Kvikmyndahátíðinni í Cannes lauk í sextugasta sinn ekki alls fyrir löngu. Ég var þar ekki í ár og það var sárt. Cannes-hátíðin er svo magnað og tryllt fyrirbæri að þegar maður hefur komið þangað einu sinni verður hátíðin fíkn sem erfitt er að sigrast á.

Hátíðin er blautur draumur kvikmyndaáhugamannsins. Úrvalið af áhugaverðum bíómyndum er svo yfirgengilegt að enginn kemst yfir það og uppákomurnar, mannlífið og stjörnufansinn undir mildri vorsólinni við Miðjarðarhafsströnd Frakklands er engu líkt. Og ekki minnkar fjörið þegar degi fer að halla þar sem partíin eru á hverju strái. Kvikmyndahátíðin er vitaskuld risastór markaður og þar er keppt um Gullpálmann en fyrst og fremst er þetta eitt heljarinnar fyllirí þar sem bransinn eins og hann leggur sig notar tækifærið og dettur ærlega íða.

Tryllingurinn er slíkur að fyrir blaðamann sem ætlar að skila einhverju af sér, sjá bíómyndir, taka viðtöl og sækja blaðamannafundi er ekki um annað að ræða en að fara í ofurmannlegan gír. Sofa 3-4 tíma á sólarhring, fá sér rósavín í morgunmat og halda áfram eins lengi og líkami og sál leyfa. Og maður kemst upp með það þótt það taki mann svo þrjár vikur að jafna sig þegar heim er komið.

Ég hitti tvo ferðafélaga mína frá því í fyrra um daginn sem sátu líka hjá að þessu sinni. Öll vorum við sammála um að þjáningin sem fylgdi því að fá ekki að vera með væri illbærileg. Við gátum varla lesið Moggann og Fréttablaðið þær tvær vikur sem hátíðin stóð yfir, þjökuð af afbrýðisemi í garð kollega okkar sem voru þar sem við vorum ekki en fannst við eiga að vera.
Maður reyndi bara að hugsa ekki um partíin í garði Grand Hotel þar sem stjörnur og nóboddíar drekka G&T saman og engir eru hressari en Íslendingarnir. Það eru allir vinir í þessum Edengarði og þar fyrirgaf meira að segja Friðrik Þór mér neikvæðan dóm um Niceland fyrir tveimur árum.

Eina huggunin harmi gegn var sú að ég hef farið í smóking á rauða dregilinn á galafrumsýningu í hátíðarhöllinni. Það er eitthvað sem allt kvikmyndaáhugafók verður að gera einu sinni áður en það deyr.

Þegar bíómyndir fara beint á myndbandaleigur án viðkomu í kvikmyndahúsum er þumalputtareglan sú að um algert drasl sé að ræða. Á Íslandi má bóka að áhorfendur úti í hinum stóra heimi hafi þá þegar hafnað myndunum og það þyki því ekki þjóna neinum tilgangi að varpa þeim á breiðtjöld hér. Þær fara því beint í Videóvítið eða “video hell” eins og þeir segja í Bandaríkjunum þegar þeir slátra rusli sem varla getur staðið undir nafni sem kvikmynd.
Vídeóvítið er fullt af ófyndnum gamanmyndum, lélegum spennumyndum og hryllingsmyndum sem eru fyrir neðan allar hellur.

B-mynda stjörnurnar Jean Claude Van Damme og Steven Seagal hafa fyrir löngu skráð lögheimili sitt þarna í neðra og þangað fara afrek þeirra rakleiðis. Þeir eru kóngarnir í Videóvítinu og það segir í raun allt sem segja þarf um þann viðbjóð sem safnast þar saman.

Af og til gerist það þó að góðar myndir, jafnvel algerir gullmolar endi í sollinum með þeim félögum. Þetta eru þá iðulega litlar sjálfstæðar myndir eða misskilin meistaraverk með innbyggðan “cult status” sem fjöldanum yfirsést. Síðan gerist það bara stundunm að topp myndir sem hafa alla burði til að gera það gott í bíó detta þarna inn.
Ein slík læddist inn á leigurnar í vikunni. Hún heitir Brick, fékk 4 stjörnur hjá breska kvikmyndatímaritnu Empire þar sem hún komst einnig á blað sem ein af 25 bestu myndum síðasta árs. Þetta er bráðsnjöll einkaspæjara saga sem gerist meira og minna á skólalóð unglingaskóla.

Spæjarinn okkar er ungur og bráðgreindur námsmaður sem reynir að grafast fyrir um örlög fyrrverandi kærustu sinnar en sekkur um leið á bólakaf í skuggalegan heim ungra fíkniefnasala sem sjá nemendum skólans fyrir dópi.
Brick er nútímaleg og frumleg sakamálasaga. Snaggaralega skrifuð skemtilega tekin og fantavel leikinn. Þar fyrir utan er hún bergmál af verkum Dashiells Hammets og Raymonds Chandlers með greinilegum vísunum í Red Harvest eftir þann fyrrnefnda. Og þó hálf harnaðir unglingar séu í öllum aðalhlutverkum erum við með ekta spæjara, siðblinda glæpamenn, geðsjúka ofbeldismenn og hættuleg tálkvenndi.

Brick á ekkert sameiginlegt með myndum Van Damme og Seagal en þar sem hún lætur ekki mikið yfir sér mæli ég eindregið með því að þeir sem kunna gott að meta hafi augun opin fyrir henni úti á leigu.
Brick er alveg málið og er betri en vænn slatti af myndum sem sýndar eru í kvikmyndahúsum í dag.

Þau ánægjulegu tíðindi spurðust út í síðustu viku að Clive Owen hefði verið ráðinn til þess að leika einkaspæjarann Philip Marlowe. Bæði er það vitaskuld fagnaðarefni að einhver skuli sjá ástæðu til þess að kvikmynda einhvern af harðsoðnu reyfurunum hans Raymonds Chandler á þessum síðustu og verstu tímum og síðan spillir ekki fyrir að Owen skuli taka að sér hlutverkið enda getur ekki hver sem er sett upp hattinn hans Marlowe.

Sjálfsagt hefur enginn rithöfundur haft jafn mikil áhrif á einkaspæjarabransann og Chandler. Allt frá því hann lét Marlowe vaða spillinguna og skítinn í regnvotum skuggasundum Los Angeles í kringum 1940 hefur Marlowe verið hæsti samnefnarinn í öllum skáldskap og kvikmyndum þar sem einkaspæjarar koma við sögu.

Marlowe var harður en heiðarlegur, fór ekki endilega eftir lögunum en útdeildi sínu eigin réttlæti og ólíkt lagabókstafnum tók Marlowe tillit til tilfinninga og hafði mannlega þáttinn jafnan í hávegum.
Marlowe var líka gæddur þeim eiginleika að hann gat staðist tálar varhugaverðra og kynósa kvenna sem vöfðu veikgeðja mönnum um fingur sér. Hann lét hvorki fyrirheit um kynlíf né hjónabandssælu setja sig út af laginu. Hann stóð einn og barðist gegn spillingunni, oft mengaður af henni, reiður og bitur en aldrei spilltur.

