»  skrif  »  THE SHINING - STEPHEN KING - STANLEY KUBRICK

nýleg skrif

nýleg komment

a long time ago...
THE SHINING - STEPHEN KING - STANLEY KUBRICK
Laugardagur, 21. febrúar 2004

Bæði bók og mynd lýsa því hvernig (kjarna)fjölskylda gliðnar í sundur og meðlimir hennar snúast hvor gegn öðrum, þegar þeir einangrast og geta ekki leitað út fyrir ramma fjölskyldunnar. Þar sem mest spenna hvílir á sambandi feðganna er óhjákvæmilegt að gefa Ödipusarduldinni gaum, þegar verkin eru skoðuð, þó kenningar Freuds virðist ekki falla neitt sérstaklega vel að The Shining.

Þar sem sálarflækjan eða komplexinn liggur aðallega hjá Jack en ekki Danny fellur goðsögnin um Ödipus enn betur að The Shining heldur en kenningar Freuds, þannig að ábendingar Willams Pauls eru síður en svo úr lausu lofti gripnar, þar sem Jack hafnar Danny og snýr, í raun, við honum bakinu. Þegar svo Danny, sem setur allt sitt traust á föður sinn, kemst að raun um að sér (og móður sinni) stafar bein ógn af honum, þá hafnar hann honum ekki fullkomlega og upplifir þess í stað miklar sálarflækjur og tvíbentar tilfinningar í garð pabbans, sem hann bæði elskar og óttast í senn. Óttin þarf náttúrlega ekkert endilega að vera geldingarótti (þó Danny standi í lokin uppi sem sigurvegari og yfirgefi föðurinn með móðurinni), sem hann verður óhjákvæmilega, ef greiningin á verkinu á að vera algerlega Freudísk.

Ödipusarduldin skýtur semsagt upp kollinum í báðum tilfellum, þó áherslurnar séu mismunandi í verkum Kubricks og Kings. Í báðum verkunum klofnar fjölskyldan í tvær fylkingar, þ.e. faðirinn gegn móður og syni, sem standa saman, þó í raun sé um miklu meira conflict að ræða í bókinni. Þar er Jack miklu mannlegri (ókey, hann er engu að síður skíthæll) og sympatískari. Hann á í innra stríði og reynir eins og hann getur að standa sig, þrátt fyrir það hversu glataður hann er. Hann vinnur þó í leikritinu sínu, nýtur ásta með konunni sinni og reynir að halda aftur af fortíðardraugunum, sem einmitt opna hóteldraugunm leið að sál hans.
Hann er engu að síður aumingi, sem tekur ekki raunverulega ábyrgð á nokkrum sköpuðum hlut og veltir öllu yfir á höfuðóvini sína, soninn og eiginkonuna, sem hann telur halda sér niðri. Þannig að það er eiginlega Jack, sem kemur með Ödipusar komplexinn inn í bókina og styðst þá við "hinn markvissa mislestur Freuds" til þess að geta varpað allri ábyrgð yfir á, ófétið sem er að kljúfa fjölskylduna og snúa kerlingarálftinni gegn sér, Danny. Það er semsagt ekki hann, faðirinn, sem rífur friðinn og eininguna, (sem er tilfellið í gömlu goðsögninni, eins og Paul bendir á í greiningu sinni) heldur blásaklaus sonurinn, sem síðan fyllist rétlætanlegri skelfingu og neyðist til þess að fara að óttast föður sinn, sem er að breytast í morðótt skrímsli.
Móðurinni er einnig gefin meiri gaumur hjá King, þó hún sé vissulega í skugga feðganna. En tilfinningar hennar eru þó gefnar upp og fjölskyldusaga hennar og eigin komplexar, réttlæta á margan hátt breytni hennar, þannig að hún verður ekki þetta ræfilslega, vælandi gauð sem kvikmyndin býður upp á.
Stanley Kubrick hefur hins vegar enga ástæðu til annars en kynna Wendy til sögunnar sem annað en ljóta og leiðinlega vælukerlingu, þar sem hún fellur fullkomlega inn í fjölskyldumynd kvikmyndarinnar sem slík, enda eru persónur myndarinnar (sérstaklega Jack og hún) frekar grunnar steríótýpur, þó vissulega komi fram viss átök í persónu Jacks, þá eru þau í raun strax í upphafi dæmigerður brjálaður morðingi og vælandi fórnarlamb. Jack og Wendy eru meira einhliða í myndinni og verða kómískari eftir því sem líður á hana.
Jack Nicholson er gefið það svigrúm, sem hann þarf til þess að fara virkilega hamförum í hlutverki nafna síns, þannig að eftir því sem Jack (bæði Torrance og Nicholson) verða brjálaðari fer áhorfandinn ósjálfrátt að taka þá minna alvarlega. Það er þó engin ástæða til að kvarta yfir þessu (þó þetta hafi e.t.v. orðið til þess að fá hryllingsmyndir til þess að gangast við því í rúman áratug að þær séu meira og minna skrípó), þar sem þetta kemur mjög vel út og stígandinn í myndinni verður, undir lokin, bæði meira spennandi (þrátt fyrir húmorinn/skrípóið nota bene) og betri í myndinni en bókinni, auk þess sem lausn sögunnar er miklu ásættanlegri hjá Kubrick en Kónginum. Þar sem King tapar sér algerlega í the supernatural fer Kubrick aðra leið og sleppir sér (og leikaraliði sínu) lausu í húmornum og staðreyndin er sú að King verður hlægilegur í yfirnáttúrulegum bægslaganginum á meðan Kubrick verður æsispennandi í mátulega kæruleysislegu djókinu.

Saga Kings er fyrst og fremst saga um haunted hotel á meðan kvikmyndin er “just the story of one man´s family going insane together”. Það er að segja, þó þeir séu að matreiða sömu söguna, sem gæti einfaldlega verið saga um geðveiki, þar sem allt “supernatural” væri ímyndun í kollinum á persónunum, þá sleppir King sér mjög flótt og tekur allan vafa af því að hér sé um yfirnáttúrulega fantasíu að ræða. Kubrick forðast þetta í lengstu lög, eða allt þar til hann neyðist til þess að láta draugana hleypa Jack út úr búrinu.
King heldur vissulega áfram að byggja upp góða spennu, eins og hans er von og vísa, en þegar hann verður að leysa flækjuna er hann búinn að mála sig út í horn og leysir hana með yfirnáttúrulegri flugeldasýningu, á meðan Kubrick heldur áfram að feitletra geðveiki Jacks og lætur hótelið og draugagang þess vera í bakgruninum. Í þessu samhengi og svona rétt í lokin er náttúrlega skemmtilegt að skoða útfærslur þessarra tveggja listamanna á sigri Dannys á föður sínum. Í báðum verkum ber hann sigur úr bítum, þar sem hann hefur öðlast nægilegt sjálfstæði til þess að takast á við lífið og gátur þess (a.m.k. án handleiðslu föðurins sem hefur hafnað honum) og skilningur hans og innsæi er orðið miklu dýpra en hjá Jack. Í bókinni gerist þetta þannig að Danny man það sem Jack hafði gleymt (boilerinn) og skrímslinu/hótelinu/Jack verður svo við áminninguna að það/það/hann má ekki einu sinni vera að því að stúta krakkaasnanum áður að það/það/hann ríkur niður með lyftunni til þess eins að springa í tættlur.
Kubrick tekur hinsvegar lymgerðisdýrin (eitt það vandræðalegasta í bókinni) og breytir þeim í völundarhús sem Danny ratar út úr en Jack týnist í og deyr. ERGO: sonur outwittar föður, stingur af með mömmu (a la Freud) og er fullfær um að takast á við lífið án pabba gamla (þetta er náttúrlega svo miklu flottara hjá Kubrick að það tekur því auðvitað ekki að bera þetta saman).


| 0:06 |
komment


skrifa komment


Muna upplýsingar?
















Blóðbönd

Taxi

Bloggar

Stöff