Ó hve gröð er vor æska

"Gemsar" eftir Mikael Torfason skautar í gegnum svona u.þ.b. sólarhring í lífi nokkurra unglinga í Breiðholtinu. Mikael rýfur brotakennda atburðarásina með innskotum þar sem persónurnar tjá sig um hitt og þetta, mismerkilegt, sem á daga þeirra hefur drifið. Þetta er svona heimildarmyndarfílíngur, sem var einnig áberandi í "Gæsapartíi" nýlega. Það verður að segjast eins og er að þessi frásagnarmáti verður voðalega fljótt þreytandi, en á samt sem áður sæmilega við í "Gemsum" og ljær þessu dokúmenti sem er trúlega að miklu leyti ætlað að valda stöðnuðum foreldrum íslenskra unglinga andvökum og skelfingu. Auk þess sem þessi innskot færa áhorfandann nær persónunum og leyfa hæfni Mikaels í því að hrista fram óheflaða og eðlilega díalóga að njóta sín í botn.

Myndin byrjar í fyllirísrugli og síðan kynnumst við smátt og smátt aðalpersónunum sem eru þungamiðjan í þeim djöfulgangi öllum og við skiljum svo við þau í lokin í svipuðum sporum, mis illa á sig komin eftir sukknótt. Sagan á bak við myndina er því ekkert sérstaklega merkileg og atburðarásin álíka rökrétt og línulaga og gengur gerist með sólarhring í lífi villuráfandi unglinga. Sjálfsagt vilja einhverjir hengja sig í þetta atriði og dissa rithöfundinn fyrir að geta ekki skrifað þéttara handrit en þetta, en ég sé ekki nokkurn tilgang með svoleiðis nöldri, þar sem persónurnar eru flestar býsna vel gerðar, þó þær séu allar holdgervingar ákveðinna steríótýpa að meira eða minnan leyti. Erum við það hvort eð er ekki öll á þessum árum? Það sem vegur svo enn þyngra er að leikur krakkanna er alveg til fyrirmyndar og þau blása flest heilmiklu lífi í persónur sínar.

Það er rétt að hafa það í huga að allir helstu leikararnir eru byrjendur og það verður að teljast býsna gott, ekki síst í ljósi þess að myndin er frumraun leikstjórans, að leikurinn verður aldrei vandræðalega klúðurslegur. Ég verð sérstaklega að hrósa Höllu Vilhjálmsdóttur í aðalhlutverkinu, en hún nær fantagóðum tökum á Kristínu og fyrir utan það að vera gullfalleg skartar hún þroskuðum þokka sem gerir það af verkum að hún minnir einna helst á unga Frances McDormand.

Andri Ómarsson gerir Dodda, sem veit ekki í hvorn fótinn hann á að stíga í kynferðismálunum, fín skil. Persónan er dæmigerður minnipokamaður, fórnarlamb og síðast en ekki síst háður þeirri bölvun að vera ein af "vinkonunum". Uppáhaldskarakterinn minn í þessu fína galleríi er svo Smári en þessi komplexaði hálfbjáni verður bæði fyndinn og brjóstumkennanlegur í túlkun Matthíasar Matthíassonar. "Gemsar" eru örugglega bara byrjunin hjá þessum gaur sem er ferlega sjarmerandi á lúmskan hátt.

Fullorðna fólkið í myndinni birtist eins og það kemur unga fólkinu fyrir sjónir og er því vitaskuld algjörlega glatað. Þessi staðreynd gefur atvinnumönnunum Skúla Gautasyni og Sigurði Skúlasyni gott tækifæri til að gera skemmtilega og ömurlega leppalúða úr pabba hans Dodda og ökukennaraperranum, en Sigurður er í hörkuformi sem sá síðarnefndi.

Þessi frumraun Mikaels er hrá, orðljót og kaldhæðin, að hætti höfundarins. Það má finna ýmislegt að henni en það verður þó ekki af henni tekið að hún er þrælskemmtileg og gerir sjálfsagt flókinni tilveru íslenskra unglina sæmileg skil. Maður var a.m.k. alveg dauðfeginn að þessi ár séu fyrir löngu að baki hjá manni þegar maður at undir öllu bullinu í krakkagreyjunum og trúlega má verja það að Mikael geri krakkana full bjánalega, en unglingsárin eru auðvitað tóm helvítis steypa anyway.