Chandler sjálfur lýsti Marlowe einhverju sinni á þann veg að hann gæti efalaust flekað hertogafrú en hann myndi aldrei spjalla hreina mey. Hinn eini sanni riddari götunnar, í rykfrakka með hatt og vopnaður skammbyssu.
Það er ekki hverjum sem er gefið að túlka margbrotna persónu Marlowe og allir sem hafa spreytt sig á hlutverkinu hafa gert það í skugga Humphrey Bogart en eftir að hann lék spæjarann í The Big Sleep árið 1946 hefur hann verið Marlowe. Bogart tók Marlowe þó mjög blátt áfram og var ekkert að kafa ofan í persónuna. Talaði bara hratt með sígarettu í munnvikinu og var flottastur.

Owen gæti fangað hið mannlega í Marlowe þó ég leyfi mér að efast um að hann muni nokkurn tíma stela persónunni frá Bogie. Hann er auðvitað búinn að ná inntökuprófinu með stæl með túlkun sinni á Dwight McCarthy í Sin City en sú myndasögupersóna Franks Miller er í raun uppfærð útgáfa af Marlowe. Þar fyrir utan er Owen leikari sem vex með hverri mynd og nægir í því sambandi að nefna Children of Men.

Það er löngu kominn tími á að Marlowe snúi aftur og Owen er rétti maðurinn til að leika hann og færa hann inn í nútímann. Það er kominn tími á Marlowe og okkur veitir ekkert af alvöru hetju sem stendur upp úr drullupolli spillingar og meðalmennsku 21. aldarinnar án þess að brotna þegar gusurnar ganga yfir.

Flestir eru á því að Martin Scorsese muni loksins hampa Óskarsverðlaununum fyrir bestu leikstjórn þegar verðlaunin verða afhent í næsta mánuði. Hann er nú tilnefndur fyrir glæpamyndina The Departed. Scorsese er minn maður og ég held með honum en samt held ég að það færi best á því að hann fengi verðlaunin ekki að þessu sinni. Fari svo að Akademían sjái loks aumur á honum væri sterkast hjá honum að afþakka heiðurinn. Best væri einfaldlega að hann sleppti því að mæta í Kodak-höllina en með því að láta sjá sig er hann að kyssa vönd þeirra sem hafa niðurlægt hann fimm sinnum.

Scorsese var ekki tilnefndur fyrir Taxi Driver en hlaut tilnefningar fyrir Raging Bull, The Last Temptation of Christ, Goodfellas, Gangs of New York og The Aviator. Allt stórfínar myndir ef frá er talin Gangs of New York, sem verðskuldaði varla tilnefningu á sínum tíma.

The Departed er fantagóð mynd en samt telst hún ekki til bestu verka leikstjórans og þó hann þrái verðlaunin heitt er eitthvað bogið við það ef hann þarf að þiggja þau fyrir mynd sem stendur Goodfellas og Raging Bull að baki. Þá verður ekki horft framhjá því að að þessu sinni etur Scorsese kappi við Alejandro González Iñárritu og Babel. Mynd Iñárritu er stórvirki og Scorsese hlýtur að taka við verðlaununum með nokkru óbragði í munni fari leikar svo að Akademían ákveði loks að stinga dúsu upp í hann.

Babel er betri og sterkari mynd en The Departed. Um það þarf vart að deila og eftir að hafa sjálfur þurft að lúta í lægra haldi, með sín bestu verk, fyrir minni spámönnum getur Scorsese vart hugnast að hafa verðlaunin af leikstjóra sem er líklegur til þess að hafa álíka mikil áhrif á kvikmyndagerð á fyrri hluta 21. aldar og hann hafði sjálfur á seinni hluta þeirrar tuttugustu.

Fái Scorsese verðlaunin nú eftir allt sem á undan hefur gengið, og í ljósi þess við hvern er að etja nú, er í raun um álíka málamyndun að ræða og að þiggja heiðurs-óskar á áttræðisaldri. Brenglað gildismat Akademíunnar liggur fyrir og er öllum ljóst sem vilja sjá það þannig að það er miklu flottara að vera í flokki með Hitchcock, Kubrick og Orson Welles. Sagan er eini marktæki dómarinn í þessum málum og það er því ekki stórmennum sæmandi að míga utan í Akademíuna.

Gefðu hyskinu því bara langt nef Marty minn og segðu „nei, ómögulega takk“.

Ísleifur B. Þórhallsson er einn af mínum skárri kunningjum í bíóbransanum en ég ætla samt að láta það eftir mér að ausa drenginn löngu tímabæru lofi sem hann á fyllilega inni fyrir.

Ég gæti rakið það sem Ísleifur hefur gert fyrir íslenska bíómenningu í löngu máli með því að telja upp allar þær kvikmyndahátíðir sem hann hefur staðið fyrir á undanförnum árum, nefnt allan þann fjölda þekktra leikara, leikstjóra og framleiðanda sem hann hefur fengið til landsins og leyft áhorfendum að komast í tæri við og síðast en ekki síst minnst á að sumir af þessum gestum hafa skotið hér rótum, sett svip sinn á íslenskt skemmtanalíf og komið landinu, íslenskum fatnaði, tónlist og öðru betur á kortið úti í hinum síminnkandi stóra heimi.

Allt þetta réttlætir fyllilega að drengurinn fái klapp á bakið en þarna leynast þó ekki ástæðurnar fyrir því að ég hugsa til hans með hlýhug þessa dagana. Ísleifur blés á dögunum nýju lífi í fyrirtæki sitt Græna ljósið og hefur sett sér það takmark að frumsýna í það minnsta eina „sjálfstæða mynd“ á tveggja vikna fresti. Og það sem er mest um vert þá eru ekki gerð hlé á sýningum Græna ljóssins.

Gallinn við íslenska bíómenningu er sá að það sem Ísleifur er að gera ætti að þykja svo sjálfsagt að það ætti ekki að þurfa að hafa orð á því og flestar þær myndir sem hann hefur sýnt á hátíðum og mun bjóða upp á hjá Græna ljósinu ættu með réttu að skila sér hratt og örugglega í almennar sýningar í íslenskum kvikmyndahúsum.
Íslenskur bíómarkaður og þá um leið íslenskir bíógestir er því miður svo vanþroska að það þarf enn sérstakar hátíðir með tilheyrandi húllumhæi eða sértækar aðgerðir til þess að koma myndum sem ekki eru löðrandi í Hollywoodslepju á framfæri.

Græna ljósið er því að taka að sér ákveðið uppeldishlutverk sem ætti með réttu að vera óþarft en verði viðbrögð bíógesta við næstu myndum sem boðið verður upp á í líkingu við vinsældir Little Miss Sunshine líður vart á löngu þar til hlutverk Græna ljóssins verður óþarft og það þykir sjálfsagt og þá um leið gróðvænlegt að koma jaðarmyndum beint í almennar sýningar. Þá má líka óska þess að sá íslenski plagsiður að gera hlé á sýningum mynda leggist að mestu af um leið. Á meðan ástandið er eins og það er má maður þakka fyrir menn eins og Ísleif sem nenna að eyða tíma og orku í að leiðrétta kúrsinn.

Ferill leikstjórans Brian De Palma hefur verið ansi brokkgengur og þrátt fyrir að hann hafi í gegnum tíðina sýnt ótvíræða meistaratakta liggja eftir hann óhóflega margar myndir sem eru óttalegt drasl. Hann hefur haft hljótt um sig frá því að hann sendi Femme Fatale frá sér árið 2002 en stígur nú út úr skugga vondra dóma sem sú mynd fékk með The Black Dahlia.

Kallinn ræðst ekki á garðinn þar sem hann er lægstur þar sem myndin er gerð eftir glæpasögu James Ellroy og samanburður við hina frábæru L.A. Confidential er því óhjákvæmilegur.

