birt á www.strik.is/pressan

Lélegur húmor getur verið alveg ógeðslega fyndinn og sjálfsagt eru bresku "Carry On" myndirnar besta dæmið um það. Þær eru pakkaðar af ómerkilegum fimmaurabröndurum, karlrembu og lélegum leik og eru engu að síður alveg kostuleg skemmtun og standast tímans tönn ótrúlega vel. Sjónvarpið sýndi þrjár "Áfram" myndir um helgina sem hljóta allar að teljast til þess besta sem þetta kengruglaða gengi sendi frá sér á árunum 1958-1978.

Ég hef áður tíundað menningarlegt mikilvægi þess að sjónvarpsstöðvarnar sýni gamalt efni fyrir nýjar kynslóðir og síðasta föstudagskvöld sýndi svo ekki verður um villst að unga fólkið í dag er í sorglegu sambandsleysi við reynsluheim fólks sem ég kýs enn að kalla ungt (í kringum 30 ára), en rjóminn af hinni fluggáfuðu æsku sem stundar nám við Menntaskólann við Sund var t.a.m. klár á því að Vilhjálmur, heitinn, Vilhjálmsson hefði sungið titillag brúðumyndaflokksins um Póstinn Pál í kringum 1980. Þetta er auðvitað alveg galið og beiskur vitnisburður um að menningarvitund (korn)ungs fólks í dag er í meira lagi götótt og ég er ekki frá því að þeirri kynslóð menntskælinga sem tókst á í "Gettu betur" á undan "Carry On" myndunum hefði ekkert veitt af því að dreyma nokkra blauta drauma eftir að hafa horft á Barböru Windsor skjóta brjóstahaldaranum sínum framan í Kenneth Williams í "Carry On Camping". Það var magnað upp á að horfa á árum þegar það var enn fengur í beru holdi í Sjónvarpinu.

Annars var gáfnaglíma menntskælinganna álíka fyndin og "Áfram" myndirnar sem á eftir komu. Framan af var alveg kostulegt að fylgjast með eymdarsvipnum á MR-ingunum sem voru lengst af nokkrum stigum undir og enn betra varð það svo þegar spennan magnaðist og þeir fóru að rífa í föt hvors annars í geðshræringunni. Það var engu líkara en þessir ungu menn vissu af því að þeir yrðu látnir hverfa fyrir fullt og allt, líkt og rússneskt fimleikafólk sem kom tómhent frá Ólympíuleikunum á hinum dásamlegu árum kalda stríðsins, ef þeir slitu sigurgönguna. Keppnin náði svo hámarki þegar gleymdist að ræsa klukkuna í hraðaspurningum hjá MR-ingunum, enda málið svo alvarlegt að hinn eitursvali Logi Bergmann breyttist umsvifalsut í geðstirt gamalmenni með parkinson og virtist hreinlega ekki getað á sér heilum tekið. Hann hefur sjálfsagt séð hið nýstofnaða foreldrafélag MR fyrir sér planandi málssóknina á hendur Sjónvarpinu í samráði við Jón Steinar ef svo illa færi að Lærði skólinn tapaði keppninni.

En allt fór þetta á besta veg og MR vann tíunda árið í röð, sem vekur auðvitað upp spurninguna um hvort það taki því nokkuð að vera að ónáða nemendur annarra framhaldsskóla með þessu gettu betur böggi, nema kannski með áskorendaeinvígi á 10 ára fresti. Þessi viðureign MR og MS á undan "Carry On" myndunum fékk mig a.m.k. til að hugsa til aumingja Kenneths Williams, sem var nú alltaf áberandi skemmtilegastur í þessum myndum, fytjandi upp á trýnið með tilgerðlegan tón í röddinni. Maður skyldi ætla að svona fyndinn maður hefði verið kátur og glaður, en aumingja Kenneth var lítill og bitur maður sem var fullur af hatri og endaði með að drepa sig. Það síðasta sem hann skrifaði í dagbókina sína var: "Oh, what´s the bloody point." Trúlega það sama og liðin sem þurfa að eyða tíma í æfingar fyrir óumflýjanlega tapið fyrir MR hljóta að hugsa á hverju ári.

birt á www.strik.is/pressan

Útvarpsstöðin Radíó hóf útsendingar þann 28. janúar árið 2000. Stöðin hafði verið sett saman utan um skemmtilegustu útvarpsmenn landsins þá Jón Gnarr og Sigurjón Kjartansson sem Jón Ólafsson hafði bjargað undan samningi við ómerkilega Ameríkana sem höfðu ill áform um að vinna land af Norðurljósum. Tvíhöfðinn manns er auðvitað ekki eitthvað sem á að vera hægt að kaupa en þeir félagar sneru þessu öllu upp í grín og áður en fyrsti þátturinn þeirra á Radíó fór í loftið básúnuðu þeir að "myrkrahöfðinginn á Lynghálsinum" ætti þá og að Hreggviður Jónsson hefði keypt þá. Þetta dugði og dyggir hlustendur Tvíhöfða á X-inu fyrirgáfu þeim vændið umhugsunarlaust og fjörið byrjaði. Frá þessum degi hefur útvarpið verið stillt á 103,7 þar sem illskásta tónlistin í íslensku útvarpi hefur hljómað og Tvíhöfðinn manns hefur stytt manni stundir á morgnana og Ding Dong séð um eftirmiðdaginn með úreltum símahrekkjum og endalausu blaðri um brjóst og píkur. Þessu lauk hins vegar endanlega föstudaginn 1. mars 2002 þegar Tvíhöfði tilkynnti það glaðbeittur að þetta væri síðasti þátturinn hans. Radíó-X er því formlega orðið ex-Radíó og íslenskt útvarp stendur eftir fátækara fyrir vikið og mátti síður en svo við slíkri blóðtöku.

Tvíhöfði er auðvitað alveg stórmerkilegt fyrirbæri í íslensku útvarpi og það er til marks um ótvíræða hæfileika þeirra Sigurjóns og Jóns að þeir hafa haldið ferskleikanum öll þessi ár. Það voru engin þreytumerki á þeim og þeir voru langt því frá að brenna út. Mig minnir að útvarpspáfinn og mannlífsrannsóknarblaðaður DV, Eiríkur Jónsson, hafi spáð því fyrir nokkrum mánuðum að þeir ættu a.m.k. fimm góð ár eftir enn. En nú skal sem sagt hætt á toppnum og eftir sitjum við hlustendur, yfirgefnir af Tvíhöfðanum okkar.

Ég er sár og reiður og verð að kenna einhverjum um og miðað við fréttir ofan af Lynghálsi undanfarið fæ ég ekki betur séð en að fingarför eins jafnleiðinlegasta útvarpstrúðs íslenskrar fjölmiðlasögu, Jóns Axels Óalfssonar, séu út um allt á dánarvottorði útvarpsstöðvarinnar Radíó-X. Það hefur auðvitað alltaf verið mér ráðgáta af hverju Jón Ólafsson valdi útbrunninn brandarakall, sem tókst aldrei að gera gott útvarp, til að halda utan um allt útvarpssvið Norðurljósa, ekki síst í ljósi þess að hann virðist hafa þá yfirlýstu stefnu að gera allar stövar fyrirtæksins eins, væntanlega "með tilliti til" og "hliðsjón af" einhverjum geldum markaðsrannsóknum og viðskiptafræðilegum úttektum sem öllu heilvita fólki er skítsama um. Getur þessi sauðheimski meirihluti hlustenda ekki bara haldið sig á Bylgjunni og leyft lifandi jaðarfyrirbærum að blómstra í friði? Jón kaus einhverra hluta vegna að setja einhverja léttpoppspíu yfir "eina Radíóið sem rokkar", rak hrokagikkinn og rokkhausinn Þossa, setti Ding Dong út á kaldan klaka (er hægt að hugsa sér grimmari örlög en að daga uppi á FM?) og nú þetta. Svo sagði hann bara við Fréttablaðið að þetta væri "no big deal"! Það er "no big deal" að reka Valdísi Gunnarsdóttur en meiriháttar mál þegar maður eyðileggur góða útvarpsstöð. Ding Dong Radio-X is dead!.

