Það er ekki heiglum hent að gera kvikmyndir eftir góðum skáldsögum og þau eru ófá dæmin um að fólk hafi verið með frábæran efnivið í höndunum en tekist að klúðra honum gersamlega í yfirfærslunni af pappír og á hvíta tjaldið.
Aðlögun bókmennta að kvikmyndum getur verið svo snúin að kvikmyndagerðarmönnum tekst meira að segja ítrekað að slátra frábærum teiknimyndasögum þegar kemur að því að glæða þær lífi á filmu.

Þetta gerist jafnvel þó fyrir liggi frábær texti og og myndrænar útfærslur (storyboard) frá hendi bókarhöfunda. Myndasöguhöfundurinn Alan Moore er ákaflega óheppið fórnarlamb í þessum efnum en myndirnar From Hell og League of Extraordinary Gentlemen eru sorglega vondar útfærslur á frábærum bókum.

Það virðist því í fljótu bragði mun heillavænlegra að taka vondar bækur og breyta þeim í frábærar bíómyndir en The Godfather og Psycho eru nærtæk og jafnframt bestu dæmin um slíkt. Skáldsaga Roberts Bloch um geðsjúklinginn Norman Bates er drasl sem Alfred Hitchcock gerði meistaraleg skil og saga Mario Puzo um Corleone-fjölskylduna er illa skrifuð moðsuða sem Coppola tókst með átaki að gera að klassík.

Góðar skáldsögur eru þó síður en svo óhæfar til kvikmyndunar hafi fólk skýra hugmynd um hvernig beri að nálgast þær og skila á annað form. Erlendir dómar um nýfrumsýnda mynd sem gerð er eftir Ilminum, frábærri sögu Patrick Süskind benda til þess að leikstjóranum Tom Tykwer (Lola rennt) hafi tekist með glæsibrag að skila verkinu á filmu.

Rithöfundurinn hafði sjálfur neitað að selja kvikmyndaréttinn á bókinni í fimmtán ár á þeim forsendum að það væri með öllu ómögulegt að festa meginþema hennar, ilminn, á filmu. Tykwer virðist hafa tekist þetta með glæsibrag og með útsjónarsemi og útpældri beitingu myndavélarinnar nuddar hann nefi áhorfenda upp úr skítnum og viðbjóðnum í tilveru þefnæma morðingjans Grenouille.

Leikstjórinn uppsker fyrir vikið fjórar stjörnur hjá breska kvikmyndablaðinu Empire og aðdáendur Süskind ættu að geta dregið andann léttar. Sá óþægilegi grunur læðist þó að manni, og skyggir nokkuð á gleðina, að það gæti dregist á langinn að fá Ilminn í íslensk kvikmyndahús. Myndin og við sem bíðum hennar þolum hins vegar enga bið og bindum vonir við að íslenskir dreifingaraðilar hennar sýni sóma sinn í að hefja bíóárið með glæsibrag með því að leyfa okkur að þefa af daunillri átjándu aldar París með nefi Grenouilles.

Flags of Our Fathers
[3]

Clint Eastwood ætlar sér að segja stóra sögu í Flags of Our Fathers og það er því ekkert til sparað og myndin er vissulega stórmynd. Hún er reyndar svo stór að honum gengur illa að halda utan um hana og tekst því miður ekki að koma sögunni frá sér með þeim krafti sem eðlilegt er að gera kröfu um.

Efniviður Eastwoods er engu að síður áhugaverður en hann gerir hér grein fyrir sögunni að baki frægri ljósmynd af bandarískum hermönnum sem tekin var þegar þeir reistu þjóðfána sinn eftir áfangasigur gegn Japönum á eyjunni Iwo Jima. Ljósmyndin var prentuð á forsíðum stórblaða og fyllti þjóðina slíku stolti og sigurvissu að mennirnir á myndinni, sem lifðu hildarleikinn af, voru sendir heim og dubbaðir upp sem hetjur.