De Palma er að þessu sinni með góðan efnivið og ágæta leikara með sér þannig að ef hann klúðrar þessu þá fer maður að hallast að því að kallinn sé endanlega útbrunninn. Fyrir utan Carlito´s Way (1993) og Mission Impossible (1996) hefur De Palma ekki gert neitt af viti frá því að The Untouchables hjóluðu í Al Capone árið 1987.

The Bonfire of the Vanities (1990), Raising Cain (1992), Snake Eyes (1998) og Mission to Mars (2000) eru sorglega slappar myndir og fyrir utan stöku tilþrif í myndatöku er fátt í þeim sem bendir til þess að við stjórnvölinn sé leikstjóri Carrie (1976), Dressed To Kill (1980), Scarface (1983), Body Double (1984), The Untouchables og Carlito´s Way.

Scarface er líklega, að öðrum myndum ólöstuðum, besta mynd leikstjórans en þar fer Al Pacino eftirminnilegum hamförum í hressilegri og blóðugri glæpamynd. Samstarf hans og Pacinos var honum svo aftur heilladrjúgt í Carlito´s Way en þar fyrir utan er De Palma yfirleitt bestur þegar hann fæst við hrylling og blóðsúthellingar og Sisters (1973) og Carrie standa til dæmis enn ágætlega fyrir sínu.

Þá má De Palma eiga það að hann er ófeiminn við að flakka á milli kvikmyndagreina þó oft þyki skorta nokkuð á frumleikann hjá honum en í því sambandi verður það ekki af honum tekið að þegar hann stelur þá gerir hann það býsna vel. Eitt eftirminnilegasta atriði The Untouchables, þar sem barnavagn rennur niður tröppur í kúlnahríð, er til dæmis tekið beint úr Beitiskipinu Potemkin eftir Eisenstein. Í Dressed to Kill sækir hann markvisst í Psycho og þegar Angie Dickinson er slátrað með rakhníf í lyftu stælir hann sturtuatriði Hitchcocks með látum. Þá er Body Double meira og minna öll stæld upp úr Vertigo Hitchcocks sem hefur haft mikil áhrif á De Palma.

Á góðum degi er Brian De Palma fantagóður leikstjóri og yfirleitt glittir alltaf í einhverja meistaratakta hjá honum, jafnvel þegar hann gerir mistök. Kannski er það þess vegna sem maður á svo erfitt með að fyrirgefa honum klúðrin. Mér þykir þó enn vænt um kallinn en The Black Dahlia gæti þó ráðið úrslitum um það hvort ég sný endanlega við honum baki og láti mér næga að horfa á Scarface á fimm ára fresti og The Untouchables, Carrie, Carlito´s Way, Body Double og Dressed To Kill með tíu til fimmtán ára millibili.

Þríeykið Steven Spielberg, George Lucas og Harrison Ford hefur látið okkur bíða óhóflega lengi eftir fjórðu myndinni um fornleifafræðinginn Indiana Jones en þeir hafa loks lýst því yfir að Jones muni snúa aftur á hvíta tjaldið árið 2008, aðeins 18 árum eftir að hann sneri á útsendara nasista í Indiana Jones og síðasta krossferðin árið 1989.

Framleiðandinn Lucas og leikstjórinn Spielberg kynntu Jones fyrst til leiks árið 1981 í Ráninu á týndu örkinni og vinsældir hans voru slíkar að ekki var komist hjá því að gera framhaldsmynd. Önnur myndin, Indiana Jones og musteri óttans, stóð þeirri fyrri langt að baki og þegar þeir félagar gerðu þriðju myndina létu þeir þau boð út ganga að með henni væru þeir meðal annars að biðja aðdáendur Jones afsökunar á miðmyndinni.
Þeir þurfa svosem ekki að biðjast afsökunar á neinu nú, öðru en þessari löngu bið þar sem þeir hafa haldið aðdáendum Jones milli vonar og ótta um hvort fjórða myndin verði að veruleika árum saman.

Stærsti ókosturinn við þessa löngu bið er auðvitað sá að Harrison Ford eldist eins og annað fólk og verður 65 ára gamall á þessu ári. Hann ber aldurinn ágætlega en einhvern veginn sér maður hann ekki fyrir sér skríða undir trukka á ferð, sveifla svipu og horfast í augu við kóbraslöngur af jafn miklu öryggi og hann gerði fyrst fyrir 26 árum.
Spielberg og Lucas eru þó alveg menn til að leysa þetta og við sem höfum beðið öll þessi ár treystum á að þeir sýni gamla takta og færi okkur ekta Indiana Jones mynd að ári. Það getur líka varla verið of seint að gera nýja Indiana Jones mynd á meðan Rocky og Rambó eru enn rólfærir enda meira í Jones spunnið en þá kóna.

Um tilganginn má hins vegar deila. Allir eiga þessir menn meiri pening en þeir geta komist yfir að eyða það sem eftir lifir ævinnar og Lucas og Spielberg slá í gegn með hverri mynd. Sá eini sem virkilega þarf að endurheimta forna frægð er Harrison Ford sem er því í svipaðri stöðu og Sylvester Stallone.
Það eru ekki mörg ár síðan Ford var einn vinsælasti og eftirsóttasti leikari heims og með túlkun sinni á Han Solo og Jones hefur hann leikið í sex fádæma vinsælum myndum sem koma við sögu á listum yfir vinsælustu myndir allra tíma. Nýlegar myndir hans á borð við Firewall, Hollywood Homicide, K-19: The Widowmaker, Six Days Seven Nights og Air Force One eru sorgleg dæmi um hnignandi feril en leikarinn hefur varla borið sitt barr eftir að hann skildi við eiginkonu sína til margra ára, fékk gráa fiðringinn, lokk í eyrað, sló sér upp með Calistu Flockhart og fór að djamma á Íslandi. Allt frekar plebbalegt og það er hreinlega spurning hvort Indiana Jones geti bjargað Ford þó Spielberg og Lucas geti án efa blásið lífi í Jones.

Það er ekki heiglum hent að gera kvikmyndir eftir góðum skáldsögum og þau eru ófá dæmin um að fólk hafi verið með frábæran efnivið í höndunum en tekist að klúðra honum gersamlega í yfirfærslunni af pappír og á hvíta tjaldið.
Aðlögun bókmennta að kvikmyndum getur verið svo snúin að kvikmyndagerðarmönnum tekst meira að segja ítrekað að slátra frábærum teiknimyndasögum þegar kemur að því að glæða þær lífi á filmu.

Þetta gerist jafnvel þó fyrir liggi frábær texti og og myndrænar útfærslur (storyboard) frá hendi bókarhöfunda. Myndasöguhöfundurinn Alan Moore er ákaflega óheppið fórnarlamb í þessum efnum en myndirnar From Hell og League of Extraordinary Gentlemen eru sorglega vondar útfærslur á frábærum bókum.

Það virðist því í fljótu bragði mun heillavænlegra að taka vondar bækur og breyta þeim í frábærar bíómyndir en The Godfather og Psycho eru nærtæk og jafnframt bestu dæmin um slíkt. Skáldsaga Roberts Bloch um geðsjúklinginn Norman Bates er drasl sem Alfred Hitchcock gerði meistaraleg skil og saga Mario Puzo um Corleone-fjölskylduna er illa skrifuð moðsuða sem Coppola tókst með átaki að gera að klassík.

