Þegar bíómyndir fara beint á myndbandaleigur án viðkomu í kvikmyndahúsum er þumalputtareglan sú að um algert drasl sé að ræða. Á Íslandi má bóka að áhorfendur úti í hinum stóra heimi hafi þá þegar hafnað myndunum og það þyki því ekki þjóna neinum tilgangi að varpa þeim á breiðtjöld hér. Þær fara því beint í Videóvítið eða “video hell” eins og þeir segja í Bandaríkjunum þegar þeir slátra rusli sem varla getur staðið undir nafni sem kvikmynd.
Vídeóvítið er fullt af ófyndnum gamanmyndum, lélegum spennumyndum og hryllingsmyndum sem eru fyrir neðan allar hellur.

B-mynda stjörnurnar Jean Claude Van Damme og Steven Seagal hafa fyrir löngu skráð lögheimili sitt þarna í neðra og þangað fara afrek þeirra rakleiðis. Þeir eru kóngarnir í Videóvítinu og það segir í raun allt sem segja þarf um þann viðbjóð sem safnast þar saman.

Af og til gerist það þó að góðar myndir, jafnvel algerir gullmolar endi í sollinum með þeim félögum. Þetta eru þá iðulega litlar sjálfstæðar myndir eða misskilin meistaraverk með innbyggðan “cult status” sem fjöldanum yfirsést. Síðan gerist það bara stundunm að topp myndir sem hafa alla burði til að gera það gott í bíó detta þarna inn.
Ein slík læddist inn á leigurnar í vikunni. Hún heitir Brick, fékk 4 stjörnur hjá breska kvikmyndatímaritnu Empire þar sem hún komst einnig á blað sem ein af 25 bestu myndum síðasta árs. Þetta er bráðsnjöll einkaspæjara saga sem gerist meira og minna á skólalóð unglingaskóla.

Spæjarinn okkar er ungur og bráðgreindur námsmaður sem reynir að grafast fyrir um örlög fyrrverandi kærustu sinnar en sekkur um leið á bólakaf í skuggalegan heim ungra fíkniefnasala sem sjá nemendum skólans fyrir dópi.
Brick er nútímaleg og frumleg sakamálasaga. Snaggaralega skrifuð skemtilega tekin og fantavel leikinn. Þar fyrir utan er hún bergmál af verkum Dashiells Hammets og Raymonds Chandlers með greinilegum vísunum í Red Harvest eftir þann fyrrnefnda. Og þó hálf harnaðir unglingar séu í öllum aðalhlutverkum erum við með ekta spæjara, siðblinda glæpamenn, geðsjúka ofbeldismenn og hættuleg tálkvenndi.

Brick á ekkert sameiginlegt með myndum Van Damme og Seagal en þar sem hún lætur ekki mikið yfir sér mæli ég eindregið með því að þeir sem kunna gott að meta hafi augun opin fyrir henni úti á leigu.
Brick er alveg málið og er betri en vænn slatti af myndum sem sýndar eru í kvikmyndahúsum í dag.

Ætli það sé ekki best að halda þessum lista mínum úr Fréttablaðinu til haga for future reference:

1. The Departed Scorsese er bestur þegar hann fetar glæpabrautina og skilar af sér frábærum krimma þar sem Jack Nicholson fer fyrir fyrnasterkum leikhópi.

2. United 93 Magnþrungin mynd um örlög þeirra sem voru um borð í fjórðu flugvélinni sem notuð var við hryðjuverkin 9. september. Paul Greengrass er rétti maðurinn til þess að gera þessu viðkvæma efni skil fordómalaust og tekst að sneiða hjá væmni og þjóðrembu sem efniviðurinn býður upp á.

3. Casino Royale Ekki bara besta Bond mynd síðustu áratuga heldur einfaldlega hörkufín spennumynd. Daniel Craig er frábær Bond og maður fer óttalaus inn í 21. öldina vitandi af honum ísköldum og grimmum á vaktinni.

