"Ég hef ekki haft afskipti af stjórnmálum síðan 1994, þegar ég fór í Seðlabankann, enda eru það óskrifuð lög að seðlabankastjórar séu ekki í slíku. Ég hef þó fylgst vel með þjóðmálum og hef mínar skoðanir. Mér þykja stjórnmálaflokkarnir hafa breyst ansi mikið á síðustu árum. Tímarnir hafa breyst og flokkarnir breytast auðvitað með, en ég hef mínar efasemdir um sumar hinar nýju áherslur. Ég dróst að Framsóknarflokknum í gamla daga því mér þótti hann boða skynsamlega blöndu af frelsi einstaklingsins til athafna annars vegar og hins vegar velferð með jafnræði á sem flestum sviðum, meðal annars í heilbrigðis- og menntamálum."

Frelsið og græðgin

"Mér þykir hafa dregið ansi mikið úr áherslunni á jafnræði og gott velferðarkerfi, ekki aðeins hjá Framsóknarflokknum heldur öllum flokkum. Frjálshyggjan hefur tröllriðið þjóðfélaginu. Mér verður í þessu sambandi oft hugsað til orða Ólafs Björnssonar, prófessors. Hann sagði í þingræðu 1971 að frelsi megi aldrei verða svo mikið að verstu eiginleikar mannsins, eigingirnd og græðgi, fái að leika lausum taumi."
Steingrímur segist ekki finna fyrir sérstökum fiðringi nú þegar kosningabaráttan er að ná hámarki og hann saknar þess ekki að vera í eldlínunni. "Ég hef nóg fyrir stafni og þarf ekki að kvarta. Ég nenni ekki einu sinni að hlusta á allar þessar stjórnmálaumræður, nema endrum og eins.
Ég er undrandi á þessari miklu áherslu og yfirboðum í skattalækkunum. Það eru langir biðlistar eftir bæklunaraðgerðum, leguplássi fyrir langlegusjúklinga, heyrnartækjum fyrir aldraða og svo mætti lengi telja. Væri ekki nær að stoppa fyrst í götin. Síðan mætti lækka skatta, ef einhver afgangur verður, og þó sérstaklega gera skattkerfið réttlátara? Er fólk virkilega svona ginkeypt fyrir skattalækkunum?"
Steingrímur bætir því við að sér þyki stjórnmálaflokkarnir vera orðnir býsna áþekkir. "Mér sýnist munurinn á flokkunum, því miður, vera orðinn frekar lítill. Vinstri grænir eru að vísu nokkuð sér á báti, en það virðist ekki mikið skilja hina flokkana að. Sjálfstæðisflokkurinn hefur leynt og ljóst rutt frjálshyggjunni braut og með, að því er virðist, þegjandi samþykki sinna samstarfsflokka, orðið
mikið ágengt, sem sést á mikilli auðsöfnun einstaklinga og fyrirtækja. Að ég tali nú ekki um gegndarlaust brask við að ná undir sig sem flestum fyrirtækjum. Frelsið er orðið það mikið að græðgin gengur laus. Hitt er svo annað mál að mér finnst margt mjög gott í íslensku þjóðfélagi og ég trúi því enn að skapa megi hér á landi fyrirmyndarþjóðfélag en þá þurfum við líka að fara að stíga á bremsurnar.

Virkjað í sátt við náttúruna

Umhverfismál eru Steingrími ofarlega í huga og hann hefur sinnt þeim og fleiri áhugamálum sínum, bæði nýjum og gömlum, betur eftir að hann hætti sem seðlabankastjóri. Hann segist vart hafa tölu á stjórnum allra þeirra félaga sem hann á sæti í. Hann er meðal annars virkur innan Hollvinasamtaka Háskólans og situr í stjórn Hjartverndar og Landsverndar.
"Ég er líka formaður lítillar stofnunar í Bandaríkjunum, The Millenium Institute. sem hefur þróað mjög fullkominn hugbúnað til að meta langtímaþróun landa á mjög breiðum grundvelli með sjálfbæra þróun að markmiði. Þá er ég formaður Surtseyjarfélagsins, er í stjórn sjóðs Leifs Eiríkssonar og Heimssýnar, andstæðinga aðildar Íslands að Evrópusambandinu, og hef verið að aðstoða við útgáfu mjög vandaðra bóka um hin ýmsu lönd heims.
Skógrækt stunda ég af kappi í Borgarfirðinum. Áhugann á náttúruvernd fékk ég meðal annars frá Eysteini Jónssyni og föðurmínum sem var mikill skógræktarmaður. Umhverfið er okkur mjög mikilvægt.
Þegar maður ferðast erlendis í miklu þéttbýli gerir maður sér grein fyrir því hversu dýrmætt það er að eiga ósnortin landssvæði. Ég er til dæmis ekki nema 5 mínútur að heiman upp í Heiðmörk þar sem ég get notið náttúrunnar og kyrrðarinnar. Þá eru góðir golfvellir víða í grennd við þéttbýlisstaði.
Þetta er munaður sem er víða óhugsandi eða fólk þarf að ferðast langar leiðir til að njóta slíkra unaðssemda. Ég er þó ekki á móti virkjunum og hef alltaf verið á þeirri skoðun að við eigum að nýta orkuna í fallvötnunum en allar slíkar framkvæmdir verða að vera í sem mestri sátt við umhverfið.
Þegar ég kom heim úr verkfræðinámi í Bandaríkjunum var ég mjög áfram um
stóriðju og vildi virkja allt en hef sem betur fer þroskast og er fyrir löngu búinn að skipta um skoðum."

Lúxus að spila golf

Steingrímur byrjaði fyrir sex eða sjö árum að leggja stund á golf af kappi. "Þegar ég kom heim frá námi í Bandaríkjunum 1952 starfaði ég við Áburðarverksmiðjuna. Þar var bandarískur verkfræðingur, VanNess, sem var mikill golfari. Hann dró mig út á þennan eina golfvoll, sem hér var þá. Ég keypti mér meira að segja hálft golfsett. VanNess var býsna góður og sló langt en ég sló stundum lengra en ekki jafn markvisst, meira hingað og þangað út um móa.
Ég komst að því þá að það væri ekki fyrir mig að elta hvíta kúlu út um hvippinn og hvappinn og ég lagði golfið á hilluna og byrjaði ekki aftur fyrr en 1996. Ég hafði fengið golfsett í 60 ára afmælisgjöf og það beið mín. Konan mín byrjaði á undan mér og dró mig út í þetta og ég sé ekki eftir því. Það er stórkostlegur lúxus að geta spilað golf nánast alla daga og það er gaman að sjá hversu mikið af ungu fólki er farið að stunda þetta. Golfið krefst þess samt eiginlega að hjón stundi það bæði. Þetta er svo tímafrek íþrótt."
Steingrímur hefur alla tíð stundað íþróttir og hefur haldið sér í góðu líkamlegu formi og hefur meðal annars gaman af því að renna sér á skíðum. Hann lenti í hremmingum við þá iðju í Sviss fyrir nokkrum dögum.
"Ég fór fram af hengju í blindbil og meiddist á öxl. Ég er nýkominn úr aðgerð og allt fór þetta betur en læknarnir óttuðust. Sumir segja, að ég eigi ekki að stunda skíði á áttræðisaldri en það mun ég samt gera svo lengi sem ég stend í lappirnar. Meiðslin gera það hins vegar af verkum að ég verð líklega frá golfinu í einn og hálfan mánuð eða svo og það finnst mér auðvitað mjög slæmt."
Steingrímur var mikill laxveiðimaður og segir það hafi talist lélegt sumar ef hann komst ekki í lax samanlagt eins og einn mánuð á sumri. "Nú hef ég ekkert veitt í tvö sumur og það hefði nú talist til tíðinda hér áður fyrr."
Steingrímur er einnig liðtækur í trésmíði, eins og alþjóð veit, og er drjúgan tíma í smíðaverkstæði sínu í kjallaranum. "Núna er ég að gera þiljur úr trjám sem ég hef grisjað úr skóginum í Borgarfirði sem ég erfði eftir föður minn. Þetta verður eflaust dýrara en ef ég keypti þetta í Byko eða Húsasmiðjunni en það eru auðvitað mikið fallegri og betri þiljur sem maður gerir úr eigin skógi."
Forsætisráðherrann og seðlabankastjórinn fyrrverandi hefur því meira en nóg fyrir stafni og lætur sér ekki leiðast. "Ég held að það vitlausasta sem eldra fólk getur gert sé að koðna niður fyrir framan sjónvarpið. Sjónvarpið getur verið gott, svo langt sem það nær, en ég er á þeirri skoðun að líkamleg áreynsla sé mönnum nauðsynleg svo lengi sem þeir lifa."

Óþarfi að mála skrattann á vegginn

Steingrímur var forsætisráðherra Íslands á árunum 1983 til 1987 og 1988 til 1991 og gefur ekki mikið fyrir gagnrýni á stjórnir sínar fyrir svokallað sjóðasukk.
"Sjálfstðismenn hafa verið að hneykslast á okkur fyrir sjóðina og kallað þá sukk. Það er alrangt. Þjóðin var að brjótast til bjargálna úr sárri fátækt á þessum tíma og framkvæmdaþráin var mikil. Menn ætluðu sér vissulega stóra hluti og færðust mikið í fang en ég held að bestu meðmælin með þessum áratugum séu þau að það hefur ekki nokkur þjóð brotist til slíkra efna á jafn skömmum tíma og við Íslendingar. Þannig að þetta var ekki alvont sem var gert þó kappið hafi oft verið meira en forsjáin og deilurnar um hvernig skipta ætti kökunni væru harðar. Verstu afleiðingar þessa mikla uppgangs var verðbólgan sem máttum glíma við lengi."
Síðasta ríkisstjórn Steingríms, sem var við völd frá 1988 til 1991, var á tímabili fjögurra flokka stjórn með þátttöku Alþýðubandalags, Alþýðuflokks, Framsóknarflokks og Borgaraflokks. "Síðasta ríkisstjórnin sem ég leiddi var mjög góð og mér finnst undarlegt að menn séu núna að mála skrattann á vegginn og halda því fram að þriggja flokka stjórn sé slæmur kostur. Þetta stjórnarsamstarf var það ánægjulegasta sem ég hef tekið þátt í.
Samstarfsviljinn var mikill og menn voru glaðir til verka. Þetta kostaði hins vegar mikla yfirlegu og það reyndi mikið á forsætisráðherrann. Ég gat ekki bara setið á Þingvöllum og hugsað. Nú er ég alls ekki að segja að Davíð geri það en forsætisráðherrann varð alltaf að vera við enda kostaði það stundum nokkur átök að ná samstöðu um ýmis mál."

Njótum þjóðarsáttarinnar enn

"Ég heyrði ungan sjálfstæðismann segja það um daginn að verkalýðshreyfingin og atvinnulífið hefðu tekið völdin þegar þjóðarsáttin var gerð. Þetta segir auðvitað enginn sem þekkir til ástandsins á þessum tíma. Árið 1988 var ástandið hroðalegt og það blasti ekkert annað við en að við værum að sigla í strand. Gengisfelling var einn kosturinn sem við stóðum frammi fyrir til þess að bjarga málunum en þá hefðum við átt á hættu að fá yfir okkur nýja óðaverðbólgu með tilheyrandi átökum við verkalýðshreyfinguna. Hinn kosturinn var að reyna að ná mjúkri lendingu með því að lækka gengið smám saman og setja fjármagn í að aðstoða atvinnuvegina við að komast yfir erfiðleikana. Það voru sjóðirnir. Þetta var gert í nánu samstarfi við verkalýðshreyfinguna og atvinnuvegina. Þetta tókst og skapaði grundvöllinn fyrir þjóðarsáttinni. Eftir því sem ég veit best tapaðist sáralítið af því fjármagni sem atvinnuvegunum var lánað.
Mér finnst það einkennilegt að menn sem tóku þátt í þessu á sínum tíma þegja þunnu hljóði undir þessu tali. Það mæddi vissulega mikið á verkalýðshreyfingunni og atvinnulífinu við gerð þjóðarsáttarinnar en það er fráleitt að halda því fram að völdin hafi verið tekin af stjórninni enda hefði þetta aldrei getað orðið að veruleika ef ríkisstjórnin hefði ekki undirbúið jarðveginn.
Þjóðarsáttin var drengilegt samstarf ríkisstjórnarinnar, verkalýðshreyfingarinnar og atvinnulífsins. Þjóðarsáttin var mikið gæfuspor."

Lítur sáttur um öxl

"Þegar ég horfi til baka er ég sáttur við að hafa hætt eftir að þetta tókst. Mér hefði þó þótt eðlilegt að stjórnin hefði setið áfram eftir kosningarnar 1991 en Alþýðuflokkurinn treysti ekki Alþýðubandalaginu og Framsóknarflokknum meðal annars vegna andstöðu Alþýðubandalagsins við stóriðju og áherslumun í EES málinu. Þeir kusu því Sjálfstæðisflokkinn og það er þeirra mál."
Steingrímur segir að það hafi verið mikil viðbrigði að skipta um starfsvettvang. "Það er aldrei næði í stjórnmálunum. Það var gott að koma í Seðlabankann. Starfsliðið er mjög gott og aðstaðan öll. Ég neita því ekki að líklega var þetta þó rólegasta starfið sem ég hef tekið mér fyrir hendur enda var ástandið orðið allt annað og við þurftum til dæmis ekki að glíma við verðbólguna. Ég hef aldrei verið mikið fyrir að sitja og glápa á skrifborðið þannig að ég fór að hafa meiri afskipti af umhverfismálum og það líkaði sumum illa."
Steingrímur var forsætisráðherra samtals í sjö ár og í ríkisstjórn í þrettán ár. Hann segist ekki hafa fundið fyrir því að menn þyrftu að vera á varðbergi og eigi á hættu að spillast af völdunum en telur þó tímabært að skipta um húsbónda í stjórnarráðinu.
"Án þess að ég sé nokkuð að halla á Davíð þá held ég að það sé þjóðfélaginu hollt að fá af og til nýja strauma og aðrar áherslur. Ég tel að tímabært sé að leggja minni áherslu á frjálshyggjuna, koma böndum á græðgina og leggja meiri áherslu á velferðar- og menntamál og við þurfun að læra að sníða okkur stakk eftir vexti."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU