Þessi mynd er auðvitað fyrir löngu hafin yfir alla gagnrýni og þó einhverjum geti sjálfsagt leiðst yfir henni, á köflum, þá er engum blöðum um það að fletta að "Citizen Kane" er einn af hornsteinum kvikmyndasögunnar; vel leikin og byltingarkennd í kvikmyndatöku og frásagnarhætti. Þetta er mynd sem skilur mikið eftir sig og vinnur á eftir því sem maður sér hana oftar. Maður þyrfti að vera súrrandi geðveikur til að gefa henni ekki fullt hús stiga.

Undrabarnið Orson Welles

Myndin segir frá Charles Foster Kane, sem byggir upp risastórt fjölmiðlaveldi, en endar ævina ein og yfirgefinn, gamall og bitur í kastalanum sínum, Xanadu, umkringdur tilfinningalausu þjónustufólki og marmarastyttum. Persóna Kane minnir um margt á Bjart í Sumarhúsum, þar sem hann lætur stýrast af einstrengingslegri sannfæringu og veruleikafirrtu sjálfstrausti og eitrar þannig allt í kringum sig. Ég nenni, að öðru leyti, ekki að rekja söguþráð "Citizen Kane" hér, enda hefur það verið gert undanfarna daga í öllum miðlum sem eitthvað fjalla um kvikmyndir.

"Kane" var frumraun Orson Welles í kvikmyndagerð. Hann framleiddi, leikstýrði, lék aðalhlutverkið og tók þátt í að skrifa handritið, aðeins 25 ára gamall. Undrabarn? Engin spurning enda er myndin með ólíkindum góð og leikur Welles er frábær. Hann túlkar Kane allt frá því hann er sjálfsánægður ungur maður með stóra drauma, þar til hann er orðinn gamall, bitur maður sem hefur misst allt. Welles er fjallmyndarlegur sem hinn ungi Kane, hreint út sagt magnaður töffari, e.k. undarleg blanda af Marlon Brando og James Mason, alveg hrikalega flottur.

"Citizen Kane" er vituskuld yfirleitt talin toppurinn á ferli Welles og að allt hafi legið niður á síðan, en Welles leikstýrði fjölda mynda og sumar þeirra hafa áunnið sér sess í kvikmyndasögunni rétt eins og "Kane" t.d. hin frábæra "Touch of Evil" frá 1958 sem janfnan er talin síðasta alvöru film noir myndin. Þá á Welles einnig heiðurinn af noir myndinni "The Lady from Shanghai" sem skartaði bombunni Ritu Hayworth, sem var önnur eiginkona Welles. Þá lék Welles í ótrúlegum fjölda mynda, sem margar hverjar eru bölvað rusl, en inn á milli leynast demantar eins og "The Third Man", þar sem hann leikur á móti elsta og besta vini sínum Joseph Cotten, sem fer einmitt með eitt lykilhlutverkið í "Citizen Kane".

Einstakt tækifæri til að sjá einstaka mynd

Cotten, eins og flestir, leikararnir í "Kane", s.s. Dorothy Comingore, sem leikur seinni eiginkonu Kanes, söngkonuna Susan Alexander og Agnes Moorehead, sem leikur fyrri konu Kanes, voru meðlimir í Mercury Theatre leikhóp Welles, en hópurinn gerði allt vitlaust á sínum tíma með útvarpsleikritinu "Innrásin frá Mars", sem vakti upprunalega athygli á Welles. Allt þetta fólk er í toppformi í myndinni og leggur sitt af mörkum til að gera þessa mynd að jafn frábærri upplifun og raun ber vitni.

"Citizen Kane" er sýnd í nokkra daga í Háskólabíói í tilefni af eins árs afmæli Filmundar, sem á á hrós skilið fyrir þetta framtak, en hann kann svo sannarlega að halda upp á afmæli með stæl og skemmta vinum sínum. Allir alvöru kvikmyndaáhugamenn ættu að gera sér grein fyrir því að hér er um einstakt tækifæri að ræða og það er allt annað að horfa á "Citizen Kane" á stóru tjaldi. Hún á einfaldlega alltof stór fyrir sjónvarpsskjáinn, þannig að það er um að gera að grípa gæsina á meðan hún gefst.

Megum við svo biðja um "Touch of Evil næst" ?.

| 21:56 |