Bandaríski kvikmyndaleikstjórinn Eli Roth fékk hugmyndina að hryllingsmyndinni Cabin Fever á Íslandi fyrir áratug. Þá fékk hann undarlegan húðsjúkdóm sem var hægur vandi að lækna með smyrslum en í myndinni er hann að sjálfsögðu banvænn.
"Hann fékk smá útbrot og fékk bara krem á þau og þar með var það búið", segir Björg Ólafsdóttir um dularfullan húðsjúkdóm sem leikstjórinn Eli Roth fékk þegar hann var au-pair hjá henni á bænum Ingólfshvoli fyrir rúmum áratug.

Roth dvaldi, ásamt bróður sínum, á Ingólfshvoli í einn mánuð þegar hann var 19 ára og komst þá í snertingu við skemmt hey sem virðist hafa valdið útbrotunum. Hann lýsir sjúkdómnum sjálfur þannig að ef hann klóraði sér rifnuðu heilu húðflyksurnar af honum og þótt Björg kannist ekki við það að sjúkdómurinn hafi verið svona alvarlegur þá orkaði hann svo sterkt á Roth að hann byggir hryllingsmyndina fyrirmyndar Cabin Fever á þessari lífsreynslu sinni.

Fyrirmyndarunglingur í sveitinni

Björg ber Eli og bróður hans vel söguna. "Þeir voru alveg til fyrirmyndar og það var mjög gott að hafa þá." Faðir Elis er virtur geðlæknir í heimalandi sínu og fjölskyldan dvaldi hér um skeið á meðan hann kenndi við Háskólann. "Pabbi hans hefur alltaf verið mjög hrifinn af Íslandi. Hann kom hingað fyrst í reiðtúr og heillaðist af sveitinni og vildi endilega koma drengjunum hingað. Hann talar íslensku og hefur skrifað okkur bréf. Þá heldur hann alltaf sambandi við móðursystur mína sem er líka geðlæknir."
Björg segir Eli enn geta "krafsað" sig í gegnum íslenskan texta "og hann kann að segja "takk fyrir", "skyr" og eitthvað fleira." Björg segist hafa heyrt lítillega af velgengni Cabin Fever en segist ekki hafa ákveðið hvort hún muni sjá myndina þegar hún kemur til landsins. "Það getur vel verið, annars fer ég voðalega lítið í bíó."

Björg er dásamleg manneskja

Eli segist enn halda sambandi við alla vini sína á Íslandi. "Björg Ólafsdóttir er ein af uppáhaldsmanneskjunum mínum í öllum heiminum. Hún er dásamleg og svo stjórnar hún einum stærsta reiðskóla á Íslandi." Eli bætir því við að hann hafi tekið svolítið upp á 8mm kvikmyndatökuvélina sína þegar hann var á Íslandi og hann bindur vonir við það að geta komið hingað í náinni framtíð, með 35mm vél, og taka upp mynd í fullri lengd. Þá er hann staðráðinn í því að koma til Íslands í tilefni af frumsýningu Cabin Fever en stefnt er að því að frumsýna hana samtímis á Íslandi og í Bandaríkjunum í sumar.
Roth þykir afskaplega þægilegur maður og er sagður leiftrandi skemmtilegur þannig að blaðamannafundir með honum minni einna helst á uppistand þar sem hann fer á kostum. Hann hefur meðal annars rekið ævintýri sín á Íslandi í heimspressunni og hefur þannig komið til dæmis komi Selfossi á kortið í kvikmyndabransanum.

Ksenia Ólafsson er fædd og uppalin í Moskvu. Hún flutti til Íslands ásamt eiginmanni sínum, Jóni Ólafssyni heimspekingi, fyrir þremur árum. Hún er formaður safnaðarfélags rússnesku rétttrúnaðarkirkjunnar á Íslandi. Söfnuðurinn er að leita að lóð undir fyrirhugaða kirkjubyggingu og heldur páskana hátíðlega viku á eftir þjóðkirkjunni.

"Ég er alls ekki andlegur leiðtogi eða neitt þess háttar", segir Ksenia. "Við erum ekki með prest hérna ennþá. Presturinn kemur venjulega hingað frá Moskvu tvisvar til þrisvar á ári en þetta breytist kannski eftir að við erum búin að byggja okkur kirkju. Það fylgja því ýmis vandamál að hafa ekki alltaf prest á staðnum því það leita margir til okkar með tilfinningaleg vandamál og þurfa stuðning og sálfræðilega hjálp sem er eitthvað sem prestur getur veitt. Þetta gerir mér stundum erfitt fyrir því að ég get ekki sinnt þessum þörfum þó að ég skipuleggi starfið að nokkru leyti."

Kirkja og menningarmiðstöð

Undirbúningurinn að kirkjubyggingunni er kominn í fullan gang en söfnuðurinn hefur hingað til leigt Friðrikskapellu fyrir starfsemi sína.
"Þegar presturinn kemur fáum við afnot af kapellunni en við eigum mjög gott samstarf við Valsheimilið, eiganda kapellunnar. Friðrikskapella hentar okkur mjög vel. Hún er frekar lítil og það er ágætt. Við erum ekki enn búin að finna kirkjunni okkar stað en erum að vinna að því með borginni sem hefur reynst okkur mjög vel. Þetta hefur verið frjó samvinna og okkur hefur verið bent á marga áhugaverða staði. Við erum samt ekki enn komin á það stig að við getum sagt frá neinu í þessu sambandi."
Rétttrúnaðarkirkjan byggir á sterkri hefð og kirkjubyggingin verður því væntanlega nokkuð sérstök. "Ég held að það sé óhætt að segja að hún verði örugglega ekki eins og íslensk kirkja enda verður hún hefðbundin í þeim skilningi að hún verður hönnuð með viðmið rétttrúnaðarkirkjunnar í huga. Það er samt byrjað að hanna og reisa kirkjur sem eru nútímalegar þó þær standist kröfur hefðarinnar. Við höfum ekki tekið neina lokaákvörðun hvað útlit hennar snertir en erum búin að mynda okkur mjög ákveðnar skoðanir og munum sennilega hafa hana með norrænu yfirbragði." Ksenia bætir því við að það sé einnig mjög mikilvægt að fá pláss fyrir safnaðarheimili í eða við kirkjuna.
"Söfnuðurinn er eini opinberi félagsskapur rússneskumælandi fólks á Íslandi og stendur því fyrir alls konar menningarstarfsemi. Við höfum haldið jólaskemmtanir fyrir börnin, verið með ljóðaupplestur og fleira og þurfum að hafa húsnæði þar sem fólk getur komið saman og unnið að verkefnum sem snerta kirkjuna ekki beint."

Páskarnir viku seinna á ferðinni

"Við erum búin að starfa í eitt ár og virkir félagar eru um eitt hundrað. Og það eru alltaf fleiri að bætast í hópinn. Ég tel nú aldrei í kapellunni en hún er alltaf full við messur og það hefur komið fyrir að fólk hefur þurft að standa fyrir utan. Þetta hefur gengið mjög vel og ég er afskaplega ánægð. Það eru líka allir tilbúnir til að leggja hönd á plóginn.
Það er ekki hægt að segja annað en að þetta sé alþjóðlegur söfnuður. Við höfum fólk frá Eystrasaltslöndunum, Armeníu, Búlgaríu, mikið af Rússum og nokkurn fjölda frá Georgíu. Þá hef ég líka orðið vör við fólk frá Póllandi."
Kirkjan er svo ríkur þáttur í menningu Kseniu að hún segist ekki hafa getað hugsað sér að ala upp börnin sín án þess að þau fengju að kynnast kirkjunni þegar hún flutti hingað fyrir rúmum þremur árum. "Það er svo mikið af íkonum í kringum trúna og svo er það auðvitað tónlistin og ilmurinn. Þetta er fyrir öll skilningarvitin og er mjög merkingarþrungið. Það er erfitt að hugsa sér rússneska menningu án íkonanna."
Það er mikið um dýrðir í rétttrúnaðarkirkjunni um páskana. "Páskarnir okkar eru viku á eftir páskunum hjá ykkur. Hefðirnar eru samt ekki ólíkar í grundvallaratriðum. Við búum til sérstakan mat um páskana og erum með lituð egg og mjög háar og sérkennilegar kökur. Það mætti sennilega kalla þær skyrkökur. Þetta var svo fallegt hjá okkur í Friðrikskapellu í fyrra. Þar vorum við með þetta allt saman og allir komu með egg og kökur í kirkjuna. Páskamessan í rétttrúnaðarkirkjunni fer fram í kringum miðnættið, en næturmessan setur alveg sérstakan svip á helgihaldið - allt verður einhvernveginn svo spennandi."

Kynntust í kirkju

Ksenia á eina systur og þær bjuggu hjá móður sinni í Moskvu. Ksenia lærði innanhússarkitektúr í háskóla í Moskvu og segist hafa tekið þessa stefnu í lífinu snemma. "Amma var arkitekt og móðir mín og faðir eru listasagnfræðingar og ég var byrjuð í listaskóla þegar ég var eitthvað í kringum sjö ára gömul. Það má segja að þetta hafi aðallega verið spurning um hvort ég legði fyrir mig arkitektúr eða innanhússarkitektúrinn.
Innanhússarkitektúrinn var nýr á þessum tíma og var því mjög spennandi. Mamma hafði sérhæft sig í nútímaarkitektúr og var mjög áhugasöm um þetta og tókst að gera mig enn áhugasamari.
Ksenia kynntist manni sínum Jóni Ólafssyni í Moskvu og það vill svo skemmtilega til að þau hittust fyrst í kirkju. "Ömmubróðir minn er erkibiskup og því hátt settur innan kirkjunnar. Hann var mjög í sviðsljósinu á þessum tíma og var nátengdur Gorbatsjov og umbótaöflunuum í kringum hann. Jón starfaði þá fyrir Ríkisútvarpið og hafði falast eftir viðtali við þennan frænda minn og þegar þeir hittust var ég á staðnum."
Jón var búinn að ákveða að fara til New York í doktorsnám í heimspeki um það leyti sem þau kynntust. "Hann fór svo á undan til New York en ég fylgdi í kjölfarið."

Fyrsta messan

Ksenia og Jón eiga tvær dætur, Alexöndru sem fæddist í Moskvu 1993 og Anastasíu sem fæddist á Íslandi 1995. Það gekk mikið á þegar Alexandra kom í heiminn 2. október en um þetta leyti sauð upp úr á milli stuðningsmanna Borisar Jeltsín, forseta Rússlands, og Rutskois, varaforseta. Umsátursástand skapaðist í kringum þingið og borgarstjórnarskrifstofur Moskvu með tilheyrandi átökum. "Það gekk mjög illa að komast á spítalann enda var algert umferðaröngþveiti og allt í járnum þegar ég komst þangað voru engir læknar á staðnum en þetta blessaðist allt einhvern veginn."
Ksenia og Jón bjuggu í New York í fimm ár, þar sem hún starfaði sem innanhússarkitekt og á meðan hann lauk doktorsnáminu. Hún segist ekki hafa viljað fæða annað barn þeirra í New York. "Ég ákvað að eignast hana á Íslandi og kom hingað til þess þó að við værum ekki flutt hingað þá.
Ömmubróðir minn kom hingað til þess að skýra hana og skírnin hennar mun hafa verið fyrsta rétttrúnaðarguðsþjónustan á Íslandi."
Ksenia lætur þess jafnframt getið að rússneskumælandi fólk á Íslandi hafi þá þegar verið farið að huga að stofnun rétttrúaðarsafnaðar og hann hafi svo smám saman orðið að veruleika eftir því sem þeim fjölgaði. Ksenia unir hag sínum vel á Íslandi. "Ég er að vísu ekki mikið náttúrubarn. Ég er stórborgarstelpa og kann vel við það og er ekki mikið fyrir skíði, fjallgöngur og þess háttar en það breytir því ekki að ég nýt fegurðar landslagsins. Ég hef líka verið mjög heppin og kynnst mörgu yndislegu fólki á Íslandi. Ég fékk vinnu hjá arkitektur.is fljótlega eftir að við komum hingað og var tekið mjög vel þar. Vinnufélagar mínir hafa verið mér mjög hjálplegir en ég kunni auðvitað ekki mikla íslensku til að byrja með."

Perestroikan breytti miklu

Ksenia var að byrja í háskólanum um það leyti umbætur Gorbatsjovs, perestroikan svokallaða, var að ná hámarki. "Þetta voru mjög spennandi tímar. Ég hef alltaf búið í Moskvu þannig að maður var í miðri hringiðunni." Ksenia segir að umbótastefnan hafi vissulega haft gríðarlegar breytingar í för með sér. "Landið opnaðist auðvitað mikið og vestrænir menningarstraumar flæddu yfir það. Við amma mín fórum saman til útlanda um þetta leyti og það var fyrsta utanlandsferðin okkar beggja. Þó að amma mín væri velmetinn arkítekt í Moskvu hafði henni aldrei staðið til boða að fara til útlanda. Þannig upplifðum við nýju tímana saman í vissum skilningi."
Ksenia segir aðspurð að umskiptin hafi ekki haft veruleg áhrif á trúariðkun í fjölskyldu hennar. "Það er efitt fyrir mig að skynja breytingarnar á trúarlífinu því að fjölskylda mín var alltaf mjög trúrækin og hefur einfaldlega verið það áfram. Áður en breytingarnar urðu voru hömlur á trúarlífi vafalaust mörgum erfiðar en þar sem ég ólst upp innan kirkjunnar olli trúin mér aldrei neinum vandræðum. Við urðum þó kannski opnari eftir þetta og svo varð trúin allt í einu tískufyrirbrigði eftir perestroiku.
Þetta var miklu erfiðara hér áður fyrr. Ég er komin af prestum í marga ættliði. Afi minn var sendur í Gúlagið og fyrir þær sakir einar að hann var prestur. Hann átti þrettán börn sem enduðu á götunni þegar hald var lagt á húsið hans. Þá var
aðgangur þeirra að menntun og vinnu takmarkaður. Allt þetta breytti því þó ekki að yngsti sonur hans fetaði í fótspor hans og lærði til prests."

Allir litlu sigrarnir eru mikilvægir

Ksenia nefnir vestrænar bíómyndir og leikara til sögunnar sem gott dæmi um breytinguna sem varð á menningarástandinu í Rússlandi. "Fólk er stundum að tala um kvikmyndir og leikara og ef þetta er eitthvað fyrir perestroiku veit ég stundum ekkert um hvað það er að tala. Þetta var bara ekki hluti af okkar lífi. Ég þekki svo vel flest það sem hefur komið í kjölfarið. Þannig að þetta hafði vissulega miklar breytingar í för með sér og líklega hefði ég til dæmis aldrei kynnst Jóni ef perestroikan hefði ekki komið til.
Það voru ekki síst litlu breytingarnar sem voru mikilvægar. Þegar ég var á fyrsta ári í háskólanum var perestroikan í gangi en samt urðum við enn að læra sögu Kommúnistaflokksins sem aðalfag þó við værum að læra arkitektúr.
Þetta voru fleiri tímar á viku sem fóru í þetta. Við undum þessu illa og efndum til mótmæla og söfnuðum undirskriftum gegn þessu og þess háttar og þessu var svo hætt. Það voru svona litlir sigrar eins og þessi sem voru svo mikilvægir", segir Ksenia sem heldur páskana hátíðlega eftir rúma viku og vinnur að því að koma upp fyrstu rússnesku rétttrúnaðarkirkjunni á Íslandi.

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Bloggarinn Óli Gneisti (sem er að eigin sögn alls ekki bloggari) tók upp á því hjá sjálfum sér að verðlauna það sem vel er gert á Internetinu í fyrra og hefur nú afhent Vefverðlaun Gneistans annað árið í röð. Hann segir verðalun sín viðbragð við ládeyðu og öðrum verðlaunum sem hann botnaði ekkert í. Sjálfur er hann vinstrimaður og skammast sín ekki fyrir að hygla skoðanabræðrum sínum.

"Það voru veitt einhver vefverðlaun í fyrra en mér fannst ég nú ekki þekkja það net sem þar birtist neitt sérstaklega", segir Óli Gneisti Sóleyjarson sem veitti vefverðlaun sín annað árið í röð í vikunni. "Þetta virtust vera einhverjir karlar í jakkafötum sem voru að útdeila þessu en ég beini sjónum mínum frekar að því sem minna hefur farið fyrir í umræðunni", bætir Óli við en bloggsíður eru fyrirferðarmiklar á verðlaunalista hans.

Rauða hættan

Óli er sjálfur æðsta yfirvald og leggur smekk sinn til grundvallar verðlaununum en hann segist þó taka við tillögum. "Ég byrjaði að fylgjast með hugsanlegum kandídötum strax og ég hafði afhent verðlaunin í fyrra."
Óli valdi vinstra vefritið Múrinn.is besta vefritið annað árið í röð og þar fyrir utan hlutu tveir ritstjórnarmeðlimir Múrsins, þeir Stefán Pálsson, sagnfræðingur, og Ármann Jakobsson, bókmenntafræðingur, bloggverðlaun annað árið í röð. Stefán varði titillinn "besti og frægasti bloggari landsins" og Ármann er enn skemmtilegasti bloggarinn að mati Óla. Vinstri slagsíðan á verðlaununum er því nokkur en lætur Óli stjórnmálaskoðanir sínar og kunningsskap við ákveðna bloggara hafa áhrif á sig?

