Fyrir all mörgum árum var farið af stað með átakið "Stöðvum unglingadrykkju!". Árangurinn hefur ekki látið á sér standa og áfengisneysla unga fólksins hefur snarminnkað á meðan neysla ólöglegra vímuefna hefur aukist verulega. Afskiptasamir afturhaldsseggir og gamaldags forræðishyggjubrjálæðingar í áfengismálum hljóta að horfa glaðir yfir árangur vinnu sinnar; brennivín og landi eru að víkja fyrir hassi og kókaíni. Væri ekki nær að slaka á fordómunum og kenna æskulýðnum að umgangast áfengi eðlilega í stað þess að kynda undir sukklíf í skúmaskotum með endalausum boðum og bönnum?

Ég ætlaði nú að vísu ekki að fara að syngja vínmenningarsönginn sem ungir íhaldspjakkar hafa kyrjað árum saman, en það er einfaldlega bjargföst trú mín að umgengni okkar við blessað áfengið yrði heilbrigðari ef við gætum nálgast það víðar en í einokunarverslunum ríkisins og með fjögurhundruðfaldri álagningu á öldurhúsum. Þá myndi það líka hafa sitt að segja ef það mætti tala um þessa neysluvöru öðruvísi en með geðveikum upphrópunum um að áfengisneysla sé undirrót alls ills í þjóðfélaginu.

Það er auðvitað engin spurning að almennileg vínmenning þrífst ekki hérlendis. Við pukrumst með þetta og dauðskömmumst okkar fyrir að finnast gott að fá okkur í aðra tánna af og til og oftar. Maður sem lyktar af bjór í miðri viku er alkóhólisti, tollir illa í vinnu, lemur konuna sína og misnotar börnin sín. Svo þvælast þessar fyllibyttur um miðborgina um helgar eftir að hafa klárað byrgðirnar heima fyrir og tæmt kreditkortið á pöbbunum og kórónar gleðina með ælum og blóðsúthellingum. Þetta er myndin sem afturhaldsliðið dregur upp af hinum almenna íslenska vínneytanda þannig að það þarf engan að undra að unga fólkið kjósi frekar að fá sér í nös og hafa það næs í bláum skugga.

Áfengisneysla Íslendinga í sögulegu ljósi

Ég komst nýlega í afar fróðlega grein sem kann ýmsar skýringar á brenglaðri áfengisnotkun okkar, en samkvæmt fjölda rannsókna drekka þeir sem eru mótmælendatrúar minna áfengi en þeir sem aðhyllast kenningar kaþólsku kirkjunnar. Mótmælendur kunna hins vegar síður með mjöðinn að fara og drekka sig iðulega til óbóta. Þannig að við áttum séns þangað til hausinn fauk af Jóni Arasyni og Bakkus varð laus. Landfræðilegar ástæður hafa líka heilmikið að segja og í norðanverðri Evrópu, þar sem kuldi og myrkur ríkir lugann úr árinu þurftu menn frekar á því að halda að drekka frá sér ráð og rænu bara til að komast af. Þetta þekkjum við vel enn þann dag í dag.

Þá hefur mjöðurinn alltaf verið ríkjandi okkar megin í álfunni og þar sem hann lá alltaf undir skemmdum í gamla daga lá mikið við að klára hann alltaf þegar hann var til. Öll okkar menning og saga mælir því með óhóflegri skorpudrykkju á meðan Suður-Evrópupakkið hefur öldum saman setið í sólinni og sötrað geymluþolið eðalvínið sitt í fullkominni sátt við guð og menn.

Breyttir tímar

Auðvitað þarf þetta ekki að vera svona og Íslendingar nútímans ættu hæglega að geta brotist undan oki sögunnar og hefðarinnar og lært að umgangast áfengi eins og bandamenn okkar fyrir sunnan. Það er ekkert lögmál sem segir að við þurfum að kúldrast um í borginni hennar Ingibjargar Sólrúnar og gefa íhaldinu færi á að kenna henni um allar ælurnar og ofbeldið. Borgarstjóri kemur inn á þetta vandamál í viðtali í nýjasta hefti Mannlífs þar sem hún segir: "Fólk verður að kunna fótum sínum forráð og sjá sóma sinn í að liggja ekki dauðadrukkið fyrir hunda og manna fótum".

Ég tek heils hugar undir með Ingibjörgu en til þess að geta lært þetta þarf einhver að kenna þetta. Og á meðan eldra fólkið kann ekki kúnstina að drekka er lítil hætta á að hegðunin breytist hjá unglingunum, nema þá auðvitað á þann veg sem staðreyndir sýna nú og þau snúi sér einfaldlega að öðrum og "dannaðari" efnum. Það þýðir ekkert að ætla sér að stöðva unglingadrykkju, en það má lengi bæta hana. (Voðalega er þetta að verða Víkverjalegt). Fólk sem kann að umgangast áfengi sem sjálfsagðan hlut, en ekki hroðalegt tabú, getur hæglega miðlað visku sinnni og reynslu til þeirra sem yngri eru og lagt um leið drögin að eðlilegri vínmenningu sem yrði landi, þjóð og ekki síst höfuðborginni til sóma.

Heimanám í drykkju

Ég fékk ágætis tilsögn, sem unglingur, í notkun áfengis í foreldrahúsum en hafði þó því miður litla rænu á að nýta mér þann lærdóm og drakk bara í takt við umhverfið og þá vínmenningu sem blasti við mér utan veggja heimilisins. Eftir að hafa svo brennt mig ítrekað á því að fara ekki eftir góðum og hollum ráðum föður míns hef ég endurskoðað umgengni mína við áfengið með ásættanlegum árangri og ef maður gerir þetta rétt þá er vel hægt að hafa gaman af þessu og halda höfði um leið. Ég trúi því ekki á boð, bönn og fordóma og veðja frekar á opna málefnalega umræðu um áfengi sem sjálfsagðan hlut í menningunnni. Hættum að drekka að hætti Lúthers og fylgisveina hans og láta eins og allur bjórinn í landinu liggi undir skemmdum. Umgöngumst vöruna með virðingu og kennum börnunum okkar að njóta áfengis að hætti þeirra á Ítalíu og í Frakklandi, með bættu aðgengi og uppbyggilegri umræðu, sem mun stuðla að því að brennivín, bjór, léttvín og smá landi, í hallæri, verði aftur fyrsti valkostur ungs fólks frekar en dóp og drullumall í ælu og blóði á götum Reykjavíkur.

Skál í boðinu!

Það er vont að vera þunglyndur um þessar mundir. Hryðjuverk, stríðsbrölt, kreppa og skammdegi geta haft vond áhrif á stakasta geðprýðisfólk, þannig að það er ekki von á góðu hjá okkur hinum sem göngum á geðlyfjum og gömlum vana og sjáum dauða og djöful í hverju horni. Það er ekki bara að regluleg leiðindi íslenska vetrarins séu að læðast aftan að okkur. Nú er líka allur góðærispjéníngurinn búinn þannig að maður getur ekki ornað sér í á súlustöðum og lætt eldrauðum Jóni Sigurðssyni ofan í g-buxnastrengi föngulegra meyja sem vilja vera vinir manns og hlusta á vandamál manns gegn því að maður kaupi handa þeim ómerkilegt freyðivín dýrum dómum. Nei. Lífið var ljúft í fyrra. Nú verður maður bara að hanga heima yfir Ríkissjónvarpinu og drekka heimalagað rauðvínssull og gambra.

Og til að gera heimsmyndina enn ömurlegri er svo alþjóðasamfélagið á vonarvöl eftir fáránleg, heimskuleg og frek hryðjuverk, haldlitlar refsiaðgerðir sem bitna á Pétri og Pálínu í Afganistan og óþverra póstsendingum með einhverjum viðbjóði sem heitir miltisbrandur og ég vil sem minnst vita um. Heimskulegt algleymi síðasta áratugar og sýndarveruleikaheimsmynd Hollíwúddsins er skyndilega gufuð upp og eftir stendur kaldur, hrár og miskunarlaus raunveruleikinn. Útlitið er svo dapurt að blessað kalda stríðið er í minningunnni að verða tímabil sem er baðað í ljóma nostalgíunnar.