Skýjaglópur opnar augun

Leikstjórinn Cameron Crowe og leikarinn Tom Cruise eru mjög miðasöluvænir gaurar og halda sig alla jafna við efni sem fellur almennigni vel í geð. Þeir taka því báðir umtalsverða áhættu með "Vanilla Sky" sem er bæði löng, flókin og síður en svo líkleg til að ná til allra. Myndin er endurgerð hinnar áhugaverðu "Abre los ojos", sem Spánverjinn Alejandro Amenábar ("The Others") gerði árið 1997. "Vanilla Sky" mun ekki koma neinum sem séð hafa þá mynd á óvart, en öðrum gæti hins vegar krossbrugðið og talið sig vera stadda á mynd eftir súrrealsitann David Lynch frekar en hinn þægilega Crowe.

"Vanilla Sky" er nefnilega afskaplega brotakennd og erfið mynd og mörgum mun sennilega (hund)leiðast yfir henni. Það hvernig myndi leggst í fólk mun aðallega ráðast á hvaða forsendum það nálgast hana og ef maður lætur ekki nöfn Crowe, Cruise, Penélope Cruz afvegaleiða sig þá eru allar líkur á að þessi áhugaverða, poppaða og ameríkaniseraða endurgerð á spænsku myndinni falli manni ágætlega í geð.

Allt í rugli

Söguþráður myndarinnar flókinn og atburðarásin öll í upplausn og líkt og aðalpersónan vita áhorfendur sjaldnast hvort þeir séu staddir í raunveruleikanum, draumum, martröðum, fortíð eða nútíð. David Aames, sem Cruise leikur, er moldríkur og myndarlegur gaur sem lifir hratt í núinu og sefur helst aldrei hjá sömu konunni tvisvar. Hann kolfellur óvænt fyrir hinni heilladi Sofiu (Cruz) en í kjölfarið tekur líf hans óvænta og skelfilega stefnu og verður hrein martröð. Það borgar sig ekki að fara nánar út í þessa sálma hér en þó ætti að vera óhætt að upplýsa það að myndin er ofhlaðinn hrærigrautur rómantískrar ástarmyndar, film noir, vísindaskáldskapar og alls andskotans annars þannig að það þarf enginn að skammast sín fyrir að finnast hann standa á gati og ganga í hringi yfir þessu öllu saman.

Það verður þó ekki af myndinni tekið að hún er rosalega smart og heillandi sjónrænt . Þá er hún hlaðinn endalausum vísunum í dægurmenningu nútímans, ekki síst poppið, enda er Crowe algjörlega með poppkúltúrinn á heilanum. Þessar vísanir eru flestar bullandi merkingarbærar og gefa vísbendingar um framvinduna og ástand Davids. Þetta er allt saman voða skemmtilegt og kúl, en þó má segja að Crowe fari offari og myndin verður því eins og risastórt stuðandi barrokkverk, þar sem öllu ægir saman í of stórum skömmtum. Það er í þessari rosalegu ofhleðslu sem megin munurinn á spænsku myndinni og þessari liggur og því verður ekki neitað að frummyndin rúllaði betur, en það breytir því þó ekki að "Vanilla Sky" verður á köflum ansi mögnuð og fólkin sagan virðist öðlast meiri fyllingu í öllum djöfulganginum í Crowe.

Froðuleikarar í góðum fílíng

Það hjálpar myndinni líka heilmikið að allir helstu leikarar eru að standa sig ágætlega. Cameron Diaz, sem er í stöðugri framför, er þó áberandi best og sýnir frábæra takta í hlutverki afbrýðisamrar hjásvævu Davids. Hún er e.k. fatal attraction 21. aldarinnar. ÚFF!