Hégóminn kitlaður

"Múrinn er bara ósnertanlegur og ég held að flestir séu sammála því og lesi Múrinn óháð stjórnmálaskoðunum sínum. Stefán byrjaði sjálfur að kalla sig besta og frægasta bloggarann og mér þótti það bara of freistandi og fyndið að halda því til streitu. Þegar ég veitti verðlaunin í fyrra hafði ég bara hitt Ármann einu sinni en Stefán nokkuð oftar og þótti Múrinn mjög áhugaverður. Ég kynntist þeim í gegnum bloggheima, þannig að fyrst kom aðdáunin og vináttan á eftir."
Óli segist aðspurður ekki gera sér fulla grein fyrir því hvaða þýðingu verðlaunin hafi fyrir bloggara en telur þó víst að einhverjir fái meiri umferð um vefi sína í kjölfarið. "Nú veit ég að Ármann Jakobsson hugsar ekki um traffík en hann var mjög fljótur að benda á það á síðunni sinni að hann hefði fengið verðlaun. Ég held hann hafi verið búinn að setja merki verðlaunanna upp hjá sér fimmtán mínútur eftir að ég kynnti úrslitin." Þá telur Óli víst að verðlaunin kitli hégómann hjá sumum og bendir á að "Stefán Pálsson vilji vissulega verða frægasti bloggari á Íslandi. Þeir sem færri lesa græða sjálfsagt einhverja traffík en ég veit ekkert endilega hvort þeir vilji það. Einhverjir verða kannski fúlir yfir að ég sé að vekja athygli á blogginu þeirra."
Skemmtilegasti bloggarinn tvö ár í röð fellur væntanlega í þennan hóp hinna hógværu en hann vill ekki ræða þessa upphefð og telur bloggið sitt síður eiga erindi í opinbera umræðu.

Íslendingabók besti vefurinn

Íslendingabók er besti vefurinn að mati Óla og tekur við þeim titli af Baggalút sem vann í fyrra. Íslendingabók er "hiklaust vefur ársins, sá eini sinnar tegundar í heiminum. Fræðandi og ótrúlega skemmtilegur".
Fréttavefur Morgunblaðsins, mbl.is, var besti fréttavefurinn í fyrra en fréttavefur Steingríms Ólafssonar, Fréttir.com, hlýtur heiðurinn í ár.
Fréttavefurinn Pressan, sem Hrafn Jökulsson ritstýrði þegar hróður hennar var sem mestur fær hins vegar hinn vafasama titil "mesta hrapið" í ár.
"Val mitt á mbl.is dró aðeins úr þessari meintu vinstri slagsíðu í fyrra en með Fréttum.com er loksins eitthvað frumlegt og skemmtilegt að gerast á fréttavef og aftur og aftur hefur komið skúbb frá Fréttum.com sem skilur hina hefðbundu fréttamiðla eftir í rykinu. Steingrímur er þó greinilega framsóknarmaður eins og kom skýrt fram í kringum kosningarnar en honum fyrirgefst það."
Óli segist telja Steingrím hafa náð að fylla upp í það skarð sem varð til þegar Pressan fór að dala. "Ég fór nú ekki að hugsa út í þetta fyrr en ég var að ganga frá tilnefningunum en Pressan nýtti sér netið til að vera öðruvísi og það hafa Fréttir.com líka gert. Pressan er orðin einhvers konar bloggsíða Andrésar Magnússonar þannig að það er ekki mikið þangað að sækja lengur nema maður vilji láta Andrés pirra sig. Pressan er því góð fyrir þá sem vilja kvarta og kveina undan bloggi en Andrés bloggar afskaplega sjaldan og er eiginlega hálfgerður aumingjabloggari."

Fréttir toppa í kreppu vefmiðlanna

Steingrímur Ólafsson, ritstjóri Frétta.com, tekur undir það að hann hafi nýtt sér það tómarúm sem myndaðist þegar Pressan missti dampinn og er að vonum ánægður með það að hafa rutt mbl.is úr sæti besta fréttavefjarins.
"Það er ljóst að Fréttir hafa toppað og leiðin hlýtur að liggja niður á við héðan í frá og því er kannski mál að linni. Hafa Fréttir sagt sitt síðasta? Er október upphaf endalokanna?", spyr ritstjóri Frétta, dularfullur mjög en gefur ekkert frekar upp um framtíðaráform sín.
Það var mikil gróska í pólitísku vefmiðlunum í kringum árið 2000 þegar netbólan var þaninn í botn en Óla finnst frekar lítið standa eftir þar sem Múrinn drottnar á vinstri vængnum og Vefþjóðviljinn er eina raunverulega andsvarið hægra megin. "Kreml.is var valin fúlasti vefurinn í fyrra og það er lágt á þeim risið núna og vefurinn virðist vera dottinn út úr öllu." Óli rekur kreppu vefmiðlanna til þagnar Egils Helgasonar sem hélt úti vef Silfurs Egils á Strikinu á sínum tíma. "Hjá Agli var hægt að fá yfirlit yfir allt sem var að gerast á pólitísku netmiðlunum og vefur hans var miðstöð sem allir voru að tala um en eftir að Egill datt út er enginn miðpunktur."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Bloggæði virðist vera runnið á Íslendinga og allt útlit er fyrir að þjóðin hafi slegið enn eitt heimsmetið miðað við höfðatölu en samkvæmt talningu www.blogcensus.net eru 3895 íslenskar bloggsíður á veraldarvefnum. Blogcensus leitar að dagbókarsíðum eftir lénum og tungumálum og samkvæmt þessu er tæplega 4000 íslenskum vefdagbókum haldið úti á netinu, ýmist undir landsléninu .is eða öðrum lénum.

Bjarni Rúnar Einarsson og Már Örlygsson hafa fylgst með bloggþróuninni hér heima og annars staðar en þeir halda úti síðunni rss.molar.is sem fylgist með uppfærslum íslenskra bloggsíðna en yfirlit yfir þær síður sem rss fylgist með er til að mynda birt á síðunni www.nagportal.net.
Bjarni Rúnar segir rss fyrst og fremst hafa verið hugsað til þess að auðvelda aðgengi að upplýsingum og fjöldasprengingin í blogginu hafi orðið til þess að hann byrjaði að safna bloggsíðunum saman.
"Þetta var orðið svo mikið og þar sem ég er latur að eðlisfari vissi ég fyrirfram að ég myndi ekki nenna að fylgjast með öllum þessum síðum og bjó til þessa græju sem lætur mig vita þegar fólk uppfærir síðurnar sínar og þá þarf ég ekkert að kíkja á þær nema ég viti af einhverju skemmtilegu. Svo er maður bara þannig að þegar ég geri eitthvað fyrir sjálfan mig langar mig að leyfa öðrum að njóta þess."
Bjarni Rúnar segir rss molana vera um tveggja ára gamla og þeim félögum telst til að græjan fylgist með um 280 íslenskum síðum um þessar mundir en Bjarni segir að það sé stöðugur straumur af fólki sem vilji láta bæta sér álistann.

Ísland í tólfta sæti

Már segist telja tölu Blogcensus um fjölda íslenskra bloggsíðna nokkuð marktæka þó hann gjörþekki ekki aðferðafræðina á bak við talninguna.
"Síðan fylgist með tæplega 700.000 bloggsíðum og við erum nú í 12. sæti. Við vorum í 10. sæti fyrir mánuði og mig grunar að við munum færast neðar á næstunni," segir Már. "Ég geri ráð fyrir að leitarvélin hjá þeim hafi byrjað smátt en sé smám saman að víkka sjóndeildarhringinn. Hún var svolítið ameríkaniseruð og evrópsk í upphafi og hefur væntanlega dottið fljótt inn á Ísland og þar sem þetta samfélag hér er svo lítið og þétt hefur hún líklega náð að telja vel flestar íslenskar síður á skömmum tíma."

Ný bókmenntatengund í örri þróun

Það er enginn hægðarleikur að skilgreina bloggið enda margslungið og stjórnlaust fyrirbæri. Flestir geta þó fallist á það að sé einhvers konar bókmenntagrein og í Kennsluskrá Háskóla Íslands er því lýst sem nýrri bókmenntategund í örri þróun. "Það mætti segja að það sé nútímalegur bræðingur af hinni hefðbundnu dagbók, sendibréfinu, tölvupósti og persónulegum heimasíðum."
Bloggið er viðfangsefni sérstaks námskeiðs, Blogg, blogg, blogg, sem ráðgert er að kenna á vormisseri íslenskuskorar HÍ en þar verður gefið "yfirlit um ritun sjálfslýsinga og sjálfsævisagna frá öndverðu til "netbloggs" samtímans. Sögur karla og kvenna, einkenni og form persónulegrar tjáningar á ólíkum tímum."
Már segist hafa velt ástæðum þess hversu bloggið sé orðið almennt á Íslandi fyrir sér. "Þetta eru nú bara vangaveltur hjá mér en ég held að eins og venjulega sé það nýungagirnin sem ráði miklu svo má að vissu leyti segja að bloggið falli vel að íslensku þjóðarsálinni og klisjunni um bókmenntaþjóðina. Íslendingar eru líka nátengdur hópur þannig að þetta er fljótt að smitast. Þjóðin er líka tæknivædd og netnotkun er almenn svo hefur líka eðlislæg forvitni um náungann og ákveðið feimnisleysi líklega sitt að segja."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Helgi Hóseasson er flestum kunnur fyrir áratuga langa baráttu sína fyrir því að fá skírnarsáttmála sinn ógildan en frægasta senan í þeirri baráttu er það uppátæki Helga að sletta skyri yfir þingheim við setningu Alþingis árið 1972.
"Þeir neituðu því hver um annan þveran, biskopurinn og þeir sem ég vildi fá til að ónýta skírnarsáttmálann sem ég var látinn gera við himnadrauginn. Ég varð því að gera það sjálfur þó mér fyndist nú þessir fulltrúar afturgöngunnar ættu að gera það."

Helgi segist engu geta hafa ráðið um skírn sína og hafi svo verið vélaður til þess þegar hann var enn á barnsaldri til að staðfesta gjörninginn með fermingunni. En hvenær gerði hann sér ljóst að hann ætti enga samleið með guði?

Lygasaga frá Arabíu

"Ætli ég hafi ekki verið um tvítugt þegar ég fór að fetta fingur út í þessar arabasögur þarna að austan", segir Helgi og segist aldrei hafa látið það hvarfla að sér að gefast upp fyrir ofurefli embættismannakerfisins.
"Þeir voru nú að reyna að fá mig til að leggja niður skottið en ég hafði ekki áhuga fyrir því. Mér fannst þetta vera svívirðing gagnvart mér sem hugsandi skepnu að hafa það eftir mér að ég viðurkenndi mörg þúsund ára gamlar lygasögur austan úr Arabíu. Ég ber ekki meiri virðingu, en svo, fyrir þessum sögusögnum þarna austan að. Það er kyndugt með þetta helvítis himnaríki. Menn benda upp í geiminn en geta ekki staðsett hvar þessi himnafjölskylda á heima; Gabríel, Mikael, María gamla og Krosslafur og Satan því hann er nú einn af fjölskyldunni.
Það er alveg furðulegt að menn sem halda að þeir séu með fullu ráði og rænu skuli vera að ljúga þessum bölvuðu lygasögum í börn. Það er íhugunarvert og mér finnst það vera kynjalegt hvað lítið er gert að því að hamla móti þessum vitleysingsgangi með þessa svokölluðu Kristni. Ég hef verið steinhissa á því lengi að það skuli ekki vera stofnaður formlegur félagsskapur eða samtök gegn svona glæpaverki að vera að teygja börn út í þennan andskota og kalla þetta heilagan sannleik hérna norður við pól. Það vita allir menn sem ekki hafa eintómt hey í hausnum að það er enginn guð til. Enda væri hann argasti óþokki sem sögur fara ef hann væri til. Ég hef orðið vitni að því að hann reyndi ekki að hindra þær tvær heimsstyrjaldir sem ég hef lifað. Þetta bölvaða líf er eintóm helvítis vitfirring."

Skyrinu slett

Helgi var orðinn langþreyttur á áhugaleysi yfirvalda á að leysa úr máli hans þegar hann sletti skyrinu. "Af hverju skyr? Ég varð að láta eitthvað koma á móti því að þingsetarnir og ríkisstjórnin og fleiri ráðamenn eins og biskoppur sinntu ekki bréfi mínu. Ég skrifaði þeim öllum bréf og þeir önsuðu mér bara tveir; Bjarni Ben. og Lúðvík Jósepsson. Hinir svöruðu mér ekki og til minningar um það þá réðist ég í það að sæma þá skyrinu. Ég hef ekki verið kærður fyrir það enn þann dag í dag."
Helgi var handtekinn með látum eftir að hafa nánast tæmt skyrfötuna yfir biskup, forseta, ráðherra og þingmenn og segir að hann hafi ekki verið tekinn neinum vetlingatökum. "Þeir lágu þarna fjórir ofan á mér niður í skyrslettunum og drösluðu mér svo burt, járnuðum á höndum og fótum.
Ég skvetti líka tjöru á stjórnaráðshúsið á sínum tíma og hef ekki heldur verið kærður fyrir það. Þetta er kynjalegt þetta réttarfar í þessu helvítis landi. Menn eru nú kærðir fyrir minni læti en þetta."

Pereat í Iðnskólanum á Akureyri

Þrautsegja Helga og úthald í mótmælum hefur að vonum vakið athygli í gegnum tíðina en hann lætur enn þann dag sjá sig á götum úti með mótmælaskilti. En hefur hann alltaf verið uppreisnarmaður?
"Ég veit ekki hvað má kalla uppreisnir. Ég var nú í Iðnskólanum á Akureyri á sínum tíma og þar var til málamynda bindindisfélag og ég hafði orð á því á einum fundi að ég kynni illa við það að kennararnir gengju með vindlinga í kjaftinum hvar sem væri í skólanum þar sem að væri tekið fram í skólareglugerð að reykingar væru einungis leyfðar í ytri forstofu. Þá sagði nú skólastjórinn, sem var á fundinum, að það væri nú ekki að ástæðulausu sem kennararnir gerðu þetta því þeir hefðu bara engan tíma til þess að sinna þessum bindindismálum.
Mér þótti það kynjalegt tímaleysi að það skyldi koma þannig út að þeir þyrftu að ganga reykjandi um allan skólann. Nú svo líkaði skólastjórnaum þetta ekki hjá mér að vera að atyrða kennarana gagnvart reykingunum og boðaði mig inn á skrifstofu sína eftir þrjá daga og sagði mér að hann hefði nú verið að bíða eftir því að ég bæðist afsökunar á þessari ræðu sem ég hafði flutt á bindindisfélagsfundinum. Ég sagðist vera alveg í standi til þess að biðjast afsökunar ef hann gæti sýnt mér fram á að ég hefði eitthvað brotið af mér.
Hann sagði að ég ætti engan rétt á að heimta það og sagði að það væri tvennt í þessu; annaðhvort bæðist ég afsökunar eða mér yrði vikið úr skólanum og það fór svo að ég var rekinn. Það má kalla þetta uppreisn."

Viljalaust fólk með hey í hausnum

Helgi hefur séð ófáar ríkisstjórnir koma og fara og segir þær allar hafa verið svipaðar. "Það hefur alltaf loðað það sama við hvað sem þessir ríkisstjórnarkalrar hafa heitað. Þeir sem ráða í dag eru ekkert verri en aðrir hvað snertir tóbak og áfengi en þeir eru kannski öllu meiri stríðsmenn. Þeir hafa verið handgengir Bandóðríkja ríkisstjórninni eins og sýnir sig með þessum samningi um að hjálpa þeim til þess að drepa Írakana og stela frá þeim olíunni. Það fer lítið fyrir því í íslenskum blaðaskrifum hver er raunverulegur tilgangur Bandaríkjaóstjórnarinnar og Breta er með því að ræna, níða niður og drepa Írakana."
Stóriðjuáform stjórnarinnar eru Helga heldur ekki að skapi. "Virkjunin við Kárahnjúka er eins og hver önnur eyðileggingastarfsemi á þessu landi og almenningur rís ekki upp, síður en svo. Þeir framlengja völdin hjá þessum andskotum."
Kunna íslendingar þá ekki að mótmæla og standa á rétti sínum? "Þetta hefur hey í hausnum í staðinn fyrir heila. Ég þykist vita að það sé hey í hausnum á þessu fólki, ekki síst þessum dómurum mínum og læknum á Kleppi. Ég var nú
drifinn á Klepp einum þrem sinnum út af því að saksóknari, sem var framsóknaríhaldsmaður þá, heimtaði að ég væri settur á Klepp til sálarrannsóknar og ég hafði nú svo sem lítið við það að athuga. Það var nú til þess að reyna að framkalla minnimáttarkennd í mér en Kleppur er nú bara ekkert öðruvísi en önnur sjúkrahús.
Ég hefði samt gjarnan vilja fá almennilega álitsgerð því ég er engu nær um hvernig ég er innréttaður hvað geðheilbrigði snertir af því að hafa lesið skýrslur læknisins þar."
Helgi segir almenning lítið hafa amast við sér í gegnum tíðina og að hann hafi ekki fundið fyrir því að fólk liti á sig sem hættulegan geðsjúkling. "Það hefur farið mjög lítið fyrir því og þeir sem hafa sinnt mér hafa verið vinsamlegir við mig heldur en hitt. Þeir eru fáir sem hafa verið að skíta á sig við mig fyrir utan þræla og læknana sem eru að ljúga geðveiki upp á mig. Skyldu þeir hafa fríun frá geðveiki þessir læknar sem eru að dæma mig geðveikan? Mér er það spurn. Ætli þeir hafi verið athugaðir sem geðsjúklingar? Ég veit það ekki?