Tvíhöfði bauð fjölmiðlum í egg og beikon janúarmorguninn sem Radíó fór í loftið og ég þáði auðvitað boðið og eftir að hafa hesthúsað enska morgunverðinn og hlustað á snillinginn Gissur Sigurðsson lesa fréttir horfði maður andaktugur á feður þeirra Jóns og Sigurjóns opna Radíóið. Þessi dagur byrjaði jafn vel og dagurinn í dag byrjar illa. Það snjóar, mér er kalt og á ekkert nema áprentaðan Radíó stuttermabol og góðar minningar til að ylja mér með. En svona gengur lífið. Menn koma og fara og það þykir sjálfsagt ekkert tiltökumál að Tvíhöfðinn manns þagni þegar sjálfur "myrkrahöfðinginn á Lynghálsi" sætir skattrannsókn og Hreggviður er flúinn...

birt á www.strik.is/pressan

Ég byrjaði árið hérna á því að barma mér yfir því hversu illa væri komið fyrir sjónvarpsglápi mínu á mánudögum eftir að þriðja serían um "The Sopranos" rann sitt skeið á enda og Sjónvarpið leysti feitu mafíósanna af með hinum yfirmmáta hallærislegu þáttum "The District". Huggunin gegn harmi mínum var helst sú að Stöð 2 á enn eftir slatta af "X-Files" þáttum til að lyfta manni upp í byrjun nýrrar viku. Mánudagskvöldin hafa svo snarbatnað heilmikið eftir að SkjárEinn gat leyst til sín nýja þætti af "CSI" og "The Practice" og nú er þetta þannig að maður byrjar klukkan 21.00 á Skjánum og horfir á "CSI" og auglýsingar, skiptir svo yfir á "X-Files" klukkan 22.00 og tekur upp lögfræðingagegnið á meðan og horfir svo á það klukkan ellefu og hraðspólar í gegnum auglýsingarnar. Magnað!

"CSI" fór helvíti vel af stað í fyrra og hafa verið á rosa siglingu í Bandaríkjunum, enda kemur þetta dót úr smiðju kvikmyndaframleiðandans Jerry Bruckheimer en fáir standa honum framar í að niðursjóða merkingarlausa stundarafþreyingu. Þetta er svo sem allt í góðu enn þá og CSI gengið fæst við nógu mörg og áhugaverð sakamál í hverjum þætti til að halda áhuganum vakandi (bara verst hvað það þarf alltaf að vera að drepa börn - viðkvæmt fólk á mínum aldri þolir illa svoleiðis sóðaskap). Persónurnar eru flestar þolanlegar, áberandi best eru fyrrum nektardansmærin, verndari barna og málleysingja, og svertinginn með úfna hárið. Alltaf gaman að fylgjast með þeim.

Þá erum við barasta komin að veikasta hlekknum í CSI keðjunni, sjálfum höfuðpaurnum Gil Grissom. Grissom er e.k. "modern" Sherlock Holmes, geðveikislega klár og dulur. Hann kann svör við öllu og er undirmönnum sínum stöðug ráðgáta. Svo er hann auðvitað niðursuðudósaheimspekingur á heimsmælikvarða og getur gefið fórnarlömbum og vinum sínum góð ráð, þess á milli sem hann fordæmir morðingja, geðsjúklinga og nauðgara. Svona týpur eru auðvitað stórhættulegar og Grissom er að verða skuggalega líkur strandvarðargúrúinu Mitch sem hin ofurleiðinlegi David Hasselhoff gerði ódauðleg skil í "Strandvörðum". Þessi hraða breyting Grissoms í baðvörð var átakanlega áberandi í nýlegum þætti þar sem hann kenndi sínu fólki að umgangast heyrnarlausa og afvopnaði reiða, unga heyrnarlausa konu með því að slá um sig með táknmáli. Hann hafði svo fullkomin tök á aðstæðunum að Haselhoff hefði orðið stolltur af honum.

Það dapurlegasta við þetta er sú staðreynd að William Petersen sem leikur Grissom er ágætis leikari, sem sýndi m.a. stórgóð tilþrif í "Manhunter", fyrstu bíómyndinni um Hannibal Lecter og kom skemmtilega á óvart sem spilltur þingmaður í "The Contender" í fyrra. Hann hefur þó greinilega ofmetnast eins og margir minni spámenn sem bíða áratugum saman eftir að verða næsti De Niro og virðist alveg vera að flippa á velgengni "CSI".

Hann er meðframleiðandi þáttanna en það getur verið stórvarasamt þegar leikarar á egótrippum komast með puttana í framleiðsluna, enda hættir þá allt að skipta máli nema að þeir komi vel út í samanburði við aðra (dæmi: Kevin Costner og Sylvester Stallone). Þetta veit sem sagt ekki á gott og persóna Gils Grissoms er líkleg til að drepa niður allt fútt í "CSI" ef Bruckheimer kemur ekki böndum á hann fyrr en síðar, þannig að stripplan og svarti maðurinn fái áfram notið sín í botn, annars verður maður að setja allt sitt traust á Bobby í "The Practice" þegar Scully og Dogget kveðja...

birt á www.strik.is/pressan

Erpur Eyvindsson náði á sínum tíma feykilega góðu flugi í þáttum sínum, "Íslensk kjötsúpa", þar sem hann staðfærði fíflaganginn í Ali.G og lagaði að íslenskum aðstæðum. Ósvífinn viðtalsstíllinn og ýktir taktar Johnny National hittu í mark og maður fékk að sjá þjóðkunna einstaklinga í nýju ljósi þegar þeir reyndu að skauta fram hjá bullinu í drengnum og halda haus um leið. Það þarf sjálfsagt enginn að efast um að áhorfendur komust töluvert nær innri manni viðmælenda Johnnys en þeir gera þegar sama fólk situr undir stöðluðum spurningum annarra fréttamanna. Prakkaraleg játning Geirs H. Haarde á skyndibitaáti er t.d. sérstaklega minnisstæð, en hann þvertók þó alfarið, á mjög sannfærandi hátt, fyrir það að hann borgaði McDonalds borgarana sína með greiðslukorti ríkissjóðs.

Johnny verður alþjóðlegur

Johnny er nú orðinn alþjóðlegur og gengur undir nafninu Johnny International. Fígúran er engu að síður sú sama og Erpi tekst ótrúlega vel að halda dampi í þáttunum, en fæstir áttu von á að hann gæti haldið þessu úti til lengdar, þar sem skortur á viðmælendum yrði fyrirsjáanlegur eftir að eðli þáttanna yrði á allra vitorði. Þættirnir fara hins vegar batnandi ef eitthvað er, þó Johnny hljóti að hafa náð ákveðum hátindi sl. laugardag þegar hann fékk höfuðpáfa "afhommunnar" á Íslandi í spjall.

Þeir Gunnar í Krossinum og Snorri, sem kenndur var við Betel hafa vitaskuld aldrei legið á skoðunum sínum og þeir verða jafnan hlægilegri eftir því sem þeir ná hærra flugi, þannig að það er með ólíkindum að þeim skyldi detta til hugar að gefa sorakjaftinum Johnny International færi á sér. Þeir komu svo skemmtilega á óvart, stóðu með stakri prýði og skiptu varla skapi þannig að Nationalinn mátti hafa sig allan við, enda lifa þeir ekki í hans "heimi" og virtust hreinlega á köflum ekkert botna í því hvað drengurinn var að fara með endalausu hjali um að skransa í skonsum og beikoni.

Þú sérð nú hvernig hann hefur farið með þig elsku drengurinn minn

Gunnar er stór og mikill maður bæði hvað líkamlegt atgervi og skap varðar og þó ég hafi að öllum líkindum aldrei verið sammála honum um nokkurn skapaðan hlut komst ég ekki hjá því að dást að honum fyrir það hvernig hann hélt stillingu sinni og svaraði öllum spurningum skilmerkilega, fyrir utan það að hann neitaði að kommenta á það hver viðbrögð hans yrðu ef Páll Óskar kyssti hann einum blautum. Það leit nú samt út fyrir það á köflum að Johnny tækist að misbjóða krossfaranum og stutt væri í það að hann myndi taka strákinn og rasskella hann, en allt kom fyrir ekki. Umburðarlyndiið var nánast takmarkalaust og fullur samúðar gerði Gunnar Johnny grein fyrir því að hann væri sjálfur lifandi staðfesting á tilvist Andskotans: "þú sérð nú hvernig hann hefur farið með þig elsku drengurinn minn". Snorri var svo aftur í banastuði á Akureyri og lét Johnny ekki komast neitt með sig, djókaði og sneri út úr af miklum móð og kom manni fyri sjónir sem léttur húmoristi, gerólíkur bókabrennaranum sem sagði samkynhneigð stríð á hendur fyrir nokkrum árum.

Eins og fyrr segir nálgast Johnny Naz. viðmælendur sína þannig að manni finnst maður komast mun nær þeim en gengur og gerist í yfirborðskenndum sjónvarpsviðtölum og á þeim forsendum er ekki hægt að segja annað en Gunnar og Snorri hafi fengið tækifæri til að sýna sínar allra bestu hliðar og þessir annars ofstækisfullu predikarar virkuðu bara hlýir og mannlegir. Það er svo skondið að prestur þjóðkirkjunnar í Kaupmannahöfn gaf þeirri gagnrýni að kirkjan dræpi allt niður með leiðindum byr undir báða vængi með því hvernig hann tók á móti svarta/hvíta manninum. Hann stóðst engan veginn samanburðinn við öfgamennina og virtist algerlega laus við allan húmor og vildi ekkert við "elsku drenginn" hann Johnny tala, þó allt látbragð og tal hans, hafi líkt og Gunnar benti á, gefið sterkar vísbendingar um að samtöl við prest gætu skipt sköpum fyrir þessa villuráfandi sál sem er greinilegt handbendi Djöfulsins.

