The Departed
[4]

Martin Scorsese er í toppformi í The Departed sem er tvímælalaust langbesta glæpamynd sem ratað hefur í kvikmyndahús í háa herrans tíð. Hún þolir vel samanburð við bestu glæpamyndir leikstjórans, Goodfellas, Casino og Taxi Driver, og er hársbreidd frá því að standa jafnfætis þeim.
Það klikkar þó ekkert í The Departed. Sagan er áhugaverð og spennandi, leikurinn í flestum tilfellum frábær, tónlistin vel valin og kvikmyndatakan eins og best verður á kosið.

Handritið byggir á Hong Kong myndinni Infernal Affairs og áhrifin eru augljós og hin sérstaka austræna byssubófastemning nýtur sín lygilega vel í vestrænu dulargervi í Boston þar sem írsk- og ítalskættaðar löggur og bófar berast á banaspjót.

Glæpaforinginn Frank Costello (Jack Nicholson) er prímusmótor myndarinnar. Atburðarásin hverfist um hann og Nicholson, sem er í miklum jötunmóð, keyrir myndina áfram. Hann á fyrstu setningar myndarinnar, grípur áhorfandann strax traustataki og myndin rígheldur frá fyrsta ramma.

Costello er útsmoginn og ofbeldisfullur siðblindingi sem kemur ungum manni úr sínum röðum, Colin Sullivan (Matt Damon), fyrir innan sérsveitar lögreglunnar sem einbeitir sér að því að koma lögum yfir hann. Á sama tíma plantar lögreglan sínum manni, Billy Costigan (Leonardo DiCaprio), við hlið Costello. Báðir hópar komast að því að svikari er meðal þeirra og ungu uppljóstrararnir tveir eiga allt undir því að afhjúpa hvor annan, þar sem sá sem fyrr verður flett ofan af mun ekki þurfa að kemba hærurnar.

DiCaprio er að verða óskabarn Scorseses, rétt eins og Robert De Niro á árum áður, og það er sláttur á drengnum í hlutverki löggunnar sem sogast dýpra og dýpra ofan í heim glæpa og ofbeldis. Damon gefur honum lítið eftir sem svikarinn innan lögreglunnar en sá dagfarsprúði piltur verður æ ógeðfelldari eftir því sem á líður.

Það er einnig völlur á gömlu brýnunum Martin Sheen og Alec Baldwin sem standa sig býsna vel. Þá er Mark Wahlberg hörkugóður og þrælskemmtilegur í hlutverki geðstirðrar löggu og breski naglinn Ray Winstone skautar í gegnum rullu ofbeldisfauta.

Matreiðsla Scorseses á ruddalegu ofbeldi og drápum er sem fyrr til hreinnar fyrirmyndar en rétt eins og í lífinu sjálfu blossar ofbeldið upp óvænt og hefur ógeðslegar afleiðingar. Ofbeldisatriðunum er slengt framan í áhorfendur sem komast ekki hjá því að þjást með persónunum.

Scorsese hefur alla þræði í styrkri hendi, fléttar þá saman í firnasterka og áhrifaríka heild og skilar fyrsta flokks glæpamynd sem heldur áhorfandanum við efnið hverja mínútu og fylgir honum í það minnsta alla leiðina heim.

Þrátt fyrir að fátt bendi til annars en að enski leikarinn Daniel Craig muni koma sterkur inn sem nýr James Bond og skila hlutverki þess skotglaða kvennaljóma með miklum sóma heyrast enn efasemdaraddir frá heitttrúuðum aðdáendum þessa svalasta njósnara hennar hátignar.

Ráðning Craigs í hlutverkið mætti strax mikilli andstöðu harðra Bond aðdáenda sem fundu honum allt til foráttu. Allt frá því að hann væri ljóshærður til þess að leikaranum sjálfum væri ekki vel við byssur.