4. Borat Fyndasta mynd síðustu ára ef ekki áratuga. Grínið er groddalegt og smekklaust en öðlast magnaða vikt þar sem undir öllum fíflaganginum kraumar baneitruð samfélagsádeila sem tætir niður firrta ameríska þjóðarsál.

5. Volver Falleg og tilfinningarík mynd frá Almodovar sem nýtur sín best þegar hann segir sögur af konum. Ekki hans besta verk en ber samt af flestu sem rataði í íslensk kvikmyndahús á árinu.

6. Capote Philip Seymour Hoffman er frábær leikari og er alltaf góður en hér er hann algjöru toppformi og gerir Truman Capote dásamleg skil í áhugaverðri og þéttri sögu sem rígheldur.

7. Good Night, and Good Luck George Clooney er ekki maður einhamur og sýnir svo um munar hvers hann er megnugur bak við tökuvélina. Afskaplega áferðarfögur og vel leikin mynd um nornaveiðar McCarthys sem kallast skemmtilega á við samtímann.

8. Thank You For Smoking Lobbýismi, sú fyrirlitlega iðja sem mun steypa mannkyninu í glötun, er tekin í gegn í frábærri ádeilu. Fyndin og sniðug mynd sem svínvirkar.

9. The Proposition Fyrnasterkur ástralskur spaghettívestri. Vel skrifað handritið er stútfullt af Biblíuvísunum og sterk sagan fær enn meiri kraft frá fantagóðum leikurum. Matreiðsla ofbeldis er þrúgandi og þar af leiðandi góð og flottar tökur og leikmyndir gefa viðbjóð myndarinnar ljóðræna fegurð.

10. Hostel Þetta er ekki góð mynd samkvæmt hefðbundnum mælistikum. Illa leikin og klisjukennd en þannig eiga hryllingsmyndir að vera. Besti hrollur ársins og viðbjóðslegasta mynd sem ratað hefur í almennar sýningar árum saman. Vel að verki staðið hjá Eli Roth sem ný vonarstjarna þeirra sem vilja láta sér líða illa í bíó.

Little Children
[4]

Úrvalið í kvikmyndahúsum í Reykjavík er óvenju gott þessa dagana og framboð mynda sem örva hugsun áhorfenda frekar en sljóvga hana er með besta móti. Í þessu sambandi má nefna Little Miss Sunshine, Children of Men, Babel, Blood Diamond og Little Children.

Í Little Children segir Todd Field sögu nokkurra einstaklinga sem allir glíma við sína djöfla innri og ytri og lýsir því hvernig leiðir þeirra skerast með bæði góðum og misskelfilegum afleiðingum.

Sarah (Kate Winslet) er vansæl heimavinnandi húsmóðir sem situr uppi með leiðinlegan eigimann sem er háður netklámi. Á róluvellinum kynnist hún hinum fjallmyndarlega Brad, heimavinnandi húsbónda, sem hefur ekki döngun í sér til að ljúka lögmannsprófi og er undir hæl framagjarnrar eiginkonu (Jennifer Connely). Yfir tilveru þessa fólks vomir svo ógn í gervi Ronnies (Jackie Earle Haley). Perverts sem hefur gert sig sekan um að bera sig fyrir framan börn. Hann er nýkominn úr fangelsi og flytur inn til aldraðrar móður sinnar í rólegu hverfinu en tilkoma hans sáir fræjum ótta og efasemda í hjörtu foreldranna sem stunda rólóinn með börnum sínum.

Styrkur þessarar litlu úthverfasögu er ekki síst fólginn í því að hana má sprengja út í stærri víddir og í raun stendur þessi litli heimur sem hverfist um einn róluvöll fyrir heiminn eins og hann leggur sig. Firrta og sjúka veröld sem er byggð fólki sem er fórnarlömb eigin fordóma, vanmáttar, örvæntingar og ráðaleysis. Áhrifamáttur Little Children er fólginn í því að myndin er að einhverju leyti um okkur öll og á því skilyrðislaust erindi við samtímann.
Öflugir leikarar undir yfirvegaðri stjórn Fields reka síðan smiðshöggið á þessa eftirminnilegu mynd en þar fara þau fremst í flokki Kate Winslet og Jackie Earle Haley sem bæði uppskáru Óskarsverðlaunatilnefnigu fyrir frammistöðu sína.