Þá er hin mjög svo geðþekki Jason Lee ("Chasing Amy", "Almost Famous") fínn í hlutverki eina vinar Davids og jaxlinn Kurt Russel er mátulega úti á þekju í hlutverki geðlæknis sem reynir að ráða gátuna David Aames. Undirritaður hefur aldrei þolað skötuhjúin Tom Cruise og Penélope Cruz og er á því að parið sé eitt jafnleiðnlegasta leikarapar sem sögur fara af. Þau standa sig þó bæði ágætlega hér og tekst alveg að vera ekki leiðinleg. Þá er sérstök ástæða til að hrósa Cruise fyrir að það að þrátt fyrir áberandi skort á hæfileikum tekst honum að skila David sómasamlega. Cruz var hins vegar áberandi fallegri og betri í upprunalegu myndinni frá 1997 og miðað við það hversu hæfileikum hennar og útliti hrakar hratt má gera ráð fyrir að Cruise skipti henni út fyrr en seinna.

Þeir sem fíla væmnan viðbjóð eins og Jerry Maguire, sem er fyrsta samstarfsverkefni Crowe og Cruise, og finnst Tom Cruise bestur í myndum á borð við "Mission Impossible" eru dæmdir til að verða fyrir vonbrigðum með "Vanilla Sky" en þeir sem hafa gaman að flottum og flóknum myndum sem svolítið puð er að komast í gegnum fá heilmikið fyrir sinn snúð, en David Lynch hefði gert þetta betur.

Fastir liðir eins og venjulega

Hann Danny litli er tólf ára gamall og á ekki sjö dagana sæla. Mamma og pabbi eru skilin og nýji maðurinn hennar mömmu er leiðindagaur. Drengurinn er því í mikilli uppreisn og gerir mikið af því að skemma hluti og ljúga. Svoleiðis borgar sig nú sjaldan og Danny lendir að lokum í sömu klemmu og drengurinn sem hrópaði "úlfur, úlfur", þegar hann verður vitni að því að vondi stjúpinn drepur mann. Enginn trúir honum nema pabbi gamli (sem er traustur sem klettur og "hefur aldrei brugðist syni sínum og ætlar ekki að fara að byrja á því núna"). Stjúpinn er hins vegar bæði lúmskur og harður í horn að taka og hremmingar feðganna verða því umtalsverðar og fyrr en varir eru þeir, ásamt mömmunni, sem gengur með barn skítalabbans, í bráðri lífshættu. Það er nú samt ekki svo slæmt þegar allt kemur til alls þar sem það er ekkert sem þjappar sundraðri fjölskyldu betur saman en morðóður utanaðkomandi aðili.

Það er nákvæmlega ekkert nýtt að gerast í Domestic Disturbance. Hún byggir á hefðbundinni spennumyndaformúlu og lullar þennan vanagang, frá upphafi til enda, samkvæmt rótgrónum lögmálum. John Travolta leikur pabbann og stendur sig hvorki vel né illa. Hann er þarna bara, sífitnandi með Travolta brosið sitt. Vince Vaughn skilar stjúpanum bærilega og endurtekur nánast rulluna úr "Psycho", kannski aðeins minna klikk en Norman, en samt fínn og skemmtilegur skúrkur. Steve Buscemi stendur upp úr leikaraliðinu í litlu hlutverki, dásamlega ömurlegs smákrimma, sem hrindir örlagaríkri atburðarásinni af stað.

Fyrir utan þau augnablik sem maður getur brosað að Buscemi er myndin óttaleg flatneskja, fyrirsjáanleg án þess að verða nokkurn tíma beinlínis leiðinleg. Þetta er sæmileg poppkornsmynd sem nýtur sín örugglega betur á myndbandi, en ef fólk er búið að sjá allt annað drepur það svo sem engan að sitja undir þessu í bíó.