Hver skapaði sýkla?

Helgi er orðinn 84 ára en er ern og ætlar ekki að láta deigan síga á meðan hann heldur heilsu og hefur undanfarið látið sjá sig með skilti þar sem hann spyr hver hafi skapað sýkla.
"Hver skapaði sýkla? Ég hef engan fundið enn þá sem getur svarað því. Þess vegna er ég nú að spyrja. Það er sagt á mörgum stöðum og í mörgum bókum að himnadraugurinn hafi skapað allt. Skapaði góður guð sýkla sem drepa milljónir manna á hverju ári?
Ég hef ekki hugsað mér annað en að halda áfram að spyrja svo lengi sem ég get. Ég ætla ekki að hætta fyrr en ég hef hreinsað persónu mína af glæpaverkum ríkisvaldsins á mér og því forkastanlega ofbeldi sem ég hef engar bætur fengið fyrir. Ég hef verið handtekinn svo tugum skipta skiptir. Tukthúsaður og engar bætur fengið fyrir það. Þá hefur enginn viljað sinna þeirri beiðni minni, nú á seinustu misserum, að skrá það í þjóðskrá að ég sé búinn að ónýta viðurkenningu mína á draugnum.
Samningurinn var gerður við guð segja þeir og þeir hafi því ekki nokkur tök á því að eyðileggja hann. En þeir höfðu nú samt tök á því að gera þennan samning."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Albert Guðmundsson er fyrsti íslenski atvinnumaðurinn í knattspyrnu. Ferill hans var glæsilegur og þegar hann var upp á sitt besta var hann eitt þekktasta nafnið í fótboltanum í Evrópu og lék með stórliðunum Arsenal og AC Milan. Þegar hann kom heim aftur gerðist hann umfangsmikill heildsali og öflugur stjórnmálamaður. Í boltanum var hann kallaður "hvíta perlan" en á Íslandi "vinur litla mannsins", enda var hann ætíð tilbúinn til þess að leggja fólki lið og fór ekki leynt með það að hann væri fyrirgreiðslupólitíkus.

Albert fæddist í Reykjavík 5. október 1923, sonur Guðmundar Gíslasonar, gullsmiðs, og Indíönu Bjarnadóttur. Þau eignuðust átta börn og var Albert elstur þeirra. Hann missti föður sinn þegar hann var tólf ára og ólst upp hjá ömmu sinni, Ingibjörgu Guðmundsdóttur, í þakherbergi við Smiðjustíginn.
Albert gekk ungur í K.F.U.M. og kynntist stofnandanum séra Friðrik Friðrikssyni vel og hafði hann og þau málefni sem K.F.U.M. létu sig varða mótandi áhrif á drenginn. Fótboltinn var í hávegum hafður hjá K.F.U.M. og drengirnir söfnuðust saman hjá séra Friðrik og spörkuðu bolta í portinu á meðan þeir biðu eftir því að fundarsalirnir opnuðu.
Albert komst fyrst í kynni við knattspyrnu þegar móðurfrændi hans, sem var sjómaður, gaf honum skinnbelg harðfylltan af lofti. Belgurinn var hin besta gjöf og Albert sparkaði honum linnulaust þar til hann eignaðist pening fyrir almennilegum bolta. Draumur hans var svo að komast í meistaralið Vals og eignast Valsbúning.
Hann náði síðan miklu lengra en hann hafði gert sér vonir um og ferill hans er líklega draumur flestra sem byrja að iðka knattspyrnu af fullum krafti í æsku. Drengurinn sem var sendill í Reykjavík, sælgætissali á Melavellinum, dorgaði á bryggjunni og seldi flöskur sem hann fann á götuni hélt út í hin stóra heim til þess að mennta sig og sneri aftur dáður og sigursæll atvinnumaður í fótbolta. Albert hóf feril sinn með Glasgow Rangers árið 1945 og þaðan lá leiðin til Arsenal á Englandi.
Arsenal fór til Parísar ávopnahlésdaginn 1946 og keppti við Racing Club de Paris og vann leikinn 2:1. Albert vakti athygli Frakkana sem föluðust eftir honum. Aðstæður í Frakklandi voru miklu betri en á Englandi og forsvarsmenn Arsenal, sem voru staðráðnir í að gera Albert að alvöru atvinnumanni, hvöttu hann eindregið til að fara til Frakklands og þrátt fyrir að Club de Paris hefði upphaflega sóst eftir honum endaði hann hjá Nancy. Albert reyndist liðinu öflugur liðsauki og vegur og virðing Nancy jókst til muna á meðan Íslendingurinn lék með liðinu.

Hvíta perlan

Albert var duglegur að skora mörk á fyrsta tímabili sínu hjá Nancy, var markahæstur leikmanna liðsins og skoraði tvö mörk í öllum bikarleikjumen liði vann þá alla 2:1. Sjálfur sagðist Albert hafa verið heppinn en frammistaða hans varð til þess að íþróttafréttamenn fóru að kalla hann "hvítu perluna". Albert lýsir þessu í bók Gunnars Gunnarssonar, Albert, frá 1982: "Nafngiftin var þannig til komin, að árið áður en ég kom til Nancy, hafði komið fram á sjónarsviðið norður-afrískur leikmaður, sem hét Ben Barek. Hann var talinn með þeim snjöllustu sem spörkuðu bolta á meginlandi Evrópu og gekk undir nafninu "svarta perlan" í blöðunum."
Albert og Barek tókust fyrst á í leik Nancy og Stade Francais. Mikið var gert með þessa hólmgöngu og báðir fengu leikmennirnir að ávarpa þjóðina í útvarpi fyrir leik og keppnin var auglýst út um allt land sem einvígi milli hvítu perlunnar og þeirrar svörtu.
Barek byrjaði vel í leiknum og skoraði tvö mörk í fyrri hálfleik. Albert fann sig ekki og leist ekki á blikuna en fann sig í seinni hálfleik, skoraði tvö mörk og lagði þriðja markið í sigri Nancy og fjölmiðlar sögðu að með sigrinum hefði Albert unnið sig upp í varanlegt álit hjá frönsku þjóðinni.

Úr boltanum í stjórnmálin

Árið 1948 samdi Albert við AC Milan en þegar hann hnébrotnaði í leik gegn Lacio di Roma var hann afskrifaður enda þótti engin von um að hann næði fullum bata. Það var svo læknir höfuðandstæðinganna í Inter Milan sem vildi gera tilraun til að bjarga hnénu með skurðaðgerð. Milan vildi ekki taka slíka áhættu og Albert keypti því samning sinn við liðið gegn vægu verði og fór í aðgerðina. Hann náði sér aftur á strik og lauk svo atvinnumannsferli sínum í Frakklandi.
Hann sneri aftur heim til Íslands árið 1954. Hann hafði komið sér upp viðskiptasamböndum og náð í hin ýmsu umboð í Frakklandi og haslaði sér völl sem heildsali í Reykjavík. Sagan segir að daginn eftir að hann sté út úr flugvélinni hafi hann verið farinn að þramma milli verslana bjóðandifranskan fatnað handa kvenfólki. Knattspyrnuhetjan var orðinn að venjulegum heildsala.
Albert henti sér út í stjórnmálin með hugarfari íþróttamannsins og lék oft einleik og fór oft gegn félögum sínum í Sjálfstæðisflokknum. "ég skil ósköp vel óánægju Sjálfstæðismanna með mig. Ég er ekkert að lá þeim hana," sagði Albert í bókinni frá 1982.
"Ég tek þeirra óánægju eins og hverju öðru, því að um leið og ég finn að ég get ekki haldið mínu sjálfstæði, þá hætti ég í pólitík. Mín köllun er sú, að ég skuli láta eitthvað gott af mér leiða í þágu hópa eða einstaklinga, samfélagsins í heild."
Albert sagðist ekki hafa verið mikið með hugann við pólitík þegar hann var í boltanum en ýmsir flokkar föluðust eftir kröftum hans þegar hann kom heim, þar á meðal Framsóknarflokkurinn. Jónas frá Hriflu réð honum þó frá því að starfa með framsókn. "Úr því að þú valdir það lífsstarf að gerast heildsali, þá er ekki við hæfi, að þú gangir í Framsóknarflokkinn."

Maður fólksins spilaði alltaf sóló

Albert varð þekktur fyrir greiðvikni sína og fólk leitaði til hans með ólíklegustu vandamál og þegar fokið var í öll skjól og komið hafði verið að luktum dyrum hjá bönkum og nefndum þá var leitað til Alberts sem hafði enga þolinmæði gagnvart málalengingum og dreif hlutina áfram.
Ingi Björn, sonur Alberts, starfaði með honum í heildsölunni og eftir að Albert dró sig í hlé og fór á fullu í stjórnmálin var hann enn meðskrifstofu í heildsölunni og tók á móti fólki. "Þetta var oft eins og í biðstofu hjá lækni og það var varla vinnufriður en hann tók á móti öllum.
Hann mátti ekkert aumt sjá og stóð vel undir því að vera kallaður maður litla mannsins en það fór oft bæði fyrir brjóstið á samherjum hans og andstæðingum." Ingi Björn segist, aðspurður, ekki endilega telja að sú fátækt sem Albert ólst upp við hafi ráðið því hversu hjálpsamur hann var.
"Það bjuggu flestir við þetta á þessum tíma. Ég held að menn séu bara svona af Guði gerðir. Þá var hann mikill aðdáandi séra Friðriks og það hefur sjálfsagt haft sitt að segja. Hann var fyrirgreiðslupólitíkus og var stoltur af því." Albert sagðist sjálfur vera fyrirgreiðslupólitíkus og svaraði því einfaldlega svona: "Já, tvímælalaust. Ég geri allt sem ég get fyrir alla sem leita til mín."
Albert stofnaði Borgaraflokkinn skömmu fyrir alþingiskosningarnar árið 1987 eftir að Þorsteinn Pálsson, þáverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, fann "tylliástæðu til þess að losna við Albert úr flokknum", eins og Ásgeir
Hannes Eiríksson orðar það. "Albert mætti andstreymi innan Sjálfstæðisflokksins alla tíð og það var ekkert nýtt fyrir honum að það stæðu á honum öll spjót. Hann fór í stjórnmálin til þess að framkvæma hluti og hann keyrði áfram á fullri ferð, enda kemur hann inn í pólitíkina sem lærisveinn Jónasar frá Hriflu. Hann kom inn á sínum eigin nótum og forsendum og ögraði öllu flokkseigendaliðinu og gerði það alla tíð. Hann var alltaf í fyrsta eða öðru sætinu í prófkjörum", segir Ásgeir Hannes og rifjar svo upp stemninguna í kringum stofnum Borgaraflokksins.
"Fjöldi stuðningsmanna Alberts var gríðarlegur og meðbyrinn var ótrúlegur." Niðurstaða kosninganna eru eftirminnilegt dæmi um styrk Alberts og Hulduhersins hans en Albert fór á þing fyrir Borgaraflokkinn og tók sex menn með sér og það er ekki fyrirsjáanlegt að slíkur einleikur verði endurtekinn.

Áfram Ísland
Ásgeir Hannes var vinur og samstarfsmaður Alberts í Borgaraflokknum og hann segir það vilja svo skemmtilega til að Sjálfstæðisflokkurinn sem á sínum tíma hafnaði Albert sitji landsfund sinn um helgina undir vígorði Alberts "Áfram Ísland".
"Þannig að sjálfstæðismenn sitja í skugga eða skjóli Alberts, allt eftir það hvernig á það er litið. Áfram Ísland var slagorð Alberts í forsetakosningunum 1980 en varð upphaflega til á fótboltavöllunum í Frakklandi en Frakkarnir öskruðu alltaf áfram Ísland þegar Albert geystist upp völlinn. Við notuðum þetta svo í kosningabaráttunni og stofnuðum meira að segja þjóðmálasamtökin Áfram Ísland og gáfum út samnefnt blað í sextíu þúsund eintökum."
Ingi Björn segist helst geta skýrt áhuga hans á embættinu með því að hann var metnaðarfullur persónuleiki sem hafi ætið vilja ná sem lengst í því sem hann tók sér fyrir hendur. "Hann fékk líka mikið af áskorunum og sló því til."
Indriði G. Þorsteinsson, rithöfundur, var kosningastjóri Alberts í forsetakosningunum og stillti sínum manni upp sem "frambjóðenda hinna óskólagegnu gegn akademíunni." Albert fékk 20% atkvæða í kosningunum sem þótti góður vitnisburður um persónulegar vinsældir hans.

Heiðarlegur töffari
Ingi Björn segir það lýsa föður sínum best að hann var "heiðarlegur maður og drengur góður." Hann var sannur vinur vina sinna og átti það til að komast í klandur vegna trygglyndis síns. Albert var örlátur og ekki mikið fyrir að safna auði og sagðist ekki hika við að gefa af því sem hann átti ef svo bæri undir. Hann svaraði því einhverju sinni til í viðtali við Vikuna að það væri ekkert mál að verða ríkur: "Það þarf bara að skapa sér traust og standa í skilum."
Það eru til ófáar frægðarsögurnar af Albert en ein sú minnisstæðasta er þegar frambjóðendum var hóað saman og þeir fengnir til að reyna að skora körfu. Menn bisuðust undir körfunni við að koma boltanum ofan í en þegar það kom að Albert gekk út á miðjan völl, þéttur á velli, og sparkaði boltanum beint ofan í körfuna. Þetta er lýsandi dæmi um sjálfsöryggi mannsins. Karfan var glæsileg og er en í minnum höf en hefði hann skotið fram hjá myndi það líklega enn fylgja honum.
Ásgeir Hannes segist vera of ungur til þess að muna beint eftir knattspyrnuafrekum Alberts en rifjar upp gamla sögu sem hann hefur eftir Birgi Ísleifi Gunnarssyni, seðlabankastjóra. "Þeir tóku einhvern tíma leigubíl saman í Frakklandi. Leigubílstjórinn hjó eftir þessu undarlega tungumáli sem þeir töluðu og spurði hvaðan þeir væru. Birgir Ísleifur sagðihonum það og þá tók hann heldur betur við sér og hrópaði "Island. Monseur Gudmundsson. Island. Monseur Gudmundsson" og lýsti svo afrekum Alberts á fótboltavellinum, með miklum tilþrifum, alla ferðina. Þegar þeir koma svo á leiðarenda spyr Birgir Ísleifur Albert hvort hann vilji ekki kynna sig fyrir manninum. Albert gengur þá glaðlegur til mannsins og réttir honum nafnspjaldið sitt. Frakkinn tók vantrúaður við því og horfði svo á Albert og sagði: "Ert þetta þú? Mikið helvíti ertu orðinn feitur."

Umsetinn fjölskyldufaðir

Ingi Björn segir að faðir hans hafi vitaskuld verið önnum kafinn og þau systkinin, Helena Þóra, hann og Jóhann Halldór, hafi því ekki haft jafn mikið af honum að segja og æskilegt þykir í nútímasamfélagi. "Hann myndi líklega þrífast illa í sambúð eins og þær eru orðnar í dag. En þetta var bara svona í þá daga og hann var ekkert verri faðir fyrir það. Hann naut svo auðvitað mikils skilnings móður okkar sem studdi í öllu sem hann tók sér fyrir hendur.
Albert lést þann 7. apríl árið 1994, sjötugur að aldri. Afrek hans á sviði knattspyrnu, stjórn- og félagsmála munu væntanlega halda nafni hans á lofti um ókomna tíð en það verður hver og einn að meta hvort íslenskir atvinnumenn í fótbolta spili í skugga eða skjóli Alberts og ekki síður hvort flokkurinn sem sneri við honum baki sitji landsfund sinn í skugga Alberts.
Brynhildur Jóhannsdóttir, eiginkona hans, var ekki mikið fyrir að berast á þegar sól Alberts reis sem hæst en sagði þó að það þýddi ekki "að mér finnist ég standa í skugganum af manninum mínum, heldur þvert á móti; ég stend í ljómanum sem af honum stafar og það nægir mér."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Anna Friðriksdóttir gerir ömmu Nóa albínóa eftirminnileg skil í samnefndri kvikmynd. Hún starfar sem bréfberi í Reykjavík og segist ekki vita hvernig það kom til að hún var fengin til að leika í myndinni og enn síður hvernig hún fór að því að túlka ömmuna.

(Anna er frábær viðmælandi og hótaði mér að hún kæmi aftur og skæri mig á háls ef eg hefði eitthvað rangt eftir sér. Þetta hlýtur því að vera í lagi.)

