birt á www.strik.is/pressan

Sumarið er tími endursýninga í vöggu dægurmenningarinnar, Bandaríkjunum. Á meðan sjónvarpsstjörnurnar taka sér frí til að safna spiki og sniffa kókaín er sauðsvörtum almúganum haldið heitum með því að rifja upp eldri afrek þessa ágæta fólks sem vinnur það göfuga starf að fylla upp í sístækkandi tómarúm tilveru okkar. Hérna á klakanum er allt annar og verri háttur hafður á og í stað þess að dusta rykið reglulega af sígildum sjónvarpsþáttum og kvikmyndum er sú leið farin að margsýna þriðja flokks rusl. Þetta hefur orðið til þess að Íslendingar umturnast og æla grænu þegar minnst er á endursýningar. Það er semsagt þusað og tuðað yfir því að rúm 50% af dagskrá frjálsu stöðvanna séu margupphitaðar leyfar sem eiga að vera komnar á haugana. En það er bara nöldrað og svo er haldið áfram að glápa, þar til allir verða orðnir samdauna drullumallinu, ómeðvitaðir um að það leynast perlur í svínafóðrinu, perlur sem enn kasta bjarma ef þeim er bara gefin gaumur.

RÚV gæti verið að fatta þetta

Það er auðvitað ljótt frá því að segja, en blessað Ríkissjónvarpið (sem er víst tímaskekkja) hefur náð lengst hvað uppbyggilegar endursýningar á úrvalssjónvarpsefni varðar. Betur má þó ef duga skal og einhvernveginn læðist sá grunur að manni að endursýningarnar á snilldarþáttunum um geðlækninn Frasier séu einungis neyðarúrræði til að þagga niður í Kolbrúnu Bergþórsdóttur þar til næsti árgangur berst í hús í haust, frekar en að um göfugt brautryðjendastarf í endursýningum sé að ræða. Við Kolbrún hefðum þó orðið miklu kátari ef RÚV hefði byrjað á byrjuninni og sýnt okkur "Frasier" frá upphafi, frekar en að sýna strax aftur þætti liðins vetrar sem eru okkur enn í fersku minni.

Ríkiskassinn fær þó + fyrir viðleitni og vonandi er Frasierskammtur sumarsins upphafið á markvissari og gáfulegri endursýningastefnu risaeðlunnar á sjónvarpsmarkaði, sem er þó feti framar en andstæðingarnir, hvað þetta snertir. Skjár einn vakti mikla gleði í hjörtum alvöru sjónvarpsglápara þegar hann byrjaði að sýna "Dallas" og "Twin Peaks", en þó ólíkir séu eru þessir þættir meðal helstu gersema sjónvarpsmenningarinnar. Botninn datt þó því miður úr þessu; ævintýri JR voru aldrei til lykta leidd og Special Agent Cooper fékk aldrei að klára kaffið sitt.

Ég skora hér með á Skjáinn að taka sig til og klára þessa þætti og leggja um leið sitt af mörkum til að ferskur andvari liðinna tíma fái að leika um visnaðan akur óspenanndi, ófyndinna og innantómra sjónvarpsþátta, sem skotið hafa rótum í hausnum á dagskrárstjórunum og vitund almennings. Þá þarf nauðsynlega að sýna "SOAP" aftur, "X-Files" frá upphafi. Breskir þættir á borð við "Young Ones" og "Black Adder" þola endalausa endurskoðun og ég hef áður minnst á hina mögnuðu samfélagsádeilu Sledge Hammer sem hreinlega verður að fá að komast aftur að í íslensku sjónvarpi.

Hefðin og hæfileikar sjónvarpsins

Sjónvarpsefni af þessu tagi er nefnilega hafið yfir lágmenningarþröskuld menningarsnobbaranna sem gera engan greinarmun á góðu efni og slæmu; ef það er í sjónvarpi og kemur frá Ameríku er það rusl. Þessir þættir hafa hins vegar skilið eftir sig varanleg spor í afþreyingarmenningu okkar og því er nauðsynlegt að endursýna þá af og til svo nýjar kynslóðir fái notið snilldarinnar og skilji betur heildarsamhengið, en nýjir þættir og bíómyndir eru vitaskuld stöðugt skrifuð inn í hefðina - allt kallast þetta á og getur ekki án hvors annars verið. Leyfið snilld liðinna tíma að blómstra og látið innihaldslausan arfa og rusl víkja á meðan. Auk þess er endursýning á úrvalsefni ódýrari og virðingarverðari en margsýningar á nýju drasli mörgum sinnum í mánuði!

Þar sem sjónvarpsþættir njóta takmarkaðrar virðingar, má halda því fram að ég sé geðtruflaður ungur maður, varnarlaust fórnarlamb amerískrar ruslmenningar og eigi mér ekki viðreisnar von. Þetta er auðvitað ekki málið og ég hef góðan málstað að verja, eins og allir sem eitthvert vit hafa á sjónvarpi hljóta að sjá. Ég skal hins vegar, fyrir ykkur hin, taka dæmi úr hámenningunni: Þegar ég var u.þ.b. níu ára sá ég þrjár bandarískar bíómyndir í sjónvarpinu. Þetta voru "The Maltese Falcon", eftir John Huston, "The Big Sleep", eftir Howard Hawks og "Casablanca", eftir Michael Curtiz, en annars eiga þær það allar sameiginlegt að mesti töffari allra tíma Humphrey Bogart lék aðalhlutverkið í þeim.

Þessar myndir breyttu lífi mínu, gerðu mig að komma um leið og þær sýndu mér fram á mikilvægi hvers einstaklings í tilverunni, kenndu mér að maður getur ekki treyst á neinn nema sjálfan sig, kenndu mér að kyssa og vera kurteis við konur, kveiktu áhuga minn á bókmenntum og kvikmyndum og svona mætti lengi telja. Síðan eru liðin eitthvað um 20 ár og þessar myndir hafa ekki sést í Ríkissjónvarpinu síðan - en það mega auðvitað ekki líða nema í mesta lagi 15 ár á milli sýninga svo allir geti fengið að ölvast undir áhrifum horfinna snillinga. Það sama gildir um fjölda annara mynda, auk þess sem sömu sögu er að segja af "Frasier", "SOAP" og öllu hinu mannbætandi efninu sem Bandaríkjamenn hafa lagt heimsbyggðinni til.

Látum sjónvarpið brúa kynslóðabilið!