Laugardagur, 27. september 2003
Dagbækur og persónulegir annálar fortíðarinnar hafa löngum heillað sagnfræðinga, ekki síst þá sem aðhyllast einsöguna sem hefur rutt sér til rúms á undanförnum árum, en þá leitast sagnfræðingar við að rita söguna út frá persónulegri reynslu þeirra sem skráðu atburðina þegar þeir gerðust.
Íslenskir annálaritarar voru liðtækir á árunum 1400-1800 en hafa nú gengið í gegnum endurnýjun lífdaga, nefnast nú bloggarar og skrifa annála sína beint á Netið.
Bloggið hefur verið við líði allt frá árdögum Internetsins og upphaf þess má rekja til þess að nýjum tenglum var safnað saman á ákveðnum vefsíðum.
Netscape byrjaði til að mynda með What´s New tenglasafnið sitt í júní 1993 og í janúar 1994 opnaði Justin Hall Heimasíðu Justins sem varð síðar Tenglar úr Undirdjúpunum. Slashdot opnaði fréttasíðu sína fyrir nörda í september árið 1997 og í desember það ár kom Jorn Barger fram með hugtakið web log. Peter Merholz lét þau boð út ganga snemma árs 1999 að hann hygðist bera web log fram sem "wee-blog", sem var svo aftur stytt niður í blog. Pyra hleypti svo Blogger af stokkunum í ágúst 1999 sem gerði almennum netnotendum auðvelt að birta skrif sín á Netinu og bloggæðið byrjaði.
Tjáningarþörfin brýst fram á blogginu
Salvör Gissurardóttir, lektor í upplýsingatækni og tölvunotkun í námi og kennslu í Kennaraháskóla Íslands, hefur bloggað um árabil og hefur velt eðli þessa fyrirbæris heilmikið fyrir sér. Hún telur að í blogginu brjótist fram sambland af tjáningarþörf og viðleitni bloggarans til að henda reiður á lífi sínu og umhverfi, ekki síst óreiðunni á Internetinu.
"Vefannálar eru ný ritunaraðferð - það er eins og hægt sé að vera frjálsari og innilegri og láta allt vaða (alltaf hægt að breyta seinna), setja fram hugmyndir sem eru að kvikna og seinna verður unnið úr. Margir nota annála til að skrifa dagbækur á Netinu. Þessar dagbækur eru oft mjög persónulegar og andstæða við fréttabréf." Salvör segir að hér sé um nýjan miðil að ræðaog blogginu fylgi öðruvísi fréttamat.
"Það má setja þetta í samhengi við einsöguna sem segja má að sé sagnfræði nútímans. Tími hins stóra sannleika er liðinn og nú tíðkast að skoða ævisögur, skrifa út frá einstaklingnum og flétta stærri atburði inn í þá sögu. Ævisaga Jóns Sigurðssonar er dæmi um þetta."
Hvað telst fréttnæmt er því orðið einstaklingsbundið og Salvör sér ekki ástæðu til að gera lítið úr hversdagslegum bloggfærslum fólks og bendir á að þær segi kannski meira um það hvað það er sem skiptir fólk máli. "Mín vegna má fólk gera lítið úr okkur en við höldum áfram að segja söguna eins og hún birtist okkur. Bloggið þarf alls ekki að vera á neitt lægra vitsmunastigi en annað og það sem virðist kannski ómerkilegt á blogginu í fyrstu getur til dæmis breyst í mikilvæga þjóðfélagsumræðu."
Björn Bjarnason er virðulegur bloggari
Björn Bjarnason, borgarfulltrúi, er sem kunnugt er fyrsti íslenski stjórnmálamaðurinn sem tileinkaði sér nettæknina með góðum árangri og skrif hans á heimasíðu sinni www.bjorn.is hafa oft orðið fréttaefni og hann hefur blandað sér í stjórnmálaumræðuna með þeim.
"Björn Bjarnason er tvímælalaust bloggari", segir Salvör sem flokkar einnig Siv Friðleifsdóttur, umhverfisráðherra, sem bloggara. "Björn er virðulegri í skrifum sínum en almennt gerist á bloggi og hann ber þess merki að hann á rætur í hefðbundinni blaðamennsku en hefur tileinkað sér nýja tækni. Þá vísar Björn ekki mikið í aðrar síður á Netinu og tekur því ekki beint þátt í blogg orðræðunni."
Ungliðar í stjórnmálum hafa margir lagt bloggið fyrir sig. Salvör segist aðspurð ekki telja að vinstrimenn séu almennt duglegri að blogga en hægrimenn og bendir á að einstaklingshyggjan sé ríkur þáttur í eðli miðilsins.
"Hægrimenn hafa verið duglegir að tjá sig á vefritum en hafa svo margir snúið sér að blogginu, sem bendir til þess að það virki jafnvel betur. Ég held annars að ungliðar í pólitík séu líklegri til að blogga en aðrir."
Öfugsnúin athyglissýki
Bloggarar virðast almennt hafa tilhneigingu til að draga úr hátíðleika í skrifum sínum, enda er bloggið oft eitthvað sem þrífst á meðal kunningja og talmálsstílinn er því áberandi. "Þetta er hluti af tjáningarmátanum og það er tildæmis gefinn skítur í allt sem heitir góð íslenska og bloggið segir því ef til vill meira um ungt fólk á Íslandi í dag heldur en ritskoðuð umræða í fjölmiðlum. Bloggið er í eðli sínu laust við ritskoðun en það er ekki þar með sagt að það sé ekki lögð mikil vinna í þetta."
Steinunn Inga Óttarsdóttir gerði munnsöfnuð bloggara meðal annars að umræðuefni í grein sinni Bullað á "Blogginu" sem birtist í Lesbók Morgunblaðsins þan 14. september í fyrra.
"Oft eru harðar ritdeilur háðar á blogginu þar sem ekkert er heilagt og fúkyrðin ekki spöruð. Kæruleysislegt yfirbragð og mikil yfirlýsingagleði einkennir orðasennurnar enda má maður segja hvað sem er í sinni eigin dagbók og þarf ekki að standa neinum reikningsskil. En er ekki afstaðan sem tekin er bara marklaust hjal? Hvað er eintal sálarinnar að gera á Netinu?"
Steinunn Inga veltir í framhaldinu upp spurningum um hvort bloggarar séu "nördar, þröngur hópur einmana og athyglissjúks fólks með netþráhyggju?" og bendir á að öfugt við "hlédræga dagbókarritara fortíðarinnar sem skrifuðu fyrir sjálfa sig troða bloggarar sér upp á aðra netverja og beita öllum brögðum til að ná athygli."
Athyglin hefur þó orðið sumum bloggaranum ofviða og hefur orðið til þess að þeir hafa lagt upp laupana. Salvör segir það svolítið skrítið að bloggar hrökkvi í baklás ef þeir vekja athygli utan netsamfélagsins. Hún segir það þó vissulega rétt að það sé nokkur pressa á fólki þegar hægt sé að rekja slóð þess í gegnum lífið á Netinu en spyr á móti hvort það blundi ekki dálítil hégómi í okkur öllum og hvort við viljum ekki vera lesin og láta dást að okkur?
"Ég held nú að fleiri hætti þegar þeir komast að því að það er enginn að lesa þá. Stærsti lesandinn er auðvitað maður sjálfur og vænlegasta leiðin til að halda þetta út, án þess að það sé eitthvað markmið í sjálfu sér, er að skrifa fyrir sjálfan sig. Því lengur sem maður bloggar fær maður betrisýn yfir hugsanir sínar og hefur meira til að hverfa aftur til og endurmeta."
Missti vin sinn í bloggið
Rithöfundurinn Mikael Torfason gefur ekki mikið fyrir bloggmenninguna og segir hana nýjustu tilraun fólks til að gera sjálft sigog líf sitt raunverulegt. "Í dag er tilgangslaust að eiga pennavin og skrifa honum því það er ekki marktækt nema það verði hluti af þeirri heimskulegu síbylju sem rafrænar dagbækur eru."
Þetta hafði Mikael um bloggið að segja í grein sinni Blogg.is er heilagur sannleikur í júlí 2002 þar sem hann syrgði vin sinn Dr. Gunna sem ánetjaðist blogginu og fann þörf hjá sér til að "raungera sjálfan sig að hætti íslenskra nörda og eiga í opinberum samræðum á netinu. Þar verða allar hans tilfinningar raunverulegar."
Mikael hefur litla trú að lífið verði raunverulegra í rafrænni dagbók. "Alveg eins og skyr varð ekkert að meira skyri af því að það fékk viðbótina punktur is."
Allar vangaveltur um næringargildi og efnisinnihald bloggsins breyta aftur á móti engu um það að æ fleiri finna hugsunum sínum, skoðunum og tilfinningum farveg á Netinu og fá eitthvað út úr því að "bulla" á blogginu. Hvort rafrænu annálarnir verði svo aftur til staðar í framtíðinni og nýtist sagnfræðingum sem heimildir um sögu öndverðar 21. aldarinnar er allt önnur og flóknari saga.
| 1:06 |