Aufúsugestur úr Helvíti

Ráðgátan um Jack the Ripper hefur alltaf verið sérstaklega heillandi og hefur þar af leiðandi að sjálfsögðu verið marg kvikmynduð og hafa t.d. ekki minni menn en Sherlock Holmes ("Murder By Decree" 1979) reynt að hafa hendur í hári kauða sem sniglaðist um í þykkri Lundúnaþokunni og slátraði fimm hórum árið 1888. Myndirnar um Kobba hafa að sjálfsöðgu verið misjafnar að gæðum, en það er þó alltaf einhver sjarmi yfir karlhelvítinu og það er ekki hægt að segja annað en það sé ánægjulegt að þessi sjaldséði gestur hafi látið sjá sig í bíó eina ferðina enn, enda er "From Hell" eftir þá Hughes bræður afskaplega smart moðsuða upp úr sögunni um þennan fyrsta raðmorðingja sem náði e.k. poppstjörnustatus. Myndin er byggð á samnefndri teiknimyndasögu eftir Alan Moore sem myndasögusérfræðingar hafa tjáð mér að sé einn sá allra besti í þeim bransa.

Moore byggði sögu sína á bók um Kobba sem fór fremur frjálslega með sögulegar staðreyndir og myndin ber þess greinileg merki. Það skiptir þó í sjálfu sér ekki höfuðmáli, enda er krafa um sögulega nákvæmni hálfgert aukaatriði, og nánast fjarstæðukennd, þegar amerískar hryllingsspennumyndir eru annars vegar, en þeir sem þekkja ekki til Kobba (séu þeir einhverjir) ættu þó að hafa það hugfast að myndin tekur sig ekkert alltof bókstaflega sögulega. Við fáum að vísu nasaþefinn af öllum helstu kenningum sem til eru um þennan skurðglaða brjálæðing, þar sem læknar og frímúrarar liggja undir grun ásamt erfingja bresku krúnunnar, sem kallar á bein afskipti Viktoríu drottningar. Lýsingar á subbulegu umhverfinu í London fyrir aldamótin 1900 og ömurlegum kjörum hinna fátæku eru býsna góðar og sjálfsagt er hér um vönduðustu sviðsmynd sem sést hefur í Jack the Ripper mynd að ræða, þó fróðir menn hafi að vísu sett út á að fórnarlömb morðingjans séu gerð full hugguleg, en hórurnar sem Kobbi myrti voru víst meira og minna tannlausar og gráhærðar og myndu seint standast nútímakröfur og fá að þræða sig utan um súlur. "From Hell" er, í það heila, ágætis hraðspólun yfir mál Kobba, skemmtilega stílfærð, vel leikin og áhugaverð mynd sem líður þó óneitanlega svolítið fyrir lengdina enda verður það að segjast eins og er að það er svolítið hæpið að teygja morðsögu sem nánast öll heimsbyggðin kannast við upp í 121 mínútu án þess að keyrslan detti niður á köflum.

Góðir leikarar en of lítill viðbjóður

Leikararnir í myndinni standa sig nær undantekningalaust með prýði og þá ber auðvitað fyrstan að nefna fegurðargoðið og einn eftirlætisleikara undirritaðs Johnny Depp sem er traustur, flottur og skelfilega fallegur að vanda, í hlutverki Frederick Abberline sem hafði umsjón með rannsókninni á máli Kobba. Depp er að vísu eiginlega of myndarlegur og sjálfsagt býsna ólíkur hinum raunverulega Abberline. Þá er Abberline gerður að berdreymnum dópista í myndini og það passar ekki alveg og eiginlega kunni maður betur við hann sem mislukkaða fyllibyttu eins og hann var í meðförum Michaels Caine í sjónvarpsmyndini Jack The Ripper frá árinu 1988. En Depp er flottur og sjarmerandi, það verður ekki af honum tekið.

Heather Graham gerir síðasta fórnarlambi Kobba, Mary Kelly ágæt skil, er auðvitað allt of sæt, en heimildir herma að vísu að Kelly hafi borið af stöllum sínum í Whitechapel. Þannig að þetta er allt gott og blessað. Robbie Coltraine klikkar ekki frekar en venjulega en fær lítið svigrúm til að sýna tilþrif í stöðluðu hlutverki yfirmanns Abberline. Senuþjófur myndarinnar er svo tvímælalaust Ian Holm (Bilbo í "Lord of the Rings") sem fer á kostum í hlutverki Sir William Gull en mikilvægi þeirrar persónu hefur verið æði misjafnt í Kobbamyndum hingað til, en hér er Gull heldur betur í forgrunni.

