"Þetta er saga af dreng sem reynir að bæta samband sitt við móður sína og berst meðal annars um athygli hennar við sambýlismann hennar og reynir að komast upp á milli þeirra", segir breski leikstjórinn Ken Loach um mynd sína Sweet Sixteen .
"Það sem heillaði mig við þessa sögu eru flóknu fjölskyldusamböndin í henni, til dæmis milli sonar og móður og bestu vina. Bakgrunnur sögunnar er svo atvinnuleysi og kröpp kjör Glasgowbúa en það eru fyrst og fremst djúpstæð tengslin milli persónanna."
Sweet Sixteen segir frá Liam sem býr í Glasgow. Móðir hans situr í fangelsi fyrir glæp sem sambýlismaður hennar framdi en Liam á von á því að hún losni fyrir 16 ára afmælið sitt. Hann þráir eðlilegt fjölskyldulíf en til þess að sá draumur megi rætast þarf hann að losa móður sína undan valdi sambýlismannsins sem er dópsali og afa síns sem er óttalegur ruddi. Liam ákveður því að koma sér upp húsnæði þar sem hann getur búið með móður sinni í friði fyrir skúrkunum en fjáröflunartilraunir hans eiga eftir að koma honum í klandur.

Einstefna frá Bandaríkjunum

Loach er einn virtasti kvikmyndaleikstjóri Evrópu en því er þó eins farið með hann og fleiri aðra listamenn sem fara sínar eigin leiðir að hann er ekki spámaður í eigin föðurlandi og myndir hans falla jafnan Frökkum, Ítölum og Þjóðverjum betur í geð en löndum hans. Loach lætur þess staðreynd þó ekki raska ró sinni og heldur ótrauður sínu striki. "Það er ríkari hefð fyrir fjölbreyttum kvikmyndum í þessum löndum og fólk hefur vanist því að horfa á myndir sem taka á erfiðum málum."
Loach þykir dæmigerður sjálfstæður leikstjóri og nýtur mikillar virðingar sem slíkur enda hefur hann engan áhuga á því að gera kvikmyndir fyrir dollara og eiga um leið frelsiskerðingu yfir höfði sér.
"Ég hef einu sinni gert mynd í Bandaríkjunum en það var þó ekki fyrir
ameríska kvikmyndaiðnaðinn heldur var myndin fjármögnuð í Evrópu", segir Loach um Bread and Roses sem fjallar um mexíkanskar systur sem berjast fyrir bættum kjörum þvottakvenna í Los Angeles.
"Myndin var ódýr á amerískan mælikvarða en það breytti því ekki að það var mikið mál að fjármagna hana. Við gerðum tilraunir til þess í Bandaríkjunum en þar voru menn með skoðanir á öllu og vildu til dæmis ráða því hvaða leikarar yrðu notaðir og svo framvegis. Mér fannst forvitnilegt að kvikmynda í Los Angeles og lagði áherslu á að sýna þá hlið borgarinnar sem sést sjaldan og einbeita mér að kröppum kjörum innflytjendanna. Hugmyndaleysi og skortur á
frumleika hefur verið vandamál í bandarískri kvikmyndagerð eins lengi og ég
man eftir mér. Eini áhugi Bandaríkjamanna á umheiminum, hvað kvikmyndir
varðar, felst í því að þeir vilja hagnast á okkur og dæla framleiðslu sinni yfir okkur. Það er ekki hægt að tala um neitt samstarf eða félagsskap, þetta er alger einstefna."

Vinur litla mannsins

Ken Loach er 67 ára gamall, fæddur þann 17. júní 1936 og Íslendingar hljóta því að freistast til þess að álykta að val hans á viðfangsefnum sé í einhverju samhengi við fæðingardaginn en barátta fyrir frelsi, verkföll og mótmæli ásamt ríkri smælingjasamúð eru stef sem aðdáendur leikstjórans kannast vel við úr myndum á borð við Bread and Roses, Land and Freedom og Carla's Song.
Hann gerði sína fyrstu kvikmynd, Poor Cow, árið 1967. Hann hitti svo beint í mark tveimur árum síðar með Kes en hún er í 7. sæti yfir 100 bestu bresku kvikmyndirnar að mati sérfræðinga Bresku kvikmyndastofnunninar (BFI).
Hann festi sig síðan í sessi með Gamekeeper og Looks and Smiles frá árunum 1980 og 1981 og myndir hans á tíunda áratugnum, Hidden Agenda (1990), Riff Raff (1990), Raining Stones (1993), Land and Freedom (1995) og My Name is Joe (1998), sópuðu að sér hinum ýmsu verðlaunum og tóku af allan vafa á því að hann er í hópi athyglisverðustu kvimyndagerðarmanna Evrópu.
Myndirnar Bread and Roses (2000) og The Navigators (2001) hafa haldið nafni hans á lofti undanfarið en Bread and Roses var sýnd á Íslandi á Kvikmyndahátíð í Reykjavík í nóvember árið 2001.
Sweet Sixteen hefur svo aukið hróður Loach enn frekar en hún hefur hlotið fjölda tilnefninga á alþjóðlegum kvikmyndahátíðum og keppti til dæmis um
Gullpálmann í Cannes og þar var handritshöfundurinn, Paul Laverty, verðlaunaður fyrir handrit myndarinnar. Þá hefur Sweet Sixteen fengið góðar viðtökur áhorfenda og gagnrýnenda í Bandaríkjunum.

Frá Glasgow til Nicelands
Loach kveðst hæstánægður með frammistöðu Martins Compstons í hlutverki Liams í Sweet Sixteen en hann hafði leitað lengi að manni í hlutverkið áður en hann datt niður á Compston sem var þá 17 ára og hafði nánast enga reynslu af kvikmyndaleik og hann lítur ekki á sig sem leikara heldur knattspyrnumann.
Það er þó allt útlit fyrir að leikferillinn verði ofan á hjá drengnum en hann hefur fengið mikið lof fyrir leik sinn í Sweet Sixteen og var meðal annars tilnefndur sem besti leikarinn á Evrópsku kvikmyndaverðlaununum og valinn besti nýliðinn á Brittish Independent Film Awards.
Compston er staddur á Íslandi um þessar mundir en hann fer með hlutverk í, Niceland, næstu mynd Friðriks Þórs Friðrikssonar.
Leigh segist, aðspurður, ekki hafa séð neina mynda Friðriks. "Við höfum því miður ekki fengið að sjá margar íslenskar myndir í Bretlandi en það rætist vonandi úr því en það er öruggt að ég mun sjá þessa mynd."
Leigh er á kafi í klippingum á næstu mynd sinni og telur ekki tímabært að segja of mikið frá henni. "Það er svo langt í land en handrit þessarar myndar er eftir Paul Laverty eins og Sweet Sixteen. Þessi mynd gerist líka
í Glasgow á svipuðum slóðum og Sweet Sixteen", segir Ken Loach að lokum.

BIRT Í FRÉTTABLAÐINNU