Davíð Oddsson kom lítillega við sögu í einni þeirra og þar sem allir hafa verið að atast í honum var ég ekkert að birta hana með. En þannig var að Polanski kom hingað, eins og allir muna, í boði Listahátíðar í gamla daga. Gott ef Hrafn Gunnlaugsson var ekki allt í öllu í kringum þetta. Þrándur og Polanski kynntust ágætlega í kvikmyndaskólanum í Lodz í Póllandi í kringum 1960 og Þrándur notaði tækifærið til þess að endurnýja gömlu kynnin. Þeir fengu sér að borða á Ítalíu eitt kvöldið og fóru svo á Broadway þar sem þáverandi borgarstjóri Reykjavíkur, Davíð Oddsson, hélt ræðu yfir samkomunni. Polanski er hins vegar ekki mjög uppveðraður yfir ræðuhöldum og hnippti í Þránd undir tölu Davíðs og spurði hvort þeir gætu bara ekki stungið af og farið á kráarrand, sem og þeir gerðu. Polanski er auðvitað snillingur og því er rétt að það komi fram, on record, að honum fannst Reykjavík grá og ljót.

Það hefur ekki breyst.

Helför leikstjórans

Pólski kvikmyndaleikstjórinn Roman Polanski hefur fyrir löngu tryggt sér sess í kvikmyndasögunni með sígildum kvikmyndum á borð við Repulsion, Rosemary´s Baby og Chinatown. Það hefur farið minna fyrir snilli hans síðustu árin og þannig þótti tildæmis hryllingsmynd hans, The Ninth Gatemeð Johnny Depp, frekar mislukkuð. Hann virðist þó aftur vera komin á beinu brautina og nýjasta myndin hans, The Pianist, hefur gert stormandi lukku undanfarið. Hún hreppti Gullpálmann í Cannes í fyrra og fékk BAFTA verðlaunin sem besta myndin á dögunum, var tilnefnd til Golden Globe verðlaunanna og Polanski er tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir leikstjórn auk þess sem myndin á einnig möguleika á styttu sem besta myndin. Polanski mun þó varla mæta til Los Angeles til þess að vera viðstaddur verðlaunaafhendinguna síðar í þessum mánuði þar sem hann hefur verið í útlegð frá Bandaríkjunum eftir að hann var ákærður fyrir að hafa samfarir við þrettán ára stúlku árið 1977.

Gyðingaofsóknir og móðurmissir

Kynlífshneykslið var síður en svo fyrsta áfallið sem Polanski varð fyrir en ævisaga hans er nánast einn samfelldur harmleikur og í gegnum tíðina hafa margir freistast til þess að tengja drungalegt andrúmsloftið, geðveikina og djöfulganginn í myndum hans við dapurlegt lífshlaup hans.
Polanski fæddist í París árið 1933. Foreldrar hans voru pólskir gyðingar og hröktust til heimalandsins árið 1937 þegar andúð á gyðingum fór vaxandi í Frakklandi. Þegar Þjóðverjar réðust inn í Pólland lenti fjölskylda Polanskis í gettói í Kraká. Foreldrar hans voru síðan báðir fluttir í útrýmingarbúðir og móðir hans lést í Auschwitz. Roman trúði því hins vegar alltaf að hann myndi hitta móður sína aftur enda hafði drengurinn ekki hugmynd um hina endanlegu lausn Þriðja ríkisins.
Faðir hans borgaði kunningjafólki sínu fyrir að gæta hans og hann var því á stöðugum þeytingi undan nasistum og fékk hrylling stríðsins beint í æð þar sem hann þvældist um rústirnar í Kraká þar sem þýskir hermenn gerðu sér það að leik að skjóta á hann. Ímyndunaraflið og kvikmyndahús voru hans helsta athvarf í æsku og þegar þeir feðgar hittust aftur í stríðslok byrjaði Polanski að leggja grunninn að ferli sínum í kvikmyndum og var þá strax farinn að sýna af sér hegðun hins sérlundaða og ráðríka snillings sem hefur einkennt hann allar götur síðan.