Það má finna hitt og þetta smávægilegt að "From Hell" en hún er engu að síður geyslilega smart og sum skotin eru t.d. glettilega lík römmum í teiknimyndasögum. Þá er hún vel leikin og segir sígilda hryllingssögu sem maður þreytist aldrei á. Lengdin er þó, eins og fyrr segir, alveg á mörkunum og í ljósi þess hversu viðbjóðslegir glæpir Kobba voru hefði nú alveg mátt sulla aðeins meira blóði og sletta fleiri innyflum. Bara svona til að undirstrika viðbjóðin, en Hughes bræður kjósa hins vegar að fara pent í þetta og hlífa okkur við splatterum, þannig að við sitjum uppi með mátulega spennandi morðgátu sem engum ætti að vera vorkun að sitja undir.

Þrælfín bófamynd

David Mamet er býsna flinkur handritshöfundur sem hafur farið létt með að skrifa þægilegar og skemmtilegar glæpamyndir ( "The Postman Always Rings Twice", "The Untouchables", "Things Change"). Hann er einnig frambærilegur leikstjóri og sýndi og sannaði í "State and Main" að hann kann vel að fara með lúmskan og afslappaðan húmor. Þessir þættir í fari Mamets koma skýrt fram í "Heist", sem hann bæði leikstýrir og skrifar, og myndin er þrælfín skemmtun. Stórfínn leikarahópur og lipur samtölin, sem eru hlaðin bráðskemmtilegum tilsvörum, vega þungt og lyfta myndinni upp. "Heist" er svo sem ekkkert ýkja frumleg og er á kunnuglegum slóðum "heistmyndanna", eins og nafnið bendir til, en Mamet nær engu að síður upp góðum dampi og heldur athygli áhorfenda vel, enda er ekki allt sem sýnist og engum er treystandi, enda erum við með flókið rán, litskrúðugan hóp glæpamanna og svik á svik ofan, þannig að fléttan verður æ skemmtilegri eftir því sem hlutirnir flækjast og Mamet afvegaleiðir persónurnar og áhorfendur fram og til baka, þannig að maður getur ekki verið viss um neitt fyrr í leikslok.Gene Hackman er aðalgaurinn í myndinni, gamalreyndur ræningi sem ætlar að setjast í helgan stein en hann þarf þó að fremja eitt stórrán í restina til að geta haft það náðugt í ellinni. Hann stýrir þrælfínni bófaklíku sem tekur þátt í ráninu með honum, en gengið skipa Delroy Lindo og Sam Rockwell sem eru báðir alveg bráðskemmtilegir í hlutverkum sínum. Lindo er töff og kúl að vanda og Rockwell er dásamlega hlýlegur auli sem ekki er hægt annað en að falla fyrir. Þá er ung og sæt eiginkona Joes, sem Rebecca Pidgeon leikur með miklum sóma, einnig mikilvægur meðlimur í hópnum.

Ránið fremja þau í félagi við glæpaforingjann Danny DeVito, sem er ætíð líklegur til að snuða þau þannig að Hackman þarf alltaf að vera nokkrum leikjum á undan samstarfsaðilanum. Þetta verður svo auðvitað hin skemmtilegasta svikamylla og manni leiðist aldrei yfir framvindunni sem rennur afskaplega vel eftir hlykkjóttum farveginum sem Mamet veitir henni í. Persóna Hackmans er alveg svakalega klár og virðist alltaf geta komið með krók á móti bragði, ekki ósvipaður og George Clooney í "Ocean´s 11". Persóna Hackmans, sem og aðrar persónur í "Heist", eru þó mikið vandaðari og skemmtilegri en sæta gengið í "Ocean´s 11" og það er mikið auðveldara að sætta sig við snilld Hackmans heldur en Clooneys. "Heist" er alveg þrælfín bófamynd, skemmtilega skrifuð og afar vel leikinn og þrátt fyrir margþvældan og klisjukenndan söguþráðinn þá er svo mikið af svikum og blekkingum á ferðinni að maður getur aldrei verið viss um neitt, þó maður sé svo sem heldur ekkert skjálfandi á sætisbrúninni af spenningi.