Eastwood haslar sér völl á tveimur sögusviðum, Iwo Jima þar sem ungir menn horfast í augu við stríðshryllinginn og Bandaríkin þar sem hermennirnir eru látnir nota dýrðarljóma ljósmyndarinnar til þess að safna almannafé til frekara stríðsbrölts á meðan þeir reyna að vinna úr skelfilegri lífsreynslu sinni.

Stríðsatriðin á Iwo Jima eru ansi hreint mögnuð og svartur sandurinn á Reykjanesi tekur sig býsna vel út á tjaldinu. Leikstjórinn fer hins vegar þá óheppilegu leið að flakka fram og til baka í tíma og kippir áhorfendum grimmt úr hrikalegum stórorrustum yfir í pólitískan hráskinnaleikinn sem beið hermannanna við heimkomuna.
Þessi frásagnarmáti dregur mikinn kraft úr stríðsatriðunum sem óhjákvæmilegt er að bera saman við keimlík atriði í Saving Private Ryan eftir Steven Spielberg en Eastwood kemur því miður, fyrir vikið, ekki vel út úr þeim samanburði.
Eftirmál myndbirtingarinnar í Bandaríkjunum eru nokkuð þvæld og tormelt og tímaflakk Eastwoods auðveldar áhorfendum síður en svo yfirsýnina yfir atburðina og þær fjölmörgu persónur sem koma við sögu.

Tímaflakk og tilfærslur sjónarhorns eru ágætis frásagnaraðferðir þegar þau eiga við en Flags of Our Fathers hefði áreiðanlega gert sig betur hefði hún verið sögð línulaga. Leiðir Eastwoods gera myndina flókna, langdregna á köflum og sagan nær ekki að kveikja þann áhuga sem kjarni hennar býður upp á.
Þá er leikarahópurinn ansi köflóttur og í hópi þremmenninganna sem bera söguna uppi er það helst Ryan Philippe sem nær að setja einhverja tilfinningu í hlutverk sitt. Sjarmörinn Barry Pepper, sem stóð vaktina einnig með prýði í Saving Private Ryan, ber af öðrum og hefði að ósekju mátt fá meira pláss.

Það verður aftur á móti að teljast Eastwood til tekna að hann fellur ekki í fúlan pytt amerískrar þjóðrembu sem stórskaðaði Saving Private Ryan en Clint heldur því vel til haga að stríð er tilgangslaus hráskinnaleikur bæði á vígvellinum og bak við pólitísku tjöldin.
Þá er myndin öll unninn af stakri fagmennsku en hefði getað rist miklu dýpra ef betur hefði verið hugað að handritinu og frásagnarmátanum þannig að það læðist að manni sá ónotalegi grunur að þeim gamla sé farið að förlast.

Söguþráður ævintýramyndarinnar Eragon er glettilega keimlíkur fyrstu Stjörnustríðsmyndinni A New Hope. Í Eragon eignast ungur bóndastrákur dreka, öðlast um leið ofurkrafta og verður eina von þjakaðrar alþýðu um að hún losni undan oki ills konungs.

Reyndur uppgjafariddari úr gamalli reglu sem stóð vörð um réttlætið áður en hið illa náði yfirhöndinni tekur drenginn undir sinn verndarvæng og kennir honum að nota nýfenginn mátt sinn. Þar fyrir utan hafði vondi kallinn einu sinni verið í röðum góðu riddaranna áður en hann spilltist og útrýmdi þeim. Kunnuglegt?

Bóndastrákurinn Logi Geimgengill kynnist gamla riddaranum Obi-Wan, fær hjá honum geislasverð, lærir að nota Máttinn og verður eina von vetrarbrautarinnar um frelsi undan oki vonda keisarans sem beitir ilmenni fyrir sig sem hafði áður útrýmt öllum góðu riddurunum og réttlætisvörðunum að Obi-Wan undanskildum.

Höfundur Eragon verður þó seint sakaður um hreinan og kláran ritstuld þar sem þetta var ekki heldur nýtt þegar George Lucas gerði ævintýrum Geimgengilsins eftirminnileg skil. Báðar byggja myndirnar á þrautreyndri ævintýraformúlu sem hefur gert það gott frá örófi alda.

Báðar eru þessar myndir ágætar til síns brúks og kalla fram tilfinningaviðbrögð sem við viljum finna. Söguþráðurinn er svo rótgróinn í sameiginlegt minni hins vestræna heims, er svo kunnuglegur og notalegur að hann virðist alltaf finna hljómgrunn.

Vinsældir mynda sem byggja á ævintýra­formúlunni segja svo allt sem segja þarf um smekk hins almenna kvikmyndahúsagests og í raun er það tilgangslaust og fánýtt að væla yfir skorti á frumleika í Hollywood þegar sú formúla sem reynist jafnan best er miklu eldri en Draumaverksmiðjan og kvikmyndatökuvélin.
Fjöldinn fær það sem hann vill og það fer ekki á milli mála að efst á óskalistanum trónir sama sagan. Aftur og aftur.

Lífið er undarleg hringavitleysa sem virðist meira eða minna byggja á endalausri endurtekningu hins sama. Sömu straumar og stefnur ganga yfir okkur með reglulegu millibili þannig að okkur ætti að vera orðið ljóst að allt eru þetta einungis gárur á hinu rómantíska meginhafi sem tilvera okkar allra er.
Hár síkkar og lengist, sem og pils og kjólar, eftir duttlungum tískumógúla og sjálfsagt ekkert við því að segja eða gera en sumt finnst manni einhvern veginn að eigi aldrei að skjóta upp kollinum eftir að hafa runnið sit skeið einu sinni. Minnisvarðar um tíma sem ástæðulaust er að sakna.

Hollywood er sjálfsagt besta dæmið um hringdans endurtekninganna. Þar er endalaust gert út á sömu formúlurnar og framhaldsmyndagerð er blómlegur iðnaður sem felur aðallega í sér að segja sömu söguna aftur og aftur og bæta rómverskri tölu aftan við titilinn.

Þetta hefur gengið ágætlega hingað til og hefur fært mógúlunum heim sanninn um að það er farsælla að veðja alltaf á sama hestinn frekar en að eyða tíma og orku í að finna nýjan upp á von og óvon um hvort hann skili sér yfirleitt í mark.
Það kemur manni því fátt á óvart þegar endurvinnsla Hollywood er annars vegar en samt verð ég að viðurkenna að sú grilla að sækja hetjur sem voru á síðasta söludegi á tíunda áratug síðustu aldar kom mér fullkomlega í opna skjöldu.

Rambó og Rocky eru að koma aftur. Kaldastríðshermaðurinn í fjórða sinn og kaldastríðsboxarinn í það sjötta. Maður hlýtur að spyrja sig hvort þeir hafi átt einhverju ólokið? Báðir búnir að berja og drepa Rússa á færibandi og margbjarga hinum frjálsa heimi.

Ég veit það ekki og hallast að því að þessar ótímabæru upprisur muni ekki höfða til neinna nema afdankaðra eftirlegukinda sem stöðnuðu á níunda áratugnum og syrgja enn sítt að aftan hárgreiðsluna sína og eiga þá ósk heitasta að þurfa aldrei að kljást við dýpri spurningar en hvor hafi verið betri Duran Duran eða Wham!

Ég er að vísu einn af þeim og bíð spenntur eftir því að sjá Sylvester Stallone hnykla sextuga vöðvana í heimi sem Ronald Reagan hefur yfirgefið. Það læðist samt að manni sá ónotalegi grunur að það búi meira að baki þessari upprisu Rambó og Rocky en hugmyndafátækt og neikvæð staða á tékkareikningi Stallone.