Blóði drifinn harmleikur

Polanski vakti fyrst athygli á alþjóðavettvangi með myndinni Hnífurinn í vatninu sem hann gerði í Póllandi árið 1962, en myndin var meðal annars tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta erlenda myndin. Myndin varð sú síðasta sem hann gerði í heimalandinu enda þótti strax ljóst að hans biði glæstur ferill úti í hinum stóra heimi. Hann lenti um þetta leyti í alvarlegu bílslysi og eftir langa sjúkrahússlegu hélt hann til Bretlands þar sem hann gerði þrjár athyglisverðar myndir; Repulsion árið 1965, Cul de Sac 1966 og The Fearless Vampire Killers árið 1967 en sú mynd er fyrir lykilverk í sögu blóðsugumyndanna. Það lá því beint við að þessi hæfileikaríki leikstjóri héldi til Hollywood þar sem hann sló eftirminnilega í gegn með, Rosemary´s Baby, frumraun sinni í Bandaríkjunum árið 1968. Myndin byggði á skáldsögu um unga konu sem gengur með barn Djöfulsins og ruddi brautina fyrir myndir á borð við The Exorcist og The Omen sem báðar fjalla einnig um veraldlegt brölt myrkrahöfðingjans.
Polanski naut þó velgengninnar ekki lengi þar sem snarbrjálað hippagengið sem kennt er við Charles Manson ruddist inn á heimili hans í Hollywoodhæðum árið 1969 og myrti eiginkonu hans, leikkonuna Sharon Tate, og aðra gestkomandi. Tate, sem lék aðalkvenhlutverkið í The Fearless Vampire Killers, var gengin átta mánuði með barn þeirra hjóna þegar hún var myrt.
Kenningarnar og sögusagnirnar um aðdraganda morðanna eru mýmargar og samkvæmt einni þeirra vildi Manson refsa Polanski fyrir að hafa móðgað myrkrahöfðingjann með því að láta vitleysinginn Anton La Vey, stofnanda satanskirkjunnar í Chicago leika Lúsífer í Rosemary´s Baby.
Fyrsta mynd Polanskis eftir morðið var Macbeth sem hann gerði eftir samnefndu leikriti Shakespeares árið 1971 og fáum blandast hugur um að persónulegur harmleikur leikstjórans hafi ráði miklu um útfærslu hans á ofbeldi og drunga í myndinni.

Kynlífshneyksli

Árið 1974 leiddi kvikmyndaframleiðandinn Robert Evans saman þrjár skapstærstu manneskjurnar í Hollywood, Polanski, leikarann Jack Nicholson og leikkonuna Faye Dunaway, til þess að gera Chinatown. Það er skemmst frá því að segja að þessi einkaspæjaramyd sem sækir stíft í film noir hefðina sem var runnin undar rifjum rithöfundanna Raymonds Chandler og Dashiells Hammett er vinsælasta og sjálfsagt besta myndin sem Polanski hefur gert. Það gekk á ýmsu við gerð hennar og Polanski sýndi það og sannaði að það er ekki heiglum hent að starfa með honum og afbera dynti hans og æðisköst. Illindin breyttu þó engu um það að myndin varð sígilt meistaraverk.
Árið 1976 gerði Polanski myndina The Tenant þar sem hann sótti aftur á mið taugaveiklunar og geðveiki eins og í Rosemary´s Baby, þó það væri á gamansaman hátt að þessu sinni. Örlaganornirnar höfðu þó síður en svo gleymt ógæfusama gyðingnum frá Póllandi og dembdu fleiri skakakföllum yfir hann en árið 1977 var hann handtekinn fyrir að hafa byrlað þrettán ára stúlku ólyfjan og ginna hana í framhaldinu til ýmissa kynlífsleikja. Í málsgögnum kemur fram að hann hafi í samráði við móður stúlkunnar ákveðið að taka ljósmyndir af henni fyrir frönsku útgáfuna af Vouge. Myndatakan átti að fara fram á heimili Jacks Nicholsons og þar er Polanski gefið að sök að hafa gefið stúlkunni kampavín og deyfilyf til þess að gera hana meðfærilegri.