Litríkur sólargeisli í skammdeginu

"Regína" er hressileg íslensk dans- og söngvamynd sem höfðar til allrar fjölskyldunnar. Sagan er ekkert ýkja frumleg og er n.k. hrærigrautur stefja og persóna úr barnabókum og Disneymyndum síðustu áratuga. Það er svo sem ekkert við það að athuga enda er léttleikinn allsráðandi í "Regínu" og ýktar persónurnar og mátulegur ofleikur, ásamt líflegum og litríkum söngatriðum, fylla myndina af glaðlegum teiknimyndafíllíng sem smitar út frá sér og heldur krökkunum hugföngnum framan af. Þegar lopinn er svo fullteygður og maður fer að óttast að þetta sé allt að renna út í sandinn, tekur sagan góðan fjörkipp, glæpahyskið fer að láta til sín taka fyrir alvöru og allt endar þetta í dæmigerðu, en skondnu uppgjöri, þar sem ringluðum foreldrum, heimskum löggum, sjálfumglöðum glæponum og ráðagóðum krökkum, lýstur saman á hafnarbakkanum. Þeir sem eiga það skilið hljóta auðvitað makleg málagjöld og allir eru voða glaðir á kátir. Þetta er sem sagt ekta "fílgúdd mynd", sem heldur börnunum við efnið og tekst á köflum að heilla bæði unga sem aldna.Regína er tíu ára stelpa sem býr ein með mömmu sinni í Reykjavík. Sumarið virðist ætla að verða hundleiðinlegt hjá henni, þar sem allir krakkarnir í hverfinu eru að fara í sumarbúðir. Regína fær þó ekki mikinn tíma til að barma sér enda eru ævintýrin handan við hornið og fyrr en varir hafa hún og Pétur, sem er sonur einstæða kaupmannsins á horninu, komist að því að þau geta haft áhrif á gerðir fólks með því að syngja rímaða texta. Þetta hefur auðvitað margt skemmtilegt í för með sér og þau ákveða að nota þennan hæfileika m.a. til að koma foreldrum sínum saman, enda sárvantar Regínu pabba og bæði vilja þau eignast systkyni.

Þá skýtur sjarmörinn Baltasar Kormákur, illu heilli, upp kollinum, heillar mömmuna og setur ráðagerð krakkanna úr skorðum. Það kemur svo á daginn að hann er varasamur glæpamaður, sem hefði meira að segja getað reynst krakkaspæjaranum Karli Blómkvist skeinuhættur og krakkarnir mega því heldur betur taka á honum stóra sínum til að bjarga dýrmætu hálsmeni úr klóm kauða og auðvitað frelsa mömmuna frá illu í leiðinni. Eins og vera ber í svona sögum er lögreglan grútmáttlaus og forledrarnir heldur ekki til stórræðanna líklegir, þannig að krakkarnir verða að bjarga málunum á eigin spýtur.

Sigurbjörg Alma Ingólfsdóttir og Benedikt Clausen leika krakkana sómasamlega, komast bærilega frá söngatriðunum og eru afskaplega lífleg og skemmtileg. Fullorðnu leikararnir skila sínu þokkalega og það hjálpar þeim heilmikið að allt yfirbragð frásagnarinnar er kæruleysilsegt og ýkt, þannig að svigrúmið fyrir fíflagang er töluvert. Baltasar er t.d. vægast sagt ýktur, en þar sem það er fullkomlega viðeigandi kemst hann upp með að stela slatta af senum. Sólveig Arnarsdóttir er kúl sem brussulegt klæpakvendi og Stefán Karl Stefánsson og Magnús Ólafsson gera vitgrönnum löggunum góð skil. Halldóra Geirharðsdóttir og Björn Ingi Hilmarsson leika foreldrana og þeim er nokkur vorkun þar sem persónur þeirra eru áberandi leiðinlegastar og bjóða ekki upp á jafn mikinn fíflagang hinir leikararnir komast upp með. Rúrik Haraldsson er svo seigur í mikilvægu hlutverki gamals vinar Regínu. Hann er flottur og yfirvegaður og kemur með smá alvöru og tragedíu jafnvægi í þessa litglöðu og líflegu sumarmynd sem á fullt erindi við skammdegisþjakaða bíógesti.