Miami Vice gekk í endurnýjun lífdaga nýlega, stökkbreyttu ninja skjaldbökurnar eru væntanlegar í bíó og meira að segja Transformers, vinsæl leikföng frá níunda áratugunum, eru á leiðinni í risastórri Bruckheimer mynd á næsta ári. Við hljótum að vera að sigla inn í nýtt kalt stríð og verðum öll komin með ömurlega hárgreiðslu í enn ljótari föt að kyrja skelfilega slagara áður en yfir lýkur. Öðruvísi munum við ekki halda sönsum í heimi sem við vitum að ferst á morgun eða um leið og Stallone fer af vaktinni.

Saw III
[1]

Hryllingsmyndin Saw svínvirkaði, halaði inn fullt af peningum þannig að framhaldsmynd var hrist fram í snarhasti. Saw II stóð forveranum töluvert að baki og með þriðju myndinni er þetta búið. Sagan var áhugaverð og snjöll í fyrstu tilraun en það er deginum ljósara að höndum hefur verið kastað til við handritsgerð Saw III. Væntanlega í látunum við að kreista síðustu dollarana úr blóðugri mjólkurkúnni.

Morðinginn Jigsaw er sem fyrr í meira lagi uppátektarsamur og heldur áfram að sérvelja sér fórnarlömb sem hafa tvo kosti, leysa viðbjóðslega þraut sem gæti kostað þau lífið. Standist þau þolraunina halda þau lífi en tortímast ellegar með skelfilegum hætti.

Jigsaw var feigur í fyrstu myndinni, með krabbameinsæxli í heila, og nú er svo komið að hann liggur banaleguna. Lærlingur hans, Amanda, fórnarlamb hans sem lifði fyrstu myndina, gengur erinda hans og gefur meistaranum ekkert eftir í ógeðfelldum morðum.

Amanda rænir í þessari umferð lækninum Lynn Denlon sem hún neyðir til þess að hjúkra Jigsaw með sprengjubelti um hálsinn. Hætti hjarta Jigsaw að slá mun læknirinn missa höfuðið í bókstaflegri merkingu.
Á sama tíma annars staðar í völundarhúsi morðingjanna fer Jeff nokkur í gegnum röð erfiðra þrauta sem ganga út á það að fá hann til að fyrirgefa manni sem varð syni hans að bana. Hann er ekki í bráðri lífshættu sjálfur en hefur örlög fólks í hendi sér sem Jigsaw hefur bruggað subbuleg banaráð.

Frekar en fyrri daginn er ekki allt sem sýnist og Jigsaw hefur hugsað marga leiki fram í tímann en öll spinnast þessi ósköp frekar illa. Reynt er að breiða yfir þunnt plottið með ofuráherslu á líkamlegan viðbjóð og þjáningu sem virkar ágætlega framan af. Myndin byrjar til dæmis á nokkrum suddalegum splatterum sem gefa fyrirheit um enn frekari óhugnað sem þó verður því miður lítið úr þannig að manni er farið að leiðast áður en yfir lýkur.

Saw III hefur það hins vegar umfram flestar myndir í sama flokki að hún er óvenju vel leikin en það hrekkur skammt enda er góður leikur eitt af því sem fólk gerir síst kröfu um í hryllingnum. Smá húmor, sterkara handrit og úthald í viðbjóði hefði getað reddað myndinni fyrir horn en hún lyppast því miður niður og er vonandi lokakaflinn í þessari seríu sem fór fantavel af stað en svo beint niður á við.

Die Hard 1-3
[4]

Hasarmyndin Die Hard sló hressilega í gegn árið 1988 og ekki að ósekju þar sem um frábæra hasarmynd er að ræða. Bruce Willis sýndi þarna á sér nýja hlið eftir að hafa gert það gott í gamanþátttunum Moonlighting. Hann hefur verið einn helsti harðhausinn í Hollywood frá því hann stútaði 12 hryðjuverkamönnum í Nakatomi byggingunni, berfættur í hvítum hlýrabol.