Þá vorum við a.m.k. svo meðvituð um að við værum öll að deyja (þið munið stikna, þið munið brenna....) að lífið varð svo dásamlega dýrmætt og léttleikandi andspænis einfaldleika feigðarinnar. Við slógum þessu bara öllu upp í kæruleysi. Strákarnir notuðu augnskugga og voru með sítt að aftan. Fötin sprengdu hugtakið "hallærislegt" út í nýjar víddir og tónlistin, sem kennd var við nýrómantík, lifir enn í yndislegum fáránelika sínum, angurvær og kærulaus; tímana tákn (dancing with tears in my eyes. trallallala..). Tíma sem voru svo út í hött að menn á borð við Boy George og Herbert Guðmundsson urðu stjörnur. Þá var gaman að vera til (enda vissu allir sæmilega skynsamir menn að vondu kallarnir Reagan, Chernenkó, Grómíkó, Andrópov og Brjésnjéff myndu aldrei fara í stríð sem þeir gætu ekki unnið. Það var jafnvægi í ógninni og þetta var eiginlega allt í stakasta lagi þó maður svæfi alltaf í skugga sprengjunnar.

Nútíminn er trunta...

Í dag er þetta allt morkið. Það er ekkert jafnvægi og vondu kallarnir, hverjir sem við viljum að þeir séu, eru til alls líklegir og hafa ekkert sérstakan áhuga á því að fara í stríð til að vinna það. Enda er tilgangurinn með stríði ekki að vinna, heldur vera með og drepa sem flesta. Ég missti málið í kjölfar hryðjuverkanna og dró mig í hlé, þunglyndi og flensu og eftirlét öllum hinum að skrifa um þetta frá öllum hliðum. Ég nenni hreinlega ekki að velta mér upp úr þessu og því síður reyna að skilja þetta og ber fyrir mig ákvæði stjórnarskrárinnar um að "sælir séu fattlausir, því þeir fatta ekki hvað þeir eru vitlausir" og svo mun þetta hvort eð er aldrei meika sens.

Ég varð auðvitað samt aðeins að pæla í þessu. Vega það og meta hvort ég ætti að fara í Smáralind um helgina eða stóla á að hún verði þarna enn um t.d. jólin, hvort ég ætti að selja deCODE bréfin núna og fá a.m.k. fimmkall fyrir þau, af því þau verða auðvitað með öllu verðlaus þegar allir í gagnagrunninum eru dauðir úr stríði, hryðjuverkum, miltisbrandi og hor. Eftir að hafa stækkað prósakk skammtinn minn, hámað í mig ómengað ginseng og reynt eftir fremsta megni að sinna hlutverki mínu sem eitt ryðgað tannhjólið í þessu morkna gangverki sem tilveran er komu Gísli Marteinn og Eva, þessar elskur, með lausnina í Kastljósi. Snillingurinn John Cleese var að vísu búinn að viðra þetta í þætti um mannsandlitið í Sjónvarpinu, en ég gat auðvitað ekki tekið fyrrum meðlim Monty Python gengisins alvarlega. En þegar brosmildu englarnir drógu indæla konu sem kennir fólki að hlæja upp úr engu, fram í Kastljósið, opnuðust augu mín. Kona þessi vinnur út frá kenningum einhvers hlátursbrjálaðs Indverja sem Cleese er líka voða hrifinn af og ég held að grunnurinn í pælingum hans sé sá að við höfum öll gott af því að hlæja.

Það getur auðvitað verið andskotanum erfiðara að hlæja. Sérstaklega þegar tilefnin eru fá og tilveran grá. En þá er nú gott að töfra fram hláturinn t.d. með ljónahlátrinum sem þessi ágæta kona sýndi þeim Gísla og Evu. Þetta er svo magnað að þetta virkar meira að segja á mig og hefur snarbætt líðan mína og viðhorf til lífsins sem styttist með hverjum degi sem líður. Maður setur sig í ljónastellingar, lyftir loppunum upp, galopnar ginið, lætur tunguna lafa út og gargar. Gargið verður svo skyndilega að hlátri. Svona tilgangslausum hlátri geðsjúklingsins sem sprettur upp úr engu. Það gerst eitthvað í skrokknum og manni fer að líða einkennilega vel.

Þetta er svarið og mér líður næstum eins og stórskáldinu Ísak Harðarsyni þegar hann sá ljósið, eini plúsinn er að ég er ekki frelsaður. Mér líður bara betur. Látum ekki Bush, bin Laden og góðærismissi Mr. Oddssonar skemma fyrir okkur lífið. Höldum áfram að maula prósakkið okkar og fæðubótarefnin. Látum ekki deigan síga í megruninni og ræktinni. Notum áfengi hóflega í hófi og umfram allt tökum eitt ljónsöskur fyrir framan spegilinn á morgnanna.