Clooney og Soderbergh í góðum gír

"Oceans 11" er endurgerð á samnefndri mynd frá 1960 þar sem Frank Sinatra fór fyrir félögum sínum, Sammy Davis Jr. og Dean Martin í þaulskipulögðu ráni sem byggði á útpældu snilldarplani. Hér er það>, hins vegar, George Clooney sem smalar saman 10 gaurum í þeim tilgangi að ræna hvelfingu sem geymir peninga fyrir þrjú stór spilavíti í eigu Andys Garcia. Eins og í öllum almennilegum "heist" myndum fer dágóður tími í að smala genginu saman og leggja á ráðin. Þessi hluti á það til að verða þreytandi og leiðinlegur en hér er þetta allt saman bráðskemmtilegt, enda góðir leikarar að fíla sig vel í hlutverkum kynlegra kvista sem, þrátt fyrir það að vera allir meira og minna stórundarlegir, hafa eitthvað til brunns að bera sem berir þá ómissandi í hinu flókna ráni. Spennan magnast svo jafnt og þétt og Soderbergh fléttar atburðarásina skemmtilega saman, líkt og í "The Limey" og "Out of Sight", þannig að lygavefurinn sem krimmarnir spinna utan um Garcia fer að minna á brellur þeirra Paul Newmans og Roberts Redford í "The Sting". Þetta er sem sagt allt saman smart, flott og mátulega skemmtilegt, þannig að eftir stendur prýðileg glæpamynd sem kemur ánægjulega á óvart.Soderbergh er vitaskuld hörkuklár leikstjóri sem á afskaplega auðvelt með að búa til afslappaðar glæpamyndir sem eru þrátt fyrir hæga atburðarásina þrælspennandi og hin prýðilegasta skemmtun. "The Limey" er gott dæmi um þetta og "Out of Sight" auðvitað ennþá betra, en í þeirri mynd fór Clooney á kostum, alveg eitursvalur að vanda, og svo skemmtilega vill til að hann stekkur nánast óbreyttur og úberkúl beint yfir í "Ocean´s 11". Soderbergh kann svo sannarlega að velja leikara og hér er, nánast, valinn maður í hverju rúmi; gamla kempan Elliott Gould kemur sterkur inn og sama er að segja um hinn stórskemmtilega leikstjóra Carl Reiner sem blómstrar í hlutverki gamals glæpamanns með magasár. Hrein snilld.

Þá er Don Chedale, sem Soderbergh notaði síðast í "Traffic", traustur að vanda sem skemmtilega fríkaður sprengjusérfræðingur og Andy Garcia er kaldur sem vondi kallinn. Þeir Clooney kunna töffið algerlega utanbókar og því verður frekar lítið úr unglingunum Matt Damon og Brad Pitt, sem sleppa þó skammlaust frá sínu. Julia Roberts er svo þreytandi að vanda, en Soderbergh virðist, einhverra hluta vegna, helst ekki vilja sleppa henni eftir að þau unnu saman að "Erin Brockovich". Það er auðvitað hans mál og breytir svo sem engu til eða frá hér, enda þarf miklu meira en Juliu Roberts til að skemma afslappaða og skemmtilega stemninguna í þessari prýðilegu glæpamynd.

Þvottekta ævintýri sem klikkar ekki

Það er auðvitað engin ástæða til að rekja söguþráð fyrstu bíómyndarinnar um galdrastrákinn Harry Potter enda hafa bækurnar um strákinn lagt heiminn að fótum hans og nánast hvert mannsbarn kannast við kauða og ævintýri hans og fárra mynda hefur verið beðið með jafn mikilli eftirvæntingu síðustu árin.