Þjóðkirkjan mátti hins vegar ekkert vera að því að sinna þessu óhreina barni hennar Evu og þeim sem fylgjast með ævintýrum þess vikulega á SkjáEinum, þannig að Johnny Naz. tókst með hinum hefðbunda fíflagangi sínum að draga það fram hversu stöðnuð, illa stödd og leiðinleg þjóðkirkjan er. Hitt er svo allt annað mál og e.t.v. enn verra að trúarofstækismönnunum tókst að bregða sér í sauðagæru umburðarlyndra og mildra manna, án þess að kjaftaskúmurinn fengi rönd við reist.

birt á www.strik.is/pressan

Óskar Jónasson er húmoristi af guðs náð og ég leyfði mér því að búast við góðu áramótaskaupi árið 2001. Það hefur að vísu aldrei verið vænlegt að reikna með góðu skaupi, enda verða vonbrigðin jafnan mikil og þjóðin sameinast iðulega um það í upphafi nýs árs að grenja yfir hversu lélegt skaupið hafi verið og maður hafi þó "sem betur fer" verið búinn að drekka þetta og þetta mikið til að drepast ekki úr leiðindum. Skaupið 2001 kom hins vegar ánægjulega á óvart og var beittara, skemmtilegra og fyndnara en við höfum átt að venjast hingað til og ég fæ ekki betur séð og heyrt en að þjóðin ætli að þessu sinni að sameinast í ánægju með skaupið

Það var af nógu að taka á liðnu ári og fullt af bömmerum og klúðri hafði dunið, eins og endranær, á landanum en að þessu sinni voru fórnarlömb skaupsins einkar vel valin og áttu fyllilega inni fyrir svolítið "brútal" gríninu sem gert var að þeim. Upphafsatriðið þar sem Árni Sópranó tók rúntinn á jeppanum sínum gaf tóninn og framhaldið var allt í þessum kvikindislega anda. Klúðurkallinn Einar Bárðarson lá vel við höggi og Halldór Gylfason náði honum ótrúlega vel þrátt fyrir að skorta helling af kílóum til að geta gerst fullkominn holdgervingur hins djúpa tónskálds. Þá sýndi Eggert Þorleifsson fína takta sem Birtubaninn Mörður Árnason og gömlu spaugstofujaxlarnir Örn Árnason og Karl Ágúst Úlfsson, sem maður var löngu búinn að afskrifa, sýndu stórleik, ekki síst í hlutverkum fóstbræðranna Davíðs og Björns, en tilraunir þess síðarnefnda til að endurheimta Ráðhúsið með þeim meðulum sem honum eru kærust var hrein snilld.

Óskar og aðrir aðstandnendur skaupsins, höfundar og leikarar, mega vel við una enda mun skaupið 2001 væntanlega lifa í minningu fólks sem fyndnasta áramótaskaupið frá upphafi. Skaupin hafa oft slopið fyrir horn með því að taka sæmilega góða spretti en það er nánast einsdæmi að heildin sé jafn sterk og hún var að þessu sinni og auðvitað ekkert óeðlilegt að Árni Johnsen hafi verið ramminn utan um þetta allt saman og Gísli Rúnar Jónsson naut sín einkar vel í hlutverki þingmannsins fallna og trúlega er sú almenna ánægja sem skaupið vakti ekki síst því að þakka að grínið var óvenju hvasst án þess að vera ósmekklegt og þeir sem fengu á kjaftinn höfðu unnið sér inn fyrir yfirhalningunni.

birt á www.strik.is/pressan

Langdregnar hátíðir á borð við jól og áramót hafa þann leiðinlega fylgikvilla, fyrir okkur glápsjúklingana, að hefðbundin dagskrá sjónvarpsstöðvanna riðlast og fastir liðir eru látnir víkja fyrir helgislepju og einhverju öðru efni sem á að heita "hágæðaefni" og er jólagjöf sjónvarpsstöðvanna til okkar, en er svo oftast nær bölvað drasl. Það geta því liðið allt að tvær vikur þangað til maður fær reglulega skammtinn sinn af efni sem maður er löngu orðinn háður (Frasier, The Sopranos, X-Files, The Simpsons, Buffy The Vampire Slayer - já það er líka til fólk sem horfir alltaf á hana!).

Aldrei þessu vant hafði ég litlar áhyggjur af þessari truflun, fyrirfram, ekki síst þar sem þriðja syrpan af "The Sopranos" rann sitt skeið rétt fyrir jól og ég taldi því þessa yfirvofandi truflun á rútínunni vel til þess fallna að slá á óhjákvæmileg fráhvarfseinkennin. Það gekk eftir og í hálfan mánuð vissi ég ekki einu sinni hvaða vikudagur var og var því ekkert að pæla í hvenær Frasier ætti að vera á dagskrá og hvernig gengi hjá Dogget og Scully í X-Files og því síður hvernig Tóný vinur minn hefði það.

Svo rann mánudagurinn 7. janúar upp; fyrsti Sópranóslausi mánudagur nýs árs. Gott og vel ég hafði fengið sæmilegan aðlögunartíma og Stöð 2 átti að redda kvöldinu með Ráðgátum. Auðvitað gekk það ekki eftir! Ég hafði nefnilega gleymt landlægum markaðsfasisma Stöðvar 2 sem gengur út á það að skipta tveggja þátta seríu á milli greiðslutímabila til að þvinga þá tæpustu til að greiða af afruglaranum í tíma, en samhliða þessu gerræði hefur sú hefð myndast að fastir liðir, eins og "X-Files" eru látnir víkja fyrir framhöldunum.

Aumasta afleysingarefni í manna minnum

Það var því ekkert annað að gera en að skoða hvað Ríkissjónvarpið ætlaði að bjóða upp á í staðinn fyrir Tóný Sópranó og súlugellurnar á BadaBing!. Þátturinn heitir "The District" og ég sá strax að ég mætti til með að fylgjast með hvernig hann færi af stað, þó ekki væri nema bara fyrir aðalleikarann Craig T. Nelson, sem er c-myndaleikari af guðs náð, en hápunkturinn á brokkgengum ferli hans hefur væntanlega verið "Action Jackson", frá árinu 1988. Þar lék Carl Weathers (Apollo í Rockymyndunum) harðsnúna löggu sem tókst á við glæpakóng sem Nelson lék, en illmenni eru sérgrein hans. Þarna fékk hann að drepa unga og óreynda Sharon Stone og sofa hjá söngkonunni Vanity sem talin var fallegasta kona heims á þessum árum. Gott fyrir hann.

Hvað þetta nýjasta ævintýri þessa vídeóleigukonungs varðar er skemmst frá því að segja að framleiðslan er öll í takt við orðspor aðalleikarans - sem sagt drasl. T.Nelson er nefnilega einnig með puttana í framleiðsluni en eins og "Baywatch" sýndi og sannaði svo eftirminnilega þá veit það aldrei á gott þegar útbrunnir botnleikarar blanda sér í praktísk mál eins og handritsgerð og leikaraval. Þessi fyrsta syrpa af "The District" hefur að vísu gengið þannig á heimavellinum í Bandaríkjunum að framleiðslunni verður væntnalega haldið áfram. Við skulum því ekki enn útiloka að þættirnir taki við sér þó engar vísbendingar um slíkt hafi komið fram í fyrsta þætti, sem hófst á því að ofurlögreglustjórinn Jack Mannion (leikinn af téðum T. Nelson) kemur til Washington til að hreinsa til. Þetta er þessi dæmigerði réttsýni harðnagli með hjarta úr gulli. Hann tekur harkalega á vondu köllunum, öskrar á slæmu löggurnar en syngur þess á milli og dansar og lætur sér annt um þá sem minna mega sín. Sem sagt glataður náungi. Svo er hann auðvitað uppfullur af alls konar ömurlegi niðursuðudósaheimspeki um lífið og tilverunna, eins og gengur og gerist með svona töffara.