Barnaníðingur á flótta

Polanski var meðal annars ákærður fyrir að misnota barn kynferðislega og gekk við nokkrum ákæruatriðanna, aðallega til þess að komast hjá gæsluvarðhaldi. Hann byggði málsvörn sína aðallega á því að allt hafi verið gert með samþykki og vitund stúlkunnar sem hann sagði vera "Lólítu sem vissi allt sem vita þyrfti um kynlíf og eiturlyf." Dómari gaf lítið fyrir þessi rök þannig að Polanski var gert að sæta 90 daga geðrannsókn og var gerð grein fyrir því að hann gæti átt yfir sér allt að 50 ára fangelsi. Hæstaréttardómarinn Laurence J. Rittenband, sem var þá 83 ára og var kallaður "dómari fræga fólksins", hafði mál Polanskis til meðferðar. Hann dæmdi meðal annars í skilnaðarmáli Elvis Presleys og í barnsfaðernismáli Marlons Brando. Hann minntist Elvis og Priscillu Presley með hlýhug og sagði Elvis hafa verið "góðan mann" og bætti því svo við að minningar sínar um Polanski væru síður en svo jafn góðar. Rittenband gaf út handtökutilskipun á Polanski árið 1987 og leikstjórinn, sem þá gekk laus gegn tryggingu, sá sér þann kost vænstan að stinga af úr landi en það hefur verið haft eftir vinum hans að geðrannsóknin hafi reynt mikið á hann. Minningarnar úr gettóinu ásóttu hann og hann hafi ekki getað hugsað sér að lenda aftur bak við víggirðingar.
Polanski hefur búið í Frakklandi síðan og hefur ekki átt afturkvæmt til Bandaríkjanna enda er handtökutilskipunin enn í fullu gildi og hann yrði því væntanlega hnepptur umsvifalaust í varðhald.

Brokkgengur ferill í útlegðinni

Polanski gerði kvikmyndina Tess eftir sögu Thomasar Hardy í
Frakklandi árið 1979 og átti um tíma í ástarsambandi við aðalleikkonuna Nastössju Kinski sem þá var 17 ára. Myndin fékk mikið lof gagnrýnenda og gerði það einnig gott í miðasölunni. Árið 1986 tók Polanski hressilega dýfu með sjóræningjamyndinni Pirates með Walter Matthau í aðalhlutverki. Gagnrýnendur rökkuðu hana niður og almenningur hafi takmarkaðan áhuga á henni.

Hann var öllu hressari í Frantic með stórstjörnunni Harrison Ford árið 1988 þar sem greint er frá örvæntingarfullri leit Bandaríkjamanns að eiginkonu sinni sem týnist í París. Myndin þykir í anda meistara Hitchcocks og varð nokkuð vinsæl. Ári síðar giftist Polanski aðalleikkonunni í Frantic, Emanuelle Seigner, en hún lék einnig í hinni bráðvel heppnuðu Bitter Moon árið 1992 ásamt þeim Peter Coyote og Hugh Grant. Polanski fylgdi Bitter Moon eftir með Death and the Maiden, ágætis mynd um misþyrmingar stjórnvalda í Suður Ameríku á þegnum sínum með Sigourney Weaver og Ben Kingsley. Honum fataðist svo aftur flugið í The Ninth Gate með Johnny Depp árið 1999. Þar var hann á gamalkunnum slóðum þar sem sá í neðra spilar veigamikla rullu í myndinni og vonbrigði aðdáenda hans voru að sama skapi enn meiri.

Polanski og Seigner lifa frekar rólegu lífi ásamt tveim börnum sínum í Frakklandi og viðbrögð áhorfenda og gagnrýnenda við The Pianistbenda eindregið til þess að það hafi verið skynsamlegt hjá Polanski að gera kvikmynd á æskuslóðunum í Póllandi en þar virðist þessi ógæfusami leikstjóri hafa fundið hinn rétta tón eina ferðina enn.