»  skrif  »  PSYCHO

nýleg skrif

nýleg komment

a long time ago...
PSYCHO
Þriðjudagur, 27. janúar 2004

PSYCHO - ROBERT BLOCH

Mömmustrákurinn Norman Bates hefði getað orðið algert skrímsli, í bók Blochs ef höfundurinn hefði skilið eftir einhverjar eyður í sögunni. Norman er n.k. varúlfur, sem hefur hamskipti áður en hann fremur illvirki sín. Hann er stórhætulegur og kynni við hann geta hæglega leitt til dauða. Ógnin sem af honum stafar er svipuð þeirri sem fylgir Michael Myers, eini munurinn er sá, þó Michael virðist einnig eiga við e.k. kynferðislega brenglun að stríða, að Michael er eitt stórt spurningarmerki. Það er ekki hægt að skýra eðli hans eða ástæður fyrir gerðum hans. Hann er ekki mannlegur, þó hann sé á yfirborðinu ósköp venjulegur fjöldamorðingi með búrhníf.
Norman á hins vegar engin leyndarmál. Bloch kjaftar þeim öllum og býður lesandanum ekki upp á miklar vangavelltur í kringum Norman. Hann er dæmigerður komplexaður sikkópati, sem hefur verið stórskemmdur í uppeldi.

Persónuleiki Normans þríklofnar, þegar hann myrðir mömmu sína, og eftir það gengur mútta ávallt laus, einhvers staðar í hugarfylgsnum hans. Hún gerir allt sem hún getur til að vernada litla drenginn sinn og hann gerir allt sem hann getur til þess að passa upp á mömmu og sjá til þess að ekkert komist upp á mili þeirra.
Fullorðni Norman reynir svo af öllum mætti að vera sjálfstæður fullorðinn maður. Söfnunarárátta hans er greinilegt dæmi um þetta, en þegar hann gleymir sér í söfnunum sínum, finnst honum hann vera kóngur í ríki sínu, auk þess sem sumt af því sem hann safnar, bækurnar og klámritin, mynda n.k. hornsteina þess fantasíuheims sem hann lifir í.
Hann notar einnig áfengi til að sanna sjálfstæði sitt og flýja undan ægivaldi móður sinnar. Brennivínið fær hann til þess að slaka á gagnvart mömmu sinni. Honum finnst hann hafa hugsannir sínar út af fyrir sig og veit ekkert um það að þegar hann dettur út vegna áhrifanna, þá tekur mamma öll völd. Það er einnig athyglisvert, varðandi drykkjuna, að hann snertir ekki áfengi í húsinu, aðeins á mótelinu. Með þessu kemur greinileg skipting á yfirráðasvæðum fram.
Húsið tilheyrir mömmu og andi hennar svífur þar yfir vötnum, en mótelið er svæði Normans. Þannig að þegar Norman býður Mary upp í húsið er hann að storka mömmu sinni all hressilega, með því að hleypa þessari tík inn í helgidómin, og reyna að sýna fram á sjálfstæði sitt. Auk þess að vera óboðin gestur leyfir Mary sér að gagnrýna mútter og hvetja Norman til þess að losa sig undan oki hennar. Hún veitist þannig að mæðginunum og er að reyna að reka fleyg á milli þeirra, auk þess sem hún æsir Norman upp kynferðislega og ögrar honum, að því er honum finnst. Þannig að mamma hefur ærna ástæðu til spretta upp úr ruggustólnum og gera það sem Norman er ófær um - vernda bæði hann og einingu fjölskyldunnar.
Það er meira um svæðaskiptingar í sögunni. Norman stendur í skugganum. Hann liggur í leyni, einangraður. Aleinn, með mömmu, alveg eins og hann vill hafa það. Sam er í algerri andstöðu við hann. Hann er vel liðinn, góður og rétsýnn. Hann tekur ábyrgð á foreldri sínu á heilbrigðan hátt, á meðan Norman gerir það á eins brenglaðann hátt og hægt er að hugsa sér.
Lila er á svipuðum slóðum og er í raun miklu æskilegri kvennkostur fyrir Sam en Mary. Þessi þríhyrningur er eins og David Punter bendir á “...straight from the pages of pulp fiction;” (bls. 94). Þau eru steríótýpur, sem gera ekkert meira en skila því af sér , sem ætlast er til af þeim. Mary er svolítið vafasöm persóna, sem ákveður að segja skilið við heim heilbrigðar skynsemi, og stígur yfir á hið gráa svæði, sem er á mili heima Sams og Normans og refsingin er að sjálfsögðu dauði. Sam fær hins vegar, hugsanlega, hina ljúfu og heilbrigðu Lilu, í verðlaun fyrir góðmennsku sína.
Eins og áður sagði klofnaði Norman eftir áfallið, sem fylgdi móður morðinu. Eftir því sem árásunum á þessa brengluðu einingu fjölgar verður ástand Normans tvísýnna. Stöðug ásókn frá ytri heiminum, sem enda með því að “the shit hits the fan” og allt kemst upp, verður til þess að loka hringnum, nokkurn vegin á sama stað og hann byrjaði - á Hælinu. Norman klofnaði þar niður í þrjá persónuleika ca. tuttugu árum áður og nú rennur hann aftur saman í einn - sá sterkasti tekur öll völd og hin meinlausa gamla góða mamma nær yfirhöndinni og vondu strákarnir hverfa fyrir fullt og allt. Með þessu er Norman eiginlega “afskrímslaður”. Í ræðu geðlæknisins er allt dregið fram og útskýrt - ekkert dularfullt eða óskiljanlegt fær að sitja eftir til þess að gera Norman ógnvænlegri - hann mun ekki einu sinni drepa flugu. Öll sú upplausn sem fyldi Norman og ríkti í fantasíuheimi hans er orðin rökrétt og stendur frosin í hinum skynsama og heilbrigða heimi okkar Sam´s. Norman er orðin jafn máttlaus og hættulaus eins og Freddy Krueger verður þegar fórnarlömb hans vakna.

PSYCHO - 1960

Í myndinni segir Hitchcock sögu Blochs með litlum breytingum, en frásagnarháttur hans og uppsetning gæða hana hinsvegar miklu meira lífi, fyndni og spennu. Áhorfandinn er stöðugt blekktur og Hitchcock leikur sér að tilfinningum hans og hefur hann stöðugt að fífli með aðstoð myndavélarinnar. Hitchcock þvælist um með sjónarhornið. Hann byrjar hjá Marion og eyðir töluverðum tíma í að fylgjast með henni, ráninu og flótta hennar. Marion er greinilega aðalsögupersónan, leikin af stórstjörnu, og gífurleg áhersla er lögð á peningana. Fyrsta sjokkið sem áhorfandinn verður fyrir kemur svo þegar myndin er varla hálfnuð. Marion er kálað af gamalli kerlingu.
Þetta er sannkallað pungspark, þar sem stjörnur höfðu alltaf verið heilagar - þær deyja ekki í miðri mynd. Þegar þetta gerist, enn þann dag í dag, verða áhorfendur fyrir áfalli. Nærtækasta dæmið er þegar Bruce Willis skýtur John Travolta í tætlur, þegar hann kemur af klósettinu í Pulp Fiction. Meiriháttar áfall. Leikarinn sem er með Óskarsverðlaunatilnefningu fyrir besta karlhlutverk drepin í miðri mynd!!! Menn hafa náttúrlega verið algerlega slegnir 1960 (og eru enn) þannig að þeir færa alla sína athygli og samúð beint yfir á Norman, sem virðist svo sem vera allt í lagi gaur - pínu “peeping tom” kanski, en ekkert alvarlegt.
Hitchcock getur samt ekki stillt sig um að halda áfram að rugla í áhorfandanum -eftir að hann er búinn að kála Janet byrjar hann hringferð um herbergið með myndavélinni - fer frá auga stúlkunar fram og staðnæmist við peningana og súmmar á þá. Peningarnir virðast enn skipta einhverju máli, þó þeir hafi ekkert gildi whatsoever. Myndavélin heldur síðan áfram meðfram veggnum og starir lengi á húsið út um gluggann.
Gluggagægjur eru stórt þema í myndinni og áhorfandanum er í raun ekki stætt að setja sig upp á móti Norman, þó hann sé “peeping tom”, vegna þess að áhorfandin er það líka. Hann er búin að vera á gægjum af og til í gegnum atburðarásina. Hitchcock byrjar myndinna á að láta okkur gægjast inn um gluggann hjá Sam og Marion - og það er greinilegt að við höfum rétt misst af aðal fjörinu. Forleikurinn að sturtusenunni fer fram í gegnum gægjugat Normans. Auga hans er í forgrunni og við gægjumst með honum. Eftir morðið horfir niðurfallið ógnvekjandi í augun á okkur, um leið og það drekkur í sig líf stúlkunnar, sem við horfumst loks í augu við - þar sem hún starir á okkur brostnu og líflausu auga. Það eru allir á gægjum, meira og minna út alla myndina, eða þá að vonast til þess að horft sé á sig eða óttast það. Fuglarnir stara stöðugt á Norman, vita allar skammir upp á hann og í lokin vonast mamma til þess að fylgst sé með henni (gerir fastlega ráð fyrir því), svo menn geti gert sér ljóst að hún sé meinlaus.
Eins og áður sagði þá rekur Hitchcock sögu Blochs alveg í megindráttum. Norman er þó töluvert öðruvísi en í bókinni, skemmtilegri og hættulegri. Hann hefur myrt áður í myndinni, virðist þurfa minni ögrun og er sneggri upp á lagið. Hann er vel á sig komin líkamlega, þ.e. Tony Perkins er grannur og lipur en ekki þessi feiti , þunnhærði nörd, sem Norman er í bókinni. Perkins er heldur ekki drykkfelldur. Hann virðist ekki þurfa þess með. Þegar hann er á mótelinu, þá hefur (finnst honum) hann yfirhöndina. Þannig að Hitchcock notar þessa skiptingu milli hússins og mótelsins, líkt og bókin gerir og gerir e.t.v. meira úr henni. Húsið er fjarlægara og miklu meira off limits í myndinni, enda er mamman miklu leyndardómsfyllri þar og leiðin upp að húsinu er ekki sýnd fyrr en í lokin. Þegar styttist í að hið sanna komi í ljós og að mamma verði afhjúpuð.
Mótelið er svæði Normans og þar þorir hann, þó feimin sé, að reyna við Marion. Hann tælir hana inn í prívatið sitt og er greinilega mjög spenntur, eins og þetta sé e.k. forleikur og inni á skrifstofunni gefur hann í skyn, með rósamáli Hitchcocks, að hann væri til í að njóta hennar - síðan kíkir hann aðeins á hana, áður en hún fer í sturtu. Eftir það fer hann heim og hittir, sjálfsagt, mömmu, sem bregst hin versta við og ákveður að grípa í taumana.
Myndinni lýkur næstum því nákvæmlega eins og bókinni, því miður, þar sem endirinn verður enn lummulegri þegar hann fylgir í kjölfar alls sem gengið hefur á í myndinni. Myndin hefur verið svo mögnuð og spennandi að þessi “afskrímslun” á Norman, verður hálf kjánaleg og veldur einhvern veginn algerlega neikvæðu spennufalli. Bloch hefur hins vegar komist upp með að láta bókina enda á þennan hátt, vegna þess að eins og hann segir söguna stefnir allt í þessa átt og sennilega dettur fáum lesendum til hugar að krefja hann um tilþrifameiri endi.


| 21:46 |
komment


skrifa komment


Muna upplýsingar?
















Blóðbönd

Taxi

Bloggar

Stöff