Góðar skáldsögur eru þó síður en svo óhæfar til kvikmyndunar hafi fólk skýra hugmynd um hvernig beri að nálgast þær og skila á annað form. Erlendir dómar um nýfrumsýnda mynd sem gerð er eftir Ilminum, frábærri sögu Patrick Süskind benda til þess að leikstjóranum Tom Tykwer (Lola rennt) hafi tekist með glæsibrag að skila verkinu á filmu.

Rithöfundurinn hafði sjálfur neitað að selja kvikmyndaréttinn á bókinni í fimmtán ár á þeim forsendum að það væri með öllu ómögulegt að festa meginþema hennar, ilminn, á filmu. Tykwer virðist hafa tekist þetta með glæsibrag og með útsjónarsemi og útpældri beitingu myndavélarinnar nuddar hann nefi áhorfenda upp úr skítnum og viðbjóðnum í tilveru þefnæma morðingjans Grenouille.

Leikstjórinn uppsker fyrir vikið fjórar stjörnur hjá breska kvikmyndablaðinu Empire og aðdáendur Süskind ættu að geta dregið andann léttar. Sá óþægilegi grunur læðist þó að manni, og skyggir nokkuð á gleðina, að það gæti dregist á langinn að fá Ilminn í íslensk kvikmyndahús. Myndin og við sem bíðum hennar þolum hins vegar enga bið og bindum vonir við að íslenskir dreifingaraðilar hennar sýni sóma sinn í að hefja bíóárið með glæsibrag með því að leyfa okkur að þefa af daunillri átjándu aldar París með nefi Grenouilles.

Söguþráður ævintýramyndarinnar Eragon er glettilega keimlíkur fyrstu Stjörnustríðsmyndinni A New Hope. Í Eragon eignast ungur bóndastrákur dreka, öðlast um leið ofurkrafta og verður eina von þjakaðrar alþýðu um að hún losni undan oki ills konungs.

Reyndur uppgjafariddari úr gamalli reglu sem stóð vörð um réttlætið áður en hið illa náði yfirhöndinni tekur drenginn undir sinn verndarvæng og kennir honum að nota nýfenginn mátt sinn. Þar fyrir utan hafði vondi kallinn einu sinni verið í röðum góðu riddaranna áður en hann spilltist og útrýmdi þeim. Kunnuglegt?

Bóndastrákurinn Logi Geimgengill kynnist gamla riddaranum Obi-Wan, fær hjá honum geislasverð, lærir að nota Máttinn og verður eina von vetrarbrautarinnar um frelsi undan oki vonda keisarans sem beitir ilmenni fyrir sig sem hafði áður útrýmt öllum góðu riddurunum og réttlætisvörðunum að Obi-Wan undanskildum.

Höfundur Eragon verður þó seint sakaður um hreinan og kláran ritstuld þar sem þetta var ekki heldur nýtt þegar George Lucas gerði ævintýrum Geimgengilsins eftirminnileg skil. Báðar byggja myndirnar á þrautreyndri ævintýraformúlu sem hefur gert það gott frá örófi alda.

Báðar eru þessar myndir ágætar til síns brúks og kalla fram tilfinningaviðbrögð sem við viljum finna. Söguþráðurinn er svo rótgróinn í sameiginlegt minni hins vestræna heims, er svo kunnuglegur og notalegur að hann virðist alltaf finna hljómgrunn.

Vinsældir mynda sem byggja á ævintýra­formúlunni segja svo allt sem segja þarf um smekk hins almenna kvikmyndahúsagests og í raun er það tilgangslaust og fánýtt að væla yfir skorti á frumleika í Hollywood þegar sú formúla sem reynist jafnan best er miklu eldri en Draumaverksmiðjan og kvikmyndatökuvélin.
Fjöldinn fær það sem hann vill og það fer ekki á milli mála að efst á óskalistanum trónir sama sagan. Aftur og aftur.

Lífið er undarleg hringavitleysa sem virðist meira eða minna byggja á endalausri endurtekningu hins sama. Sömu straumar og stefnur ganga yfir okkur með reglulegu millibili þannig að okkur ætti að vera orðið ljóst að allt eru þetta einungis gárur á hinu rómantíska meginhafi sem tilvera okkar allra er.
Hár síkkar og lengist, sem og pils og kjólar, eftir duttlungum tískumógúla og sjálfsagt ekkert við því að segja eða gera en sumt finnst manni einhvern veginn að eigi aldrei að skjóta upp kollinum eftir að hafa runnið sit skeið einu sinni. Minnisvarðar um tíma sem ástæðulaust er að sakna.

Hollywood er sjálfsagt besta dæmið um hringdans endurtekninganna. Þar er endalaust gert út á sömu formúlurnar og framhaldsmyndagerð er blómlegur iðnaður sem felur aðallega í sér að segja sömu söguna aftur og aftur og bæta rómverskri tölu aftan við titilinn.

Þetta hefur gengið ágætlega hingað til og hefur fært mógúlunum heim sanninn um að það er farsælla að veðja alltaf á sama hestinn frekar en að eyða tíma og orku í að finna nýjan upp á von og óvon um hvort hann skili sér yfirleitt í mark.
Það kemur manni því fátt á óvart þegar endurvinnsla Hollywood er annars vegar en samt verð ég að viðurkenna að sú grilla að sækja hetjur sem voru á síðasta söludegi á tíunda áratug síðustu aldar kom mér fullkomlega í opna skjöldu.

Rambó og Rocky eru að koma aftur. Kaldastríðshermaðurinn í fjórða sinn og kaldastríðsboxarinn í það sjötta. Maður hlýtur að spyrja sig hvort þeir hafi átt einhverju ólokið? Báðir búnir að berja og drepa Rússa á færibandi og margbjarga hinum frjálsa heimi.

Ég veit það ekki og hallast að því að þessar ótímabæru upprisur muni ekki höfða til neinna nema afdankaðra eftirlegukinda sem stöðnuðu á níunda áratugnum og syrgja enn sítt að aftan hárgreiðsluna sína og eiga þá ósk heitasta að þurfa aldrei að kljást við dýpri spurningar en hvor hafi verið betri Duran Duran eða Wham!

Ég er að vísu einn af þeim og bíð spenntur eftir því að sjá Sylvester Stallone hnykla sextuga vöðvana í heimi sem Ronald Reagan hefur yfirgefið. Það læðist samt að manni sá ónotalegi grunur að það búi meira að baki þessari upprisu Rambó og Rocky en hugmyndafátækt og neikvæð staða á tékkareikningi Stallone.

Miami Vice gekk í endurnýjun lífdaga nýlega, stökkbreyttu ninja skjaldbökurnar eru væntanlegar í bíó og meira að segja Transformers, vinsæl leikföng frá níunda áratugunum, eru á leiðinni í risastórri Bruckheimer mynd á næsta ári. Við hljótum að vera að sigla inn í nýtt kalt stríð og verðum öll komin með ömurlega hárgreiðslu í enn ljótari föt að kyrja skelfilega slagara áður en yfir lýkur. Öðruvísi munum við ekki halda sönsum í heimi sem við vitum að ferst á morgun eða um leið og Stallone fer af vaktinni.

Snjallir leikstjórar láta sér ekki nægja að láta orðaflaum persóna sinna segja áhorfendum alla söguna heldur nota þeir óþrjótandi möguleika myndmálsins til þess að gefa vísbendingar, afvegaleiða og segja meira um persónurnar en þær gera sjálfar með orðum sínum og athöfnum.