Aðfinnsluefnin voru flest léttvæg og andúðin illa ígrunduð og kjánaleg. Háralitur Bonds og í raun húðlitur skiptir ekki máli. Hann þarf bara að vera töff. Samuel L. Jackson gæti því alveg leikið hann rétt eins og Pierce Brosnan. Craig er töffari og nýtt sýnishorn úr Casino Royale hefði átt að þagga niður í grátkórnum. Hann er vissulega öðruvísi Bond en hann er eitursvalur og ef stiklan gefur rétta mynd af Casino Royale sem heild þá megum við eiga von á hörku Bond mynd.

Heimurinn sem við lífum í breytist hratt og Bond verður að breytast með eigi hann að komast af. Ný kynslóð harðjaxla á borð við Jack Bauer og Jason Bourne kalla nú á aðra endurnýjun á Bond og aðdáendur hans mega eiga von á uppfærðum töffara sem stenst kröfur nýrrar aldar.

Afdráttarlausri stefnubreytingu sem þessari er upplagt að fylgja úr hlaði með nýjum og ferskum manni sem á að vera eitthvað annað og meira en skugginn af Connery. Framleiðendur Bond myndanna reyndu á sínum tíma að taka U- beygju þegar Ástralinn lánlausi George Lazenby tók við af Connery í On Her Majesty‘s Secret Service. Þar var gert lúmskt póstmódernískt grín að fjarveru Connerys og þeirri óþægilegu stöðu sem arftakinn var í. Þetta skilaði sér í bráðsmellinni og stórlega vanmetinni Bond mynd sem leið fyrir það að aðdáendur njósnarans ætluðu sér aldrei að gefa Lazenby tækifæri.

Það mátti líka svo sem finna ýmislegt að leikaranum en líkurnar á að sagan endurtaki sig í nóvember eru hverfandi. Craig er maður til þess að standa andstreymið af sér og úrtöluliðið mun, þegar upp verður staðið, þurfa að éta stóru orðin.

Mýrin
[3]

Vinsældir glæpasagna Arnalds Indriðasonar um rannsóknarlögreglumanninn Erlend Sveinsson hafa verið með slíkum eindæmum að það hlaut að koma að því, fyrr eða síðar, að einhver þeirra yrði kvikmynduð.
Íslendingar hafa lesið bækur Arnalds af slíkri áfergju að Erlendur hefur nánast öðlast sjálfstætt líf í vitund þjóðarsálarinnar og það er því hvorki heiglum hent að koma honum né sögum Arnalds á filmu. Væntingarnar eru miklar og það má bóka það að mikill meirihluti áhorfenda gangi í salinn með sínar eigin fastmótuðu hugmyndir um söguna og aðalpersónuna.

Ingvar bregst ekki

Erlendur er hryggjarstykkið í bókum Arnalds og sömu sögu er að segja um Mýrina eftir Baltasar Kormák sem vitaskuld stendur og fellur með Erlendi. Þeir eru því báðir undir mikilli pressu, Ingvar E. Sigurðsson, sem leikur Erlend, og Baltasar sem réðst í það vandasama verkefni að flytja mátulega flókinn reyfara yfir á hvíta tjaldið og gera um leið tugþúsundum ákafra lesenda til geðs.

Það er skemmst frá því að segja að báðir standast þeir prófið með miklum sóma og ég er ekki frá því að Erlendur bíómyndarinnar sé skemmtilegri persóna en Erlendur bókanna enda verður það að segjast eins og er að á pappírnum er Erlendur frekar flatur og óspennandi. Ingvari tekst að gæða hann lífi og er einfaldlega svo sterkur leikari að hann gerir Erlend að sínum og maður kaupir hann nánast samstundis með húð og hári. Öllum grunnþáttum persónunnar er þó haldið vandlega til haga og þó Erlendur í meðförum Ingvars sé sjálfsagt í flestum tilfellum ólíkur þeim Erlendi sem hefur tekið á sig mynd í hugum lesenda er það ótvíræður kostur í þessu tilfelli.