Þannig að í stað margbrotins mafíósa sem á við offituvandamál og þunglyndi að stríða sitjum við uppi með enn einn ömurlegan veraldarvanan harðjaxlinn sem ætlar sér að bæta heiminn með því að vera vondur við vonda fólkið og góður við góða fólkið (George W. Bush?) og slær um sig með ömurlegum frösum. Það segir sennilega mest um þetta allt saman að besta línan hans í þessum þætti var eitthvað á þessa leið: "You know the movies. I´m kind of like Rain Man and Forrset Gump. So you can call me Rain Forrest". Ha ha. Magnað í ömurleika sínum. Þetta eru herlegheitin sem RÚV ætlar að bjóða upp á næstu 21 mánudagskvöld til að stytta biðina eftir sumrinu og næsta skammti af Sópranós. Þetta er illa gert; að venja mann á að byrja vikuna með úrvalsefni á borð við The Sopranos og henda svo í mann svona rusli á eftir. Hvað gerir maður þegar eiginlega þegar "X-Files" klárast?

birt á www.strik.is/pressan

Skyldusjónvarpið bauð upp á þrjár bíómyndir laugardagskvöldið 29. desember og þær voru æði misjafnar bæði hvað snertir innihald og gæði. Fyrsta mynd kvöldsins var "The Preacher´s Wife" sem verður sjálfagt best lýst sem "viðbjóði" þó hún hafi átt að vera voða hlý og sæt. Þetta var svona ekta Hollývúddrusl sem smellpassaði utan um hæfileikasnauðan leik eiturlyfjadruslunnar Whitney Houston en hvað sá mæti maður Denzel Washington var að gera þarna er mér hulin ráðgáta. Denzel lék einhvern engilsræfill sem varð skotinn í eiginkonu prestsins en skemmdi þó ekki hjónabandið og hundskaðist aftur til himna eða eitthvað álíka. Þessi flétta var svo í fullkomnu samræmi við söguþráð næstu myndar á eftir en þar sagði af gröðum presti sem vildi ekki sofa hjá konu prestsins og kveikti þess vegna í einhverjum lúsablesum.

Sjónvarpið sýndi sem sagt af miklum rausnarskap eina dýrustu kvikmynd sem Íslendingar tekið þátt í að gera; sjálfan "Myrkrahöfðingjann", en þetta síðasta "stórvirki" Hrafns Gunnlaugssonar afhjúpar þau gömlu sannindi að það þarf miklu meira en peninga til að búa til almennilegt bíó; gott handrit, góðir leikarar og fleira í þeim dúr hefur t.d. þótt heilladrjúgt en Hrafn var nú ekki að kaupa neitt svoleiðis fyrir 250 milljónirnar sem það kostaði að koma þessari stórundarlegu útfærslu hans á píslarsögu Síra Jóns Magnússonar á filmu. Það er skemmst frá að segja að "Myrkrahöfðinginn" er sennilega með skelfilegri leiðindum kvikmyndasögunnar. Þvælan er slík að kona klerksins fölnar í samanburðinum, enda er óhætt að fullyrða að þegar menn ná hæðum sem þessum séu þeir á heimsmælikvarða.

Öll helstu yrkis- og viðfangsefni Hrafns ganga aftur í myndinni; kynórar og viðbjóðslega ljótt fólk að slafra morkið lambakjöt. Þetta var leiðinlegt í "Böðlinum og skækjunni" og hefur ekki elst neitt voðalega vel. Það var a.m.k. huggun harmi gegn þá að Stefanía Sunna Hockett var beib í hlutverki skækjunnar, en í "Myrkrahöfðingjanum" eru engin beib og heldur engin glóra og því síður tilraunir leikara til að blása lífi í illa ígrundaðar persónur sínar. Það er t.d. útbreiddur misskilningur að Hilmir Snær hafi verið að sýna einhvern stórleik og ég fékk ekki betur séð að örvinglun hans hafi ekki verið túlkun á persónu Jóns, heldur einfaldlega hrein skelfing yfir því að vera staddur í þessari mynd. Það segir svo auðvitað allt sem þarf að segja um frammistöðu leikara í myndinni að Kjartan Gunnarsson, framkvæmdastjóri Sjálfstæisflokksins, bar höfuð og herðar yfir alla aðra. Látbragð og andlitsdrættir þessa valdamesta manns landsins var rétt eins og maður getur ímyndað sér Brynjúlf biskup hefði hann komist í klámmyndabók, innblásinni af vítisljóðum Dantes og myndskreyttri af norska perranum Odd Nerdrum.

Njörður P. Njarðvík, prófessor, upplýsti það í Morgunblaðinu árið 1999 að það hefði verið sér "þung raun að horfa á" "Myrkrahöfðingjann" og þó það sé mér nú ekkert kappsmál að vera sammála Nirði, þá hitti hann naglann á höfuðið. Það sem var hins vegar að pirra Njörð var ekki hversu afspyrnu vond myndin var, heldur það hversu Hrafn fór illa með píslarsögu síra Jóns. Píslarsagan er sjálfsagt eitt magnaðasta rit sem fært hefur verið í letur hérlendis og allir sem hafa lesið hana sjá strax að "Myrkrahöfðinginn" er ekki aðlögun sögunnar að kvikmyndaforminu.

Hrafn notar að vísu hugmyndina um sturlaðan klerk sem fær feðga brennda á báli fyrir galdra, en meiri er skyldleikinn ekki. Beinagrindin er sem sagt fengin frá síra Jóni en restin sennilega úr einhverju hefti "Tígulgosans" sem magnaði greddu unglingspilta áður en Internetið kom til sögunnar en "Myrkrahöfðinginn" er afskaplega dapurleg saga um mann sem sturlast af brundillsku og endar með því að missa tittlinginn og fá því næst eldingu í hausinn, eftir að hafa verið krossfestur, og brenna til kaldra kola á meðan framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins horfir agndofa á og tautar "hvert þó í heitasta". Þar sem Hrafn Gunnlaugsson er listamaður á heimsmælikvarða hlýtur einhver súrrandi snilld að vera fólgin í þessu táknmáli, en merkingin er svo hyldjúp að hún fór fram hjá vitleysingi eins og mér og gömlum þrasgjörnum prófessor við Háskólann.

Píslarsaga sjónvarpsgláparans fékk hins vegar ánægjulegri endi en hinn grillaði geldingur og núverandi dagskrárstjóri Sjónvarpsins veit greinilega hvernig setja á upp guðdómlega gleðileiki í imbakassanum; hann byrjar með okkur í helvíti með Witney Houston og Denzel Washington, lætur okkur svo engjast í hreinsunareldinum með villuráfandi hyski og geldum graðpresti en veitir okkur svo himnasælu með margendursýndri fyrsta flokks mynd með Dustin Hoffman í hlutverki litla stóra mannsins.

birt á www.strik.is/pressan

Hin ágæta fréttastofa Stöðvar 2 lét ekki deigan síga þrátt fyrir að hafa verið flutt á vonlausan útsendingartíma klukkan 18.30. Ég hef áður haldið því fram hér að fréttatímar Stöðvar 2 séu að mörgu leiti betri en fréttatímar ríkisrekna samkeppnisaðilans og því væri eðlilegast að láta fréttatímana mætast á sama tíma enda virtist þjófstart Stöðvar 2 klukkan 18.30 ekki virka neitt sérstaklega vel. Eitthvað virðist þó vera að rofa til á Lynghálsinum og fréttagengi Stöðvar 2 hefur staðið vígreift á heilsíðum í Morgunblaðinu undanfarið, yfir þeirri fullyrðingu að ný Gallup könnun staðfesti að nýji fréttatíminn hafi staðist tímans tönn og hafi fest sig í sessi hjá þjóðinni og 37% Íslendinga á aldrinum18-80 ára horfi á fréttir stöðvarinnar.

Þetta er gott mál og full ástæða til að fagna með genginu sem hefur rígahldið í þá sannfæringu að "góðar fréttir breytist ekki með tímanum". Hið vaska fréttalið Stöðvar 2 hefur fleiri ástæður til að brosa, þar sem sýningum á Pókémon er lokið hjá Sjónvarpinu og fréttatími stöðvarinnar hefur sjálfsagt grætt heilmikið áhorf á barnaheimilum á því. Ég er a.m.k. aftur farinn að sjá fréttir Stöðvar 2 á þriðjudögum og síðast en alls ekki síst er svo "Ísland í dag" aftur orðið samkeppnisfært við "Kastljósið", en ég tel að gæði þessara dægurmálakjaftaþátta ráði miklu um hvaða stöð verður fyrir valinu á hinum sígilda fréttatíma á milli klukkan 19 og 20.

Krakkar í sandkassaleik toppuðu sálfræðinginn og rónana

"Kastljósið" hefur að vísu fest sig rækilega í sessi eftir að "pelabörnin" tóku ofsafenginn þroskakipp og ég leyfi mér að blása á reglulegar upphrópanir kverúlanta, í geðshræringu, um að Gísli Marteinn, Kristján og Eva kunni ekki til verka, það er líka ekki hægt að ætlast til þess að skemmtilegum íhaldsboltum eins og Kjartani Gunnarssyni, Davíð Oddssyni og Birni Bjarnasyni sé úthýst úr sjónvarpi bara af því Gísli nam fræði sín við fóstkör meistara Hólmsteins. Krakkarnir hafa sannað sig og "Ísland í dag" var þannig stemmt þegar kveikt var á Kastljósinu að það féll fljótt í skuggann. Jón Ársæll hafði brunnið út og fór í verðskuldað frí, en Þorsteinn Joð hélt merkjum hans þó vasklega á lofti þangað til hann sneri sér að þeirri vafasömu iðju að nota peninga til að gera meðalgreint fólk, sem kann ekki að skammast sín, að fíflum í "Villtu vinna milljón". Eftir það var Íslandi í dag ekki viðbjargandi og fréttatsofa Sjónvarps og Kastljósið stútuðu kvöldfréttatíma Stöðvar 2 endanlega.

Morgunhanar brýna gogginn

Lífgunartilraunirnar á "Íslandi í dag" hafa hingað til verið æði krampakenndar. Rykið var dustað af Jóni Ársæli, sem var enn útbrunninn og mistókst algerlega að lífga upp á þáttinn með því að gera dópista og róna að hvunndagshetjum. Gamla formúlan hans virkaði bara ekki lengur og hann hefur því snúið baki við alkóhólistum, kleppurum og glæpamönnum og gerir nú innihaldsríku lífi íslenskra góðborgara ágætis skil á öðrum vetvangi. Fallega fólkinu var telft fram með Jóni; frægasta og elskaðasta þula landsins (Ragnheiður Elín Clausen, ekki Bó) fann því miður aldrei taktinn og var bolað út með skepnuskap og útblásin egó Teits Þorkelssonar og Andreu Róberts gerðu svo endnalega útslagið og "Ísland í dag" hætti að taka á málefnum líðandi stundar og tók að snúast um persónur umsjónarfólksins. Það var auðvitað bara hægt að gera eitt í stöðunni; moka öllu genginu út, leyfa því að egóflippa í eigin þáttum og fá traust fjölmiðlafólk til að taka við Íslandi í dag.

Snilldarleikur stöðvarinnar í þröngri stöðunni var einfaldlega að hafa endaskipti á fréttadeginum. Eldklárir og líflegir morgunhanarnir úr "'Íslandi í bítið" voru settir yfir "Ísland í dag" og fulltrúar fallega fólksins sjá nú um að brosa sig í gegnum andfúla vetrarmorgnana. Þetta er að ganga upp og hinir nýju umsjónarmenn "Íslands í dag", þau Snorri Már Skúlason og Guðrún Gunnarsdóttir eru á ótrúlega skömmum tíma að ná að gera "Ísland í dag" að raunverulegum valkosti og allt útlit er fyrir að þátturinn verði aftur þess eðlis að illmögulegt sé að missa af honum.

"Ísland í dag" hefur hrist af sér glyðruorðið og er til alls líklegt. Snorri og Guðrún kunna vel til verka og með skemmtilegri framkomu og pældu vali á viðfangsefnum eiga þau vafalaust eftir að ógna veldi Gísla Marteins og co., enda eru prósentustigin strax farin að tínast inn. Fréttastofan hans Karls Garðarsonar er því ekki einungis sloppin úr skugga Pókémonanna, heldur líka búin að setja upp sólgleraugu gegn Kastljósinu og á meðan fréttirnar hennar standast tímans tönn verða 37 prósentin örugglega fleiri.

birt á www.strik.is/pressan

DV fékk smá uppreisn æru í sumar þegar hinn skeleggi Reynir Traustason gyrti, með aðstoð "litlu strákanna á gólfinu" niður um Árna Johnsen og spillingarmál hans. Blaðið stóð í fyrsta skipti í manna minnum undir nafni sem það flugbeitta rakvélarblað sem það gerir sig út fyrir að vera í auglýsingum. Frjálsa óháða dagblaðið, sem nánast allir voru hættir að taka alvarlega og báru frekar saman við Séð&Heyrt en svifaseinan og þunglamalegan Moggann, tók óvænta forystu í safaríku spillingarmáli sem enn sér ekki fyrir endann á.

Mér fannst þetta bara svoldið sætt; að DV skyldi geta sýnt að það væri að finna "attitjúd" í blaðinu annars staðar en í uppstökkum og á tíðum ofsafengnum stílæfingum ritstjórans Jónasar Kristjánsonar í hinum ómissandi leiðurum. Blaðið hafði að vísu verið að ganga í gegnum jákvæðar breytingar m.a. með innkomu nokkurra sjóaðra blaðamanna af Degi og það leynir sér ekkert að með Sigmundi Erni hefur frískur andblær farið um loftlausa ritstjórnina á 2. hæðinni í Þverholtinu. Pólitískur sjóndeildarhringur blaðsins hefur breikkað og leiðaraopna Helgarblaðsins á það til að vera bitastæð þegar misskemmtilegir pistlahöfundar og blaðamenn leggja hana undir sig og láta gamminn geysa.

En er pláss fyrir EIR á alvöru vestrænum fjölmiðli?

Mest áberandi breytingin á DV síðustu mánuðina er samt auðvitað búferlaflutingur Eiríks Jónssonar, sem átti það til að skjóta upp kollinum á síðu 2, baksíðu og jafnvel á forsíðu með mismerkilegar, en jafnan bráðskemmtilegar fréttir sínar úr hinum ýmsu kimum mannlífsins. EIR á nefnilega núna sína sérstöku síðu aftast í blaðinu þar sem hann segir okkur frá sósuplotti klámkóngs í Ameríku, fráskyldum eiginmanni "glæpaömmunnar" og veitingahúsaraunum hins heimspaka Arthúrs Björgvins Bollasonar. Ég hef rökstuddar ástæður til að ætla að "skemmtifréttir" Eiríks hafi verið gerðar að hornkerlingum u.þ.b. þrisvar í viku til að reyna að auka trúverðugleika DV sem rakvélarblaðs sem sker á meinsemdum samfélagsins.

Persónulega finnst mér þessi breyting ekki hjálpa blaðinu neitt. Skondnar og oft á tíðum kvikindislegar fréttir EIR voru nefnilega það sem gaf DV ákveðna sérstöðu og gerði það þess virði að maður fletti því. Eiríkur hefur ótal sinnum verið sakaður um ónákvæmni í fréttaflutningi og hefur m.a. notið þess vafasama heiðurs að vera nefndur "fréttaskáld". Sjálfum finnst mér ekkert nema gott um það að segja enda svo firrtur í neyslu afþreyingarmenningar að ég vil fá að lesa skemmtilegar "fréttir" í bland við verðbólguþras og hryðjuverk, sérstaklega þegar þær ná bókmenntalegu gildi og varpa ljósi á margbreytileika mennskrar tilveru.

Geldir netmiðlar og frásagnagleði "fréttaskálds"

Þegar ég var blaðamaður á vísi.is atti ég dagsdaglega kappi við mbl.is og reyndi að vera á undan vefútgáfu Moggans með fréttir af þurrkurum sem kviknaði í í Breiðholti og bullsjóðandi kartöflupottum sem gleymdust á eldavélarhellum á Akureyri og víðar. Oftast nær mátti vart milli sjá hvor miðillinn væri leiðinlegri og þá voru það oftar en ekki hinar bráðskondnu fréttir EIR frá DV sem lyftu vísi.is aðeins yfir loðmulluna á mbl.is. Fréttir EIR voru oft á tíðum nauðaómerkilegar (þ.e.a.s. ef menn vilja setja sig í voða lærðar stellingar og bregða mælistiku á mikilvægi frétta), en þær voru líka jafnan skemmtilega skrifaðar og annálaður kvikindisskapur höfundarins skein í gegn. EIR átti t.d. frábæra daga þegar forseti vor hlunkaðist af hestbaki og á meðan Morgunblaðið þorði varla að greina frá fallinu fór Eiríkur á kostum og snaraði fram tragikómískum harmleik, í mörgum þáttum, um klaufalegt fallið og tárin á hvörmum drottningarinnar sem hlúði að axlarbrotnum konunginum (konungdæmi mitt fyrir þyrluferð á Borgarspítalann!).

Fréttaval Eiríks virtist reglulega valda einhverjum félögum hans á ritstjórn DV meltingartruflunum og á bráðskemmtilegum bjórfundi sem ég sat einhvern tíma ræddi Jónas Kristjánsson um trúverðuleika fjölmiðla og viðstaddir reyndu svo í kjölfarið að átta sig á því af hverju enginn vildi taka DV alvarlega. Böndin bárust fljótlega að EIR og einhverjum þótti vonlítið að blað sem birti kannski risamynd og fyrirsögn um draugfúlan en mikilvægan viðburð úr pólitíkinni einn daginn og gerði sögu um ást í meinum á sendibílastöð skil á sama stað daginn eftir gæti ekki ætlast til þess að vera tekið alvarlega. EIR varði stefnu sína fimlega og vann mig auðveldlega á sitt band, enda virtist útgangspunktur rakvélarblaðsmannanna vera sá að leiðinlegar fréttir væru góðar fréttir og til þess fallnar að miðillinn yrði tekin alvarlega (Mogginn, anyone?).

Dýpri merking reynslusagna fólksins á götunni

Eiríkur benti á að hversdagsævintýrin sín segðu meiri sögu en félagar hans gerðu sér grein fyrir. Rómeó og Júlía á sendibílastöðinni voru holdgervingar einstaklingsins sem miskunarlaust og kreddufullt samfélagið malaði mélinu smærra. Eiríkur sagði nefnilega sögur fjöldans, okkar allra og þær gátu því verið lærdósmríkar og víti til varnaðar. Litlar fréttir sem í hyldýpt sinni horfast í augu við okkur og spyrja hvernig heimi við viljum lifa í? Þannig var þessu líka farið með súkkulaðisvindlarann, sjómanninn með bleyjuna, Pepsídrenginn og námsmanninn sem týndist í Bandaríkjunum.

Sögur þeirra skipta auðvitað engu stórmáli en það er skemmtilegra að hafa þetta í og með öllu hinu þrasinu sem er alltaf eins, þannig að nútíminn rennur saman við bergmál liðinna ára og hávaðinn verður að tilbreytingarlausum sóni sem veldur svo margfrægu minnisleysi kjósenda og öðrum geðsjúkdómum sem herja á þjóðarsálina. Þennan flaum braut EIR, sem betur fer, upp með sögum af hvítarusli og botnfalli samfélagsins, þar sem hann hæddist að viðfangsefninu eins og höfðuðlausum hænum og lét okkur hinum líða mikið betur, af því við vorum a.m.k. hafin yfir hyskið sem EIR vellti upp úr prentsvertu og fiðri á síðum DV.

Beittu blaðamönnunum á bjórfundinum þótti eðlilegt að EIR og Sandkornunum (nú Heita pottinum) yrði komið fyrir aftar í blaðinu væntanlega svo skoplegur vinkillinn á mannlífið mengaði ekki háalvarlegan og vestrænan gagnrýnsitón rakvélarblaðsins í Þverholti. Einhverjum málamiðlara, kannski Sigmundi Erni, hefur svo dottið í hug að leyfa EIR að eiga heilsíðu aftar í blaðinu, þannig að fréttum hans var gert hærra undir höfði um leið og þeim var útskúfað. Allir sáttir?

Ekki ég. Eiríkur er nefnilega ekki sami gamli EIR á nýju síðunni. Hann tók sig mátulega alvarlega í gömlu fréttunum sínum og maður varð vissulega að setja sig í sérstakar stellingar þegar maður las fréttir merktar EIR. Á nýju EIR síðunni tekur hann sig hins vegar alls ekkert alvarlega. Þetta er allt orðið einn allsherjar djókur og maður er alveg eins á því að þetta sé allt heilaspuni - að fréttaskáldið hafi loks fengið fullkomna aflausn frá raunveruleikanum. Dýptin fer um leið og broddurinn með. Eftir stendur sundlaugahjal og fimmaurabrandarar. Stjórnendum DV ætti að vera orðið fullljóst að blaðið verður aldrei tekið neitt svakalega alvarlega (og þar er ekki við Eirík og slúður að sakast), jafnvel þó það gæti komið 62 þingmönnum til viðbótar í gapastokkinn hjá Árna. Það er því þjóðráð að setja EIR síðua í fallöxina og leyfa þessum kynlega kvisti í blaðamannastétt að njóta sín, eins og áður, út um allt blað.

birt á www.strik.is/pressan

Stöð 2 dundaði sér við það á sínum tíma að plokka alla bestu framhaldsþættina af Sjónvarpinu. Þetta var alveg rakið dæmi. Skyldusjónvarpið sá um að gera okkur háð snilldarefni eins og "X-Files" og "The Simpsons" og þegar það var orðið ómissandi að fá vikulegan skammt af djúpri viksu Hómers og maður var kominn á kaf í hina endalausu leit Fox Mulders að brottnuminni systur sinni og sannleikanum, sem er einhvers staðar þarna úti, stal Stöð 2 þessu öllu saman og maður varð að kaupa sér áskrift til að fá skammtinn. Rosalega pirrandi.

Taflið snerist við í fyrra þegar Sjónvarpið tryggði sér réttinn á hinum frábæru glæpaþáttunum "The Sopranos" og kynlífsgríninu "Sex and the City", fyrir utan það að aðaltrompið "Frasier" hafði aldrei yfirgefið herbúðirnar. Stöð 2 átti sitt helsta bakland í "Friends" og "Ally McBeal". Vinirnir hafa hins vegar, með árunum, alltaf orðið feitari, sjúskaðari og ófyndnari en gætu þó komið sterkir inn í síðustu seríunni. Þættirnir um horrengluna hana Ally fara langt á frábærum aukapersónum en líða því miður að sama skapi fyrir óþolandi aðalpersónu í þreytandi túlkun skelfilega leiðinlegrar leikkonu. Allt flottasta liðið, a.m.k. Lucy Liu (Ling) og Greg Germann (Fish) eru að hugsa um að yfirgefa þættina og þá verður væntanlega stutt í endalokin. X-Files grauturinn var orðin býsna súr, undir það síðasta, og Mulderinn er orðinn aukapersóna, en þættirnir eru hins vegar þess eðlis að maður mun fylgjast með þeim svo lengi sem þeir ganga. Það er sem sagt farið að slá nokkuð í helstu tromp Stöðvar 2 í innflutu deildinni, en sterk saga og hefð gæti reynst happadrjúg í baráttunni við ferskmetið sem Sjónvarpið býður upp á.

Út með ruslið...

Íslendingar vita það ósköp vel að á sumrin eiga þeir að vera úti í sólinni og nota dagsbirtuna og tímann í eitthvað annað en að glápa á sjónvarpið. Þetta var nú svo sjálfsagt í gamla daga að þegar Sjónvarpið var eitt um hituna var sjoppunni bara lokað í mánuð á sumrin. Nú er hins vegar bara látið duga að sjónvarpa rusli, þannig að það nennir enginn að glápa enda hvort eð er svo mikið við að vera úti í rigningunni. Stöð 2 hefur leikið þennan leik eftir einokunarbákninu, þó þar séu menn svolítið að skjóta sig í fótinn; fólk segir nefnilega bara upp áskriftinni á meðan það er með nefið ofan í kartöflugörðunum, af því það sem ber fyrir augu þar slær dagskránna út hvað skemmtigildi varðar, og því er nú bara þannig farið að sumir sjá aldrei ástæðu til að byrja að borga aftur þegar haustar.

Sjónvarpið þarf ekkert að pæla í þessu. Þeir tína eitthvað rusl til á sumrin en eru svo eldsnöggir að flagga skrautfjöðrunum þegar laufin byrja að falla. Þannig er þetta allt að komast í fullan gang á ný. Frasier hefur tekið upp þráðinn þar sem frá var horfið (og það ískrar af gleði a.m.k. í mér og Kolbrúnu Bergþórsdóttur), Tony Soprano er einnig mættur, þunglyndur og uppstökkur og nýju þættirnir lofa góðu jafnvel þó ein besta persónan, kerlingarófétið mamma hans Tonys, sé dauð. Öndvegisleikarinn Joe Pantoliano hefur bæst í hópinn og ætlar að vera skítseiði þessarar seríu í staðinn fyrir fíflið Richie Aprile. Það verður pottþétt stuð. Og svo koma gröðu stelpurnar í New York að vörmu og þá má veturinn skella á enda sér Sjónvarpið um að halda andanum uppi í skammdeginu.

Veðjað á heimalagað?

