Daður kvikmyndagerðarmanna við myndasögur skilar sér stundum í prýðilegum bíómyndum en oftar en ekki er afraksturinn hrein hörmung og í því sambandi er myndasöguhöfundurinn Alan Moore nærtækasta dæmið. Hann er í fremstu röð myndasöguhöfunda og hefur mátt horfa upp á misþyrmingar verka sinna í myndum á borð við A League of Extraordinary Gentlemen og From Hell.

Hvað ofurhetjurnar varðar hafa verið gerðar afleitar tilraunir til að koma Daredevil og Elektru á filmu. Fyrsta myndin um Fantastic Four-gengið var heldur ekki burðug og þrátt fyrir ágætistilþrif er varla hægt að segja að The Punisher með Tom Jane í hlutverki Refsarans hafi verið myndasögupersónunni til framdráttar.

Köngulóarmaðurinn hittir í mark
Spiderman-myndir leikstjórans Sam Raimi eru nú orðnar þrjár og þykja afskaplega vel heppnaðar. Raimi byggir á þekktum myndasögum um unglingspiltinn Peter Parker og hann nálgast sögurnar af slíku innsæi og virðingu fyrir viðfangsefninu að aðdáendur Lóa hafa tekið myndum hans vægast sagt fagnandi.

Köngulóarmaðurinn hefur verið vinsælasta ofurhetja Marvel-myndasöguútgáfunnar í áratugi og hefur verið í fylkingarbrjósti skrautlegs hetjugallerís fyrirtækisins. Taugin sem tengir Spiderman og Marvel er svo römm að þegar fyrirtækið fékk skráningu í Kauphöllinni í New York, fyrst allra myndasögufyrirtækja, tilkynnti Wall Street Journal í fyrirsögn að Köngulóarmaðurinn væri að koma til Wall Street.

Köngulóarmaðurinn kom fyrst fyrir sjónir lesenda árið 1962 í ágústhefti Amazing Fantasy. Hann sló strax í gegn og fékk sína eigin seríu, The Amazing Spiderman, árið 1963.

Kossar Köngulóarmannsins

Spiderman er hugarfóstur hins goðsagnakennda myndasöguhöfundar Stan Lee og teiknarans Steve Dikto. Marvel vildi fylgja miklum vinsældum Fantastic Four og fleiri ofurhetja eftir og Lee lagði því hausinn í bleyti og Spiderman stökk fram á sjónarsviðið. Eftirspurn unglinga eftir myndasögum hafði stigmagnast um þetta leyti og Lee hafði það að leiðarljósi að nýja hetjan ætti að geta höfðað sérstaklega til ungs fólks.

Niðurstaðan varð gelgjan Peter Parker, munaðarlaus skólapiltur sem ólst upp hjá May frænku sinni og Ben frænda. Hann var feiminn, óöruggur og óframfærin en líf hans tók stakkaskiptum eftir að geislavirk könguló beit hann og breytti honum í ofurmenni með köngulóarívafi.

Sögurnar um Köngulóarmanninn voru öðrum þræði hreinræktað unglingadrama og hremmingar Peters í ástalífi og samskiptum við jafnaldra sína minna um margt á klassísk viðfangsefni unglingasápuópera á borð við Beverly Hills 90210 og O.C.

Ástamál Peters voru flókin, enda enginn hægðarleikur að lifa tvöföldu lífi og halda hitanum í tilfinningasamböndum. Þá auðveldaði það Peter ekki lífið að hinir litskrúðugu fjendur hans áttu það til að beina spjótum sínum að kærustnum hans og þannig varð til dæmis Green Goblin æskuástinni Gwen Stacy að bana.

Gwen átti hug Peters allan framan af en Mary Jane, stóra ástin í lífi Lóa í bíómyndunum, kom síðar til sögunnar. Þrátt fyrir ýmsar hremmingar í því sambandi gengu Peter og Mary Jane í hjónaband þar sem á skiptust skin og skúrir.

Ástin og tilfinningaflækjur í samböndum Peters við konur voru þó ekki einu unglingavandamálin sem Köngulóarmaðurinn þurfti að kljást við á síðum myndasagna þegar hann afklæddist búningnum. Lyfjaneysla Harrys, besta vinar Peters, var áberandi á tímabili og þar var um viss tímamót að ræða þar sem fíkniefnaneysla hafði ekki þótt æskilegt vandamál í myndasögum. Persóna Parkers og mannleg vandamál hans og vina hans höfðu síðan víðtæk áhrif á myndasögubransann þar sem áherslan á mannlegri ofurhetjur og hversdagsleg vandamál þeirra varð almennari eftir að Köngulóarmaðurinn sló í gegn.