Það er skemmst frá því að segja að "Harry Potter og viskusteininn" mun varla valda neinum vonbrigðum. Hún er afskaplega trú sögunni og kemur galdraheimi Harrys til skila með brjálæðislega flottum tæknibrellum. Þá er hið albreska leikaralið alveg frábært og rúsínan í pylsuendanum er svo frábær tónlist meistara John Williams sem hefur ekki verið í betar formi árum saman."Harry Potter" er spennandi og skemmtileg ævintýramynd, þvottekta jólamynd í gamla stílnum og það er ekki laust við að maður öfundi börnin af því að vera börn um þessar mundir og fá að kokgleypa þessa vinsælustu fantasíu síðustu ára beint af hvíta tjaldinu, þrátt fyrir að maður sé í þeim forréttindahópi sem var á "besta aldri" þegar "Star Wars" kom og setti allt á annan endann.

Frábært leikarlið gerir litríkum persónum frábær skil

Sú ákvörðun leikstjórans Chris Columbus að nota einungis breska leikara í myndinni vegur þungt. Það er valinn maður í hverju rúmi og hvað þetta snertir klikkar ekkert. Krakkarnir komast sómasamlega frá lykilhlutverkum sínum, Rupert Grint er skemmtilega grallaralegur Ron og Daniel Radcliffe vinnur á með hverjum ramma og það er engin spurning að hann verður tekin í sátt sem holgervingur hins elskaða og dáða Harry Potter. Emma Watson skyggir samt aðeins ádrengina í hlutverki Hermoine, en hún gerir persónunni frábær skil og vinnur hug og hjörtu áhorfenda um leið og hún birtist.

Robbie Coltraine er óaðfinnanlegur Hagrid, risastór, viðkvæmur og einfaldur og ég treysti mér svo til að fullyrða að enginn leikari hafi verið betur til þess fallinn að leika hin vafasama prófessor Snape en atvinnuskúrkurinn Alan Rickman. Hann rúlar í þessu hlutverki! Aðrir leikarar gefa þessum þungaviktarmönnum svo ekkert eftir; gamla byttan Richard Harris er viðkunanlegur Dumbledore, Maggie Smith er ábúðarmikil McGonagall, Ian Hart á ekki í nokkrum vandræðum með prófessor Quirrell og fitubollan Richard Griffiths er dásamlegur sem leiðindaskoffínið Vernon frændi.

Töfraheimur lifnar við

Tæknibrellurnar í myndinni eru frábærar og töfraheimurinn umhverfis Hogwartsskólann er með því flottara sem maður hefur séð á hvíta tjaldinu, og þá er nú mikið sagt. Tröll, drýsildjöflar og kynjaverur spretta ljóslifandi fram og magnað Qudditch atriðið slær "pod racerinn" í "Episode One" út, krakakrnir eru hreinlega dolfallnir yfir mögnuðum tilþrifunum á galdrakústunum. Tónskáldið John Williams fyllir svo upp í andrúmsloftið með dúndurfínni tónlist, sem er örugglega það besta sem frá honum hefur komið í áraraðir, þó hann klikki auðvitað aldrei.

"Harry Potter og viskusteinninn" er bara einfaldlega geðveik. Það þarf ekkert að fara fleiri orðum um það. Hún fylgir sögu J.K. Rowling eftir af aðdáunarverðri nákvæmni og kemur öllu sem skiptir máli vel til skila, en myndin stendur þó engu að síður fyllilega fyrir sínu, ein og sér, og þeir fáu sem ekki hafa lesið bókina geta jafnvel skemmt sér enn betur en við hin, þar sem það dregur óneitanlega úr áhrifunum að maður þekkir söguþráðin og framvinduna eins og handarbakið á sér. Þetta breytir engu um það að svona eiga ævintýramyndir að vera; heilla börnin upp úr skónum um leið og þær snerta einnig fúnar taugarnar sem liggja til barnshjartna þeirra sem eldri eru. Það eina sem ég leyft mér að kvarta yfir er að öll atriði með breska grínsnillingnum Rik Mayall, í hlutverki ærsladraugsins Peeves, voru klippt burt til að spara tíma, en myndin hefði að ósekju mátt vera lengri, það hefði enginn fundið fyrir því. Og svo er maður auðvitað á smá bömmer yfir því að vera ekki krakki á svona spennandi tímum þegar Harry Potter er mættur í bíó og "Hringadrottinssaga" er handan við hornið...