Alfred Hitchcock gerði þetta af mikilli list og það er engin tilviljun að enn sé talað um að hann hafi leikið á áhorfendur eins og píanó. Það mætti til dæmis skrifa langt mál um notkun Hitchcocks á myndmálinu til að hrekkja áhorfendur í Psycho en látum eitt dæmi nægja.

Norman Bates hefur drepið áður en hann hittir Marion Crane og slátrar henni í frægasta steypibaði kvikmyndasögunnar. Það kemur þó aldrei beinlínis fram í myndinni en Hitchcock kemur því til skila á sinn lúmska hátt. Norman er með uppstoppaða fugla upp um alla veggi og hefur gaman að því að „stuff birds“ sem þýðir bókstaflega að troða í fugla en „bird“ er einnig vel þekkt orð yfir stúlkur í heimalandi leikstjórans þannig að Norman er sennilega meira fyrir að troða í … Æi, þetta er smekklegra eins og Hitchcock afgreiddi það.

Gægjur eru eitt meginþema Psycho. Myndin hefst á því að myndavélin súmmar inn um glugga þar sem Marion og elskhugi hennar hafa nýlokið sér af og áhorfandinn er því engu betri en Norman þegar hann fylgist síðar með Marion berhátta sig fyrir sturtuna. Þegar blóðbaðinu lýkur starir niðurfallið í sturtubotninum á áhorfandann á meðan það tekur við vatnsblönduðu blóði stúlkunnar þangað til myndavélin færist yfir á andlit hennar og hún starir á okkur dauðum augum eins og uppstoppaður fugl á vegg.

Hver myndavélarhreyfing og hver rammi góðrar kvikmyndar er útpældur og það ætti ekkert að vera innan hans fyrir tilviljun og þegar það er haft í huga eru smáatriði eins og val persónu á veggskrauti merkingarbær og dýpka ánægjuna af áhorfinu. Þá er það líka sameiginlegt einkenni á myndum þar sem myndmálinu er beitt af leikni að þær má horfa á aftur og aftur og aftur. Eins og Psycho.

Þegar maður horfir yfir þann gellufans sem stelur allri athygli í Hollywood og leggur undir sig slúðurdálka bæði heimspressunnar og íslenskra dagblaða getur maður ekki annað en horft með söknuði til þeirra tíma þegar leikkonur höfðu klassa og persónulegan stíl.

Rita Hayworth, Audrey Hepburn, Grace Kelly, Ingrid Bergman, Sophia Loren, Lauren Bacall, Bette Davis, Brigitte Bardot, Greta Garbo og jafnvel Marilyn Monroe höfðu eitthvað við sig. Einhvern óræðan og seiðandi stíl og hafa allar, hver á sinn hátt, orðið ógleymanlegar og ódauðlegar. Þær eru með öðrum orðum klassískar.

Það fer ekki mikið fyrir fágun og stíl í því innantóma freyðibaði sem sviðsljósið er í dag. Hvorki hjá körlum né konum og ekkert í fari Pamelu Anderson, Hillary Duff, Önnu Nicole Smith, Lindsay Lohan, Parisar Hilton og jafnvel sjálfrar Angelinu Jolie bendir til þess að minning þeirra muni lifa um ókomna tíð. Þær eiga ekkert í þær heiðurskonur sem lýstu hvíta tjaldið upp þó þær væru í svart/hvítu á árum áður enda vantar þessar konur allan klassa.

Kvikmyndastjörnur hafa alla tíð látið öllum illum látum og hneykslismál eru ekki ný af nálinni í heimi þeirra en það var eitthvað ekta við bramboltið í gömlu stjörnunum. Ef til vill felst skýringin í því að fólk varð fullorðið fyrr á árum áður. Bacall var til dæmis fullsköpuð stjarna 19 ára gömul og var laus við stælana sem einkenna Lohan og Hilton.

Bægslagangurinn í þessum plássfreku skvettum gerir það að verkum að manni finnst stundum eins og klassakonan sé horfin á braut en þegar froðunni er skolað burt þá leynast þær þarna auðvitað. Cate Blanchett, Monica Bellucci, Kate Winslet og Audrey Tautou eru sem betur fer á réttu og markvissu róli á toppinn. Þær eru alvöru leikkonur sem munu fyrst og fremst í krafti raunverulegra hæfileika fylla flokk gömlu stjarnanna þó það skemmi auðvitað ekki fyrir að þær hafa allar sinn sérstaka klassa.

Það er þó auðvitað umhugsunarefni að allar eru þær evrópskar. Þær voru það vissulega líka margar hverjar í gamla daga en ný Bacall, Hayworth eða Kelly virðast síður en svo í sjónmáli í höfuðvígi bíóbransans.

Barry Nelson lék James Bond árið 1954 fyrstur manna í sjónvarpsþætti sem var byggður á Casino Royale eftir Ian Flemming. Þar var öllu snúið á hvolf sem hægt var. Njósnarinn var Bandaríkjamaður og var kallaður Jimmy Bond og naut aðstoðar minni spámanns í bresku leyniþjónustunni. Það er því ekki frekari orðum á þennan mann eyðandi. James Bond steig fullskapaður fram nokkrum árum síðar þegar Sean Connery lék hann í fyrstu Bond myndinni Dr. No.

Connery hefur að flestra mati verið hinn eini sanni Bond og sporgöngumenn hans hafa allir mátt þola samanburð við skoska töffarann. Samanburð sem vonlaust var að standast.

George Lazenby fékk það vanþakkláta verkefni að fylla skó Connerys þegar hann hafði fengið sig fullsaddann af Bond. Hann stóð sig með ágætum og eftir því sem frá líður setja æ fleiri On Her Majesty's Secret Service með betri Bond myndum.
Eftir að Lazenby fór í fússi var Connery troðið í smókinginn eina ferðina enn í Diamonds Are Forever. Eftir það sagði Connery “aldrei aftur” og röðin kom að Roger Moore ferskum úr sjónvarpsþáttunum um Dýrðlinginn.
Nálgun Moores var í raun út úr kú sé horft til þess sem áður hafði verið gert. Léttleikinn var í fyrrirúmi og trúðslætin í Moore gerðu Bond myndirnar nánast að gamanmyndum. Þetta gekk samt upp og hingað til hefur enginn leikið Bond jafn oft og Moore.

Timothy Dalton, alvarlegur Shakespeare leikari, tók við af Moore. Hann skorti bæði töffið sem Connery hafði og var of flatur og litlaus til þess að geta fyllt skó grínistans Moore. Hann fékk tvö tækifæri og svo var það búið.
Þá birti heldur til yfir ásjónu Bonds. Pierce Brosnan fékk loks að spreyta sig og Bond varð aftur töffari. Goldeneye var ákveðið afturhvarf til Connerys. Grínið var til staðar en harkan var aftur kominn í kappann. Fyrstu tvær Brosnan myndirnar stóðu vel fyrir sínu en síðan fjaraði undan og það verður vart við leikarann sakast. Dellan tók völdin aftur í handritunum og því fór sem fór. Brosnan hefði alveg getað staðið undir í það minnsta tveimur myndum til viðbótar.

Með ráðningu Daniels Craig í hlutverkið hefur verið tekin afgerandi stefnubreyting. Hann er gerólíkur forverum sínum en fær að njóta sín vel skrifaðri Bond mynd sem leggur megináherslu á hörkuna sem menn þurfa að hafa til að geta drepið fólk án þess að blikka auga.
Daniel Craig er Bond eins og Ian Flemming skrifaði hann og Connery reyndi að túlka á tímum þar sem ekki var hægt að gera hvað sem er í bíó. Nú er allt leyfilegt og Craig nýtur þess.

George Lazenby sagðist í lok On Her Majesty's Secret Service hafa allan tíman í heiminum þar sem hann hélt vankaður á látini eiginkonu sinni í fanginu. Þeir sem leika Bond hafa hins vegar takmarkaðan tíma og Craig þurfti ekki nema rúmlega tvær klukkustundir til þess að sanna sig og komast jafnfætis Connery.

Þegar ég var tíu ára eða svo sinnti Sjónvarpið enn menningarhlutverki sínu með miklum sóma og sýndi með stuttu millibili svarthvítu myndirnar Casablanca, The Maltese Falcon og The Big Sleep. Það eru svona myndir, ekki Star Wars, sem breyta lífi fólks. Ég varð í það minnsta ekki samur maður og hef lifað og hrærst í sýndarveruleika kvikmyndanna síðan.

Ég hafði vitaskuld hvorki vit né þroska til þess að átta mig á hversu miklar og flóknar tilfinningar bærðust innra með svart/hvítum persónunum og heillaðist því í upphafi fyrst og fremst af Humphrey Bogart sem bar allar þessar myndir á herðum sínum.

Bogart er mesti töffari 20. aldarinnar og hugsanlega allra tíma. Fólk minnist James Dean bara fyrir það að hann dó ungur, Marilyn Monroe fyrir það að hafa haldið við forseta, verið heimsk ljóska og dáið ung og Brando dó ofspikað og þreytandi gamalmenni sem hefði betur farið eins og Dean enda vill fólk helst gleyma lokakafla ferils hans.

Ekkert hefur hins vegar fallið á minningu litla kallsins með sígarettuna, sem talaði eins og Bugs Bunny, og dó úr reykingakrabba 1957. Bogart er eilífur vegna þess að hann er það sem hann er. Alvöru töffari, bæði á hvíta tjaldinu og utan þess. Ekki til feik í manninum.
Veit ekki af hverju Bogí sækir stíft á mig þessa dagana en það gæti verið vegna þess að ég hef séð Daniel Craig leika James Bond með engu minni stæl en Sean Connery. Hélt satt best að segja að það væri ekki hægt að komast með tærnar þar sem Connery er með hælana í skóm 007 en Craig hefur tekist hið ómögulega.

Þeir eiga það líka sameiginlegt Connery og Craig að þeir leika Bond samkvæmt forskrift gamla töffaraskólans en það námsefni er byggt á Bogart sem gaf skít í allar methodpælingar þegar hann lék. Hann bara var og var töff.
Nú stendur maður skyndilega frammi fyrir því að það eru til tveir alvöru Bondar en það verður alltaf bara einn Philip Marlowe og hann er lítill naggur sem talaði eins og teiknuð kanína.

Þrátt fyrir að fátt bendi til annars en að enski leikarinn Daniel Craig muni koma sterkur inn sem nýr James Bond og skila hlutverki þess skotglaða kvennaljóma með miklum sóma heyrast enn efasemdaraddir frá heitttrúuðum aðdáendum þessa svalasta njósnara hennar hátignar.

Ráðning Craigs í hlutverkið mætti strax mikilli andstöðu harðra Bond aðdáenda sem fundu honum allt til foráttu. Allt frá því að hann væri ljóshærður til þess að leikaranum sjálfum væri ekki vel við byssur.

Aðfinnsluefnin voru flest léttvæg og andúðin illa ígrunduð og kjánaleg. Háralitur Bonds og í raun húðlitur skiptir ekki máli. Hann þarf bara að vera töff. Samuel L. Jackson gæti því alveg leikið hann rétt eins og Pierce Brosnan. Craig er töffari og nýtt sýnishorn úr Casino Royale hefði átt að þagga niður í grátkórnum. Hann er vissulega öðruvísi Bond en hann er eitursvalur og ef stiklan gefur rétta mynd af Casino Royale sem heild þá megum við eiga von á hörku Bond mynd.

Heimurinn sem við lífum í breytist hratt og Bond verður að breytast með eigi hann að komast af. Ný kynslóð harðjaxla á borð við Jack Bauer og Jason Bourne kalla nú á aðra endurnýjun á Bond og aðdáendur hans mega eiga von á uppfærðum töffara sem stenst kröfur nýrrar aldar.

Afdráttarlausri stefnubreytingu sem þessari er upplagt að fylgja úr hlaði með nýjum og ferskum manni sem á að vera eitthvað annað og meira en skugginn af Connery. Framleiðendur Bond myndanna reyndu á sínum tíma að taka U- beygju þegar Ástralinn lánlausi George Lazenby tók við af Connery í On Her Majesty‘s Secret Service. Þar var gert lúmskt póstmódernískt grín að fjarveru Connerys og þeirri óþægilegu stöðu sem arftakinn var í. Þetta skilaði sér í bráðsmellinni og stórlega vanmetinni Bond mynd sem leið fyrir það að aðdáendur njósnarans ætluðu sér aldrei að gefa Lazenby tækifæri.

Það mátti líka svo sem finna ýmislegt að leikaranum en líkurnar á að sagan endurtaki sig í nóvember eru hverfandi. Craig er maður til þess að standa andstreymið af sér og úrtöluliðið mun, þegar upp verður staðið, þurfa að éta stóru orðin.

Leikstjórinn Martin Scorsese er í toppformi í sinni nýjustu mynd The Departed og gagnrýnendur halda vart vatni af hrifningu. Handrit myndarinnar er byggt á Hong Kong myndinni Infernal Affairs en sagan er færð með miklum ágætum til Boston þar sem löggur og bófar takast á með miklum bægslagangi.

Það er því óhætt að segja að Scorsese sé kominn aftur á kunnuglegar slóðir en hann er, eins og dæmin sanna, áberandi bestur þegar hann fæst við glæpahyski og durta. The Departed ber öll helstu höfundareinkenni leikstjórans sem nær ótrúlega miklu út úr vöskum leikhópnum.

Myndin kemst næstum því með tærnar þar sem Scorsese hafði hælana í Goodfellas og Casino og sem fyrr hefur hann einstakt lag á að útfæra ofbeldi á ónotalega smekklegan hátt.
Scorsese gerði Casino árið 1995 og síðan þá hefur hann látið mafíósa eiga sig og gert ágætis myndir á borð við Gangs of New York og Aviator en það verður að segjast eins og er að það fer manninum langbest að blanda sér í skipulagða glæpastarfsemi.

Robert De Niro hefur iðulega borið bestu myndir Scorsese uppi en hann hefur nú skipt sínum manni út fyrir Jack Nicholson sem kemur inn af fullum krafti og er mun ferskari en De Niro hefur verið síðustu ár. Samstarf þessa tveggja risa í amerískri kvikmyndagerð er því bæði heppilegt og löngu tímabært. De Niro hefur staðnað og getur vart leikið nokkuð annað en sjálfan sig.

Scorsese er hins vegar enn ferskur og eins og góður þjálfari verður hann að skipta markakóngi sínum út þegar hann hættir að skora en þá er ekki ónýtt að vera með hamhleypu eins og Nicholson á kantinum.

Það háir mér bæði sem gagnrýnanda og almennum kvikmyndaáhugamanni að ég met kvikmyndaleikara á ákaflega persónulegum nótum. Sumir höfða til mín og aðrir ekki og þeir sem fara í taugarnar á mér geta hæglega eyðilagt fyrir mér heilu bíómyndirnar, dagana og jafnvel árin.

Humphrey Bogart, Steve McQueen, Ray Winstone og Mickey Rourke eru mínir menn vegna þess að þeir eru ekta. Þeir léku eða leika töffara og voru og eru töffarar bæði á tjaldinu og í einkalífinu.

Tom Cruise og Brad Pitt leika oft töffara en þeir eru aumingjar. Leiðindagaurar sem eru komnir allt of langt og þéna miklu meira en þeir eiga skilið. Það gerir mér lífið svo auðvitað óendanlega erfitt að þessir gaurar eru skærustu stjörnurnar í dag og eru daglegir gestir í slúðurdálkum og fastir póstar í stórmyndum á meðan það hefur til dæmis kostað Mickey Rourke ferilinn að vera hann sjálfur. Fölsku gaurarnir eru greinilega málið í Hollywood.

Rourke var betri leikari en Cruise en hann skrapar botninn á meðan Cruise lifir í vellystingum. Þetta er samt ekki það versta við Cruise. Ég þoli hann bara ekki en það er mitt vandamál.
Sama er að segja um Pitt. Þegar hann og Johnny Depp voru að byrja fékk Pitt 7 milljónir dollara fyrir mynd á meðan Deep fékk eina. Ekki mikið réttlæti í því þar sem Deep er miklu betri leikari og miklu, miklu fallegri en Pitt. Pitt hefur alltaf farið í taugarnar á mér og til að bæta gráu ofan á svart þá er ég skotinn í Angelinu Jolie og eftir að hann byrjaði með henni hef ég hatað hann.

Laun heimsins eru vanþakklæti og það sést hvergi betur en í Hollywood þar sem allt gildismat er kolbrjálað og réttlætið er ekkert. Þar fara sauðirnir í fylkingarbrjósti og hafrarnir reka lestina.

Quentin Tarantino heldur því fram að kvikmyndatökuvélin hafi verið fundin upp fyrir ofbeldi. Kannski full glannaleg yfirlýsing en það breytir því þó ekki að ofbeldi nýtur sín vel á hvíta tjaldinu og þau eru ansi mörg ofbeldisatriðin sem eru greypt í minninguna, þökk sé ýmist slagkraftinum eða mögnuðum útfærslum.

Bíóofbeldið er samt háð þeim undarlegu lögmálum að oftast ristir það dýpst þegar minna er sýnt en meira þannig að þeir kvikmyndagerðarmenn sem ganga hvað lengst í limlestingum og viðbjóði skjóta oft yfir markið og „horrorporn“ bylgjan sem virðist vera í uppsiglingu á því líklega eftir að fjara fljótt út.

Nú er samt fátt jafn hressandi og góður „splatter“ þannig að þessar svokölluðu hryllingsklámmyndir, Hostel og The Hills Have Eyes, sem draga ekkert undan í myndrænu ofbeldinu, eru alltaf ágætar fyrir sinn hatt en því verður ekki neitað að áhrifamáttur mynda á borð við Seven og Angel Heart er miklu meiri. Þar eru ofbeldismorðin ekki sýnd, afleiðingum ofbeldisins bregður fyrir í augnablik og persónurnar ræða viðbjóðinn sín á milli. Manni er hlíft við sjokkinu sem fylgir splatternum en ímyndunaraflið fer af stað og lúmskur viðbjóðurinn hreiðrar um sig í kollinum, fylgir manni heim og inn í svefninn.

The Proposition, sem gerð er eftir handriti Nicks Cave, og var frumsýnd á Iceland Film Festival í síðustu viku er ágætt dæmi um þetta. Þar eru viðbjóðsleg ofbeldisverk framin og töluvert var um að frumsýningargestir kveinkuðu sér undan hryllingnum. Samt var merkilega lítið sýnt. Það ofbeldi sem fyrir augu bar og afleiðingar þess sem nutu sín betur en verknaðurinn sjálfur nægði engu að síður til að einhverjum varð óglatt. Sem dæmi má nefna að maður er hýddur til ólífis með svipu en áhorfendum var samt hlíft við því að horfa upp á sömu ósköp og Mel Gibson bar á borð í The Passion þar sem frelsarinn endaði eins og undin og blóðsósa gólftuska fyrir augum bíógesta. Þjáningin í þessu atriði The Proposition er þó engu síður áþreifanleg og ónotaleg. The Proposition er dæmi um smekklega útfært ofbeldi og þó langt sé gengið þá er jafnvægis gætt og viðbjóður­inn verður sterkari fyrir vikið.

Yfirgangur er nefnilega ekki málið í matreiðslu á ofbeldi og nærtækasta dæmið um það er hið margrómaða sturtuatriði í Psycho eftir Alfred Hitchcock. Þessi stutta sena þar sem Anthony Perkins í draggi slátrar Janet Leigh er öllum ógleymanlegt sem hafa séð það. Samt snertir búrhnífur morðingjans aldrei leikkonuna en það er nokkuð sem maður áttar sig varla á fyrr en í þriðja eða fjórða áhorfi. En maður læsir samt alltaf að sér þegar maður fer í sturtu.

Íslenskt kvikmyndaáhugafólk er undir töluverðri pressu þessa dagana þar sem ein kvikmyndahátíð er í fullum gangi og önnur handan við hornið. Iceland Film Festival er hátíð kvikmyndahúsanna og á henni eru nú sýndar þrjátíu kvikmyndir úr ýmsum áttum, margar hverjar fyrir kjaftfullum sölum í Háskólabíói og Regnboganum.
Aðsóknin og áhuginn tala sínu máli og eru óræk vísbending um að margar myndanna á hátíðinni eiga fullt erindi á almennar sýningar enda hefur reynslan sýnt það að vinsælustu myndirnar á IFF-hátíðunum halda áfram í sýningu eftir að hátíðunum lýkur formlega.

Nú dettur mér ekki til hugar að fara að fordæma Hollywood og þá framleiðslu sem þaðan kemur eins og hún leggur sig enda kemur margt það besta sem gert er í kvikmyndum þaðan. Það sama gildir að vísu um það versta og ameríkanisering íslensks kvikmyndamarkaðar gerir það að verkum að ruslið flæðir óhindrað í kvikmyndahús hér á meðan gæðaefni frá öðrum heimshornum verður útundan.
Þessar myndir eru lausar við Hollywoodþokkann sem dregur fólk, þúsundum saman, á risavaxnar og oft innihaldslausar glansmyndir og þess vegna er þeim smalað saman á kvikmyndahátíð sem gerir það auðveldara að magna upp í kringum þær spennu.

Það er vissulega gaman á kvikmyndahátíðum eins og IFF og aðstandendur hennar mega eiga það að þeim hefur tekist að keyra upp frábæra stemningu og búa til magnað bíópartí en samt skýtur það skökku við að fólk þurfi að vera í spreng í þrjár vikur við að komast yfir sem flestar myndir en líða svo skort lungann úr árinu.

Myndir eins og Volver, The Wind That Shakes the Barley, Factotum, An Inconvenient Truth, Paris, je t‘aime, The Proposition, Tsotsi og fleiri og fleiri ættu með réttu ekki að þurfa að safnast saman í biðsal kvikmyndahátíðar og dembast yfir okkur allar í einu. Þetta eru dæmi um myndir sem þola enga bið og eiga að koma í bíó við fyrsta tækifæri. Kosturinn við hátíð eins og IFF er hins vegar sá að með þessum stórstraumi berast alls konar myndir, sem annars hefðu ekki fengið tækifæri í íslenskum kvikmyndahúsum. Maður getur því ekki annað en þakkað fyrir sig þó aðsóknin á IFF sé fyrst og fremst þroskamerki á íslenska bíómarkaðnum og í raun hávær krafa bíógesta um meiri fjölbreytni allan ársins hring.

Sagan segir að einn versti afleikur viðskiptasögunnar hafi átt sér stað þegar George Lucas fékk 20th Century Fox til þess að gefa sér eftir öll réttindi á framleiðslu og sölu varnings tengdum Star Wars. Þetta axarskaft hefur kostað Fox ófáar skrilljónirnar en Lucas byggði veldi sitt á gróðanum af alls konar stjörnustríðsdóti; stuttermabolum, bókum, geislasverðum, geimskipum og starwars köllum sem nördar allra landa hafa safnað frá árinu 1977 og gera margir hverjir enn.

Þessi samningsklausa hefur því ekki aðeins kostað Fox skildinginn heldur einnig sjálfan mig og milljónir annara stjörnustríðsnörda út um allan heim. Mátturinn og viðskiptavitið er heldur betur með Lucas þegar það kemur að því að plokka peninga af fólki. Hann hafði af manni allan vasapeninginn í æsku með þremur fyrstu Stjörnustríðsmyndunum og gaf manni svo tíma til þess að eignast nýja kynslóð viðskiptavina áður en hann demdi seinni þríleiknum á okkur.
Dótið er auðvitað miklu flottara nú en þá og maður kaupir þetta grimmt handa börnunum sínum þó innst inni vitum við að maður er að gera þetta fyrir sjálfan sig, skilyrtur af skuggahlið Máttarins að reyna að fylla upp í eitthvert svarthol eilífrar æsku sem Lucas bjó til í hjarta manns fyrir tæpum 30 árum.

Þetta undarlega tangarhald sem Lucas hefur á okkur sem ólumst upp við fyrstu myndirnar þrjár er svo skelfilegt að hann getur selt okkur sama hlutinn aftur og aftur og aftur. Ég hef varla tölu á öllum þeim útgáfum sem ég á af Stjörunstríðsmyndunum á VHS og DVD og nú bíð ég spenntur eftir að fá að kaupa þær enn og aftur í nýrri útgáfu sem er væntanleg síðar í þessum mánuði.

Fyrst keypti maður gömlu myndirnar þrjár, eina í einu á VHS. Síðan komu þær allar í nýrri samræmdri útgáfu rétt áður en "special edition" myndirnar komu í bíó. Þetta varð maður auðvitað að kaupa vegna þess að gömlu eintökin voru gatslitinn og Lucas lét þau boð út ganga að myndirnar yrðu ekki gefnar aftur út í sinni upprunalegu mynd. Svo varð maður auðvitað að kaupa endurbættu útgáfurnar líka í sérstökum safnkassa á VHS þar sem kallinn sagði að þær væru ekki á leiðnni á DVD. Svo líður og bíður og hann sendir þær frá sér í glæsilegri DVD útgáfu með glás af aukaefni. Maður þurfti auðvitað að kaupa þann pakka líka. Ekki spurning þó manni þætti súrt í broti að fá ekki að eiganst gömlu myndirnar í upprunalegu útgáfunni á DVD. En nú er loksins komið að því. Í september koma fyrstu myndirnar þrjár á markað í nýjum safnkassa sem inniheldur bæði upprunalegu útgáfurnar, sem maður sá sem barn, og endurbættu útgáfurnar sem maður sá með börnunum sínum og er þegar búinn að kaupa tvisvar áður.

Mesta geggjunin í þessu öllu saman er sú að við vitum að Lucas er ekki búinn að leyfa okkur að sjá öll atriðiðin sem hann klippti úr gömlu myndunum áður en þær komu fyrst fyrir sjónir almennings þannig að hann á örugglega eftir að gefa myndirnar út í það minnsta einu sinni enn. Og við munum að sjálfsögðu kaupa þær líka.
Ég veit ekki afhverju en skuggahlið Máttarins er sterk.

Sean Connery lýsti því yfir nýlega að hann væri hættur að leika í Hollywood. Langlundargeð þessa lífsreynda Skota er þrotið og hann nennir ekki lengur að vinna fyrir stóru kvikmyndaverin sem eiga það til að eyðileggja myndirnar hans.

Kallinn hefur heilmikið til síns máls og það verður ekki horft framhjá því að kvikmyndaverunum er stjórnað af baunateljurum í jakkafötum sem hafa ekki hundsvit á kvikmyndum. Hjá þessu liði snýst allt um aðsóknartölur, almenningsálit, prufusýningar og peninga. Jakkafataskríllinn horfir því stöðugt yfir axlir kvikmyndagerðarmanna í Hollywood og tekst oft á tíðum að kreysta fram breytingar á handritum. Þegar verst lætur komast þessir leiðinda bókarar með puttana í lokaklippinguna og leika sér að því að rústa höfundarverk leikstjórans.

Breytingarnar eru þá gerðar með hliðsjón af einhverjum markaðskönnunum og óljósri tilfinningu bissnissmannanna fyrir því hvað fólk vill sjá. Þrátt fyrir að þessi afskipti hafi ítrekað orðið til þess að fokdýrar risamyndir "floppi" lærir þetta fólk aldrei af reynslunni og heldur skemmdarverkunum áfram, blindað af gróðahugsjóninni einni.

Skrifstofublækurnar hjá stúdíóunum hafa yfirleitt hvorki þekkingu á kvikmyndasögunni né lágmarksskilning á eðli miðilsins. Rod Steiger lenti til dæmis í því á gamals aldri að vera spurður af einhverjum baunateljara hvort hann gæti talað með Suðurríkjahreim. "Ég hef fengið Óskar fyrir að tala eins og Suðurríkjamaður, helvítis fíflið þitt," var svarið og þarf engan að undra að gamla brýnið hafi móðgast yfir því að viðmælandinn hafi aldrei séð In the Heat of the Night.

Hinni drungalegu og frábæru spennumynd Seven lýkur á þessum orðum: "Ernest Hemingway skrifaði einu sinni, "heimurinn er fínn staður og þess virði að berjast fyrir,". Ég get tekið undir seinni hlutann." Sá heimur sem myndin lýsir er kaldur, myrkur og gegnsýrður af synd og mannlegri hnignun. Vonleysi er því það sem blasir við en þessum orðum var bætt við að kröfu kvikmyndaversins, sem vildi ekki leggja það á áhorfandann að ganga út úr kvikmyndahúsinu með það veganesti að heimurinn væri gjörsamlega á heljarþröm. Jakkafötin náðu þó ekki að eyðileggja Seven en þessi lokaorð eru fullkomlega óþörf, trufla stemninguna og spilla heildaráhrifunum.

Ein besta hrollvekja síðustu áratuga, The Wickerman, lenti illa í stúdíóvítinu og allt útlit var fyrir að hún kæmist aldrei fyrir sjónir almennings og er fyrir vikið til í þremur misgóðum útgáfum. Þessi breski gullmoli hefur nú verið endurgerður í Hollywood með Nicolas Cage í aðalhlutverki og maður hlýtur því að búa sig undir það að kvikmyndaverið muni með nýju myndinni míga yfir frummyndina. The Wickerman var hæg og það gerðist merkilega lítið í henni en endirinn var svo áhrifaríkur að heildin gekk fullkomlega upp. Endirinn er því miður ætíð helsta áhugamál viðskiptamógúlanna og hann má helst ekki vera slæmur þannig að það er full ástæða til að óttast The Wicker Man að hætti Hollywood.