvalveiðideilunni á framfæri. Það er svo sem gott og blessað og maður er ýmsu nær um þau mál öll en þrætur um hvalveiðar eru ekki burðugt hryggjarstykki í reyfara og langar setur Hannis á bókasafni yfir fróðleik um grindhvaladráp gera lítið annað en að kæfa söguna og draga enn frekar úr möguleikum á einhverri spennu.