Það er ágætt að vera kamelljón", segir Anna Friðriksdóttir, bréfberi, sem fer á kostum í hlutverki ömmu Nóa albínóa í samnefndri kvikmynd Dags Kára Péturssonar. Hún hefur þó ekki verið mikið í sviðsljósinu hingað til, fyrir utan að hún lék páskaegg í netsokkabuxum í blaðaauglýsingu fyrir einhverjum árum.
"Þá þekkti mig enginn enda var það ekki nokkur leið og það eina sem gat komið upp um mig var að ég var með svo fríkað úr." Anna segist hreinlega ekki muna hvernig það kom til að hún fékk hlutverk ömmunnar í Nóa albínóa. "Dagur fann mig einhvern veginn og vildi fá mig í myndatöku en ég hélt nú ekki en fór svo að lokum. Ég gleymdi þessu svo alveg þangað til það var hringt í mig og ég var beðin um að leika í myndinni."

Gott að vinna með Þresti og Tómasi

Anna segist ekki hafa hugmynd um hvernig hún nálgaðist persónu ömmunnar. "Það er bara eitthvað hérna uppi", segir hún, setur upp óræðan svip og bendir á kollinn á sér. Hún var við tökur í viku og fékk launalaust frí hjá póstinum á meðan. "Blessaður vertu ég gat ekki einu sinni fengið þetta tekið af sumarfríinu mínu." Hún segir vinnuna við myndina hafa verið ágæta og útilokar ekki að hún væri til í aðra mynd ef rétt hlutverk byðist.
"Ég myndi allavega hugsa mig um en það er ekkert sjálfgefið að maður fái meira að gera í þessu. Sumir fá bara eitt tækifæri, henta vel í eitthvert eitt hlutverk og svo er allt búið."
Persóna Önnu í myndinni er býsna kúnstug og uppátæki ömmunnar þykja ansi spaugileg. Í byrjun myndarinnar vekur hún til dæmis barnabarn sitt með því að hleypa af haglabyssu út um glugga. "Það þurfti flestar tökur í atriðið með byssuna en morgunleikfimiatriðið var gert í einni töku. Það gekk alveg upp og Dagur var mjög ánægður. Ég mun lifa lengi á því."
Anna og Þröstur Leó Gunnarsson, sem leikur son hennar og föður Nóa, Kidda beikon, deila oft senum og óhætt er að segja að þau sýni bæði stjörnuleik.
"Ég vann mest með Þresti. Það var afskaplega gott að vinna með honum." Anna rifjar í framhaldinu upp atriði þar sem fjölskyldan, amma, Nói (Tómas Lemarquis) og Kiddi, eru að taka slátur og Nói missir blóðgrautinn yfir þau. "Aumingja Tommi, sem er alveg yndislegur drengur, að vera að missa þetta yfir okkur. Ég skemmdi fyrstu tökuna þannig að það varð að skvetta blóðinu yfir okkur tvisvar. Dagur sagði að ég hefði glott eitthvað en þaðvar alveg óafvitandi. Þetta var auðvitað ekki blóð heldur einhver andskotans litur sem ætlaði aldrei að nást úr fötunum. Við Þröstur þrösuðum mikið um það hvort okkar hefði fengið meira á sig."

Mellufær í þýsku

Anna er Reykvíkingur í húð og hár og ólst upp í Grímstaðarholtinu.
"Ég gekk í Miðbæjarskólann af því að ég vildi ekki vera með hinum í Grimsby. Skólinn hafði slæmt orð á sér og krakkarnir þar þóttu bölvað pakk. En þegar maður hugsar til baka hafa þetta sennilega bara verið fyrirferðamiklir krakkar." Anna hneigðist snemma til myndlistar og segist hafa átt framtíðina fyrir sér þar. "Ég var byrjuð að skapa mér nafn strax þegar ég var tólf eða þrettán ára en hætti þessu svo alveg enda var ég beðin um að verða ekki skrýtinn eins og aðrir listamenn."
Anna hefur lært rússnesku og þýsku í Námsflokkunum en segist samt ekki vera nein sérstök tungumálamanneskja. "Ég þarf að fara að herða mig í rússneskunni. Þetta er yndislegt og eini höfuðverkurinn er að stafrófið er tvöfalt. Ég er hálf mellufær í þýsku en nenni aldrei að lesa þó að ég mæti í tíma. Ég kemst þó ekki upp með það lengur í rússneskunni og ef ég ætla að halda áfram verð ég að fara að lesa."

Syngur ekki eins og engill

Anna hefur sungið með Heimskórnum og veit ekki betur en að hún sé enn meðlimur. "Ég fékk tilkynningu frá kórnum nýlega þannig að ég hlýt að vera í honum enn. Ég er nothæf en syng ekki eins og engill. Við sungum með Pavarotti í Noregi fyrir nokkrum árum. Hann gafst upp eftir hálftíma og Norðmennirnir urðu alveg brjálaðir. Hann fékk það óþvegið í Verdens gang þar sem honum var sagt að koma aldrei aftur. Hann var mjög skemmtilegur á æfingum, setti mikið út á en það var einhvern veginn aldrei svekkjandi. Mig dreymir um að fara til Ástralíu með kórnum 2006 og þá væri ágætt að reyna að eiga peninga og vera eitthvað lengur. Það er svo mikil keyrsla á kórnum að ég kom með afgang af gjaldeyrinum frá Noregi. Það var bara ekki tími til að eyða neinu."
Anna vann lengi í hljómplötuverslunum fyrst í Fálkanum og svo Hljóðfærahúsinu. "Ég hef verið hálf viðloðandi tónlistina allt mitt líf. Ég er alæta á tónlist og var fyrst og fremst kolgeggjaður djassisti en komst ekki hjá því að gefa klassíkinni gaum þegar ég byrjaði í tónlistarnámi."

Þreytandi æskudýrkun

Þegar talið berst frá tónlistinni að unga fólkinu verður Anna þung á brún. "Æskudýrkunin á Íslandi er komin út í algerar öfgar", segir hún og gefur ekki mikið fyrir framkomu unga fólksins í dag sem henni finnst sýna fullorðnu fólki litla virðingu. "Auðvitað sneri maður upp á sig þegar maður var tvítugur en ég held að þetta hafi ekki verið jafn slæmt þá og það er í dag. Unga fólkið virðist heldur ekki hafa neinn áhuga á að afla sér þekkingar og það liggur við að maður segi að það vanti eitthvað í það enda er "ha, hvað?" það eina sem það hefur til málanna að leggja."
Anna fær þetta allt beint í æð þar sem hún arkar með póstinn fram eftir degi allan ársins hring. Hún segir póstburðinn vera hina mestu þrælavinnu og því væri réttast að pósturinn byði bréfberum upp á nudd að loknum erfiðum vinnudegi. Útivist og ferðalög innanlands virðast vera eitt helsta áhugamál þjóðarinnar um þessar mundir. Það skal ósagt látið hér hvort þessi mikli áhugi eigi sér rætur í þeirri miklu umhverfisverndarvakningu sem er í gangi enda lætur Anna sér fátt um finnast og segist fá næga útivist í vinnunni.
"Maður ber þetta út í öllum veðrum en mér er eiginlega andskotans sama hvernig viðrar. Ég skil ekki Íslendinga sem væla stöðugt yfir því hvað það sé kalt. Ég tala ekki um að mér sé kalt fyrr en ég finn ekki fyrir puttunum. Þetta fólk kann bara ekki að klæða sig."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Dagbækur og persónulegir annálar fortíðarinnar hafa löngum heillað sagnfræðinga, ekki síst þá sem aðhyllast einsöguna sem hefur rutt sér til rúms á undanförnum árum, en þá leitast sagnfræðingar við að rita söguna út frá persónulegri reynslu þeirra sem skráðu atburðina þegar þeir gerðust.
Íslenskir annálaritarar voru liðtækir á árunum 1400-1800 en hafa nú gengið í gegnum endurnýjun lífdaga, nefnast nú bloggarar og skrifa annála sína beint á Netið.

Bloggið hefur verið við líði allt frá árdögum Internetsins og upphaf þess má rekja til þess að nýjum tenglum var safnað saman á ákveðnum vefsíðum.
Netscape byrjaði til að mynda með What´s New tenglasafnið sitt í júní 1993 og í janúar 1994 opnaði Justin Hall Heimasíðu Justins sem varð síðar Tenglar úr Undirdjúpunum. Slashdot opnaði fréttasíðu sína fyrir nörda í september árið 1997 og í desember það ár kom Jorn Barger fram með hugtakið web log. Peter Merholz lét þau boð út ganga snemma árs 1999 að hann hygðist bera web log fram sem "wee-blog", sem var svo aftur stytt niður í blog. Pyra hleypti svo Blogger af stokkunum í ágúst 1999 sem gerði almennum netnotendum auðvelt að birta skrif sín á Netinu og bloggæðið byrjaði.

Tjáningarþörfin brýst fram á blogginu

Salvör Gissurardóttir, lektor í upplýsingatækni og tölvunotkun í námi og kennslu í Kennaraháskóla Íslands, hefur bloggað um árabil og hefur velt eðli þessa fyrirbæris heilmikið fyrir sér. Hún telur að í blogginu brjótist fram sambland af tjáningarþörf og viðleitni bloggarans til að henda reiður á lífi sínu og umhverfi, ekki síst óreiðunni á Internetinu.
"Vefannálar eru ný ritunaraðferð - það er eins og hægt sé að vera frjálsari og innilegri og láta allt vaða (alltaf hægt að breyta seinna), setja fram hugmyndir sem eru að kvikna og seinna verður unnið úr. Margir nota annála til að skrifa dagbækur á Netinu. Þessar dagbækur eru oft mjög persónulegar og andstæða við fréttabréf." Salvör segir að hér sé um nýjan miðil að ræðaog blogginu fylgi öðruvísi fréttamat.
"Það má setja þetta í samhengi við einsöguna sem segja má að sé sagnfræði nútímans. Tími hins stóra sannleika er liðinn og nú tíðkast að skoða ævisögur, skrifa út frá einstaklingnum og flétta stærri atburði inn í þá sögu. Ævisaga Jóns Sigurðssonar er dæmi um þetta."
Hvað telst fréttnæmt er því orðið einstaklingsbundið og Salvör sér ekki ástæðu til að gera lítið úr hversdagslegum bloggfærslum fólks og bendir á að þær segi kannski meira um það hvað það er sem skiptir fólk máli. "Mín vegna má fólk gera lítið úr okkur en við höldum áfram að segja söguna eins og hún birtist okkur. Bloggið þarf alls ekki að vera á neitt lægra vitsmunastigi en annað og það sem virðist kannski ómerkilegt á blogginu í fyrstu getur til dæmis breyst í mikilvæga þjóðfélagsumræðu."

Björn Bjarnason er virðulegur bloggari

Björn Bjarnason, borgarfulltrúi, er sem kunnugt er fyrsti íslenski stjórnmálamaðurinn sem tileinkaði sér nettæknina með góðum árangri og skrif hans á heimasíðu sinni www.bjorn.is hafa oft orðið fréttaefni og hann hefur blandað sér í stjórnmálaumræðuna með þeim.
"Björn Bjarnason er tvímælalaust bloggari", segir Salvör sem flokkar einnig Siv Friðleifsdóttur, umhverfisráðherra, sem bloggara. "Björn er virðulegri í skrifum sínum en almennt gerist á bloggi og hann ber þess merki að hann á rætur í hefðbundinni blaðamennsku en hefur tileinkað sér nýja tækni. Þá vísar Björn ekki mikið í aðrar síður á Netinu og tekur því ekki beint þátt í blogg orðræðunni."
Ungliðar í stjórnmálum hafa margir lagt bloggið fyrir sig. Salvör segist aðspurð ekki telja að vinstrimenn séu almennt duglegri að blogga en hægrimenn og bendir á að einstaklingshyggjan sé ríkur þáttur í eðli miðilsins.
"Hægrimenn hafa verið duglegir að tjá sig á vefritum en hafa svo margir snúið sér að blogginu, sem bendir til þess að það virki jafnvel betur. Ég held annars að ungliðar í pólitík séu líklegri til að blogga en aðrir."

Öfugsnúin athyglissýki

Bloggarar virðast almennt hafa tilhneigingu til að draga úr hátíðleika í skrifum sínum, enda er bloggið oft eitthvað sem þrífst á meðal kunningja og talmálsstílinn er því áberandi. "Þetta er hluti af tjáningarmátanum og það er tildæmis gefinn skítur í allt sem heitir góð íslenska og bloggið segir því ef til vill meira um ungt fólk á Íslandi í dag heldur en ritskoðuð umræða í fjölmiðlum. Bloggið er í eðli sínu laust við ritskoðun en það er ekki þar með sagt að það sé ekki lögð mikil vinna í þetta."

Steinunn Inga Óttarsdóttir gerði munnsöfnuð bloggara meðal annars að umræðuefni í grein sinni Bullað á "Blogginu" sem birtist í Lesbók Morgunblaðsins þan 14. september í fyrra.
"Oft eru harðar ritdeilur háðar á blogginu þar sem ekkert er heilagt og fúkyrðin ekki spöruð. Kæruleysislegt yfirbragð og mikil yfirlýsingagleði einkennir orðasennurnar enda má maður segja hvað sem er í sinni eigin dagbók og þarf ekki að standa neinum reikningsskil. En er ekki afstaðan sem tekin er bara marklaust hjal? Hvað er eintal sálarinnar að gera á Netinu?"
Steinunn Inga veltir í framhaldinu upp spurningum um hvort bloggarar séu "nördar, þröngur hópur einmana og athyglissjúks fólks með netþráhyggju?" og bendir á að öfugt við "hlédræga dagbókarritara fortíðarinnar sem skrifuðu fyrir sjálfa sig troða bloggarar sér upp á aðra netverja og beita öllum brögðum til að ná athygli."
Athyglin hefur þó orðið sumum bloggaranum ofviða og hefur orðið til þess að þeir hafa lagt upp laupana. Salvör segir það svolítið skrítið að bloggar hrökkvi í baklás ef þeir vekja athygli utan netsamfélagsins. Hún segir það þó vissulega rétt að það sé nokkur pressa á fólki þegar hægt sé að rekja slóð þess í gegnum lífið á Netinu en spyr á móti hvort það blundi ekki dálítil hégómi í okkur öllum og hvort við viljum ekki vera lesin og láta dást að okkur?
"Ég held nú að fleiri hætti þegar þeir komast að því að það er enginn að lesa þá. Stærsti lesandinn er auðvitað maður sjálfur og vænlegasta leiðin til að halda þetta út, án þess að það sé eitthvað markmið í sjálfu sér, er að skrifa fyrir sjálfan sig. Því lengur sem maður bloggar fær maður betrisýn yfir hugsanir sínar og hefur meira til að hverfa aftur til og endurmeta."

Missti vin sinn í bloggið

Rithöfundurinn Mikael Torfason gefur ekki mikið fyrir bloggmenninguna og segir hana nýjustu tilraun fólks til að gera sjálft sigog líf sitt raunverulegt. "Í dag er tilgangslaust að eiga pennavin og skrifa honum því það er ekki marktækt nema það verði hluti af þeirri heimskulegu síbylju sem rafrænar dagbækur eru."
Þetta hafði Mikael um bloggið að segja í grein sinni Blogg.is er heilagur sannleikur í júlí 2002 þar sem hann syrgði vin sinn Dr. Gunna sem ánetjaðist blogginu og fann þörf hjá sér til að "raungera sjálfan sig að hætti íslenskra nörda og eiga í opinberum samræðum á netinu. Þar verða allar hans tilfinningar raunverulegar."
Mikael hefur litla trú að lífið verði raunverulegra í rafrænni dagbók. "Alveg eins og skyr varð ekkert að meira skyri af því að það fékk viðbótina punktur is."
Allar vangaveltur um næringargildi og efnisinnihald bloggsins breyta aftur á móti engu um það að æ fleiri finna hugsunum sínum, skoðunum og tilfinningum farveg á Netinu og fá eitthvað út úr því að "bulla" á blogginu. Hvort rafrænu annálarnir verði svo aftur til staðar í framtíðinni og nýtist sagnfræðingum sem heimildir um sögu öndverðar 21. aldarinnar er allt önnur og flóknari saga.

Stjórnmálin geta leikið bæði flokka og einstaklinga grátt og oftar en ekki mega stjórnmálamenn þola það að þeim er vegið úr eigin röðum þegar bitist er um þingsætin og það er ekkert nýtt að menn gangi haltir, reiðir og bugaðir frá prófkjörum og kosningum.
Páll Pétursson, félagsmálaráðherra, varð nýlega undir í prófkjöri Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi og Vilhjálmur Egilsson er síður en svo sáttur við niðurstöðuna í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í sama kjördæmi. Þingmennirnir eru þó hvergi nærri einir á báti og stjórnmálasaga liðinnar aldar geymir fjöldamörg dæmi um beiska ósigra.

Mestu ósigrar stjórnmálamanna samkvæmt Bók aldarinnar

1. Hannes Hafstein tapar þingkosningum 1908
2. Tryggvi Þórhallsson fellur fyrir Hermanni Jónassyni 1934
3. Gunnar Thoroddsen fellur í forsetakjöri 1968
4. Geir Hallgrímsson fellur í prófkjöri 1982
5. Emil Jónsson fellur 1959
6. Björn Ólafsson fellur á útstrikunum 1946
7. Jónas Jónsson fellur í formannskjöri 1944
8. Jón Magnússon fellur 1919
9. Stefán Jóhann Stefánsson tapar formannskjöri 1952
10. Jón Pálmason frá Akri fellur 1959

Fyrsti íslenski ráðherrann, Hannes Hafstein, mátti þannig þola mótlæti í pólitíkinni þegar hann beið afhroð í þingkosningunum um uppkastið árið 1908. Hannes varð að kyngja ósigrinum þrátt fyrir að eiga að baki farsælt fimm ára stjórnartímabil. Kosningabaráttan var harðari en áður hafði þekkst og kosningarnar voru leynilegar. Kjörsóknin var því góð og nær 60% kusu frambjóðendur sem höfnuðu uppkastinu og var þetta hvorki í fyrsta né síðasta sinn sem íslenskir kjósendur völdu róttækari leiðina í sjálfstæðismálum landsins. Þegar þing kom saman var samþykkt vantraust á Hannes og Björn Jónsson, ritstjóri, var valinn ráðherra. Hannes komst aftur til valda á aukaþingi 1912, ekki sem ráðherra Heimastjórnarflokksins heldur safnaði hann þorra þingheims um sig í nýjan flokk, Sambandsflokkinn.

Persónuleg áföll

Það kom öllum að óvörum þegar Hermann Jónasson lagði Tryggva Þórhallsson að velli í Strandasýslu árið 1934. Tryggvi hafði verið forsætisráðherra og formaður Framsóknarflokksins en varð að láta í minni pokann fyrir ungum lögreglumanni. "Það þóttu gífurleg tíðindi á sínum tíma að kornungur maður skyldi velta þessum gamla pólitíkus úr sessi," segir Ólafur Hannibalsson, blaðamaður, en sagn- og stjórnmálafræðingum sem Fréttablaðið leitaði til ber saman um að fall Tryggva sé eitt mesta pólitíska áfallið í stjórnmálasögu landsins.
Hermann felldi svo sjálfan Jónas Jónasson frá Hriflu í formannskjöri Framsóknarflokksins tíu árum síðar en Guðjón Friðriksson, sagnfræðingur og ævisöguritari Jónasar, segir sigur Hermanns þá hins vegar hafa komið i rökréttu framhaldi af því sem á undan var gengið.
Björn Ólafsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, varð ekki síður fyrir miklu persónulegu áfalli í kosningunum 1946. Hann hafði gengt embætti fjármála- og viðskiptamálaráðherra á árunum 1942-1944. Bjarni Benediktsson, þáverandi borgarstjóri og alþingismaður, skipaði þriðja sæti á lista Sjálfstæðisflokksins árið 1942 en 1946 var hann settur í 6. sætið fyrir neðan Björn. Fjöldaútstrikanir urðu hins vegar Birni að falli og ráðherrann fyrrverandi missti öruggt þingsæti en Bjarni færðist að sama skapi upp og treysti sig í sessi. Ragnar Arnalds, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, segir þessa niðurstöðu með þeim eftirminnilegri og hún sé sjálfsagt "ein mesta bylta sögunnar." Stuðningsmenn Björns, sem kenndir voru við Vísi, töldu víst að um skipulagðar útstrikanir hefði verið að ræða en Björn hafði verið settur í 5. sætið til að koma í veg fyrir sérframboð.
Fróðir menn telja að útstrikanir hafi ekki haft jafn mikil áhrif síðan. Ólafur Þ. Harðarson, stjórnmálafræðingur, bendir á að reglur um útstrikanir hafi á þessum tíma verið þess eðlis að miklu minna þurfti til að setja menn niður.
"Reglunum var breytt árið 1959 og þá varð þetta erfiðara og í kringum 1983 var reglunum enn og aftur breytt og þá var enn ólíklegra að útstrikanir gætu orðið mönnum að falli. Þetta hefur svo breyst aftur með nýjum kosningalögum og það er orðið auðveldara að hafa áhrif með útstrikunum, en varla líkt og fyrir 1959."
Árið 1959 fóru fram "skrítnar kosningar" en þá féll Emil Jónsson, fyrrverandi forsætisráðherra, fyrir kornungum Matthíasi Á. Matthiesen í Hafnarfirði sem hafði verið eitt helsta vígi Alþýðuflokksins. Þá féll Jón Pálmason frá Akri, Forseti sameinaðs þings og fyrrum ráðherra fyrir Birni Pálssyni á Löngumýri, náfrænda Páls Péturssonar. Jón undi úrslitunum illa og haft er eftir honum að þetta hafi verið skrýtnar kosningar. "Forsætisráðherra féll fyrir strák úr Hafnarfirði og Forseti sameinaðs þings fyrir fífli í Austur-Húnavatnssýslu."
Viðmælendum blaðsins, stjórnmálamönnum og fræðimönnum, ber saman um að stærsta persónulega áfall stjórnmálamanns sé fall Geirs Hallgrímssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, í prófkjöri flokksins haustið 1982. Formaðurinn sem hafði skipað 1. sæti á lista flokksins 1979 féll niður í sjöunda sætið. Geir tók þó sæti utanríkisráðherra í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar 1983 og sat sem slíkur utan þings til 1986, þegar hann gerðist Seðlabankastjóri. Geir lét af formennsku Sjálfstæðisflokksins 1983, skömmu eftir prófkjörsófarirnar.

Vígamenn halda velli

Ólafur Ragnar Grímsson gegndi, líkt og Geir, ráðherraembætti um árabil utan þings og Ólafur Þ. Harðarson segir sögu nafna síns dæmi um að hrakfarir í prófkjöri þurfi ekki að þýða að menn séu búnir að vera í pólitík. Hann féll af þingi 1987 en "sýndi að það þarf ekki að drepa öfluga vígamenn þótt þeir tapi. Hann vann vel innan flokksins og gerði mikið úr þeim stofnunum sem hann var í forsvari fyrir. Þá vakti hann athygli sem forseti alþjóðlegra þingmannasamtaka og lagði Svavar Gestsson í formannsslag 1987". Ólafur varð fjármálaráðherra í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar sem var stofnuð 1988 eftir að Alþýðuflokkur og Framsóknarflokkur slitu stjórn Þorsteins Pálssonar í beinni útsendingu, eins og frægt er orðið. Ólafur Ragnar sat því sem ráðherra utan þings til 1991 og grunaði sjálfsagt engan að hann yrði forseti lýðveldisins nokkrum árum síðar.
Albert Guðmundsson hafnaði í 1. sæti í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins þegar Geir féll, en Albert var illviðráðanlegur í prófkjörum. "Það var ekki nokkur leið að koma honum frá með prófkjörum, jafnvel þó reglum væri breytt í þeim tilgangi. Hann átti sinn Hulduher og vann öll prófkjör," segir Óalfur Þ. Harðarson.

Forsetar falla

Salome Þorkelsdóttir, þáverandi forseti Alþingis, hafnaði í neðsta sæti prófkjörs Sjálfstæðisflokksins árið 1994. Salóme hafði þá gengt þingmennsku í 15 ár og niðurstaðan var henni nokkuð áfall. Hún sagði í samtali við Morgunblaðið, eftir prófkjörið að sér hefði verið hafnað algerlega og hún hafi fengið "spark í afturendann." Hún var 67 ára gömul þegar þetta gerðist og taldi víst að aldurinn hefði ráðið úrslitum. "Það þurfti að rýma fyrir yngra fólki og mér var hafnað." Salome sagðist hafa ákveðið að gefa kost á sér einu sinni enn með það í huga að verða fulltrúi eldri kynslóðarinnar á Alþingi. "Ég er ósátt við þá köldu rökhyggju að fólk sem er komið yfir sextugt eigi ekkert erindi á vinnumarkaðinn hvað þá á vettvang stjórnmálanna." Salome vildi berjast fyrir að því að breyta þessu viðhorfi en í dag virðist fólk almennt telja meðalaldur þingmanna of háan og að enn sé nauðsynlegt að rýma fyrir yngra fólki.
Það er ef til vill táknrænt fyrir þetta að aldursforseti þingsins, Páll Pétursson, mun ekki eiga afturkvæmt að loknum kosningum. Páll hefur setið á þingi síðan 1974 og segir Árna Gunnarsson, fyrrverandi aðstoðarmann sinn hafa komið í veg fyrir áframhaldandi þingsetu sína.
Einn viðmælenda blaðsins viðraði þá kenningu að Páli hljóti að hafa verið ljóst að það væri kominn tími á hann og hann hafi því ef til vill ekki síður brugðið fæti fyrir Árna með því að gefa kost á sér aftur. Honum hljóti að hafa verið ljóst að það væri á brattann að sækja og hafi því hugsanlega séð sé leik á borði með því að taka unga manninn með sér í fallinu. Salome benti hins vegar á það í Morgunblaðsviðtalinu að hver "stjórnmálamaður hlýtur að skoða hug sinn á fjögurra ára fresti, en er ekki með yfirlýsingar um að hætta eftir átta ár eða fjögur ár, hann veit ekki einu sinni hvort hann verði ofar moldu þegar að því kemur."
Hvað sem öllum vangaveltum líður ákvað Páll að berjast fyrir sæti sínu þó sagan ynni ekki með honum en það er engin nýlunda að ungir framsóknarmenn ryðji eldri mönnum úr vegi og segja má að fyrir þessu hafi myndast nokkur hefð hjá flokknum í Reykjavík. Árið 1978 varð Þórarinn Þórarinsson, ritstjóri Tímans og alþingismaður til 19 ára, undir í prófkjöri flokksins, þannig að Guðmundur G. Þórarinsson komst á þing árið eftir. Guðmundur sat á þingi fyrir flokkinn á árunum 1979 - 1983 og 1987-1991 en mátti þá víkja fyrir ungum Finni Ingólfssyni sem er fyrir löngu orðinn annálaður og útsmoginn baráttujaxl.
Ronald Regan, fyrrverandi forseti Bandaríkjanna benti einhvern tímann, skarplega eins hans var von og vísa, á að þó stjórnmál væru sögð næstelsta atvinnugreinin, þá hefði hann smám saman gert sér grein fyrir því " að þau eru býsna lík hinni elstu." Það veit að minnsta kosti enginn hvert viðskipti þeirra við félaga og andstæðinga munu leiða þá eins og sést ef til vill best á harðjöxlunum tveimur sem nú sitja í stólum forseta lýðveldisins og forstjóra VÍS.

Heimildir:
Gísli Marteinn Baldursson, Ólafur Teitur Guðnason. Bók aldarinnar.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson. Íslenskar tilvitnanir.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson. Sjálfstæðisflokkurinn í 60 ár.
Helgi Skúli Kjartansson. Ísland á 20. öld.
Þórarinn Þórarinsson. Sókn og sigrar - Saga Framsóknarflokksins 1916-1937.

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Steve-O skemmtir fólki með því að reyna að vinna sér tjón með öllu móti í Jackass. Hann er fyrrum sirkustrúður og óttast það ekki að starfið verði honum að aldurtila enda er lífstíll hans víst enn hættulegri.

(Þetta er sjálfsagt erfiðasta viðtal sem ég hef tekið og í raun bendir ekkert til þess að ég hafi skilið Steve-O, hvað þá að hann hafi skilið mig.)

"Þú veist hvernig þetta er. Fólk snýr sér alltaf við þegar það verða slys", sagði Steve-O, einn forsprakki Jackass gengisins, þegar Fréttablaðið bað hann um að skýra vinsældir uppátækja hópsins sem felast aðallega í því að stofna sjálfum sér í hættu með alls konar fíflagangi.
"Ég er samt ekkert að reyna að slasa mig og reyni alltaf að undirbúa mig skynsamlega. Það verður samt auðvitað að vera einhver áhætta, annars tekur því ekki að taka þetta upp."
Það liggur beint við í framhaldi af þessu að spyrja Steve-O hvort hann eigi ekki eftir að drepa sjálfan sig eða aðra þar sem það liggur í hlutarins eðli að þeir hljóti að verða að halda ferskleikanum með því að taka alltaf stærri sénsa. "Ég drep þá í mesta lagi sjálfan mig þar sem ég reyni aldrei að meiða aðra. Annars hef ég engar áhyggjur af því að vinnan drepi mig, ætli það verði ekki frekar lífsstíllinn."
Steve-O er væntanlegur til landsins í apríl og ætlar að vera með tvær sýningar að hætti Jackass í Háskólabíói. En veit hann eitthvað um Ísland?
"Ekki mikið og áður en ég frétti af því að við ættum að koma hingað vissi ég ekki neitt. Ég hef svo frétt það að á Íslandi sé fullt af fallegum konum og dópi, þannig að mér líst mjög vel á þetta. Ég veit líka að það er mikið af fossum á Íslandi og mig langar til að prufa að fara niður einn slíkan í tunnu, svona eins og Houdini. Ég veit ekki hvort ég næ því en mun örugglega reyna."
Steve segir það öðruvísi upplifun að sjá Jackass á sviði en í sjónvarpi eða bíó. "Fólk fær að kynnast okkur betur og við náum persónulegra sambandi við
áhorfendur."
Steve var ásamt genginu í Dublin nýlega og þar ætlaði allt um koll að keyra. "Ég held að þetta hafi verið mjög flott hjá okkur, annars var ég svo fullur að ég man eiginlega ekki neitt. Sýningarnar verða alltaf betri eftir því sem við erum drukknari á sviðinu." Steve segist meira og minna hafa stundað þessa iðju sína allt sitt líf og hafi verið löngu byrjaður áður en hann öðlaðist heimsfrægð fyrir þetta.
"Ég er auðvitað fífl og hef verið það allt mitt líf. Einu munurinn núna er sá að ég er orðinn atvinnufífl og fæ borgað fyrir þetta."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Haraldur Páll Sigurðsson var 21 árs þegar hann ákvað að halda á vit ævintýranna og gerast hermaður. Hann barðist í Ródesíu um árabil og gekk meðal annars til liðs við hina frægu sérsveit SAS. Hann segir allar hugmyndir um íslenskan her vera út í hött ekki síst þar sem Íslendingar séu of agalausir til að geta gengt herskyldu.

"Ég var 21 árs þegar ég fór frá Íslandi árið 1972, staðráðinn í því að gerast hermaður", segir Haraldur Páll Sigurðsson sem gegndi herþjónustu í áratug í Zimbabwe sem þá hét Ródesía. "Mig langaði að gera eitthvað öðruvísi og þetta var spennandi.
Ég er nú búinn að segja þessa sögu hundrað sinnum en þegar ég hafði lokið kokka- og þjónanámi hér heima langaði mig að fara og skoða heiminn. Ég byrjaði í London og þar skrifaði ég niður nöfn þriggja landa, Ródesíu, Ástralíu og Kanada, á jafn marga miða. Svo dró ég bara og þannig endaði ég í Ródesíu. Þetta gerðist auðvitað ekkert einn, tveir og þrír. Ég kynntist strákum þarna, fór svo í grunnþjálfun og var boðið í foringjaskóla. Þaðan útskrifaðist ég "liutenant" með tilheyrandi borða á öxlunum. Svo lá leiðin í herinn sem var kallaður RAR."

Sá sigrar sem þorir

Haraldur var í RAR í fjögur ár og lenti í alls kyns hremmingum. "Það var svona upp úr 1974 sem alls konar læti byrjuðu þarna. Við vorum aðallega við Viktoríufossa en þar voru skæruliðar, undir stjórn Mugabes, sem ræður þarna í dag, að skjóta á túrista og við vorum fengnir til að hafa eftirlit með því. Við vorum við bakka fljótsins sem skilur að Zimbabwe og Zambíu og fórum margar ferðir inn í Zambíu til að reyna að uppræta þetta. Ástandið stigmagnaðist svo og tveimur til þremur árum seinna voru skæruliðarnir byrjaðir að ráðast á bændabýli."
Haraldur var færður til undir lok ferilsins og gekk til liðs við hina rómuðu sérsveit breska hersins sem kennd er við SAS. "Þetta kom þannig til að ég fór á sjúkraliðanámskeið innan hersins og í kjölfarið var ég sendur yfir til SAS og var þar í fjóra mánuði eða þar til yfir lauk árið 1980."
SAS sveitin er alla jafna talin til bestu sérsveita í heimi. Einkunarorð hennar eru Who dares wins, eða Sá sigrar sem þorir og Haraldi þótti það vitaskuld mikil upphefð að ganga í raðir þeirra manna sem bera Excalibur, sverð Arthúrs konungs, í skjaldarmerki sínu.
"Ég var rosalega montinn að því að komast þarna inn og fá húfuna og þessi merki. Hvað á maður að segja um SAS? Villimennska bara. Menn hafa þessar hugmyndir um einhverja Rambóa en það er ekki rétt. Þetta voru ósköp venjulegir gaurar. Andskoti vel þjálfaðir, auðvitað, og fjandanum betri. Maður gat alveg treyst á þá. Þetta er sérvalinn mannskapur og allt sem þeir gera er gert með mikilli leynd."
Haraldur lenti þó ekki í miklum átökum með SAS. "Það fannst pólitísk lausn á ástandinu og þeir svörtu tóku yfir. Þetta fór allt friðsamlega fram þó það væru þarna menn, bæði innan SAS og hersins, sem sögðu að þetta væri bölvaður óþverri þar sem við gætum auðveldlega tekið landið."