Hetja unga fólksins
Stjórnendur Marvel höfðu ekki mikla trú á unglingnum með köngulóarkraftana þegar Stan Lee kynnti Spiderman fyrir þeim en þó varð úr að nýju hetjunni var gefið eitt tækifæri í Amazing Fantasy, blaðaseríu sem búið var að ákveða að slá af og var að renna sitt skeið á enda. Blaðið náði hins vegar metsölu, Marvel áttaði sig á möguleikum Spidermans og Lee fékk tækifæri til þess að vinna frekar með ungu hetjuna.

Spiderman átti greiðan aðgang að amerískri æsku og festi sig á mettíma í sessi sem poppmenningarlegt íkon. Árið 1965 gerði tímaritið Esquire könnun meðal framhaldsskólanema og þá kom á daginn að unga fólkið setti Spiderman, ásamt annarri Marvel-hetju, risanum The Hulk, á stall með Bob Dylan og Che Guevara sem sínar helstu andófshetjur.

Köngulóarmaðurinn hefur, sem fyrr segir, verið í fremstu víglínu Marvel í háa herrans tíð og hefur barist við hlið flestra hetja Marvel-heimsins í ótal bókum og blöðum og hefur tekist á við alla helstu skúrka þessa myndasöguheims.

Þríleikur Raimis um hann hefur svo ýtt enn frekar undir vinsældir hans og sprengt þær lang út fyrir dyggan og risavaxinn aðdáendahópinn sem fylgist með honum í myndasögunum.
Í fjörutíu og fimm ára sögu Köngulóarmannsins á prenti hafa ófáir höfundar komið að sögunum um hann. Hann hefur farið í gegnum ýmsar breytingar. Dáið, lifnað við aftur, verið klónaður en heldur alltaf sínu striki. Fjöldi bóka og blaða um hetjuna er því yfirþyrmandi og andstæðingarnir nánast óteljandi þannig að ekki skortir efniviðinn og það mætti því hæglega dæla út kvikmyndum um hann um ókomin ár svo lengi sem vinsældirnar halda.

Hetjur sprottnar upp úr leiðindum
Stan Lee á heiðurinn af nokkrum vinsælustu og rómuðustu ofurhetjum Marvel- útgáfunnar. Hann byrjaði ungur að vinna við myndasögur og var fljótur að vinna sig upp þar sem hann sýndi strax óvenjunæman skilning á eðli miðilsins.

Fyrstu hetjurnar sem hann skóp og eftir var tekið voru fjórmenningarnir í Fantastic Four- genginu en fyrsta blaðið um vísindamanninn Reed Richards og félaga hans kom út árið 1961. Nokkrum árum áður hafði DC Comics endurskilgreint ofurhetjuhefðina með góðum árangri, ekki síst með sögum um Flash og síðar The Justice League of America. Lee var fenginn til að svara þessu með nýjum Marvel-hetjum og í samvinnu við ýmsa aðila á hann heiðurinn af Hulk, Daredevil, Iron Man, Thor, X-Men, Doctor Strange og svo auðvitað þeim allra vinsælasta, sjálfum Spiderman.

Þegar Lee fékk þetta verkefni var hann þjakaður af starfsleiða og var að íhuga að segja skilið við myndasögubransann. Á sama tíma og hann byrjaði að vinna við myndasögur breytti hann nafni sínu úr Stanley Lieber í Stan Lee og stefndi alltaf að því að nota sitt rétta nafn aftur þegar hann legði metnaðarfyllri skrif fyrir sig.

Hann ákvað að taka sjénsinn og skapa ofurhetjur sem væru þjakaðar af mannlegum brestum og vandamálum. Hann hefði hvort eð er engu að tapa þar sem hann væri á útleið. Hetjur hans voru skapstyggar, þunglyndar, hégómlegar og jafnvel gráðugar. Glímdu við drykkjusýki og þurftu að takast á við leiðindi daglegs lífs.

Lesendur voru tilbúnir fyrir þessa stefnubreytingu og Lee komst loks að því að hann gæti fengið útrás fyrir sköpunargleði sína í myndasögum og það er óhætt að segja að með vinnuleiða sínum hafi Lee haft varanleg áhrif á ofurhetjuhefðina.

Lee hefur í seinni tíð meðal annars unnið fyrir DC og tekið hressilegan snúning á helstu hetjum fyrirtækisins þeim Superman og Batman. Þá hefur hann látið sjá sig í örhlutverkum í kvikmyndum um Marvel-hetjurnar.

Árið 2005 höfðaði hann mál á hendur Marvel vegna þess að hann taldi sig eiga inni sinn hluta af hagnaði fyrirtækisins á kvikmyndaréttinum á hugverkum hans. Málinu lauk með sátt og Lee fékk greiddar 10 milljónir dollara.

Mannlíf/Bókmenntir