Við allt þetta má svo bæta að Little Children dettur inn í íslensk kvikmyndahús á hárréttu augnabliki í miðri og heitri þjóðfélagsumræðu um barnaníðinga en rétt eins og Happiness og The Woodsman nálgast hún einstaklinga í þessum fordæmda hópi sem manneskjur og neyðir áhorfandann til að horfa á þá sem slíka. Djarfur leikur en áhrifaríkur og gerir myndinna erfiða á að horfa um leið og hún minnir harkalega á að barnaníð er mein sem ekki verður upprætt með upphrópunum, múgæsingu og ofbeldi.

Þau ánægjulegu tíðindi spurðust út í síðustu viku að Clive Owen hefði verið ráðinn til þess að leika einkaspæjarann Philip Marlowe. Bæði er það vitaskuld fagnaðarefni að einhver skuli sjá ástæðu til þess að kvikmynda einhvern af harðsoðnu reyfurunum hans Raymonds Chandler á þessum síðustu og verstu tímum og síðan spillir ekki fyrir að Owen skuli taka að sér hlutverkið enda getur ekki hver sem er sett upp hattinn hans Marlowe.

Sjálfsagt hefur enginn rithöfundur haft jafn mikil áhrif á einkaspæjarabransann og Chandler. Allt frá því hann lét Marlowe vaða spillinguna og skítinn í regnvotum skuggasundum Los Angeles í kringum 1940 hefur Marlowe verið hæsti samnefnarinn í öllum skáldskap og kvikmyndum þar sem einkaspæjarar koma við sögu.

Marlowe var harður en heiðarlegur, fór ekki endilega eftir lögunum en útdeildi sínu eigin réttlæti og ólíkt lagabókstafnum tók Marlowe tillit til tilfinninga og hafði mannlega þáttinn jafnan í hávegum.
Marlowe var líka gæddur þeim eiginleika að hann gat staðist tálar varhugaverðra og kynósa kvenna sem vöfðu veikgeðja mönnum um fingur sér. Hann lét hvorki fyrirheit um kynlíf né hjónabandssælu setja sig út af laginu. Hann stóð einn og barðist gegn spillingunni, oft mengaður af henni, reiður og bitur en aldrei spilltur.

Chandler sjálfur lýsti Marlowe einhverju sinni á þann veg að hann gæti efalaust flekað hertogafrú en hann myndi aldrei spjalla hreina mey. Hinn eini sanni riddari götunnar, í rykfrakka með hatt og vopnaður skammbyssu.
Það er ekki hverjum sem er gefið að túlka margbrotna persónu Marlowe og allir sem hafa spreytt sig á hlutverkinu hafa gert það í skugga Humphrey Bogart en eftir að hann lék spæjarann í The Big Sleep árið 1946 hefur hann verið Marlowe. Bogart tók Marlowe þó mjög blátt áfram og var ekkert að kafa ofan í persónuna. Talaði bara hratt með sígarettu í munnvikinu og var flottastur.

Owen gæti fangað hið mannlega í Marlowe þó ég leyfi mér að efast um að hann muni nokkurn tíma stela persónunni frá Bogie. Hann er auðvitað búinn að ná inntökuprófinu með stæl með túlkun sinni á Dwight McCarthy í Sin City en sú myndasögupersóna Franks Miller er í raun uppfærð útgáfa af Marlowe. Þar fyrir utan er Owen leikari sem vex með hverri mynd og nægir í því sambandi að nefna Children of Men.

Það er löngu kominn tími á að Marlowe snúi aftur og Owen er rétti maðurinn til að leika hann og færa hann inn í nútímann. Það er kominn tími á Marlowe og okkur veitir ekkert af alvöru hetju sem stendur upp úr drullupolli spillingar og meðalmennsku 21. aldarinnar án þess að brotna þegar gusurnar ganga yfir.