Vinir í stríði og friði

Félagar Haraldar í RAR voru úr öllum áttum. "Þetta voru mest Suður-Afríkumenn og strákar fæddir í Ródesíu en þarna voru líka Bretar, Írar, Ástralir, Nýsjálendingar og Ameríkanar. Þeir voru margir hverjir ansi villtir og sumir á kafi í dópi."
Haraldur missti góða félaga og vini í átökum. "Mannfallið var samt tiltölulega lítið hjá okkur. Ætli þetta hafi ekki verið svona 2 á móti 10 sem við misstum. Ég er sjálfur með ör á höfðinu en ég lenti í flugslysi. Svo fékk ég sprengjubrot í bakið og var nær dauður úr malaríu einu sinni, þannig að það gekk á ýmsu."
Haraldur hefur verið búsettur á Íslandi frá því hann sneri aftur úr hermennskunni en heldur enn sambandi við gömlu félagana. "Ég hef farið nokkrum sinnum þarna niður eftir og heimsótt vini og kunningja. Við höldum alltaf sambandi enda myndast traust vináttubönd á milli hermanna sem eru í víglínunni frá degi til dags. Þetta er ofsalega sterkt samband. Þú átt líf hans og hann þitt. Þetta er alveg sérstök tilfinning. Ég þori að vísu ekki lengur til Zimbawe. Það er ekki óhætt en ég fer stundum til Suður-Afríku. Það er alltaf gaman að koma til Afríku og sá sem fer þangað einu sinni hann gleymir því aldrei."

Þá blossaði hatrið upp

Haraldur stofnaði ekki fjölskyldu í Ródesíu en útilokar þó ekki að af því hefði orðið ef örlögin hefðu ekki gripið grimmilega í taumana. "Það er nú hálfgerð sorgarsaga en ég átti þarna unnustu, Suður-Afríska stúlku, sem ég var að því kominn að giftast. Þessir skæruliðar voru alltaf að skjóta niður farþegaflugvélar og hún fórst með einni af þessum vélum. Þá kom hatrið upp í mér og eftir það var mér nákvæmlega sama hvort ég dræpist eða ekki og hugsaði bara um það að drepa eins marga og ég gæti. Slíkt var hatrið en þetta stóð yfir í marga mánuði."
Haraldur kom heim til Íslands slippur og snauður og sár á sál og líkama árið 1981. "Ástandið var þannig þegar ég kom heim að það var allt fryst og bankakerfið í landinu var lamað. Maður gat ekki komið grænum eyri úr landi, síst af öllum við sem vorum í SAS en við vorum hataðir og réttdræpir. Ég átti þó fjandi góðan sjóð í banka í Bretlandi og ég fékk hann svo færðan yfir til Íslands nokkuð mörgum árum síðar og á honum lifi ég í dag."
Haraldur segist oft hafa óttast um líf sitt í Ródesíu. "Maður var oft skíthræddur. Hvernig heldurðu að það sé að keyra í niðamyrkri yfir jarðsprengju? Draslið þeytist allt í loft upp og svo er verið að skjóta á mann í leiðinni. Líkaminn er nú bara einhvern veginn þannig gerður að adrenalínið fer alveg á fullt við svona aðstæður og eina hugsunin sem kemst að er að bjarga sér."
Nokkrir geitungar sveima í kringum gamla hermanninn á meðan á viðtalinu stendur en hann kippir sér ekki upp við slíkt. "Maður var nú fljótur að venjast þessum pöddum þarna úti. Ég var bara hræddur við kóngulærnar en það er ekki beint geðslegt þegar þær eru orðnar svo stórar að maður heyrir fótatakið í þeim."

Höfuðlaus her

Haraldur segir allar hugmyndir um íslenskan her vera út í hött og segir reynslu sína segja sér að íslenskur her yrði byggður á sandi. "Við getum ekki haldið úti her. Mér skilst á umræðunni að það eigi að fara að blanda lögreglunni í þetta en lögregla og her er tvennt ólíkt. Þetta á enga samleið. Við skulum líka athuga hvað þetta kostar. Ef við tökum 20 000 manna her, sem er kannski lágmark. Við þurfum að vopna þennan her og þá er ég ekki bara að tala um einhverjar skammbyssur. Þessi her þyrfti þyrlu, brynvagna og alls konar annan búnað sem fylgir her ef hann á að teljast virkur. Þetta myndi kosta svona um 50 milljarða. Það eru bara draumórar að ætla sér að gera þetta. Er íslenska þjóðin tilbúin til þess að eyða 20 milljörðum á ári í her?
Þetta yrði svona skátasveit eins og belgíski herinn og það yrði aldrei hægt að kalla hann her með réttu. Svona lítil þjóð hefur líka ekkert að gera með það að halda úti her. Það hefur ekkert upp á sig og gerir ekki nokkurn skapaðan hlut."
Haraldur segir þó fleira en efnahagslegar forsendur koma í veg fyrir stofnun íslensks hers. "Í dag er enginn maður hérna sem getur þjálfað her á Íslandi. Ég gæti það kannski en ég er orðinn of gamall. Þetta er bara vitleysa vegna þess að Íslendingar eru að upplagi gjörsamlega agalausir og ég sé ekki nokkurn mann þjálfa íslenskan her með þessu agalausa liði."
Haraldur segist aðspurður ekki telja agaleysi þjóðarinnar tilkomið vegna þess að landið hafi aldrei haft her og eigi því ekki þessa hefð. "Kannski, og þó? Ég efast um það við erum bara svona og Björn Bjarnason er alveg á villigötum með hugmyndir sínar um íslenskan her."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Dorrit Moussaieff er fimmta konan sem gerist húsfreyja á Bessastöðum. Hún er veraldarvön heimskona sem hefur heillað Íslendinga með áhuga sínum á landinu og veruleika sem er býsna fjarlægur þeim heimi sem hún hefur lifað og hrærst í.

Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, og heitkona hans Dorrit Moussaieff boðuðu til blaðamannafundar á Bessastöðum fimmtudaginn 25. maí árið 2000 og greindu frá því að þau hefðu ákveðið að heitbindast. Þau settu ekki upp hringa af þessu tilefni og forsetinn sagði þau ekki hafa ákveðið giftingardaginn en útilokaði ekki að þau myndu ganga í hnapphelduna síðar á árinu.
Ólafur Ragnar hafði áður upplýst þjóðina um samband sitt við Dorrit og bað landsmenn um að veita þeim "tilfinningalegt svigrúm" til þess að þróa sambandið. Þjóðin leyfði Ólafi og Dorrit að rækta ástina í friði og tók fréttunum af trúlofuninni almennt vel enda var Dorrit þegar byrjuð að taka þátt í opinberu starfi forsetans og því þótti eðlilegt að staða hennar á Bessastöðum yrði skilgreind betur. Bið Íslendinga eftir forsetabrúðkaupinu varð svo öllu lengri en vonir stóðu til og við og við gerði óþolinmæði vart við sig í opinberri umræðu. Hjónaleysin gerðu sér svo lítið fyrir og voru gefin saman af sýslumanninum í Hafnarfirði í Bessastaðastofu á sextugsafmælisdegi forsetans fyrr í þessum mánuði.

Heillandi heimskona

Brúðkaupsfréttin kom þjóðinni, og ekki síst fjölmiðlum, algerlega í opna skjöldu enda hafði forsetinn gert lítið úr meintum brúðkaupshugleiðingum þeirra í sjónvarpsviðtali nokkrum klukkustundum áður en þau Dorrit gengu frá ráðhagnum á Bessastöðum. Einhverjir höfðu bundið vonir við það að parið myndi blása til risabrúðkaups að viðstöddum erlendum þjóðhöfðingjum og fyrirfólki en ákvörðun þeirra um látlaust brúðkaup virðist þó almennt hafa mælst vel fyrir og Íslendingar hafa tekið forsetafrúni opnum örmum enda hefur hún heillað fólk með fágaðri og framkomu og einlægum áhuga á landi og þjóð.
Frammistaða hennar í sjónvarpsviðtali eftir giftinguna er gott dæmi um þetta en þá talaði hún til þjóðarinnar á íslensku sem var síður en svo ekki til þess að draga úr hrifningunni.
"Hún heillaði alla upp úr skónum með því að svara á íslensku", segir einn viðmælenda Fréttablaðsins sem hefur fylgst með sambandi Dorritar og forsetans allt frá því hann kynnti hana fyrst til sögunnar. "Hún hefur hrifist af Íslandi þrátt fyrir allt glysið og glauminn úti í heimi og er þroskuð kona sem bersýnilega elskar forsetann."
Elsa Þorkelsdóttir, lögfræðingur, ber Dorrit einnig afskaplega vel söguna: "Ég hef kynnst Dorrit ágætlega og hún er mjög aðlaðandi. Hún er kona með skoðanir og hún fylgist mjög vel með þannig að í mínum huga er hún fyrst og fremst afskaplega áhugaverð manneskja".
"Ég þekki hana lítillega", segir Svava Johansen, kaupmaður í Sautján, um Dorrit. "Það er voða bjart yfir henni og hún er hin skemmtilegasta kona, bæði glaðleg og alþýðleg. Hún er mjög áhugasöm um landið okkar og það er gaman að sjá hversu fljót hún var að læra málið."
Svava segir Dorrit fylgjast vel með straumum og stefnum í tískuheiminum og hún fylgist jafnframt vel með því sem íslenskir fatahönnuðir eru að gera. "Hún hefur sýnt hönnun hérna mikinn áhuga og við höfum farið einn rúnt niður Laugaveginn þar sem hún hafði mikinn áhuga á að sjá hvað íslenskir hönnuðir eru að gera. Ég er nú ekki endilega að segja að hún sé að fara að framkvæma neitt en hún hefur næmt auga fyrir því sem við gætum flutt út oghún hefur skoðað útflutningsmöguleika okkar enda er hún kona með bissnissvit. Hún er einfaldlega heillandi kona."

Ást við aðra sýn

Ólafur Ragnar er annar eiginmaður Dorritar en hún gifti sig fyrst þegar hún var tvítug en því hjónabandi lauk tíu árum síðar. Hún hitti Ólaf Ragnar fyrst í hádegisverðarboði hjá vinkonu sinni í London. Þar spjölluðu þau um Ísland og Ólafur hvatti hana, sem blaðamann, til þess að skrifa um landið og tókst með frásögnum sínum að kveikja áhuga hennar á landi og þjóð.
Dorrit sagði í Morgunblaðsviðtali við Kristínu Mörju Baldursdóttur í byrjun þessa árs að hún teldi að ekki hefði verið um ást við fyrstu sýn að ræða hjá henni og Ólafi og bætti því svo við að líklega mætti í þessu sambandi tala um ást við aðra sýn en þau hittust næst hálfu ári síðar á tónleikum og lögðu þá grunninn að góðum kunningsskap sem þróaðist út í ástarsamband og að lokum hjónaband.
Íslendingar eru þekktir fyrir margt annað en að hafa áhyggjur af því að fólk búi í óvígðri sambúð en þrátt fyrir heyrðust af og til hneykslunarraddir sem töldu óviðunnandi að forsetinn gengi ekki að eiga heitmey sína. Dorrit sló nokkuð á þessar kröfur í viðtali við breska dagblaðið Daily Mail þann 10. júlí 2001. Þar sagðist hún ekki ætla að giftast Ólafi Ragnari fyrr en hún hefði náð góðum tökum á íslensku og lét það fylgja sögunni að tungumálið væri það erfiðasta í heimi. Hún áréttaði þetta svo í fyrrnefndu Morgunblaðsviðtali og gat þess að það gæti þess vegna tekið sig 30 ár til viðbótar að læra íslensku. Tungumálið vafðist þó ekki meir en svo fyrir Dorrit að tæpum tveimur árum eftir að hún spjallaði við blaðamann Daily Mail er hún orðin forsetafrú.

Hlutverk sem hún getur mótað sjálf

Dorrit sinnir viðskiptum sínum frá skrifstofu sinni í London og er því töluvert á faraldsfæti en hefur þó engu að síður gefið sér tíma til þess að taka þátt í fjöldamörgum heimsóknum og móttökum á vegum forsetaembættisins. Stefán Lárus Stefánsson, forsetaritari, segir að hlutverk maka forsetans sé ekki í mjög föstum skorðum og það sé því í raun í höndum forsetans og maka hans að meta hvernig hlutverkið er útfært.
"Það hafa vissulega ákveðnar venjur skapast og starf forsetafrúarinnar mun væntanlega þróast innan þess ramma sem þær hefðir kveða á um, með mismunandi áherslum eftir því í hvaða embættiserindum hún fylgir forsetanum. Þetta hefur verið nokkuð misjafnt hjá forsetafrúm í gegnum tíðina og mun væntanlega þróast áfram með hliðsjón af vilja forsetahjónanna og vilja þjóðarinnar."

Unglingur í London

Dorrit Moussaieff fæddist árið 1950 og ólst upp í Jerúsalem. Faðir hennar Shlomo Moussaieff er einnig fæddur í Jerúsalem og þau geta rakið ættir sínar allt aftur til ársins 1260 en þá bjuggu forfeður þeirra í Cordoba á Spáni og tilheyrði fjölmennasta gyðingasamfélagi borgarinnar.
Ættingjar hennar hröktust síðar frá Spáni og komu víða við en fjölskyldan hafði sérhæft sig í því að versla með perlur og demanta. Faðir Dorritar er umsvifamikill demantakaupmaður og Daily Mail metur eignir fjölskyldunnar á um það bil 120 milljónir punda eða í kringum 18 milljarða íslenskra króna.
Móðir Dorritar er frá Vínarborg og á einnig ættir að rekja til Prag, þannig að foreldrar hennar koma úr ólíkum áttum rétt eins og Dorrit og Ólafur Ragnar.
Dorrit flutti til London ásamt fjölskyldu sinni þegar hún var unglingur og þar byrjaði hún að versla með demanta hjá fjölskyldufyrirtækinu. Skemmtanalíf borgarinnar heillaði Dorrit og þegar hún var 16 ára fór hún að heiman. Hún lýsti þeirri ákvörðun í fyrrnefndu Morgunblaðsviðtali: "Þegar ég var sextán ára samdi mér illa við móður mína. Hún vildi ekki að ég væri úti eftir klukkan tólf á kvöldin sem mér þótti afar óréttlátt því fjörið í "Lundúnarsveiflunni" byrjaði aldrei fyrr en eftir miðnætti. Svo ég fór að heiman." Dorrit vann meðal annars fyrir sér í fataverslun þegar hún þurfti að standa á eigin fótum en hellti sér svo út í nám og lagði meðal annars stund á listfræði og innanhússarkitektúr. Hún starfaði um árabil sem innanhússhönnuður og gat sér gott orð sem slíkur. Þá byrjaði hún einnig að skrifa í lausamennsku fyrir tímaritið Tatler og hóf aftur störf sem skartgripasali hjá fjölskyldufyrirtækinu og er vel þekktur skartgripasali og hönnuður.
Dorrit hefur talað opinskátt um glímu sína við lesblindu sem háði henni í námi framan af. Lesblindan hefur þó ekki aftrað henni í tungumálanámi en hún talar þýsku, ensku, hebresku og frönsku og kann einnig nokkuð fyrir sér í arabísku og eins og alþjóð veit hefur hún náð ágætis tökum á íslensku. Það er því óhætt að segja að forsetafrú íslensku þjóðarinnar sé veraldarvanur heimsborgari og að ekkert bendi til annars en að hún muni blómstra í þessu nýja hlutverki sem hún getur að einhverju leyti mótað eftir eigin höfði.

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Steingrímur Hermannsson var forsætisráðherra Íslands í samtals sjö ár. Þegar hann yfirgaf stjórnarráðið árið 1991 tók Davíð Oddsson við og hefur setið þar síðan. Steingrímur er á kafi í félagsmálum og finnur ekki fyrir neinum fiðringi eða fortíðarþrá nú þegar kosningabaráttan er að ná hámarki. Hann telur tímabært að skipta um ríkisstjórn og undrast það hversu neikvæðir menn eru í garð þriggja flokka stjórnar.

"Ég hef ekki haft afskipti af stjórnmálum síðan 1994, þegar ég fór í Seðlabankann, enda eru það óskrifuð lög að seðlabankastjórar séu ekki í slíku. Ég hef þó fylgst vel með þjóðmálum og hef mínar skoðanir. Mér þykja stjórnmálaflokkarnir hafa breyst ansi mikið á síðustu árum. Tímarnir hafa breyst og flokkarnir breytast auðvitað með, en ég hef mínar efasemdir um sumar hinar nýju áherslur. Ég dróst að Framsóknarflokknum í gamla daga því mér þótti hann boða skynsamlega blöndu af frelsi einstaklingsins til athafna annars vegar og hins vegar velferð með jafnræði á sem flestum sviðum, meðal annars í heilbrigðis- og menntamálum."

