Samspil raunveruleika og skáldskapar hefur einhverra hluta vegna verið mér ofarlega í huga undanfarið, að vísu á miklu skemmtilegri nótum en ég er kominn á núna. Hryðjuverkin í Bandaríkjunum trufluðu nefnilega angurværar hugleiðingar mínar um blóðsugur og rómantísk skáld og í stað þess að dásama bráðsniðugar hrollvekjur Toms Hollands um vampírulávarðinn Lord Byron er ég kominn á bólakaf í raunveruleikablandaðan skáldskap blaðamannsins Fredericks Forsyth um morðingja, málaliða, hryðjuverkamenn, gyðinga í gasklefum og síðast en ekki síst, og sem betur fer, stelpur með stór brjóst.

Forsyth var uppáhaldsrithöfundurinn minn á síðari hluta grunnskólaáranna. Pabbi gaukaði einhvern tíma að mér "Degi Sjakalans" af því ég var eitthvað að dást að nefinu á De Gaulle. Það er mér auðvitað hulin ráðgáta hvað pabbi var að láta óharðnaðan unglinginn fá bók um morðingja sem pikkar upp homma og hálsbrýtur barmfagra barónessu, allt til þess að koma kúlu í hausinn á De Gaulle. Þetta var auðvitað vel meint hjá þeim gamla enda fylgdi sögunni að þetta væri pottþétt blanda raunveruleika og skáldskapar. Fróðleikur og skemmtun í mögnuðum pakka.

Þær tvær fyrstu og bestu

Karlinn vissi hvað hann söng. Ég varð gjörsamlega hugfanginn af Sjakalanum og Forsyth var orðinn minn maður, þannig þegar ég skilaði "Degi Sjakalans" aftur í bókaskápinn tók ég "ODESSA skjölin" með mér upp í rúm og oh man, þá byrjaði fjörðið fyrst fyrir alvöru. Þetta var mergjuð saga, skáldskapur sem sækir stíft í raunveruleikann. "ODESSA skjölin" segja sögu blaðamannsins Peter Miller (ath. flottustu gaurarnir jafnt í skáldskap sem raunveruleikanum eru alltaf blaðamenn, ekki endilega í leðurjökkum, og einkaspæjarar) sem lendir fyrir tilviljun í umferðaröngþveiti (tilviljunin er morðið á JFK) og rekur því tærnar í dagbók gyðings sem lifði helförina af og í kjölfarið hefst magnaður eltingarleikur hans við rakið illmenni og stríðsglæpamann.

Dagbókarkaflinn í bókinni er skáletraður og var á sínum tíma það magnaðasta sem ég hafði komist í á prenti. Ég las hann aftur og aftur. Dolfallinn. Ekki af því ég sé tilfinningalaus skepna sem nýtur þess að lesa nákvæmar lýsingar á misþyrmingum nazista á gyðingum. Þetta var bara svo yfirþyrmandi ógeðslegt allt saman, að maður gapti í vantrú og varð að marglesa þetta. Það sem gerir það svo að verkum að "ODESSA skjölin" stendur upp úr, í minningunni, sem besta bók Forsyth er Sigi sem var sæta kærastan hans Millers. Það var eitthvað dularfullt og heillandi við hana og svo var hún með alveg rosalega stór brjóst og þau skötuhjú voru alltaf að geraða. Já, Forsyth kunni sko að skrifa fyrir gelgjur; hryllingur, spenna, mannkynssaga og blautir draumar í bland. Maðurinn var séní.

Málaliðar og hryðjuverkamenn

Eftir misheppnað tilræði við franska skörunginn með risanefið og persónulega hefnd Þjóðverjans Peters Miller á einhverri verstu skepnu helfararinnar lá beinast við að stela "Barist fyrir borgun" og "Næturgali við njósnir" frá afa. Raunveruleikatengingarnar eru ekki jafn sterkar hér en þetta eru þrusubækur. Í "Barist fyrir borgun" fer Cat Shannon fyrir málaliðahópi sem fremur valdarán í Afríkuríki, fyrir borgun auðvitað. Shannon var megatöffari reykti í sig krabbamein, svaf hjá ungu gröðu dóttur vinnuveitandans og þegar menn fóru í taugarnar á honum enduðu hausarnir á þeim í póstkössum. Magnað!

Ég man ekkert eftir söguþræðinum í "Næturgala við njósnir" sem er synd og skömm af því ég man að mér fannst hún æði þegar ég las hana. Fannst hún besta bók Forsyth og allt. Þar koma við sögu hryðjuverkamenn og alls konar hyski. Þetta var allt ótrúlega spennandi og heimurinn bjargaðist fyrir tilstilli svakalega djarfrar áætlunar sem hét, eins og bókin á frummálinu, "The Devils Alternative". Ég hef aldrei skilið afhverju hún var ekki látin heita "Kostaboð Kölska" frekar en "Næturgali við njósnir"?

Jæja, þá erum við loks komin að því afhverju Forsyth ruddist inn í rómantískar blóðsugupælingar mínar. Hann hefur nefnilega lýst því yfir, eins og fram hefur komið hér á Bókavefnum, að hann hafi fyrir 23 árum ætlað að skrifa sögu um hryðjuverkamenn sem ræna flugvél og fljúga henni á hús. Hann hætti við þar sem hann taldi að þetta væri of ótrúlegt til að lesendur myndu kaupa það og einnig þar sem það væri of auðvelt að leika þetta eftir. Little did he know. Forsyth sem var meistari í að blanda raunveruleikanum saman við skáldskap stendur nú frammi fyrir því að skáldskapur sem honum fannst of ótrúlegur er orðinn að raunveruleika. Lífið er magnað og getur, því miður, verið ótrúlegra en nokkur skáldskapur og alveg jafn ógeðslegt og hryllilegasti heilaspuni.

Raunveruleikinn er leiðinlegur án skáldskapar

Ég undirstrikaði það hér að framan að Forsyth hafi verið séní, vegna þess að hann gekk of langt með raunveruleika/skáldskaparfromúluna sína og í bókunum "The Fourth Protocol" og "Samningamaðurinn" var þetta allt orðið svo hroðalega flókið og þungt í vöfum hjá honum að í annarri hvorri bókinni var svona skrá yfir þátttakendur og leikendur; Margaret Thatcher, Ronald Reagan, Mikhail Gorbachev o.s.frv. o.s.frv. Þar fyrir utan var það greinilegt á "The Fourth Protocol" að Forsyth var kominn í hring og rússneski morðinginn (Pierce Brosnan lék hann í vondri bíómynd sem gerð var eftir sögunni) í bókinni var ansi keimlíkur Sjakalanum; pikkaði upp homma sem hann lét skjóta yfir sig skjólshúsi o.s.frv. Það var ömurlegt aðfangadagskvöld fyrir rúmum áratug þegar ég lagði Forsythbók frá mér vitandi að ég myndi aldrei klára hana.

En svona gengur þetta. Sá sem lifir ekki í skáldskapnum lifir ekki af hér á jörðinni og sá sem mengar skáldskapinn með of miklum raunveruleika verður ekki lesinn á mínu heimili. Forsyth kann ég þó bestu þakkir fyrir að viðhalda áhuga mínum á nútímasögu, rómantísera blaðamenn, upphefja stór brjóst og espa upp hjá mér kynóra. (Ég hef alls ekki sjúklega þörf fyrir að básúna dálæti mitt á stórum brjóstum, en þar sem ég er yfirlýst "atvinnukarlremba úr blaðamannastétt" varð ég að koma þessu að, bara fyrir Múrverja.

Hryllingsmeistarinn Stephen King stytti mér oft stundir á unglingsárunum og ég hef alltaf verið tilbúinn til að verja hann sem ágætis rithöfund, þrátt fyrir að afurðir hans séu undantekningarlaust flokkaðar sem rusl, en þannig er það nú bara alltaf með hrylling, klám, teiknimyndasögur og annað opinskátt og skemmtilegt efni. Hvað um það, King hefur oft sýnt fín tilþrif og helst mátt finna að því að hann skrifar ægilegar langlokur og svo er vart hægt að neita því að eftir því sem hann færist lengra inn í fantasíuna í sögum sínum, reynist honum æ erfiðara að ljúka þeim á sannfærandi hátt. "The Shining" er gott dæmi um þetta. Prýðileg saga um alkóhólisma og upplausn lítillar fjölskyldu, en þegar hið yfirnáttúrlega tekur völdin fer allt í tóma vitleysu. Sömu sögu er að segja af "The Dark Half" og fleiri ágætis bókum þessa geðþekka furðufugls.

Það er auðvitað voðalega bagalegt að maður sem gerir út á hið yfirnáttúrlega skuli stöðugt lenda í vandræðum með að slútta verkum sínum. King þarf svo sem ekkert að missa svefn yfir þessu enda fer hann létt með að halda sig á jörðinni, eins og t.d. "Rita Hayworth and the Shawshank Redemption" og "Misery" sanna, en báðar þessar sögur hafa verið kvikmyndaðar með góðum árangri. King getur sem sagt skrifað um venjulegt fólk í óvenjulegum aðstæðum, án þess að púkar, morðóðir bílar eða afturgengin gæludýr komi við sögu. Ég hætti hins vegar að fylgjast með honum þegar hann fór út í sænskan sósíalreaslima, sem byrjaði með "Geralds Game" um handjárnaða konu uppi í rúmi í afskektum sumarbústað, sem stytti sér stundir við að rifja það upp þegar hún var misnotuð kynferðislega í æsku. Kóngurinn hélt svo áfram með kúguðu húsmæðradrömunum "Dolores Claiborne" og "Rose Madder", og ég var þá löngu búinn að snúa mér að einhverju öðru

Ég veit hvað þú gerðir í sumar

Þar sem Íslendingar lesa bara "bókmenntir" í nóvember og desember hef ég haft það fyrir sið að lesa reyfara, hrylling og svokallað léttmeti á sumrin, bara svo ég verði ekki sjóveikur um leið og jólabókaflóðið skellur á. Ég verð samt auðvitað að taka það fram að ég er ekki að gera lítið úr "pulpinu" með þessu, enda oft fyrirtaks litteratúr þó auðmelt sé. Jæja, hvað um það. Í sumar ákvað ég að endurnýja kynni mín við Stebba Kóng og þar sem ég er orðinn svo latur og lítils megnugur fór ég á Borgarbókasafnið og náði mér í hljóðbækur með kappanum. Mér finnst að vísu að maður eigi að lesa bækur á prenti og merkja við setningar, orð og kafla, bakka og lesa aftur og allt það kjaftæði. En King er nú ekki svo djúpur, þannig að það hlýtur að vera í lagi að hlusta bara.

Bækurnar sem ég hlustaði á voru "Desperation" og "The Regulators" sem komu báðar út árið 1996, enda maðurinn þekktur fyrir ofvirkni sína við lyklaborðið. Þær kallast skemmtilega á, en "Desperation" er eignuð King en alteregóið hans, hann Richard Bachman skrifar "The Regulators". Vondurinn í báðum bókunum er einhver undarlegur dímon sem heitir Tak og tekur sér bólfestu í fólki. Tak er fínn skúrkur og í "Desperation" þurfa aðalsögupersónurnar á hvorki meira né minna en sjálfum Guði almáttugum að halda til að eiga séns í Tak. King tekur góðan guðfræðilegan sprett í bókinni og við stúderum almættið með augum barns og kaldhæðins rithöfundar og fáum áþreifanlega að kynnast því hversu miskunnarlaus Drottinn getur verið. "Desperation" er alveg þrælskemmtileg og spennandi bók, sem ég held að rétt sé að lesa, þannig að maður geti virkilega kafað í textann.

"The Regulators" er allt öðruvísi, þó skyldleiki með persónum sé skemmtilegur og mikill og Tak ríði húsum sem fyrr. Hér rústar hann litlu huggulegu hverfi í smábæ nokkrum í Ohio með því að nota hugarorku þroskahefts drengs. Strákurinn situr alla daga fyrir framan sjónvarpið og Tak lætur persónur úr vestrum og teiknimyndasögum sleppa lausar í raunveruleikanum og drepa allt sem á vegi þeirra verður. Þetta er magnað og ef menn vilja spóka sig í greiningarbuxum á sumrin, þá er þetta hinn skemmtilegasta stúdía á því hvernig afþreyingarmenningin og lifibrauð rithöfundarins getur mengað líf okkar.

Þessar bækur sannfærðu mig um að fara aftur að gefa King gaum. Þó hann sé enn í vandræðum með að leysa yfirnáttúrlegar flækjur sínar, þá sýna þær svo ekki verður um villst að hann er alvöru rithöfundur og kann ýmis trix. Sænski sósíalrealisminn er am.k. að baki og blóð, dráp og líkamlegur viðbjóður fylla skarðið á ný. Húrra!

p.s. Stephen King hefur aldrei hrætt mig, en ég fékk samt eina hressilega martröð á meðan ég las "Desperation" og tel víst að það sé bara vegna þess að ég sofnaði alltaf með hana í eyrunum og líklega hefur meinlaus hryllingurinn því getað herjað á undirmeðvitundina. Þannig að það borgar sig bara að lesa King með gamla laginu og þá er þetta bara hrein skemmtun og góð hvíld fyrir háfleygt gumsið frá "alvöruskáldunum" sem dembist yfir okkur um jólin.