Aðrir leikrarar standa sig með stakri prýði. Björn Hlynur Haraldsson fær það hlutverk að koma með smá kómík inn í drungalega tilveru Erlendar í hlutverki aðstoðarmannsins Sigurðar Óla og tekst vel upp og Ólafía Hrönn er fín sem þriðja hjólið, Elínborg, þó hún fái ekki úr miklu að moða og komi mun minna við sögu en persóna hennar gerir í bókinni. Þá brýst Ágústa Eva Erlendsdóttir undan ægivaldi fígúrunnar Silvíu Nætur og kemur sterk inn í hlutverki Evu Lindar, dóttur Erlendar.

Harður heimur Erlendar

Öll tæknivinna, útlit og áferð Mýrarinnar er til fyrirmyndar og í raun framúrskarandi á íslenskan mælikvarða. Veröld Erlendar er drungaleg og stemningin sem svífur yfir vötnum er þrúgandi og þar munar ekki síst um tónlistina, skemmtilega útfærðar sviðsmyndir, kvikmyndatöku og grófa áferð filmunnar. Þar fyrir utan eru þau skuggalegu skúmaskot Reykjavíkur og Grindavíkur sem Baltasar velur sem tökustaði sannfærandi bakgrunnur morða, eiturlyfjaneyslu og nauðgana auk þess sem hryssingsleg íslensk veðrátta magnar upp drungann og vonleysi þeirra persóna sem fastar eru í hringiðu gamalla og nýrra sakamála.

Allt frá því Baltasar tryggði sér kvikmyndaréttinn á Mýrinni hefur þess verið beðið með eftirvæntingu að sagan skili sér í bíó. Niðurstaðan svíkur ekki og Mýrin er prýðilegur reyfari og Baltasar sýnir hér og sannar að hann var rétti maðurinn til þess að takast á við þetta vandasama verkefni og myndin er öllum sem að henni koma til mikils sóma.

Vandasamt verkefni leyst með ágætum

Baltasar hafði vissulega úr góðu efni að moða þar sem Mýrin, eftir Arnald, er sallafínn krimmi. Skáldsagan og kvikmyndin eru þó ekki gallalausar frekar en önnur mannanna verk og það læðist á köflum að manni sá grunur að með meiri yfirlegu yfir handritinu hefði Baltasar getað gert Mýrina enn þéttari og betri. Þetta er þó í sjálfu sér aukaatriði og það ber að hafa í huga að þótt Mýri Arnalds virðist um margt gráupplögð til kvikmyndunar þá er margt ólíkt í byggingu hefðbundins reyfara og kvikmyndar og skáldsagnahöfundar hafa óneitanlega meira svigrúm til þess að leggja grunninn að morðgátunni en handritshöfundar kvikmynda. Það liggur því í hlutarins eðli að Baltasar hefur þurft að halda, sleppa, stytta, einfalda og þjappa sögunni saman. Þetta kostar það að smávægilegar gloppur myndast í framvindunni en eftir stendur engu að síður sterk og áhrifarík glæpamynd sem er inngróin í íslenskan veruleika en úrvinnslan er með slíkum ágætum að hún er vel gjaldgeng á erlendum mörkuðum.

Leikstjórinn Martin Scorsese er í toppformi í sinni nýjustu mynd The Departed og gagnrýnendur halda vart vatni af hrifningu. Handrit myndarinnar er byggt á Hong Kong myndinni Infernal Affairs en sagan er færð með miklum ágætum til Boston þar sem löggur og bófar takast á með miklum bægslagangi.

Það er því óhætt að segja að Scorsese sé kominn aftur á kunnuglegar slóðir en hann er, eins og dæmin sanna, áberandi bestur þegar hann fæst við glæpahyski og durta. The Departed ber öll helstu höfundareinkenni leikstjórans sem nær ótrúlega miklu út úr vöskum leikhópnum.

Myndin kemst næstum því með tærnar þar sem Scorsese hafði hælana í Goodfellas og Casino og sem fyrr hefur hann einstakt lag á að útfæra ofbeldi á ónotalega smekklegan hátt.
Scorsese gerði Casino árið 1995 og síðan þá hefur hann látið mafíósa eiga sig og gert ágætis myndir á borð við Gangs of New York og Aviator en það verður að segjast eins og er að það fer manninum langbest að blanda sér í skipulagða glæpastarfsemi.

Robert De Niro hefur iðulega borið bestu myndir Scorsese uppi en hann hefur nú skipt sínum manni út fyrir Jack Nicholson sem kemur inn af fullum krafti og er mun ferskari en De Niro hefur verið síðustu ár. Samstarf þessa tveggja risa í amerískri kvikmyndagerð er því bæði heppilegt og löngu tímabært. De Niro hefur staðnað og getur vart leikið nokkuð annað en sjálfan sig.

Scorsese er hins vegar enn ferskur og eins og góður þjálfari verður hann að skipta markakóngi sínum út þegar hann hættir að skora en þá er ekki ónýtt að vera með hamhleypu eins og Nicholson á kantinum.

The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning
[2]

Árið 1974 gerði Tobe Hooper The Texas Chainsaw Massacre, hræódýra og hráa hrollvekju um úrkynjaða fjölskyldu sem stundaði manndráp og mannát. Morðinginn Leðurfés fór þar fremstur í flokki með vélsögina sína sem hann beitti af nokkurri lekni á unglingsræfla sem urðu á vegi hans.

Leðurfés er eitt goðsagnakenndasta skrímsli hryllingsmyndanna og Texas Chainsaw hefur getið af sér nokkrar misslæmar framhaldsmyndir enda ætlar kvikmyndagerðarfólk seint að þreytast á því að blóðmjólka fyrirbærið. Upprunalega myndin var endurgerð með nokkrunm sóma árið 2003 og vinsældir endurgerðarinnar urðu til þess að nú er okkur boðið upp á enn eitt framhaldið, forleikinn The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning.

Það er leitt frá því að segja að það er lítið nýtt að gerast í þessari mynd sem hefst með subbulegri fæðingu ófétisins með leðurandlitið en um leið og hann er kominn í heiminn er stokkið 30 ár fram í tímann og við fylgjumst með ódóinu fremja sitt fyrsta morð. Þegar hann er kominn upp á blóðbragðið fer þetta allt saman í hefðbundinn farveg og Leðurfés og hans hyski murkar lífið úr brjóstgóðum stúlkum og kærustum þeirra. Útlit myndarinnar er í góðu lagi og stemningin á heimili mannætanna er þrúgandi og nöturleg sem fyrr en það vantar þó töluvert upp á það að hárin rísi á þeim sem sjóaðir í hrollvekjum.

Mikið er gert út á limlestingar og blóðslettur en það sem Leðurfés býður upp á að þessu sinni jafnast ekki á við þann viðbjóð sem Eli Roth jós yfir áhorfendur í Hostel. Það er líka einhvern veginn eins og maður hafi séð þetta allt áður í eldri keðjusagarmorðingjamyndum og það dregur enn úr áhrifum ofbeldins og þessi mynd gæti nánast verið endurgerð af endurgerðinni frá 2003. Þessi mynd er því eiginlega með öllu óþörf ekki síst þar sem subbuskapurinn er þarna bara subbskaparins vegna og myndin því varla gerð nema til þess eins að græða á fornri frægð vélsagarmorðingjans.

Ljósi punkturinn í þessu öllu saman er hinn fantagóði leikari R. Lee Ermey sem setti einnig sterkan svip á myndina 2003. Það er alltaf sláttur á kallinum og hann stal senunni hæglega í Full Metal Jacket og hér gerir hann slíkt hið sama í hlutverki kolbrjálaða lögreglustjórnas sem fóstrar Leðurfésið og leiðir það inn á hálar brautir mannáts og limlestinga.

Það háir mér bæði sem gagnrýnanda og almennum kvikmyndaáhugamanni að ég met kvikmyndaleikara á ákaflega persónulegum nótum. Sumir höfða til mín og aðrir ekki og þeir sem fara í taugarnar á mér geta hæglega eyðilagt fyrir mér heilu bíómyndirnar, dagana og jafnvel árin.

Humphrey Bogart, Steve McQueen, Ray Winstone og Mickey Rourke eru mínir menn vegna þess að þeir eru ekta. Þeir léku eða leika töffara og voru og eru töffarar bæði á tjaldinu og í einkalífinu.

Tom Cruise og Brad Pitt leika oft töffara en þeir eru aumingjar. Leiðindagaurar sem eru komnir allt of langt og þéna miklu meira en þeir eiga skilið. Það gerir mér lífið svo auðvitað óendanlega erfitt að þessir gaurar eru skærustu stjörnurnar í dag og eru daglegir gestir í slúðurdálkum og fastir póstar í stórmyndum á meðan það hefur til dæmis kostað Mickey Rourke ferilinn að vera hann sjálfur. Fölsku gaurarnir eru greinilega málið í Hollywood.

Rourke var betri leikari en Cruise en hann skrapar botninn á meðan Cruise lifir í vellystingum. Þetta er samt ekki það versta við Cruise. Ég þoli hann bara ekki en það er mitt vandamál.
Sama er að segja um Pitt. Þegar hann og Johnny Depp voru að byrja fékk Pitt 7 milljónir dollara fyrir mynd á meðan Deep fékk eina. Ekki mikið réttlæti í því þar sem Deep er miklu betri leikari og miklu, miklu fallegri en Pitt. Pitt hefur alltaf farið í taugarnar á mér og til að bæta gráu ofan á svart þá er ég skotinn í Angelinu Jolie og eftir að hann byrjaði með henni hef ég hatað hann.

Laun heimsins eru vanþakklæti og það sést hvergi betur en í Hollywood þar sem allt gildismat er kolbrjálað og réttlætið er ekkert. Þar fara sauðirnir í fylkingarbrjósti og hafrarnir reka lestina.

En Soap
[3]

Charlotte er rúmlega þrítug. Hún á snyrtistofu og býr með lækninum Kristian og virðist hafa allt til alls. En samt vantar eitthvað og hún er ekki að fá það sem hún þráir út úr lífinu. Hún segir því skilið við læknin og kemur sér fyrir í lítilli íbúð. Á hæðinni fyrir ofan hana býr klæðskiptingurinn Veronica sem bíður þess að komast í kynskiptiaðgerð og losna úr viðjum karl­líkamans.

Carlotte heldur áfram að leita að lífsfyllingu, aðallega með tilgangslausum skyndikynnum, á meðan Veronica heldur sig út af fyrir sig, horfir á sápuóperur í sjónvarpinu með kjölturakkanum sínum, Miss Daisy, og hefur í sig og á með vændi. Eftir nokkur skakkaföll og minniháttar árekstra tekst náin vinátta með þessum ólíku nágrönnum en málin flækjast svo til muna þegar með þeim takast undarlegar ástir þó að þau séu alveg út og suður hvað kynhneigð varðar.

En Soap er ákaflega falleg og krúttleg lítil mynd sem segir sæta en um leið harmræna sögu tveggja einstaklinga sem finna sig ekki í lífinu en ná saman í gegnum sápu­óperur um leið og líf þeirra snýst upp í netta sápu.
Saga þeirra er sögð í nokkrum stuttum köflum og frásögnin er brotin upp með innslagi sögumanns sem skyggnist reglulega aðeins fram í tímann og tilkynnir hvað er í vændum. Þetta minnir óneitanlega svolítið á framsetningu Dallas og annarra þekktra sjónvarpssápa sem hófust alltaf á sýnishornum úr hverjum þætti. Þá hljóta vangaveltur sögumanns og draumur Veronicu um kynskiptiaðgerðina að leiða huga þeirra sem komnir eru til vits og ára að Löðri sem gerði stólpa­grín að bandarískum sápuóperum í byrjun níunda áratugarins.

Því fer þó fjarri að En Soap sé sápuópera í hefðbundnum skilningi en þessari ljúfsáru sögu er komið haganlega fyrir innan sápuóperu­rammans. Ólíkt amerískri froðu skiur hún við áhorfandann sáttan með meira en nóg til að hugsa um.