Frelsið og græðgin

"Mér þykir hafa dregið ansi mikið úr áherslunni á jafnræði og gott velferðarkerfi, ekki aðeins hjá Framsóknarflokknum heldur öllum flokkum. Frjálshyggjan hefur tröllriðið þjóðfélaginu. Mér verður í þessu sambandi oft hugsað til orða Ólafs Björnssonar, prófessors. Hann sagði í þingræðu 1971 að frelsi megi aldrei verða svo mikið að verstu eiginleikar mannsins, eigingirnd og græðgi, fái að leika lausum taumi."
Steingrímur segist ekki finna fyrir sérstökum fiðringi nú þegar kosningabaráttan er að ná hámarki og hann saknar þess ekki að vera í eldlínunni. "Ég hef nóg fyrir stafni og þarf ekki að kvarta. Ég nenni ekki einu sinni að hlusta á allar þessar stjórnmálaumræður, nema endrum og eins.
Ég er undrandi á þessari miklu áherslu og yfirboðum í skattalækkunum. Það eru langir biðlistar eftir bæklunaraðgerðum, leguplássi fyrir langlegusjúklinga, heyrnartækjum fyrir aldraða og svo mætti lengi telja. Væri ekki nær að stoppa fyrst í götin. Síðan mætti lækka skatta, ef einhver afgangur verður, og þó sérstaklega gera skattkerfið réttlátara? Er fólk virkilega svona ginkeypt fyrir skattalækkunum?"
Steingrímur bætir því við að sér þyki stjórnmálaflokkarnir vera orðnir býsna áþekkir. "Mér sýnist munurinn á flokkunum, því miður, vera orðinn frekar lítill. Vinstri grænir eru að vísu nokkuð sér á báti, en það virðist ekki mikið skilja hina flokkana að. Sjálfstæðisflokkurinn hefur leynt og ljóst rutt frjálshyggjunni braut og með, að því er virðist, þegjandi samþykki sinna samstarfsflokka, orðið
mikið ágengt, sem sést á mikilli auðsöfnun einstaklinga og fyrirtækja. Að ég tali nú ekki um gegndarlaust brask við að ná undir sig sem flestum fyrirtækjum. Frelsið er orðið það mikið að græðgin gengur laus. Hitt er svo annað mál að mér finnst margt mjög gott í íslensku þjóðfélagi og ég trúi því enn að skapa megi hér á landi fyrirmyndarþjóðfélag en þá þurfum við líka að fara að stíga á bremsurnar.

Virkjað í sátt við náttúruna

Umhverfismál eru Steingrími ofarlega í huga og hann hefur sinnt þeim og fleiri áhugamálum sínum, bæði nýjum og gömlum, betur eftir að hann hætti sem seðlabankastjóri. Hann segist vart hafa tölu á stjórnum allra þeirra félaga sem hann á sæti í. Hann er meðal annars virkur innan Hollvinasamtaka Háskólans og situr í stjórn Hjartverndar og Landsverndar.
"Ég er líka formaður lítillar stofnunar í Bandaríkjunum, The Millenium Institute. sem hefur þróað mjög fullkominn hugbúnað til að meta langtímaþróun landa á mjög breiðum grundvelli með sjálfbæra þróun að markmiði. Þá er ég formaður Surtseyjarfélagsins, er í stjórn sjóðs Leifs Eiríkssonar og Heimssýnar, andstæðinga aðildar Íslands að Evrópusambandinu, og hef verið að aðstoða við útgáfu mjög vandaðra bóka um hin ýmsu lönd heims.
Skógrækt stunda ég af kappi í Borgarfirðinum. Áhugann á náttúruvernd fékk ég meðal annars frá Eysteini Jónssyni og föðurmínum sem var mikill skógræktarmaður. Umhverfið er okkur mjög mikilvægt.
Þegar maður ferðast erlendis í miklu þéttbýli gerir maður sér grein fyrir því hversu dýrmætt það er að eiga ósnortin landssvæði. Ég er til dæmis ekki nema 5 mínútur að heiman upp í Heiðmörk þar sem ég get notið náttúrunnar og kyrrðarinnar. Þá eru góðir golfvellir víða í grennd við þéttbýlisstaði.
Þetta er munaður sem er víða óhugsandi eða fólk þarf að ferðast langar leiðir til að njóta slíkra unaðssemda. Ég er þó ekki á móti virkjunum og hef alltaf verið á þeirri skoðun að við eigum að nýta orkuna í fallvötnunum en allar slíkar framkvæmdir verða að vera í sem mestri sátt við umhverfið.
Þegar ég kom heim úr verkfræðinámi í Bandaríkjunum var ég mjög áfram um
stóriðju og vildi virkja allt en hef sem betur fer þroskast og er fyrir löngu búinn að skipta um skoðum."

Lúxus að spila golf

Steingrímur byrjaði fyrir sex eða sjö árum að leggja stund á golf af kappi. "Þegar ég kom heim frá námi í Bandaríkjunum 1952 starfaði ég við Áburðarverksmiðjuna. Þar var bandarískur verkfræðingur, VanNess, sem var mikill golfari. Hann dró mig út á þennan eina golfvoll, sem hér var þá. Ég keypti mér meira að segja hálft golfsett. VanNess var býsna góður og sló langt en ég sló stundum lengra en ekki jafn markvisst, meira hingað og þangað út um móa.
Ég komst að því þá að það væri ekki fyrir mig að elta hvíta kúlu út um hvippinn og hvappinn og ég lagði golfið á hilluna og byrjaði ekki aftur fyrr en 1996. Ég hafði fengið golfsett í 60 ára afmælisgjöf og það beið mín. Konan mín byrjaði á undan mér og dró mig út í þetta og ég sé ekki eftir því. Það er stórkostlegur lúxus að geta spilað golf nánast alla daga og það er gaman að sjá hversu mikið af ungu fólki er farið að stunda þetta. Golfið krefst þess samt eiginlega að hjón stundi það bæði. Þetta er svo tímafrek íþrótt."
Steingrímur hefur alla tíð stundað íþróttir og hefur haldið sér í góðu líkamlegu formi og hefur meðal annars gaman af því að renna sér á skíðum. Hann lenti í hremmingum við þá iðju í Sviss fyrir nokkrum dögum.
"Ég fór fram af hengju í blindbil og meiddist á öxl. Ég er nýkominn úr aðgerð og allt fór þetta betur en læknarnir óttuðust. Sumir segja, að ég eigi ekki að stunda skíði á áttræðisaldri en það mun ég samt gera svo lengi sem ég stend í lappirnar. Meiðslin gera það hins vegar af verkum að ég verð líklega frá golfinu í einn og hálfan mánuð eða svo og það finnst mér auðvitað mjög slæmt."
Steingrímur var mikill laxveiðimaður og segir það hafi talist lélegt sumar ef hann komst ekki í lax samanlagt eins og einn mánuð á sumri. "Nú hef ég ekkert veitt í tvö sumur og það hefði nú talist til tíðinda hér áður fyrr."
Steingrímur er einnig liðtækur í trésmíði, eins og alþjóð veit, og er drjúgan tíma í smíðaverkstæði sínu í kjallaranum. "Núna er ég að gera þiljur úr trjám sem ég hef grisjað úr skóginum í Borgarfirði sem ég erfði eftir föður minn. Þetta verður eflaust dýrara en ef ég keypti þetta í Byko eða Húsasmiðjunni en það eru auðvitað mikið fallegri og betri þiljur sem maður gerir úr eigin skógi."
Forsætisráðherrann og seðlabankastjórinn fyrrverandi hefur því meira en nóg fyrir stafni og lætur sér ekki leiðast. "Ég held að það vitlausasta sem eldra fólk getur gert sé að koðna niður fyrir framan sjónvarpið. Sjónvarpið getur verið gott, svo langt sem það nær, en ég er á þeirri skoðun að líkamleg áreynsla sé mönnum nauðsynleg svo lengi sem þeir lifa."

Óþarfi að mála skrattann á vegginn

Steingrímur var forsætisráðherra Íslands á árunum 1983 til 1987 og 1988 til 1991 og gefur ekki mikið fyrir gagnrýni á stjórnir sínar fyrir svokallað sjóðasukk.
"Sjálfstðismenn hafa verið að hneykslast á okkur fyrir sjóðina og kallað þá sukk. Það er alrangt. Þjóðin var að brjótast til bjargálna úr sárri fátækt á þessum tíma og framkvæmdaþráin var mikil. Menn ætluðu sér vissulega stóra hluti og færðust mikið í fang en ég held að bestu meðmælin með þessum áratugum séu þau að það hefur ekki nokkur þjóð brotist til slíkra efna á jafn skömmum tíma og við Íslendingar. Þannig að þetta var ekki alvont sem var gert þó kappið hafi oft verið meira en forsjáin og deilurnar um hvernig skipta ætti kökunni væru harðar. Verstu afleiðingar þessa mikla uppgangs var verðbólgan sem máttum glíma við lengi."
Síðasta ríkisstjórn Steingríms, sem var við völd frá 1988 til 1991, var á tímabili fjögurra flokka stjórn með þátttöku Alþýðubandalags, Alþýðuflokks, Framsóknarflokks og Borgaraflokks. "Síðasta ríkisstjórnin sem ég leiddi var mjög góð og mér finnst undarlegt að menn séu núna að mála skrattann á vegginn og halda því fram að þriggja flokka stjórn sé slæmur kostur. Þetta stjórnarsamstarf var það ánægjulegasta sem ég hef tekið þátt í.
Samstarfsviljinn var mikill og menn voru glaðir til verka. Þetta kostaði hins vegar mikla yfirlegu og það reyndi mikið á forsætisráðherrann. Ég gat ekki bara setið á Þingvöllum og hugsað. Nú er ég alls ekki að segja að Davíð geri það en forsætisráðherrann varð alltaf að vera við enda kostaði það stundum nokkur átök að ná samstöðu um ýmis mál."

Njótum þjóðarsáttarinnar enn

"Ég heyrði ungan sjálfstæðismann segja það um daginn að verkalýðshreyfingin og atvinnulífið hefðu tekið völdin þegar þjóðarsáttin var gerð. Þetta segir auðvitað enginn sem þekkir til ástandsins á þessum tíma. Árið 1988 var ástandið hroðalegt og það blasti ekkert annað við en að við værum að sigla í strand. Gengisfelling var einn kosturinn sem við stóðum frammi fyrir til þess að bjarga málunum en þá hefðum við átt á hættu að fá yfir okkur nýja óðaverðbólgu með tilheyrandi átökum við verkalýðshreyfinguna. Hinn kosturinn var að reyna að ná mjúkri lendingu með því að lækka gengið smám saman og setja fjármagn í að aðstoða atvinnuvegina við að komast yfir erfiðleikana. Það voru sjóðirnir. Þetta var gert í nánu samstarfi við verkalýðshreyfinguna og atvinnuvegina. Þetta tókst og skapaði grundvöllinn fyrir þjóðarsáttinni. Eftir því sem ég veit best tapaðist sáralítið af því fjármagni sem atvinnuvegunum var lánað.
Mér finnst það einkennilegt að menn sem tóku þátt í þessu á sínum tíma þegja þunnu hljóði undir þessu tali. Það mæddi vissulega mikið á verkalýðshreyfingunni og atvinnulífinu við gerð þjóðarsáttarinnar en það er fráleitt að halda því fram að völdin hafi verið tekin af stjórninni enda hefði þetta aldrei getað orðið að veruleika ef ríkisstjórnin hefði ekki undirbúið jarðveginn.
Þjóðarsáttin var drengilegt samstarf ríkisstjórnarinnar, verkalýðshreyfingarinnar og atvinnulífsins. Þjóðarsáttin var mikið gæfuspor."

Lítur sáttur um öxl

"Þegar ég horfi til baka er ég sáttur við að hafa hætt eftir að þetta tókst. Mér hefði þó þótt eðlilegt að stjórnin hefði setið áfram eftir kosningarnar 1991 en Alþýðuflokkurinn treysti ekki Alþýðubandalaginu og Framsóknarflokknum meðal annars vegna andstöðu Alþýðubandalagsins við stóriðju og áherslumun í EES málinu. Þeir kusu því Sjálfstæðisflokkinn og það er þeirra mál."
Steingrímur segir að það hafi verið mikil viðbrigði að skipta um starfsvettvang. "Það er aldrei næði í stjórnmálunum. Það var gott að koma í Seðlabankann. Starfsliðið er mjög gott og aðstaðan öll. Ég neita því ekki að líklega var þetta þó rólegasta starfið sem ég hef tekið mér fyrir hendur enda var ástandið orðið allt annað og við þurftum til dæmis ekki að glíma við verðbólguna. Ég hef aldrei verið mikið fyrir að sitja og glápa á skrifborðið þannig að ég fór að hafa meiri afskipti af umhverfismálum og það líkaði sumum illa."
Steingrímur var forsætisráðherra samtals í sjö ár og í ríkisstjórn í þrettán ár. Hann segist ekki hafa fundið fyrir því að menn þyrftu að vera á varðbergi og eigi á hættu að spillast af völdunum en telur þó tímabært að skipta um húsbónda í stjórnarráðinu.
"Án þess að ég sé nokkuð að halla á Davíð þá held ég að það sé þjóðfélaginu hollt að fá af og til nýja strauma og aðrar áherslur. Ég tel að tímabært sé að leggja minni áherslu á frjálshyggjuna, koma böndum á græðgina og leggja meiri áherslu á velferðar- og menntamál og við þurfun að læra að sníða okkur stakk eftir vexti."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Franski rithöfundurinn Emmanuel Carrère vakti gríðarlega athygli með bók sinni Óvinurinn þar sem hann sagði átakanlega sögu manns sem myrti fjölskyldu sína eftir að blekkingarvefur sem hann hafi spunnið utan um líf
sitt í 18 ár féll saman. Carrère var gestur Bókmenntahátíðar í Reykjavík og fjallaði um verk sín og hvert hann sækir innblásturin.

"Ég var á Íslandi í tíu daga fyrir sex eða sjö árum síðan þegar ég var að vinna að grein um landið fyrir franskt tímarit. Ég var mest í Reykjavík en leigði mér bíl og keyrði aðeins um landið og fannst það alveg frábært", segir Emmanuel Carrère sem er einn fjölmargra erlendra gesta á Bókmenntahátíð í Reykjavík.
"Ég get því miður bara verið hérna í fjóra daga að þessu sinni. Ég hefði viljað vera lengur en hef ekki tíma til þess."
Carrère er þekktastur fyrir bókina L'adversaire, eða Óvinurinn, sem kom út í þýðingu Sigurðar Pálssonar á síðasta ári og var endurútgefin í kilju fyrir nokkrum dögum. Þar sótti hann efnivið sinn í blákaldan raunveruleikann og sagði sögu Jean-Claude Romand sem myrti eiginkonu sína, börn og foreldra í ársbyrjun 1993.

Hræðileg saga

Mál Romands vakti vitaskuld mikinn óhug í Frakklandi á sínum tíma og réttarhöldin yfir morðingjanum komust í heimsfréttirnar. Carrère vann að bókinni í sjö ár, skrifaðist á við Romand, fylgdist með réttarhöldunum yfir honum og hitti hann í eigin persónu.
"Það tók mig sex ár að finna mér útgangspunkt. Þetta er hræðileg saga. Viðfangsefnið var mér erfitt viðureignar og ég ákvað að hætta við þetta en vildi samt draga saman einhverja punkta úr þessari sex ára vinnu minni. Ég ákvað að skrifa ekki meira um málið sjálft heldur áhrif þess á sjálfan mig og það var þá sem ég fann réttu leiðina, þegar ég leit á þetta sem persónulega frásögn en ekki bók."
Carrère hefur ekki sent frá sér bók eftir að Óvinurinn kom út og segist ekki vera með verk í vinnslu sem stendur. "Ég hef nýlokið við kvikmyndina Retour à Kotelnitch sem ég skrifaði og leikstýrði. Hún gerist í litlum smábæ í Rússlandi og var frumsýnd í Feneyjum á dögunum og verður tekin til sýninga í Frakklandi í vetur."

Örlagaríkur laugardagsmorgun

Að morgni laugardagsins 9. janúar 1993, á sama tíma og Jean-Claude Romand var að myrða konu sína og börn, var ég með fjölskyldu minni á foreldrafundi í skólanum.

Carrère byrjar bók sína á þessari mögnuðu setningu og finnur sjálfum sér strax stað í verkinu. Hann segir setninguna hafa verið leiðarvísi sinn inn í bókina og í framhaldinu rekur hann sögu morðingjans og segir frá kynnumsínum af honum.
Carrère hefur starfað sem blaðamaður og hann segist aðspurður telja meginmuninn á starfi rithöfundarins og blaðamannsins felast í fjarlægð þeirra á viðfangsefnið. "Ég tel mig ekki hafa skrifað Óvininn sem blaðamaður og lít á hana sem skáldsögulega nálgun á blaðaefni. Rithöfundurinn verður að reyna að horfa á viðfangsefni sitt úr ákveðinni fjarlægð og taka sér góðan tíma. Blaðamaðurinn er aftur á móti með nefið ofan í viðfangsefninu og verður að vinna hratt."