Nú veit ég ekkert hvað Stöð 2 ætlar að gera og eftir að hafa séð auglýsingu um vetrardagskrá stöðvarinnar, þar sem mest fer fyrir innlendri dagskrárgerð í anda Skjás Eins, læðist að manni sá grunur að stöðin ætli að bakka í erlendu glímunni við RÚV og reyna að ljósrita frumlega velgengni Skjásins í stað þess að eyða peningum í að keppa við ofureflið í Efstaleitinu. "X-Files" er að vísu að byrja aftur á Stöð 2, sem er hið besta mál, en ekkert hefur spurst til síðustu séríunnar um Vinina. "Friends" er auðvitað dýrt efni, en ef stöðin splæsir ekki í almennilega erlenda þætti og heldur áfram með gömlu trompin er ég ansi hræddur um að það verði erfitt að réttlæta það að maður borgi áskriftina sína, sérstaklega í ljósi þess að frumútgáfurnar af flestum nýju innlendu þáttunum á Stöð 2 virðast vera aðgengilegar endurgjaldslaust á Skjá Einum.

birt á www.strik.is/pressan

Sumarið er tími endursýninga í vöggu dægurmenningarinnar, Bandaríkjunum. Á meðan sjónvarpsstjörnurnar taka sér frí til að safna spiki og sniffa kókaín er sauðsvörtum almúganum haldið heitum með því að rifja upp eldri afrek þessa ágæta fólks sem vinnur það göfuga starf að fylla upp í sístækkandi tómarúm tilveru okkar. Hérna á klakanum er allt annar og verri háttur hafður á og í stað þess að dusta rykið reglulega af sígildum sjónvarpsþáttum og kvikmyndum er sú leið farin að margsýna þriðja flokks rusl. Þetta hefur orðið til þess að Íslendingar umturnast og æla grænu þegar minnst er á endursýningar. Það er semsagt þusað og tuðað yfir því að rúm 50% af dagskrá frjálsu stöðvanna séu margupphitaðar leyfar sem eiga að vera komnar á haugana. En það er bara nöldrað og svo er haldið áfram að glápa, þar til allir verða orðnir samdauna drullumallinu, ómeðvitaðir um að það leynast perlur í svínafóðrinu, perlur sem enn kasta bjarma ef þeim er bara gefin gaumur.

RÚV gæti verið að fatta þetta

Það er auðvitað ljótt frá því að segja, en blessað Ríkissjónvarpið (sem er víst tímaskekkja) hefur náð lengst hvað uppbyggilegar endursýningar á úrvalssjónvarpsefni varðar. Betur má þó ef duga skal og einhvernveginn læðist sá grunur að manni að endursýningarnar á snilldarþáttunum um geðlækninn Frasier séu einungis neyðarúrræði til að þagga niður í Kolbrúnu Bergþórsdóttur þar til næsti árgangur berst í hús í haust, frekar en að um göfugt brautryðjendastarf í endursýningum sé að ræða. Við Kolbrún hefðum þó orðið miklu kátari ef RÚV hefði byrjað á byrjuninni og sýnt okkur "Frasier" frá upphafi, frekar en að sýna strax aftur þætti liðins vetrar sem eru okkur enn í fersku minni.

Ríkiskassinn fær þó + fyrir viðleitni og vonandi er Frasierskammtur sumarsins upphafið á markvissari og gáfulegri endursýningastefnu risaeðlunnar á sjónvarpsmarkaði, sem er þó feti framar en andstæðingarnir, hvað þetta snertir. Skjár einn vakti mikla gleði í hjörtum alvöru sjónvarpsglápara þegar hann byrjaði að sýna "Dallas" og "Twin Peaks", en þó ólíkir séu eru þessir þættir meðal helstu gersema sjónvarpsmenningarinnar. Botninn datt þó því miður úr þessu; ævintýri JR voru aldrei til lykta leidd og Special Agent Cooper fékk aldrei að klára kaffið sitt.

Ég skora hér með á Skjáinn að taka sig til og klára þessa þætti og leggja um leið sitt af mörkum til að ferskur andvari liðinna tíma fái að leika um visnaðan akur óspenanndi, ófyndinna og innantómra sjónvarpsþátta, sem skotið hafa rótum í hausnum á dagskrárstjórunum og vitund almennings. Þá þarf nauðsynlega að sýna "SOAP" aftur, "X-Files" frá upphafi. Breskir þættir á borð við "Young Ones" og "Black Adder" þola endalausa endurskoðun og ég hef áður minnst á hina mögnuðu samfélagsádeilu Sledge Hammer sem hreinlega verður að fá að komast aftur að í íslensku sjónvarpi.

Hefðin og hæfileikar sjónvarpsins

Sjónvarpsefni af þessu tagi er nefnilega hafið yfir lágmenningarþröskuld menningarsnobbaranna sem gera engan greinarmun á góðu efni og slæmu; ef það er í sjónvarpi og kemur frá Ameríku er það rusl. Þessir þættir hafa hins vegar skilið eftir sig varanleg spor í afþreyingarmenningu okkar og því er nauðsynlegt að endursýna þá af og til svo nýjar kynslóðir fái notið snilldarinnar og skilji betur heildarsamhengið, en nýjir þættir og bíómyndir eru vitaskuld stöðugt skrifuð inn í hefðina - allt kallast þetta á og getur ekki án hvors annars verið. Leyfið snilld liðinna tíma að blómstra og látið innihaldslausan arfa og rusl víkja á meðan. Auk þess er endursýning á úrvalsefni ódýrari og virðingarverðari en margsýningar á nýju drasli mörgum sinnum í mánuði!

Þar sem sjónvarpsþættir njóta takmarkaðrar virðingar, má halda því fram að ég sé geðtruflaður ungur maður, varnarlaust fórnarlamb amerískrar ruslmenningar og eigi mér ekki viðreisnar von. Þetta er auðvitað ekki málið og ég hef góðan málstað að verja, eins og allir sem eitthvert vit hafa á sjónvarpi hljóta að sjá. Ég skal hins vegar, fyrir ykkur hin, taka dæmi úr hámenningunni: Þegar ég var u.þ.b. níu ára sá ég þrjár bandarískar bíómyndir í sjónvarpinu. Þetta voru "The Maltese Falcon", eftir John Huston, "The Big Sleep", eftir Howard Hawks og "Casablanca", eftir Michael Curtiz, en annars eiga þær það allar sameiginlegt að mesti töffari allra tíma Humphrey Bogart lék aðalhlutverkið í þeim.

Þessar myndir breyttu lífi mínu, gerðu mig að komma um leið og þær sýndu mér fram á mikilvægi hvers einstaklings í tilverunni, kenndu mér að maður getur ekki treyst á neinn nema sjálfan sig, kenndu mér að kyssa og vera kurteis við konur, kveiktu áhuga minn á bókmenntum og kvikmyndum og svona mætti lengi telja. Síðan eru liðin eitthvað um 20 ár og þessar myndir hafa ekki sést í Ríkissjónvarpinu síðan - en það mega auðvitað ekki líða nema í mesta lagi 15 ár á milli sýninga svo allir geti fengið að ölvast undir áhrifum horfinna snillinga. Það sama gildir um fjölda annara mynda, auk þess sem sömu sögu er að segja af "Frasier", "SOAP" og öllu hinu mannbætandi efninu sem Bandaríkjamenn hafa lagt heimsbyggðinni til.

Látum sjónvarpið brúa kynslóðabilið!

birt á www.strik.is/pressan

Kókakóla hefur verið, er og verður alltaf eftirlætis drykkurinn minn. Ég varð því fyrir töluverðu áfalli fyrir allmörgum árum, þegar markaðsspekingar gosdrykkjarisans ákváðu að breyta nær aldargömlu kókbragðinu af því Pepsí var eitthvað að saxa á markaðshlutdeildina. Þetta fór þó allt betur en á horfðist. Heimurinn reis upp á afturlappirnar, Coca-Cola Company kom aftur með "gamla kókið" og þessi misheppnaða markaðstilraun varð óvart ein magnaðasta auglýsingabrella síðari tíma og fyrirtækið hagnaðist, þegar upp var staðið, á bröltinu. Það hafði þó sýnt veikleika og gaf samkeppnisaðilanum ótal tækifæri til að grafa undan afurðinni og trúverðugleika fyrirtækisins. "The other guy blinked", eins og þeir Pepsigaurar orðuðu það.

Mér varð hugsað til þessa óþarfa upphlaups kókmanna um daginn, þegar ég fattaði að ég hef ekki séð fréttatíma Stöðvar 2 í u.þ.b. tvær vikur. Fréttatímar Stöðvar 2 voru allajafna betri en fréttatímar helsta samkeppnisaðilans. Líflegri flutningur, oftar en ekki betri efnistök og horft á hlutina frá áhugaverðum sjónarhornum. Ég var að vísu farinn að sjá fréttir Stöðvar 2 sjaldnar, þar sem Kastljósið hefur verið að sækja verulega í sig veðrið. Þessi þáttur var, að mínu mati, dauðadæmdur í upphafi og ég var alveg sammála fjölmiðlarýnum sem kölluðu Kastljósið "barnatímann" og grenjuðu undan því að lærisveinar Hannesar Hólmsteins fengju endalaust að vaða uppi og mæra íhaldið. Umsjónarmenn Kastljósins hafa hins vegar vaxið og dafnað vel í starfi, ekki síst Gísli Marteinn og barnatíminn hefur smám saman verið að verða ómissandi á kostnað frétta Stöðvar 2.

Stöð 2 heldur úti dagskrárliðnum Íslandi í dag, sem er um margt sambærilegur Kastljósinu. Ísland í dag var einhvern tíma ágætis þáttur en hefur þróast í þveröfuga, átt miðað við Kastljósið, og er orðið afskaplega þreytt og oftast nær lítið spennandi. Markaðsspekingarnir á Lynghálsinum hafa væntanlega ekki séð fyrir sér að sitt fólk gæti tekið sig á og framleitt efni sem stæðist Kastljósinu snúning, þannig að í stað þess að taka slaginn var kosið að forða fréttum stöðvarinnar frá Kastljósinu með því að færa þær til hálf sjö. Markaðsfræðifagurgalinn sem fylgdi færslunni var auðvitað sá að þeir vilja vera fyrstir með fréttirnar, fréttir sem allir eru búnir að sjá og heyra 10 sinnum yfir daginn á netmiðlunum og í útvarpinu. Það er algerlega orðið tilviljunum háð að sjónvarpsfréttatímar nái að vera fyrstir með fréttirnar, þannig að þetta er hæpin afsökun, sem sést best á því að fréttir Skjás eins klukkan 10 á kvöldin eru orðnar vel samkeppnisfærar við kvöldfrétatíma hinna stöðvanna.

Ég er ansi hræddur um að Stöð 2 hafi skotið sig í stóru tánna með þessu tiltæki. Markaðsgaurarnir eru að vísu búnir að skoða málið og hafa sannreynt að fólk er komið heim klukkan 18.30. Vissulega. En það er allt á haus á venjulegum heimilum á þessum tíma, auk þess sem þeir hafa stillt Karli Garðarsyni og félögum upp á móti barnaefni Sjónvarpsins og ef markaðsliðið hefði unnið alla heimavinnuna sína þá myndi það vita að börn eru kröfuharður markhópur og eiga oftar en ekki síðasta öskrið í deilunum um fjarstýringuna. Karl Garðarsson er alveg ágætur en hann er enginn Pikachu.

Fréttir Stöðvar 2 þurfa sem sagt núna að keppa við stress og Pókémona um athygli áhorfenda og síðan mætir Bogi Ágústsson, þjakaður af tækniundrum en leikur sér þó að því að valta yfir Ísland, sem er hvorki fugl né fiskur, í dag. Á hörðum frétta- og gosdrykkjamörkuðum er það í fæstum tilfellum sterkur leikur að hörfa. Kókið slapp, á sínum tíma, með skrekkinn, enda fékk það a.m.k. athygli, en ég er ekki jafn bjartsýnn fyrir hönd Stöðvar 2.

Áfram Búlbasor! Ég vel þig.

birt á www.strik.is/pressan

Það hlýtur að felast ákveðin þversögn í því að á öld sýndarveruleikans skjóti skyndilega einhver undarleg raunveruleikakrafa upp kollinum í afþreyingariðnaðnum og vinsælasta sjónvarpsefni dagsins sé svokallað raunveruleikasjónavarp, eða "Reality TV".

Vinsælasti og þekktasti þátturinn í raunveruleikasjónvarpinu er óumdeilanlega "Survivor", sem Skjár einn hefur sýnt við miklar vinsældir. Fleiri svipaðir þættir keppa svo um hylli áhorfenda eins og t.d. "Temptation Island" og "Big Brother", auk kjaftaþátta í stíl Jerrys Springers, þar sem hvítarusl (white trash) og hjólhýsahyski slæst vegna þess að makinn hefur haldið fram hjá með lesbískri dóttur frænda nágrannans, eða eitthvað álíka.

Forvitni um hagi náungans og allt sem honum viðkemur er okkur auðvitað eðlislæg og þetta raunveruleikahugtak kitlar "voyeurinn" í okkur, þannig að við hópumst fyrir framan kassann og gerum okkur "sek" (spennandi ekki satt?) um gluggagægjur í örygginu heima í stofu.

Allt í plati?

Allt er þetta gott og blessað, en hvar er raunveruleikinn í þessu? Þættirnir eru klipptir, tökur eru valdar eða þeim hent og alltaf hljóta hlutir að gerast utan sjónmáls myndavélarinnar. Og er, þar fyrir utan, nokkur raunverulega hann sjálfur fyrir framan tökuvél. Allir sem hafa verið að háma í sig rjómatertu í fermingarveislu þegar myndbandstökuvélin birtist fyrir hornið vita að það er enginn hann sjálfur "on camera". Um leið og búið er að stilla upp tökuvél setja allir sig í stellingar, raunveruleikinn hverfur og sviðsetningin tekur við.

Kveikjan að þessari tálsýn um að hægt sé að fanga einhvern tæran raunveruleika og matreiða ofan í áhorfendur hefur væntanlega orðið á Netinu, þar sem hver sem er getur sjónvarpað því sem hann kærir sig um; hvílubrögð, salernisferðir og 20 mínútur á þrekhjólinu, með tilkomu Netsins má deila þessu öllu með heimsbyggðinni.

Klámiðnaðurinn ruddi brautina á Netinu, en þar á bæ eru menn jafnan fljótir að tileinka sér tækninýjungar og þróa þær frekar svo þær nýtist almenningi sem best og á ótal vefjum er hægt að kaupa aðgang að netmyndavélum sem fylgjast allan sólarhringinn með ljósabekkjum, sturtuklefum, klósettskálum o.s.frv. Við getum fengið útrás fyrir gægjuþörfina með því einu að kveikja á tölvunni og horfa á fólk skella sér í gufubað eða jafnvel éta hamborgara. Þetta verður ekki raunverulegra. En ég fæst þó ekki til að trúa þessu og sá grunur læðist jafnan að mér að allt sé þetta nú sviðsett til þess eins að fullnægja gægjuþörf minni, ekki nema þetta sé virkilega þannig í alvörunni að fólk geti bara ekki farið í ljós án þess að fróa sér.

Afþreyingarefni er framleiðsla

Raunveruleikasjónvarpið á víst að sýna "venjulegt folk í óvenjulegum aðstæðum". Magnað! Þetta var eitt helsta viðfangsefni spennumyndakóngsins Alfred Hitchcock. Myndirnar hans voru bara ekta framleiðsla, þar sem leikarar túlkuðu Jón og Gunnu í undarlegum aðstæðum og ég fæ ekki betur séð en raunveruleikasjónvarpið lúti sömu lögmálum, að flestu leyti, nema auðvitað að þar túlka venjulegir leppalúðar sjálfa sig við undarlegar aðstæður.

Afþreyingu á nefnilega að framleiða. Hún hefur alltaf verið framleidd og verður alltaf framleidd, óháð því hvort markhópurinn sé gluggagægirinn innra með okkur eða ekki. Hvernig stendur annars á því að ég get farið út á leigu og fengið "Best of Jerry Sprnger: To Hot for TV"? Þar eru stöku brjóst á stangli og það pípir ekki ofan í klúryrðin. Hvað er þá þessi "óklippti" Jerry Springer? Ofurraunveruleiki?

Raunveruleikasjónvarpið og vinsældir þess sýna þó, svo ekki verður um villst, að afþreyingariðnaðurinn er að taka breytingum og Internetið er orðið meiriháttar áhrifavaldur í þeirri þróun. Það er auðvitað ekkert við það að athuga, eiginlega bara allt gott og blessað og blöndun og samspil nýrra og eldri miðla er hið besta mál. Það er bara þessi blekking um að um einhvern raunveruleika sé að ræða sem pirrar mig. Að öðru leyti kætist ég mikið yfir því að gluggagæginum og perranum í okkur sé gert svona hátt undir höfði - og sú staðreynd að fólk sé allt í einu tilbúið til að gangast við kjaftakerlingunni innra með sér er jafnvel enn meira gleðiefni.

Hvað næst?

Nú vitum við allt um meðvituðu ástina hjá tantrapörunum og það sem kemur til með að halda okkur spenntum yfir "Temptation Island" er vonin um að einhver falli í freistni og við fáum að sjá "raunverulegt" kynlíf í sjónvarpinu, þó það yrði að sjálfsögðu klippt burt og kæmi í "Temptation Island-The Uncut Video". En hvað tekur við þegar búið er að sýna okkur raunverulegt kynlíf, ekta framhjáhald í beinni og alvöru hrísgrjónaát í nokkur ár?

Stephen King skrifaði árið 1982 söguna "The Running Man", en þar segir frá samnefndum sjónvarpsþætti sem gengur út á það að þátttakendur eiga að reyna að komast lífs af, hundeltir af þrautþjálfuðum morðingjum. Myndavélar eru út um allar trissur, svona eins og í "The Truman Show" og áhorfið eykst jafnt og þétt eftir því sem hringurinn þrengist utan um dauðadæmdan flóttamanninn. Yrði það ekki alveg magnað ef þessi hugmynd Kings að hrollvekju yrði að raunveruleika í raunveruleikasjónvarpi, þegar við höfum öll fengið okkur fullsödd af leikurum og gerviblóði?