Þó uppvakningar Romeros séu vissulega yfirnáttúrulegir, þá er það samt sem áður af manna völdum sem þeir eru skriðnir upp úr gröfum sínum. Eins og svo oft áður eru það útvensl sem liggja að baki þess að ákveðin, lokuð og heilbrigð samfélög verða fyrir árásum einhvers yfirnáttúrulegs eða illskiljanlegs, og sú er raunin í þessu tilfelli. Geimfar sem Bandaríkjamenn hafa sent til Venusar flytur með sér geislavirkni sem hertekur heila hinna líflausu líkama.

Sjálfsagt er hér á ferðinni lúmsk ádeila á hernaðarbrölt Bandaríkjamanna í Asíu og ófyrirsjáanlegar afleiðingar þess, auk þess sem það er sjálfsagt engin tilviljun að það er geislavirkni sem veldur öllum ósköpunum, en hún var þá og er enn öflugur ógnvaldur, sem er auk þess fræg fyrir að valda gena ruglingi og ógna þannig hefðbundnu líkamsformi (býr til skrímsli).

Sú staðreynd að aðalpersóna og hetja myndarinnar er svertingi, sem tekur völdin af og hristir fram smá dug í hvítu skræfunum, hlýtur einnig að mega teljast pólitísk. Þar fyrir utan má skoða myndina sem svipaða þjóðfélagsádeilu og Invasion of the body snatchers, þar sem tilfinninga og viljaleysi almennt fór eins og svarti dauði um samfélagið. Hér er þessi sjúkdómur komin á enn hærra stig, þar sem uppvakningarnir eru hálfu dofnari og dauðari en "podarnir".

Uppvakningarnir eru skelfileg skrímsli, gegnsýrðir af óhreinleika, þar sem þeir ganga þvert á bæði hefðbundið flokkunarkerfi (lifandi dauðir) og viðtekin norm (mannát hefur verið lagt niður í flestum siðmenntuðum samfélögum). Þeir eru virkilega viðbjóðslegir og vekja ógnarskelfingu (Barbara tekur t.d. aldrei fullum sönsum eftir kynni sín af þeim) og snertingu við þá fylgir nær undantekningarlaust eyðilegging líkamans og sjálfsins. Romero hefur gætt þá ýmsum eiginleikum vampírunnar, s.s. smiti við bit/át, en um leið dregur hann úr mætti þeirra, þannig að þeir eru aðeins ógnandi í krafti fjöldans en hafa ekki snefil af kænsku og kalkúleraðri illsku og kynþokka blóðsugunnar.
Þó Night of the living dead, hafi verið "ground breaking" 1969, þá hefur náttúrulega allt, sem Romero gerði fyrir skiptimynt á sínum tíma, verið gert milljón sinnum síðan í hryllingsmyndum. Lengra hefur verið gengið í "gross outi" og ofbeldið er orðið miklu grafískara, blóði er slett og hold tætt í lit, en samt er kraftur myndarinnar enn mikill og tök hennar á áhorfandanum sterk. Þar sem pólitískir undirtónar hennar hafa fyrnst fyrir talsvert löngu er það trúlega rétt metið hjá James B. Twitchell að styrkur myndarinnar og aðalskelfingarfídus, sé sá eiginleiki uppvakninganna (sá sami og hjá blóðsugunni) að geta gengið þvert á öll gildi og "taboo" fjölskyldubyggingarinnar. Það er semsagt, eins og í lygilegum fjölda hryllingsmynda, (flestum sem eru til umfjöllunnar hér) fjölskyldan sem er í hættu og upplausn hennar virðist óumflýjanleg, þar sem óskrifaðar reglur samfélagsins um innbyrðis tengs meðlima hennar eru virtar að vettugi (fókusinn komin á innvensl).

Bróðir étur systur sína. Dóttir nærist á föður sínum og drepur móður sína, sem er trú móðurhlutverkinu allt til loka. Upplausnin er alger, fjölskyldan hrynur og þjóðfélagið allt og siðmenning getur hæglega farið sömu leið. Sá eini sem virðist geta komist af er hinn sterki (svarti) maður, sem stendur einn (á útjaðri samfélagsins) og er óháður fjölskylduböndum. Þegar upp er staðið er þetta tálsýn, möguleikar hans eru jafn litlir ef ekki vonlausari en hinna og barátta hans gegn óvininum er tilgangslaus, þar sem hann er dæmdur til þess að falla fyrir "lynch mobinu" (einu fyrsta afsprengi þjóðfélagslegar upplausnar), sem skýtur allt kvikt í hausinn og er, í raun, jafn laus við heibrigða skynsemi og rökréttan þankagang og heiladauðar holdæturnar.

Stríðsmann einn með heiftar hóti
harðlyndur gekk krossi að,
í lausnarans síðu lagði spjóti,
lagið nam í hjarta stað.
Blóð og vatn þar frá ég út fljóti.
Fyrir var áður spáð um það.

Hallgrímur Pétursson lýsir þjáningum Jesú Krists á krossinum af innlifum í Passíusálmum sínum og það er óhætt að segja að texti hans sé blóði drifinn. Leikarinn og leikstjórinn Mel Gibson hefur gert áhrifamikla bíómynd um síðustu stundirnar í lífi Krists og er ekki spar á blóðið frekar en Hallgrímur.
The Passion of the Christ var forsýnd á fimmtudag að viðstöddu fjölmenni en að sýningu lokinni var haldið málþing um innihald og efnistök myndarinnar í Digraneskirkju.

Karl Sigurbjörnsson, biskup, horfði á myndina á fimmtudaginn og varð djúpt snortinn. "Myndin er mjög áhrifarík og ég verð að játa það að ég var lengi að jafna mig. Hún gengur mjög nærri manni, þannig að stundum finnst manni um of. Þessi mynd er ekki fyrir viðkvæmar sálir og alls ekki fyrir börn. Hún dvelur mikið við píslirnar og það er í eðli kvikmyndarinnar að gera hlutina nærgöngula. Mér finnst myndin á mörkunum þegar dvalið er lengi við ákveðna þætti og ég held að hún hefði orðið áhrifameiri ef hún hefði skilið meira eftir fyrir ímyndunarafl áhorfandans. Mér finnst það helsti hængurinn á henni að ímyndunaraflinu er látið of lítið eftir ólíkt sjálfum guðspjöllunum sem gefa því heilmikið svigrúm."

Framhaldslíf

Söguþráðurinn er ákaflega trúr heimildum guðspjallanna og lýsir þessum síðustu klukkustundum í lífi Krists á sama hátt og Passíusálmar Hallgríms Péturssonar og píslargangan er rakin skref fyrir skref. Þá bregður einstaka sinnum fyrir ákaflega áhrifaríkum leifturmyndum úr fortíð Jesú. Það er líka áhrifaríkt meginatriði að myndin endar á upprisunni en píslarsaga Krists greinir sig frá öðrum píslarsögum þar sem henni lýkur ekki með ósigri fyrir valdbeitingunni og grimmdinni. Upprisan sýnir að Kristur er afli hatursins yfirsterkari.
Karl segir aðspurður að vissulega sé enn margt ósagt en það verði þó ekki hægt að gera framhaldsmynd um píslarsögu Krists. "Framhald þessarar myndar er líf mitt, þitt og okkar allra. Það er athyglisvert þegar horft er á guðspjöllin að píslarsagan er stór hluti þeirra og þrjú þeirra, að minnsta kosti, eru varla meira en formáli að píslarsögunni. Ég held að Gibson hafi haft þetta í huga þar sem frásögnin af sjálfri upprisunni er mjög knöpp og í guðspjöllunum er maður skilin eftir nánast í miðri setningu. Ég held að í því felist þau skilaboð til okkar að framhaldið ræðst af því hvernig við vinnum úr þessum boðskap."

Ekki sætsúpuelgur Jesú

Halldór Reynisson, verkefnisstjóri á biskupsstofu, var nokkuð sáttur við The Passion of the Christ en fannst ofbeldið óþarft á köflum. "Myndin er ofbeldisfull en mér fannst hún á margan hátt vel gerð, svona út frá því hvernig bíómyndir eru búnar til, en ofbeldið er full mikið og á köflum ónauðsynlegt. Til dæmis þegar Kristur er húðstrýktur og látinn burðast með krossinn á Golgata. Það er afskaplega sterkt og vekur mikil geðhrif en maður spurði sig þó hvort ákveðnar áherslur væru nauðsynlegar."
Halldór segir að það hafi vakið athygli sína hvernig leikstjórinn, Mel Gibson, notar markvisst þekkt stef og minni úr kirkjusögunni og þá sérstaklega kaþólsku kirkjunnar. "Það eru skemmtilegar skírskotanir til kirkjulistar, verka Michael Angelo og krossfestingamynda frá endurreisnartímanum. Þá er það mikill plús við myndina að Jesús er ekki eins Hollywood sætsúpulegur og hann hefur oft verið auk þess sem það gaf myndinni heilmikinn styrk að leikararnir nota hin upprunalegu mál, aramísku og latínu. Þetta er því kröftug tilraun til að túlka þessa sögu enn upp á nýtt þó hún sé þess eðlis að hver og einn á sína eigin útgáfu af henni og þess vegna er erfitt að gera bíómynd eftir henni."

Gibson skýtur öðrum ref fyrir rass

Gunnar Þorsteinsson í Krossinum er hæstánægður með myndina sem hann segir magnþrungna og halda vel trúnað við guðspjöllin. "Myndin er áhrifaríkt og magnað listaverk og þarna hefur Mel Gibson náð í hæstu hæðir og gerir þessa mynd greinilega knúinn af kærleika og það er ljóst að viðfangsefnið er honum dýrmætt. Hann nær meiri dýpt en öðrum hefur tekist, myndmálið er sterkt og þetta er ekki yfirborðskennd mynd af atburðarásinni. Nálgunin er óvenjuleg og Gibson nær gríðarlega sterkum áhrifum og tónlistin fellur vel að myndinni og ég er geysilega ánægður með þessa mynd."
En hvað segir Gunnar um þær umkvartanir að myndin sé of ofbeldisfull? "Myndin fjallar um ofbeldi og gengur nærri manni. Það er átakamikið að horfa á hana og allir venjulegir menn verða miður sín eftir að hafa horft áþetta. Þetta er auðvitað stærsta drama mannkynssögunnar. Það er ekki til meira drama en fórnandi kærleikur lifandi guðs eins og hann birtist í Jesú
Kristi. Það hefur enginn nálgast þetta eins og Mel Gibson og hann skýtur öllum öðrum ref fyrir rass."

Mynd sem allir verða að sjá

En hvernig finnst Gunnari myndin í samanburði við Síðustu freistingu Krists eftir Martin Scorsese? "Það er hræðileg mynd og það er ekki hægt að tala um þessar myndir í sömu setningu. Það er alveg ljóst að Gibson gerir þetta af köllun, eftir 12 ára undirbúning. Þetta er allt þrauthugsað hjá honum. Þetta er mynd sem ég held að fólki alveg niður í 12 ára sé óhætt að sjá. Það verða allir að sjá þessa mynd. Fólk verður ekki viðræðuhæft öðruvísi."

Fréttablaðið