Vinsælasti og þekktasti þátturinn í raunveruleikasjónvarpinu er óumdeilanlega "Survivor", sem Skjár einn hefur sýnt við miklar vinsældir. Fleiri svipaðir þættir keppa svo um hylli áhorfenda eins og t.d. "Temptation Island" og "Big Brother", auk kjaftaþátta í stíl Jerrys Springers, þar sem hvítarusl (white trash) og hjólhýsahyski slæst vegna þess að makinn hefur haldið fram hjá með lesbískri dóttur frænda nágrannans, eða eitthvað álíka.

Forvitni um hagi náungans og allt sem honum viðkemur er okkur auðvitað eðlislæg og þetta raunveruleikahugtak kitlar "voyeurinn" í okkur, þannig að við hópumst fyrir framan kassann og gerum okkur "sek" (spennandi ekki satt?) um gluggagægjur í örygginu heima í stofu.

Allt í plati?

Allt er þetta gott og blessað, en hvar er raunveruleikinn í þessu? Þættirnir eru klipptir, tökur eru valdar eða þeim hent og alltaf hljóta hlutir að gerast utan sjónmáls myndavélarinnar. Og er, þar fyrir utan, nokkur raunverulega hann sjálfur fyrir framan tökuvél. Allir sem hafa verið að háma í sig rjómatertu í fermingarveislu þegar myndbandstökuvélin birtist fyrir hornið vita að það er enginn hann sjálfur "on camera". Um leið og búið er að stilla upp tökuvél setja allir sig í stellingar, raunveruleikinn hverfur og sviðsetningin tekur við.

Kveikjan að þessari tálsýn um að hægt sé að fanga einhvern tæran raunveruleika og matreiða ofan í áhorfendur hefur væntanlega orðið á Netinu, þar sem hver sem er getur sjónvarpað því sem hann kærir sig um; hvílubrögð, salernisferðir og 20 mínútur á þrekhjólinu, með tilkomu Netsins má deila þessu öllu með heimsbyggðinni.

Klámiðnaðurinn ruddi brautina á Netinu, en þar á bæ eru menn jafnan fljótir að tileinka sér tækninýjungar og þróa þær frekar svo þær nýtist almenningi sem best og á ótal vefjum er hægt að kaupa aðgang að netmyndavélum sem fylgjast allan sólarhringinn með ljósabekkjum, sturtuklefum, klósettskálum o.s.frv. Við getum fengið útrás fyrir gægjuþörfina með því einu að kveikja á tölvunni og horfa á fólk skella sér í gufubað eða jafnvel éta hamborgara. Þetta verður ekki raunverulegra. En ég fæst þó ekki til að trúa þessu og sá grunur læðist jafnan að mér að allt sé þetta nú sviðsett til þess eins að fullnægja gægjuþörf minni, ekki nema þetta sé virkilega þannig í alvörunni að fólk geti bara ekki farið í ljós án þess að fróa sér.

Afþreyingarefni er framleiðsla

Raunveruleikasjónvarpið á víst að sýna "venjulegt folk í óvenjulegum aðstæðum". Magnað! Þetta var eitt helsta viðfangsefni spennumyndakóngsins Alfred Hitchcock. Myndirnar hans voru bara ekta framleiðsla, þar sem leikarar túlkuðu Jón og Gunnu í undarlegum aðstæðum og ég fæ ekki betur séð en raunveruleikasjónvarpið lúti sömu lögmálum, að flestu leyti, nema auðvitað að þar túlka venjulegir leppalúðar sjálfa sig við undarlegar aðstæður.

Afþreyingu á nefnilega að framleiða. Hún hefur alltaf verið framleidd og verður alltaf framleidd, óháð því hvort markhópurinn sé gluggagægirinn innra með okkur eða ekki. Hvernig stendur annars á því að ég get farið út á leigu og fengið "Best of Jerry Sprnger: To Hot for TV"? Þar eru stöku brjóst á stangli og það pípir ekki ofan í klúryrðin. Hvað er þá þessi "óklippti" Jerry Springer? Ofurraunveruleiki?

Raunveruleikasjónvarpið og vinsældir þess sýna þó, svo ekki verður um villst, að afþreyingariðnaðurinn er að taka breytingum og Internetið er orðið meiriháttar áhrifavaldur í þeirri þróun. Það er auðvitað ekkert við það að athuga, eiginlega bara allt gott og blessað og blöndun og samspil nýrra og eldri miðla er hið besta mál. Það er bara þessi blekking um að um einhvern raunveruleika sé að ræða sem pirrar mig. Að öðru leyti kætist ég mikið yfir því að gluggagæginum og perranum í okkur sé gert svona hátt undir höfði - og sú staðreynd að fólk sé allt í einu tilbúið til að gangast við kjaftakerlingunni innra með sér er jafnvel enn meira gleðiefni.

Hvað næst?

Nú vitum við allt um meðvituðu ástina hjá tantrapörunum og það sem kemur til með að halda okkur spenntum yfir "Temptation Island" er vonin um að einhver falli í freistni og við fáum að sjá "raunverulegt" kynlíf í sjónvarpinu, þó það yrði að sjálfsögðu klippt burt og kæmi í "Temptation Island-The Uncut Video". En hvað tekur við þegar búið er að sýna okkur raunverulegt kynlíf, ekta framhjáhald í beinni og alvöru hrísgrjónaát í nokkur ár?

Stephen King skrifaði árið 1982 söguna "The Running Man", en þar segir frá samnefndum sjónvarpsþætti sem gengur út á það að þátttakendur eiga að reyna að komast lífs af, hundeltir af þrautþjálfuðum morðingjum. Myndavélar eru út um allar trissur, svona eins og í "The Truman Show" og áhorfið eykst jafnt og þétt eftir því sem hringurinn þrengist utan um dauðadæmdan flóttamanninn. Yrði það ekki alveg magnað ef þessi hugmynd Kings að hrollvekju yrði að raunveruleika í raunveruleikasjónvarpi, þegar við höfum öll fengið okkur fullsödd af leikurum og gerviblóði?