Velgegni Die Hard var fylgt eftir með tveimur prýðilegum framhaldsmyndum og sú fjórða er í býgerð.
Þær þrjár Die Hard myndir sem liggja fyrir eru komnar út í veglegum sex diska pakka sem er drekkhlaðin aukaefni. Pakkinn stendur fyllilega fyrir sínu, burtséð frá öllu aukaefninu enda er þessi þríleikur einn og sér í meira lagi eigulegur.

Fyrsta myndin er enn áberandi best og eldist ákaflega vel. Þar er rannsóknarlögreglumaðurinn John McClaine kynntur til sögurnnar. Hann er harðjaxl frá New York sem á erfitt með að fylgja vinnureglum sem kemur sér ágætlega þegar hann blandast óvænt í gíslatöku hryðjuverkamanna í Los Angeles þar sem hann er staddur í jólafríi. Einn síns liðs þvælist hann á milli hæða í háhýsi og kálar ódæðismönnunum í örvæntingafullri tilraun til þess að bjarga eiginkonu sinni sem er í hópi gíslanna.

Spennan er keyrð upp jafnt og þétt og og Willis fer á kostum í röð magnaðra atriða en má þó hafa sig allan við þar sem senuþjófurinn Alan Rickman er í banastuði sem terroristinn Hans Gruber.
John McTiernan leikstýrði myndinni og hefur aldrei gert betur á brokkgengum ferli sínum.

Það kom svo í hlut Finnans Renny Harlin að stýra Willis í gegnum frekari hremmingar í Die Hard 2: Die Harder. Þar er McClaine staddur á Dulles flugvelli í Washington, rétt fyrir jól, til þess að taka á móti eiginkonu sinni. Hryðjuverkamenn taka flugvöllinn yfir til þess að frelsa eiturlyfjabarón sem er væntanlegur með fangaflugi og til þess að leggja áherslu á kröfur sínar stefna þeir að því að brotlenda vélum sem leggja leið sína þangað. McClaine þarf því aftur að genga milli bols og höfuðs á illmennum til þess að bjarga lífi eiginkonu sinnar.

Það er því ekki hægt að segja að Die Hard 2 bæti miklu við fyrri myndina en hún stendur vel fyrir sínu og svíkur ekki. Í þriðju myndinni Die Hard: With a Vengeance er McTiernan aftur við stjórnvölinn. McClaine er nú fráskilin og þarf því ekki að hafa áhyggjur af eiginkonu sinni nú en dtregst grúttimbraður inn í þaulskipulagt bankarán hryðjuverkamanna. Tenging við fyrstu myndina er mynduð með því að forsprakki hryðjuverkamannanna að þessu sinni er Simon Gruber, bróðir Hans sem Willis henti út um glugga árið 1988.

Samuel L. Jackson leikur ólíklegan félaga Willis í þriðju myndinni og lyftir henni á hærra plan þó það skjóti óneitanlega skökku við að McClaine standi ekki lengur einn í atinu og myndin minnir óneitanlega meira á Leathal Weapon en fyrri myndirnar tvær.

Myndin verður þó alls ekki verri fyrir vikið og hún býður upp á meira fjör en millikaflinn.
Hverri mynd fylgir aukadiskur með alls kyns viðbótum, viðtölum við leikara og leikstjóra, atriðum sem ekki komust í lokaútgáfurnar og með þriðju myndinni er boðið upp á annan endi. Þá er hægt að horfa á myndirnar með athugasemdum leikstjóranna þannig að þeir sem hafa áhuga á og vilja sökkva sér ofan í bakgrunn Die Hard myndanna fá helling fyrir sinn snúð í þessum veglega pakka.