Hið illa í hverjum manni

Carrère segir að þrátt fyrir náin kynni sín af Romand hafi hann ekki reynt að komast inn í hausinn á honum. "Það var nógu erfitt að finna rétta staðinn í mínum huga þó ég væri ekki að reyna að setja mig í spor Romands. Ég hef ekki trú á því að vera að krukka í kollinum á öðrum. Ég gerði mér líka fulla grein fyrir því að ég myndi ekki gera neinar stórkostlegar uppgötvanir og setti mér ekki það markmið að reyna að skilja hið óskiljanlega. Ég fann mig hins vegar knúinn til þess að segja þessa sögu. Ég hugsaði um Romand á hverjum degi öll þessi ár, um sögu hans og börnin hans sem voru á aldur við börnin mín.
Carrère segist þó vissulega hafa unnið heimildarvinnu sína eins og blaðamaður. Hann var viðstaddur réttarhöldin, ræddi við Romand, vini hans og kunningja og fór í vettvangsferðir á heimaslóðir Romands og víðar. En hvernig kom Romand Carrère fyrir sjónir?
"Hann lítur alls ekki út eins og morðingi og er alls ekki nein "Hannibal Lecter" týpa en hann er engu að síður illmenni og morðingi." Orðið Óvinurinn er notað um djöfulinn í Biblíunni en Carrère segist þó ekki líta á Romand sem djöful í mannsmynd. "Innra með okkur öllum blundar sjálfsagt afl sem kalla má djöfull og það er óvinurinn sem Romand glímdi við og sá djöfull sem ég reyndi að draga upp mynd af í bókinni.
Þeir sem þekktu Romand lýstu honum sem ljúfmenni og sjálfsagt hefur hann verið það á einhvern hátt. Hann drap ekki vegna þess að hann naut þjáningarinnar heldur vegna þess að hann óttaðist hana. Illu öflin í lífi hans voru ekki bara grimmd og blekkingar heldur ótti og tómleiki."

Harmleikirnir heilla

Óvinurinn vakti gríðarlega athygli þegar hún kom út í Frakklandi og tröllreið frönskum metsölulistum, en hvað veldur því að jafn hræðilegir atburðir og bókin fjallar um höfði svo sterk til hins almenna lesanda?
"Óvinurinn er ekki bara hryllingur þó sagan sé vissulega hræðileg og þó Romand sverji sig í ætt við aðra fjölda- og raðmorðingja þá tekur saga hans einnig á hlutum sem við þekkjum öll. Öll höfum við búið okkur til einhverja félagslega ímynd sem er frábrugðin því sem við erum í raun og veru og svo er misjafnt hversu breitt bilið er þarna á milli. Í tilfelli Romands var þetta hyldýpi en við þekkjum þetta öll og saga Romands leggur áherslu á þetta."
Carrère bendir jafnframt á að áhugi á svona málum sé síður en svo nýtilkominn. "Við þekkjum öll Makbeð og Ödipus og Romand er mannlegur eins og þeir. Þetta er sjálfsagt ekki mjög huggulegt svar en þetta er eina rétta svarið. Við eigum ekki að skammast okkar, eins og við gerum svo oft, þegar
svona mál ber á góma."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Breski leikstjórinn Ken Loach er einn virtasti kvikmyndagerðarmaður Evrópu. Mynd hans Sweet Sixteen segir frá 16 ára dreng sem berst einn gegn ofurefli til að skapa sér og móður sinni betra líf. Sjálfur er Loach þekktur fyrir að fara eigin leiðir og vill fá að vinna starf sitt í friði fyrir peningaöflum

"Þetta er saga af dreng sem reynir að bæta samband sitt við móður sína og berst meðal annars um athygli hennar við sambýlismann hennar og reynir að komast upp á milli þeirra", segir breski leikstjórinn Ken Loach um mynd sína Sweet Sixteen .
"Það sem heillaði mig við þessa sögu eru flóknu fjölskyldusamböndin í henni, til dæmis milli sonar og móður og bestu vina. Bakgrunnur sögunnar er svo atvinnuleysi og kröpp kjör Glasgowbúa en það eru fyrst og fremst djúpstæð tengslin milli persónanna."
Sweet Sixteen segir frá Liam sem býr í Glasgow. Móðir hans situr í fangelsi fyrir glæp sem sambýlismaður hennar framdi en Liam á von á því að hún losni fyrir 16 ára afmælið sitt. Hann þráir eðlilegt fjölskyldulíf en til þess að sá draumur megi rætast þarf hann að losa móður sína undan valdi sambýlismannsins sem er dópsali og afa síns sem er óttalegur ruddi. Liam ákveður því að koma sér upp húsnæði þar sem hann getur búið með móður sinni í friði fyrir skúrkunum en fjáröflunartilraunir hans eiga eftir að koma honum í klandur.

Einstefna frá Bandaríkjunum

Loach er einn virtasti kvikmyndaleikstjóri Evrópu en því er þó eins farið með hann og fleiri aðra listamenn sem fara sínar eigin leiðir að hann er ekki spámaður í eigin föðurlandi og myndir hans falla jafnan Frökkum, Ítölum og Þjóðverjum betur í geð en löndum hans. Loach lætur þess staðreynd þó ekki raska ró sinni og heldur ótrauður sínu striki. "Það er ríkari hefð fyrir fjölbreyttum kvikmyndum í þessum löndum og fólk hefur vanist því að horfa á myndir sem taka á erfiðum málum."
Loach þykir dæmigerður sjálfstæður leikstjóri og nýtur mikillar virðingar sem slíkur enda hefur hann engan áhuga á því að gera kvikmyndir fyrir dollara og eiga um leið frelsiskerðingu yfir höfði sér.
"Ég hef einu sinni gert mynd í Bandaríkjunum en það var þó ekki fyrir
ameríska kvikmyndaiðnaðinn heldur var myndin fjármögnuð í Evrópu", segir Loach um Bread and Roses sem fjallar um mexíkanskar systur sem berjast fyrir bættum kjörum þvottakvenna í Los Angeles.
"Myndin var ódýr á amerískan mælikvarða en það breytti því ekki að það var mikið mál að fjármagna hana. Við gerðum tilraunir til þess í Bandaríkjunum en þar voru menn með skoðanir á öllu og vildu til dæmis ráða því hvaða leikarar yrðu notaðir og svo framvegis. Mér fannst forvitnilegt að kvikmynda í Los Angeles og lagði áherslu á að sýna þá hlið borgarinnar sem sést sjaldan og einbeita mér að kröppum kjörum innflytjendanna. Hugmyndaleysi og skortur á
frumleika hefur verið vandamál í bandarískri kvikmyndagerð eins lengi og ég
man eftir mér. Eini áhugi Bandaríkjamanna á umheiminum, hvað kvikmyndir
varðar, felst í því að þeir vilja hagnast á okkur og dæla framleiðslu sinni yfir okkur. Það er ekki hægt að tala um neitt samstarf eða félagsskap, þetta er alger einstefna."

Vinur litla mannsins

Ken Loach er 67 ára gamall, fæddur þann 17. júní 1936 og Íslendingar hljóta því að freistast til þess að álykta að val hans á viðfangsefnum sé í einhverju samhengi við fæðingardaginn en barátta fyrir frelsi, verkföll og mótmæli ásamt ríkri smælingjasamúð eru stef sem aðdáendur leikstjórans kannast vel við úr myndum á borð við Bread and Roses, Land and Freedom og Carla's Song.
Hann gerði sína fyrstu kvikmynd, Poor Cow, árið 1967. Hann hitti svo beint í mark tveimur árum síðar með Kes en hún er í 7. sæti yfir 100 bestu bresku kvikmyndirnar að mati sérfræðinga Bresku kvikmyndastofnunninar (BFI).
Hann festi sig síðan í sessi með Gamekeeper og Looks and Smiles frá árunum 1980 og 1981 og myndir hans á tíunda áratugnum, Hidden Agenda (1990), Riff Raff (1990), Raining Stones (1993), Land and Freedom (1995) og My Name is Joe (1998), sópuðu að sér hinum ýmsu verðlaunum og tóku af allan vafa á því að hann er í hópi athyglisverðustu kvimyndagerðarmanna Evrópu.
Myndirnar Bread and Roses (2000) og The Navigators (2001) hafa haldið nafni hans á lofti undanfarið en Bread and Roses var sýnd á Íslandi á Kvikmyndahátíð í Reykjavík í nóvember árið 2001.
Sweet Sixteen hefur svo aukið hróður Loach enn frekar en hún hefur hlotið fjölda tilnefninga á alþjóðlegum kvikmyndahátíðum og keppti til dæmis um
Gullpálmann í Cannes og þar var handritshöfundurinn, Paul Laverty, verðlaunaður fyrir handrit myndarinnar. Þá hefur Sweet Sixteen fengið góðar viðtökur áhorfenda og gagnrýnenda í Bandaríkjunum.

Frá Glasgow til Nicelands
Loach kveðst hæstánægður með frammistöðu Martins Compstons í hlutverki Liams í Sweet Sixteen en hann hafði leitað lengi að manni í hlutverkið áður en hann datt niður á Compston sem var þá 17 ára og hafði nánast enga reynslu af kvikmyndaleik og hann lítur ekki á sig sem leikara heldur knattspyrnumann.
Það er þó allt útlit fyrir að leikferillinn verði ofan á hjá drengnum en hann hefur fengið mikið lof fyrir leik sinn í Sweet Sixteen og var meðal annars tilnefndur sem besti leikarinn á Evrópsku kvikmyndaverðlaununum og valinn besti nýliðinn á Brittish Independent Film Awards.
Compston er staddur á Íslandi um þessar mundir en hann fer með hlutverk í, Niceland, næstu mynd Friðriks Þórs Friðrikssonar.
Leigh segist, aðspurður, ekki hafa séð neina mynda Friðriks. "Við höfum því miður ekki fengið að sjá margar íslenskar myndir í Bretlandi en það rætist vonandi úr því en það er öruggt að ég mun sjá þessa mynd."
Leigh er á kafi í klippingum á næstu mynd sinni og telur ekki tímabært að segja of mikið frá henni. "Það er svo langt í land en handrit þessarar myndar er eftir Paul Laverty eins og Sweet Sixteen. Þessi mynd gerist líka
í Glasgow á svipuðum slóðum og Sweet Sixteen", segir Ken Loach að lokum.

BIRT Í FRÉTTABLAÐINNU

Paul Watson, forseti Sea Shepherd, ætlar að koma til landsins næsta sumar og stöðva hrefnuveiðar. Hann varð alræmdur þegar samtök hans sökktu hvalbátum í Reykjavíkurhöfn árið 1986. Hann segist til í allt ef Landhelgisgæslan þorir og segir hvalveiðar tilheyra fortíðinni en Íslendingar séu of heimskir til að skilja það.

Flaggskip okkar, Farley Mowat, er nú í grennd við Galapagoseyjar í Miðjarðarhafinu þar sem við berjumst gegn veiðiþjófnaði og hákarladrápum þannig að við komumst ekki til Íslands í bili. Ég er hins vegar búinn að ákveða að koma hingað sumarið 2004 ef Íslendingar hyggjast halda hvalveiðum
áfram", segir Paul Watson forseti náttúruverndarsamtakanna Sea Shepherd, sem varð alræmdur á Íslandi árið 1986 þegar félagar úr samtökum hans sökktu tveimur hvalveiðibátum í Reykjavíkurhöfn.

Fer fram á viðskiptabann

"Hvalveiðarnar núna brjóta í bága við alþjóðalög. Íslendingar sýna heimsbyggðinni lítilsvirðingu þegar þeir vaða svona uppi og ráðskast með auðlindir hafsins."
Watson segir samtökin þegar hafa sent bandaríska viðskiptaráðuneytinu mótmæli vegna veiðanna og hafa farið fram á að Íslendingar verði beittir efnahagsþvingunum.
"Við munum fylgjast náið með veiðunum við strendur Íslands og erum að undirbúa lögsókn vegna þeirra." Watson er vígreifur að vanda og segir að Íslendingar verði að sökkva skipi sínu hyggist þeir halda hrefnuveiðunum áfram næsta sumar. "Við stöðvuðum ólöglegar veiðar Íslendinga árið 1986 þegar við sökktum hálfum hvalveiðiflota landsins og unnum skemmdarverk á Hvalsstöðinni í Hvalfirði.
Ég hef nú aldrei skilið það almennilega hvers vegna Íslendingar kærðu okkur ekki fyrir aðgerðirnar 1986. Við viðurkenndum að hafa ráðist á skipin og ég kom til landsins árið 1988 og krafðist þess að verða lögsóttur en Íslendingar vildu ekki draga mig fyrir dómstóla enda vissu þeir að þeir voru sjálfir lögbrjótar. Málshöfðun hefði því fyrst og fremst dregið athygli að ólöglegum veiðum Íslendinga og réttharhöld yfir Sea Shepherd hefðu um leið orðið réttarhöld yfir Íslandi. Þannig að ég get ekki séð að Íslendingar geti kallað okkur glæpamenn þar sem við vorum hvorki ákærðir né dæmdir."

Ég kem aftur

"Við gerum ráð fyrir að alþjóðalögum verði framfylgt og Íslendingum verði gert að hætta veiðunum enda sér það hver heilvita maður að þessar veiðar eru ekki í vísindaskyni. Hér búa viðskiptahagsmunir að baki og Íslendingar eru bara að athuga hvort þeir komist upp með þetta áður en þeir hefja veiðarnar af fullum krafti."
Watson er ósmeykur við að snúa aftur og gera usla á Íslandi en ætlar þó að bíða átekta. "Ég lít ekki á það sem neina sérstaka hólmgöngu við Íslendinga þegar við komum næsta sumar þar sem við stöndum þá frammi fyrir heimsbyggðinni allri og vekjum athygli hennar á ólöglegu athæfi Íslendinga með aðgerðum okkar. Ef Íslendingar vilja fara í hart og eltast við okkur og skjóta á okkur þá er það hið besta mál. Þið megið jafnvel sökkva okkur. Mér er alveg sama og það væri eiginlega best. Þá fengi ég gríðarlega athygli og næg fjárframlög til að kaupa nýtt skip og halda áfram. Ég er til í hvað sem er ef íslenska Landhelgisgæslan þorir. Við fórum til Noregs árið 1994 og þá reyndu þeir að stöðva okkur, hvort sem það var norski sjóherinn eða strandgæslan. Þeir klesstu á okkur og skutu á okkur en allt kom fyrir ekki.
Við fengum mikla athygli og frábæru umfjöllun út á þetta. Ég varð fyrir svolitlum vonbrigðum með að þeir skildu ekki hafa sökkt okkur. Þeir hefðu betur gert það og það hefði verið velkomið. Þeir reyndu aftur á móti að handtaka okkur en tókst það ekki. Þetta var mjög vandræðalegt fyrir þá, að norski sjóherinn skyldi ekki geta stöðvað eitt óvopnað skip þannig að ég er óhræddur og til í allt."

Skilur ekki þrjósku Íslendinga

Watson segir að það hafi ekki komið sér neitt sérstaklega á óvart að Íslendingar hafi ákveðið að hefja hvalveiðar á ný. "Engin mannana verk koma mér lengur á óvart en ég skil samt ekki þessa þrjósku. Hvalveiðar tilheyra fortíðinni og eru óþarfar. Þetta er 19. aldar fyrirbæri en við erum komin inn í 21. öldina. Hvalir eru gáfaðar skepnur og það er ekkert sem réttlætir það að þeim sé slátrað. Ég gef líka ekkert fyrir þessi rök ykkar að hvalirnir éti frá ykkur allan fiskinn. Fiskstofnar eru að hrynja út um allt og öllu öðru en mannskepnunni er kennt um þó það sé alveg ljóst að það ástandið í sjónum er fyrst og fremst á ábyrgð mannanna. Þið eigið því ekki í neinni samkeppni við hvalinn um fiskinn ykkar. Við höfum líka margoft séð að það hefur skelfilegar afleiðingar í för með sér að fjarlægja eða fækka rándýrum á borð við hvali, seli og höfrunga úr vistkerfinu. Slíkt endar bara í upplausn en Íslendingar eru of andskoti heimskir til að skilja það að náttúran hefur séð um sig sjálf í milljónir ára og það er ekki fyrr en maðurinn fer að reyna að hafa áhrif á gang hennar og stjórna öllum hlutum sem allt hrynur."
Watson efast ekki um að Íslendingar fórni minni hagsmunum fyrir meiri með hvalveiðunum. "Það er búið að byggja upp ferðamannaiðnað í kringum hvalaskoðunarferðir. Það er gott mál og þessar ferðir skila ykkur örugglega meiri peningum en veiðarnar. Þversögnin sem er fólgin í því að ætla að sýna dýr og drepa þau er svo æpandi að fólk getur ekki sætt sig við hana. Fólk vill ekki koma og sjá dýr sem eru á leið til slátrunar", segir Paul Watson sem kveðst annars vel geta hugsað sér að stíga aftur á íslenska grund og spóka sig um, ef aðstæður væru öðruvísi. "Ég held bara því miður að þið leyfið mér ekki á stíga á land."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU