"Ég er alls ekki andlegur leiðtogi eða neitt þess háttar", segir Ksenia. "Við erum ekki með prest hérna ennþá. Presturinn kemur venjulega hingað frá Moskvu tvisvar til þrisvar á ári en þetta breytist kannski eftir að við erum búin að byggja okkur kirkju. Það fylgja því ýmis vandamál að hafa ekki alltaf prest á staðnum því það leita margir til okkar með tilfinningaleg vandamál og þurfa stuðning og sálfræðilega hjálp sem er eitthvað sem prestur getur veitt. Þetta gerir mér stundum erfitt fyrir því að ég get ekki sinnt þessum þörfum þó að ég skipuleggi starfið að nokkru leyti."

Kirkja og menningarmiðstöð

Undirbúningurinn að kirkjubyggingunni er kominn í fullan gang en söfnuðurinn hefur hingað til leigt Friðrikskapellu fyrir starfsemi sína.
"Þegar presturinn kemur fáum við afnot af kapellunni en við eigum mjög gott samstarf við Valsheimilið, eiganda kapellunnar. Friðrikskapella hentar okkur mjög vel. Hún er frekar lítil og það er ágætt. Við erum ekki enn búin að finna kirkjunni okkar stað en erum að vinna að því með borginni sem hefur reynst okkur mjög vel. Þetta hefur verið frjó samvinna og okkur hefur verið bent á marga áhugaverða staði. Við erum samt ekki enn komin á það stig að við getum sagt frá neinu í þessu sambandi."
Rétttrúnaðarkirkjan byggir á sterkri hefð og kirkjubyggingin verður því væntanlega nokkuð sérstök. "Ég held að það sé óhætt að segja að hún verði örugglega ekki eins og íslensk kirkja enda verður hún hefðbundin í þeim skilningi að hún verður hönnuð með viðmið rétttrúnaðarkirkjunnar í huga. Það er samt byrjað að hanna og reisa kirkjur sem eru nútímalegar þó þær standist kröfur hefðarinnar. Við höfum ekki tekið neina lokaákvörðun hvað útlit hennar snertir en erum búin að mynda okkur mjög ákveðnar skoðanir og munum sennilega hafa hana með norrænu yfirbragði." Ksenia bætir því við að það sé einnig mjög mikilvægt að fá pláss fyrir safnaðarheimili í eða við kirkjuna.
"Söfnuðurinn er eini opinberi félagsskapur rússneskumælandi fólks á Íslandi og stendur því fyrir alls konar menningarstarfsemi. Við höfum haldið jólaskemmtanir fyrir börnin, verið með ljóðaupplestur og fleira og þurfum að hafa húsnæði þar sem fólk getur komið saman og unnið að verkefnum sem snerta kirkjuna ekki beint."

Páskarnir viku seinna á ferðinni

"Við erum búin að starfa í eitt ár og virkir félagar eru um eitt hundrað. Og það eru alltaf fleiri að bætast í hópinn. Ég tel nú aldrei í kapellunni en hún er alltaf full við messur og það hefur komið fyrir að fólk hefur þurft að standa fyrir utan. Þetta hefur gengið mjög vel og ég er afskaplega ánægð. Það eru líka allir tilbúnir til að leggja hönd á plóginn.
Það er ekki hægt að segja annað en að þetta sé alþjóðlegur söfnuður. Við höfum fólk frá Eystrasaltslöndunum, Armeníu, Búlgaríu, mikið af Rússum og nokkurn fjölda frá Georgíu. Þá hef ég líka orðið vör við fólk frá Póllandi."
Kirkjan er svo ríkur þáttur í menningu Kseniu að hún segist ekki hafa getað hugsað sér að ala upp börnin sín án þess að þau fengju að kynnast kirkjunni þegar hún flutti hingað fyrir rúmum þremur árum. "Það er svo mikið af íkonum í kringum trúna og svo er það auðvitað tónlistin og ilmurinn. Þetta er fyrir öll skilningarvitin og er mjög merkingarþrungið. Það er erfitt að hugsa sér rússneska menningu án íkonanna."
Það er mikið um dýrðir í rétttrúnaðarkirkjunni um páskana. "Páskarnir okkar eru viku á eftir páskunum hjá ykkur. Hefðirnar eru samt ekki ólíkar í grundvallaratriðum. Við búum til sérstakan mat um páskana og erum með lituð egg og mjög háar og sérkennilegar kökur. Það mætti sennilega kalla þær skyrkökur. Þetta var svo fallegt hjá okkur í Friðrikskapellu í fyrra. Þar vorum við með þetta allt saman og allir komu með egg og kökur í kirkjuna. Páskamessan í rétttrúnaðarkirkjunni fer fram í kringum miðnættið, en næturmessan setur alveg sérstakan svip á helgihaldið - allt verður einhvernveginn svo spennandi."

Kynntust í kirkju

Ksenia á eina systur og þær bjuggu hjá móður sinni í Moskvu. Ksenia lærði innanhússarkitektúr í háskóla í Moskvu og segist hafa tekið þessa stefnu í lífinu snemma. "Amma var arkitekt og móðir mín og faðir eru listasagnfræðingar og ég var byrjuð í listaskóla þegar ég var eitthvað í kringum sjö ára gömul. Það má segja að þetta hafi aðallega verið spurning um hvort ég legði fyrir mig arkitektúr eða innanhússarkitektúrinn.
Innanhússarkitektúrinn var nýr á þessum tíma og var því mjög spennandi. Mamma hafði sérhæft sig í nútímaarkitektúr og var mjög áhugasöm um þetta og tókst að gera mig enn áhugasamari.
Ksenia kynntist manni sínum Jóni Ólafssyni í Moskvu og það vill svo skemmtilega til að þau hittust fyrst í kirkju. "Ömmubróðir minn er erkibiskup og því hátt settur innan kirkjunnar. Hann var mjög í sviðsljósinu á þessum tíma og var nátengdur Gorbatsjov og umbótaöflunuum í kringum hann. Jón starfaði þá fyrir Ríkisútvarpið og hafði falast eftir viðtali við þennan frænda minn og þegar þeir hittust var ég á staðnum."
Jón var búinn að ákveða að fara til New York í doktorsnám í heimspeki um það leyti sem þau kynntust. "Hann fór svo á undan til New York en ég fylgdi í kjölfarið."

Fyrsta messan

Ksenia og Jón eiga tvær dætur, Alexöndru sem fæddist í Moskvu 1993 og Anastasíu sem fæddist á Íslandi 1995. Það gekk mikið á þegar Alexandra kom í heiminn 2. október en um þetta leyti sauð upp úr á milli stuðningsmanna Borisar Jeltsín, forseta Rússlands, og Rutskois, varaforseta. Umsátursástand skapaðist í kringum þingið og borgarstjórnarskrifstofur Moskvu með tilheyrandi átökum. "Það gekk mjög illa að komast á spítalann enda var algert umferðaröngþveiti og allt í járnum þegar ég komst þangað voru engir læknar á staðnum en þetta blessaðist allt einhvern veginn."
Ksenia og Jón bjuggu í New York í fimm ár, þar sem hún starfaði sem innanhússarkitekt og á meðan hann lauk doktorsnáminu. Hún segist ekki hafa viljað fæða annað barn þeirra í New York. "Ég ákvað að eignast hana á Íslandi og kom hingað til þess þó að við værum ekki flutt hingað þá.
Ömmubróðir minn kom hingað til þess að skýra hana og skírnin hennar mun hafa verið fyrsta rétttrúnaðarguðsþjónustan á Íslandi."
Ksenia lætur þess jafnframt getið að rússneskumælandi fólk á Íslandi hafi þá þegar verið farið að huga að stofnun rétttrúaðarsafnaðar og hann hafi svo smám saman orðið að veruleika eftir því sem þeim fjölgaði. Ksenia unir hag sínum vel á Íslandi. "Ég er að vísu ekki mikið náttúrubarn. Ég er stórborgarstelpa og kann vel við það og er ekki mikið fyrir skíði, fjallgöngur og þess háttar en það breytir því ekki að ég nýt fegurðar landslagsins. Ég hef líka verið mjög heppin og kynnst mörgu yndislegu fólki á Íslandi. Ég fékk vinnu hjá arkitektur.is fljótlega eftir að við komum hingað og var tekið mjög vel þar. Vinnufélagar mínir hafa verið mér mjög hjálplegir en ég kunni auðvitað ekki mikla íslensku til að byrja með."

Perestroikan breytti miklu

Ksenia var að byrja í háskólanum um það leyti umbætur Gorbatsjovs, perestroikan svokallaða, var að ná hámarki. "Þetta voru mjög spennandi tímar. Ég hef alltaf búið í Moskvu þannig að maður var í miðri hringiðunni." Ksenia segir að umbótastefnan hafi vissulega haft gríðarlegar breytingar í för með sér. "Landið opnaðist auðvitað mikið og vestrænir menningarstraumar flæddu yfir það. Við amma mín fórum saman til útlanda um þetta leyti og það var fyrsta utanlandsferðin okkar beggja. Þó að amma mín væri velmetinn arkítekt í Moskvu hafði henni aldrei staðið til boða að fara til útlanda. Þannig upplifðum við nýju tímana saman í vissum skilningi."
Ksenia segir aðspurð að umskiptin hafi ekki haft veruleg áhrif á trúariðkun í fjölskyldu hennar. "Það er efitt fyrir mig að skynja breytingarnar á trúarlífinu því að fjölskylda mín var alltaf mjög trúrækin og hefur einfaldlega verið það áfram. Áður en breytingarnar urðu voru hömlur á trúarlífi vafalaust mörgum erfiðar en þar sem ég ólst upp innan kirkjunnar olli trúin mér aldrei neinum vandræðum. Við urðum þó kannski opnari eftir þetta og svo varð trúin allt í einu tískufyrirbrigði eftir perestroiku.
Þetta var miklu erfiðara hér áður fyrr. Ég er komin af prestum í marga ættliði. Afi minn var sendur í Gúlagið og fyrir þær sakir einar að hann var prestur. Hann átti þrettán börn sem enduðu á götunni þegar hald var lagt á húsið hans. Þá var
aðgangur þeirra að menntun og vinnu takmarkaður. Allt þetta breytti því þó ekki að yngsti sonur hans fetaði í fótspor hans og lærði til prests."

Allir litlu sigrarnir eru mikilvægir

Ksenia nefnir vestrænar bíómyndir og leikara til sögunnar sem gott dæmi um breytinguna sem varð á menningarástandinu í Rússlandi. "Fólk er stundum að tala um kvikmyndir og leikara og ef þetta er eitthvað fyrir perestroiku veit ég stundum ekkert um hvað það er að tala. Þetta var bara ekki hluti af okkar lífi. Ég þekki svo vel flest það sem hefur komið í kjölfarið. Þannig að þetta hafði vissulega miklar breytingar í för með sér og líklega hefði ég til dæmis aldrei kynnst Jóni ef perestroikan hefði ekki komið til.
Það voru ekki síst litlu breytingarnar sem voru mikilvægar. Þegar ég var á fyrsta ári í háskólanum var perestroikan í gangi en samt urðum við enn að læra sögu Kommúnistaflokksins sem aðalfag þó við værum að læra arkitektúr.
Þetta voru fleiri tímar á viku sem fóru í þetta. Við undum þessu illa og efndum til mótmæla og söfnuðum undirskriftum gegn þessu og þess háttar og þessu var svo hætt. Það voru svona litlir sigrar eins og þessi sem voru svo mikilvægir", segir Ksenia sem heldur páskana hátíðlega eftir rúma viku og vinnur að því að koma upp fyrstu rússnesku rétttrúnaðarkirkjunni á Íslandi.

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU