Ljós lífs og dauða

En hvað var það við sögu Vigdísar Grímsdóttur sem heillaði hann í upphafi? "Sagan er sterk og frásögnin skýr, myndræn og lifandi. Maður hættir aldrei að vera kvikmyndagerðarmaður og les því skáldsögur líka sem slíkur og maður er þá oftast með einhverja litla tökuvél í kollinum. Ég hrífst þó engu að síður oft að bókum sem bókum en það gerist ekkert oft hjá mér að mig langi til þess að mynda þær. En þarna gerðist það að myndmálið höfðaði mjög sterkt til mín. Það voru eliment þarna sem ég sækist eftir að fjalla um en í Kaldaljósi blandast skemmtilega saman mikill kærleikur, hlýja og samt grimmd, dulúð og erótík. Allt þetta er til staðar í þessari sögu ásamt mikilli tengingu við móður Jörð."
Þessi átök sterkra andstæðna kristallast í nafni sögunnar. "Kaldaljós er margslunginn titill. Ég hef ekki einu sinni spurt Vigdísi að því hvaða skilning hún leggur í hann en fyrir mér er hann bæði með einhverjar tengingar í vetrarríkið sem er sterkt afl í sögunni og svo finnst mér þetta líka geta verið ljósið við enda ganganna, hvernig sem við skiljum það. Það getur þá bæði verið ljósið sem við sjáum þegar við komum í heiminn eða þegar við yfirgefum hann, þannig að það getur átt bæði við upphaf og endi lífsins. Mér finnst þessi hugmynd gefa verkinu ákveðna dýpt."

Veturinn er tíminn

Tökur myndarinnar gengu jafn vel fyrir sig og hægt er að búast við þegar unnið er á Íslandi. "Maður verður alltaf að búast við bakslögum þegar maður er að taka upp kvikmyndir á Íslandi. Það má alveg reikna með ákveðnum hrakningum. Það er bara sá veruleiki sem við búum við. Helsta vandamálið hjá mér var að við fengum of gott veður en yfirleitt er það nú á hinn veginn. Við þurftum á snjó og kulda að halda en fengum þá hlýju, rigningu og aurskriður. Þetta gekk samt mjög vel og ég er gífurlega ánægður með það sem ég fékk. Veturinn er líka mjög spennandi árstími, burtséð frá því hvort það sé snjór eða ekki, litirnir í náttúrunni eru sérstakir og það er allt öðruvísi stemning."

Glópalán í leikaravali

Ingvar E. Sigurðsson leikur Grím, aðalpersónu myndarinnar, en tvö barna hans, Snæfríður og Áslákur, fara einnig með stór hlutverk í myndinni en Áslákur leikur persónu föður síns þegar hún er yngri. En hvernig var að vinna með börnum í jafn veigamiklum hlutverkum?
"Ég hef hingað til gert tvær myndir þar sem börn koma mikið við sögu og það hefur gengið vonum framar enda hef ég verið voða heppinn með börn. Snæfríður og Áslákur eru alveg einstök og þekkja leikarastarfið úr fjölskyldunni. Þau bera virðingu fyrir starfinu og eru uppfull af hæfileikum. Þau lásu söguna og skildu á sinn hátt og ég nálgaðist þau eins og litlar fullorðnar verur. Mér finnst vinnan við samstarfið við krakkana það ánægjulegasta við gerð myndarinnar. Þau eru ævintýri líkust."
Hilmar segir að það hafi verið algert glópalán að fá feðgana til að leika Grím. "Ég ætlaði ekki að trúa því að þetta yrði svona auðvelt og að ég myndi finna hinn leikarann í sömu fjölskyldunni. Maður er oft óheppinn en stundum heppinn og þarna var gæfan mér hliðholl enda eru þeir feðgar ótrúlega líkir, með sömu taktana og fleira sem er auðvitað æðislegt."
Hilmar segir það ekki síður hafa komið sér vel að fá raunveruleg systkin til að leika Grím og Gottínu. "Samband systkinanna er mjög náið í myndinni og Áslákur og Snæfríður eru svo sannarlega náin og mér hefði aldrei tekist að þróa þetta fallega systkinasamband jafn langt með fólki sem þekktist ekki neitt. Það sem er til fyrir skín í gegn."

Höfuð fullt af hugmyndum

Hilmar er, að hætti kvikmyndaleikstjóra, alltaf með nokkur járn í eldinum. "Ég er alltaf að plana eitthvað en maður veit aldrei hvernig hlutirnir þróast. Ef ég hefði verið spurður árið 1987 hvaða mynd ég myndi gera næst hefði svarið orðið Kaldaljós en svo liðu 15 ár. Maður veit aldrei hver verður næsta mynd. Ég er yfirleitt með tvö til fjögur verkefni í takinu og svo er ómögulegt að segja til um hvað fjármagnast og svo framvegis. Ætli ég sé ekki með fjórar myndir í kollinum eins og er. Mislangt komnar að vísu, tvær á hugmyndastigi og tvær í handriti. Það er svo auðvelt að vera þolinmóður þegar maður er með góðar myndir í hausnum og ég hef verið svo heppinn að bæði Tár úr steini og Kaldaljós eru þannig myndir að það er vel þess virði að bíða eftir þeim. Mér finnst þær bera mikilvæg skilaboð til lands og lýðs og líður eins og ég sé að breiða út fagnaðarerindi. Þannig var þetta með sögu Jóns Leifs sem hefur alltaf verið vanmetinn. Þegar þú vinnur með þannig efnivið veistu að þú ert að breyta landslaginu. Mér finnst það sama gilda um Kaldaljós og þetta gefur mér rosalegan kraft."

Enginn tími fyrir spennufall

Hilmar segist hvorki þjakaður af spennufalli né tómleikatilfinningu þó hann hafi nú loks lokið verkefni sem hefur fylgt honum í 15 ár. "Ég hef verið svo heppinn að það er búið að vera rosalega mikið að gera fyrir jólin og svo er ég búinn að vera að kenna í leiklistarskólanum en þar gerðum við 53 mínútna mynd frá grunni á einum mánuði, alveg frá hugmynd til frumsýningar. Þetta var mikil spunavinna en það er hægt að gera svona hluti í stórum samstilltum hópi en þarna var ég með 10 leikara sem gerðu allt sem ég sagði þeim að gera. Það var mjög skemmtilegt. Þetta hefur alveg bjargað mér og ég hef ekki haft mikinn tíma til að upplifa spennufall sem ég geri frekar ráð fyrir að komi í byrjun janúar eftir frumsýningu. Þessu fylgir auðvitað líka smá fiðringur og tilhlökkun en þetta hefur verið svo langur vegur að ég er farinn að hlakka mjög til að sjá myndina á tjaldinu. Ég veit auðvitað ekkert hvernig viðtökurnar verða enda eru þær ekkert sem maður stjórnar sjálfur. Ég legg myndina í dóm annara og get verið sáttur þar sem verkið er unnið af heilindum."

Birt í Fréttablaðinu 28. desember 2003.