Björn Bjarnason er 58 ára í dag. Hann verður á þönum á afmælisdaginn enda í mörg horn að líta hjá þingmanninum og borgarfulltrúanum. Hann er byrjaður í prófkjörsbaráttu og vonast til að hitta einhverja vini og kunningja á kosningaskrifstofu sinni í Sætúni 8 og fagna tímamótunum með kaffibolla. Annars verður afmælisdagurinn ekki ýkja frábrugðin öðrum dögum. "Maður gerir sér auðvitað alltaf einhvern dagamun en ég er ekki mikið fyrir stórveislur. Yfirleitt hefur fjölskyldan gert eitthvað saman en börnin okkar eru bæði stödd erlendis. Sigríður Sól býr í New York og Bjarni Benedikt er í Barcelona, þannig að við Rut höldum upp á daginn saman."

Björn er fæddur árið 1944, sonur Bjarna Benediktssonar, alþingismanns og ráðherra, og Sigríðar Björnsdóttur. Hann ólst upp í austurbæ Reykjavíkur, lengst af í Hlíðunum, og hefur nánast alltaf haldið sig í þeim hluta borgarinnar. "Hlíðaskóli var ekki kominn til sögunnar og ég gekk því drjúgan spöl í Austurbæjarskóla." Björn lauk stúdentsprófi frá MR og tók lögfræðipróf við HÍ árið 1971.
Björn segist hafa verið rólegur drengur og svolítill sveitamaður í sér. "Ég dvaldi öll sumur frá sex ára aldri og fram yfir fermingu í Skagafirði, en faðir minn bað samþingmann sinn, Jón Sigurðsson, að hafa mig á Reynisstað. Sveitalífið veitti mér mikla ánægju og var stór þáttur í uppvexti mínum. Ég var einnig til sjós á varðskipi og vann í síld, þannig að ég held að ég hafi ekki eytt heilu sumri í Reykjavík fyrr en um tvítugt."
Björn segist hafa fengið að finna nokkuð fyrir því í æsku að hann væri sonur föður síns. "Það varð varla hjá því komist. Pólitískar deilur voru miklu hatrammari og fóru fram á öðrum forsendum en nú. Þannig að ég fékk eitthvað að finna fyrir þessu, bæði í skóla og annars staðar, en þetta skaðaði mig ekki neitt."

"Ég er nú búinn að vera dálítið lengi í þessu og er búinn að sýna nokkuð margar myndir en það vill samt þannig til að þetta verður sennilega stærsta árið í sögu fyrirtækisins," segir Árni Samúelsson í Sambíóunum en hann verður með ótrúlegan fjölda stjórnumprýddra stórmynda á boðstólnum næstu mánuði.

"Þetta byrjar þann 7. maí með Van Helsing frá Stephen Sommers, leikstjóra The Mummy, og svo verður bara mynd eftir mynd eftir mynd, í því sem við köllum A+ flokki, fram yfir næstu áramót þannig að við erum að sigla inn í sannkallað stórmyndasumar hjá Sambíóunum."
Árni veit hvað hann syngur þegar hann er kominn út í þessa sálma en hann gerbreytti íslensku kvikmyndahúsalandslagi þegar hann opnaði Bíóhöllina í Álfabakkanum þann 2. mars árið 1982. "Ég hef verið í þessum bransa öll þessi ár og á þeim tíma hefur ekkert fyrirtæki verið með svona rosalega uppstillingu frá maí til áramóta og við erum voðalega spenntir fyrir því að takast á við þessar myndir.

Þegar Árni kom í bæinn

Íslenskir bíógestir sem eru komnir yfir þrítugt muna sjálfsagt enn hvernig ástandið var á markaðnum áður en Árni kom í bæinn frá Keflavík með fjölskyldu sinni og opnaði Bíóhöllina í Breiðholtinu en þær nýjungar sem fylgdu í kjölfarið gerbreyttu lífi kvikmyndaunnenda til hins betra.
"Þegar ég kom inn á markaðinn var þetta allt í föstum skorðum og var búið að vera í mörg ár." Hvert kvikmyndahús var með myndir frá sínum dreifingaraðila. Fyrirkomulagið var þægilegt fyrir kvikmyndahúsin en því fylgdi ákveðinn doði sem bitnaði fyrst og fremst á áhorfendum. "Fox var í Nýja bíói, Warner Brothers í Austurbæjarbíói, Universal var í Laugarásbíói, Paramount í Háskólabíói, Columbia var í Stjörnubíói og United Artists í Tónabíói. Svona var þessu skipt þegar við komum frá Keflavík þar sem fjölskyldan rak bíóið í bænum. Hugur okkar stefndi alltaf til kvikmyndahúss í Reykjavík en manni var nú ekkert vel tekið á þessum tíma. Við vorum ekki með nein sambönd við þessi stóru stúdíó þá en við vorum aftur á móti með góð tengsl við óháða framleiðendur. Það voru þó líka ljón á þeim vegi þar sem Danir réðu mjög mikið yfir Íslendingum þegar það kom að óháðu myndunum. Það var ekkert og er ekkert hlaupið inn í þennan bransa."

Sá síðasti varð fyrstur

"Daninn fékk alltaf Ísland innifalið í pakkanum, fengu sýningarréttinn fyrir lítið og seldu hann hingað með álagningu. Þeir stunduðu þetta í fleiri greinum en bíóinu, til dæmis í kaffinu. Þeir voru óprúttnir á þessum tíma Danirnir en mér tókst að taka þetta frá þeim og það var nú aldeilis ekki litið vel á mig hjá norrænu samsteypunni en okkur tókst þetta með mörgum ferðum til útlanda og þannig byrjuðu okkar viðskiptasambönd erlendis.
Við vorum því komin með töluvert af myndum áður en við byggðum þetta hús 1982 en þeir vildu ekki taka þær til sýninga hérna, gömlu bíóstjórarnir, eins og maður kallar þá. Þeir vildu mig ekkert inn á markaðinn og voru bara rólegir í sínum stólum og þurftu lítið að hafa fyrir því að afla mynda.
Þessu var bara raðað niður í þegjandi samkomulagi. Það var í sjálfu sér ekkert slæmt en þeir föttuðu það bara ekki að hugur okkar stefndi inn á þennan markað og það þýddi ekkert að útiloka okkur. Eftir þetta fórum við náttúrlega að kynna okkur erlendis og það endaði fljótlega með því að við fórum að fá myndir frá stóru stúdíóunum.
Það var rosalega erfitt að komast inn á markaðinn, ekki síst vegna þess að Danirnir einokuðu óháða markaðinn. Annað var svo náttúrlega í föstum skorðum hjá gömlu bíóunum. Það segir svo aftur sitt að nú 20 árum seinna er í raun ekkert af þessum bíóum eftir og enginn af þessum gömlu bíóforstjórum eru eftir í bransanum í dag."

Heimsfrumsýningar í Reykjavík

Heimsfrumsýningar á Íslandi voru óþekkt fyrirbæri áður en Árni kom til sögunnar. "Þær eru eitt af því sem við komum á hérna," segir Árni rólegur en stoltið leynir sér þó ekki. "Þegar ég náði tökum á óháða markaðnum var hann oft með sterkar myndir og þá náðum við að semja við framleiðendurna um að við fengjum stundum að sýna þessar myndir fljótlega á eftir Ameríku. Þetta var strax 1982 en áður fyrr þurfti fólk að bíða eftir þessum myndum í tvö til þrjú ár. Við fengum líka heimsfrumsýningar og Evrópufrumsýningar líka í gegn strax í árdaga Bíóhallarinnar.
Ég gætti þess að vera mjög sýnilegur í Los Angeles á þessum tíma en þessi bransi byggir allur á tengingum við rétta fólkið. Ég og konan mín, Guðný Björnsdóttir, stóð í því með mér að fara og hitta þessa kalla og borða með þeim. Við fengum svo alltaf meira og meira út úr þessu eftir því sem persónulegu tengingarnar styrktust. Nú fer ég þarna út fimm sinnum ári. Við erum með aðsetur í LA og eigum marga kunningja í bransanum þar. Okkur finnst mjög gott að geta skroppið þarna út eftir og fengið að vita hvað er að gerast. Þetta er nú einu sinni þar sem hjartað slær í þessum bransa."

Heimsmeistarar í bíóglápi

En sjá þessir amerísku stórlaxar sér einhvern hag í að gera vel við þessa fámennu bíóþjóð á litlum markaði? "Við erum búin að vera mesta bíóþjóð í heimi öll þessi ár og miðað við höfðatöluna margfrægu erum við með lang mestu aðsóknina hérna á Íslandi. Þeim finnst þetta merkilegt og svo eru þeir einfaldlega að fá mikla peninga frá Íslandi. Ég þekki til dæmis mann hjá dreifingarfyrirtæki í London sem kallar landið alltaf Niceland bara vegna þess að þeir fá alltaf svo mikla peninga héðan út á það hvað þetta er lítil þjóð. Við erum alltaf hæstir í heimi á hverju einasta ári og erum með 6 til 7 sýningar á haus á meðan Bandaríkjamenn eru með á milli 4 og 5. Svíar eru síðan með 2 og Finnar aðeins eina. Bretarnir eru, held ég, með þrjár bíósýningar á mann á ári þannig að við erum alltaf á toppnum."

Nýtti sóknarfærið

Árni segir að velgengni Bíóhallarinnar hafi ekki komið sér sérstaklega á óvart á sínum tíma. "Ég var nú búinn að stúdera markaðinn svolítið vel og sjá að þeir voru dálítið svifaseinir þessir kallar og sóknarfærið var gott þegar ég kom. Hugsaðu þér bara að sumir þeirra höfðu aldrei komið til Los Angeles að heimsækja viðskiptavini sína. Það segir nú ýmislegt. Þegar ég ákvað að láta slag standa í kringum 1980 var markaðurinn bara þarna og menn voru í sjálfu sér ekki að gera neitt meira. Jú, jú. Þeir fengu myndirnar og svo voru þær stundum uppi í hillu í fleiri mánuði áður en þeir sýndu þær. Ég vissi alveg af því vegna þess að við fengum myndir lánaðar hjá þeim til Keflavíkur og þeir voru kannski að spara góðar myndir í þrjá mánuði. Síðan var alltaf endursýnt yfir allt sumarið því þeir héldu að það kæmi enginn í bíó á sumrin. Svona var nú þankagangurinn."

Réttur maður á réttum stað

Það má segja að bíórekstur Árna hafi verið samfelld sigurganga og Bíóhöllin hefur verið á hvínandi siglingu frá upphafi. "Þetta bíó var og hefur alltaf verið á réttri leið og þannig náði hún, ein og sér, 430 þúsund manns á einu af fyrstu árunum. Þetta hús er auðvitað alveg sérstaklega vel staðsett enda var lóðin eftirsótt og ekki auðhlaupið að fá hana. Ég náði henni eftir að kunningi minn, Albert Guðmundsson, tók að sér að tala fyrir því að við fengjum hana. Hann var þá í borgarstórn og með hans hjálp fengum við hana fyrir rest en það sóttust fleiri eftir henni."
Bíóhöllin hefur tútnað út frá þessum tíma og gleypti meðal annars skemmtistaðinn Broadway sem var í öðrum enda hússins við Álfabakka. Síðan færði árni út kvíarnar, keypti Nýja bíó í Lækjargötu, Austurbæjarbíó við Snorrabraut, opnaði Kringlubíó og nú síðast yfirtók hann rekstur Háskólabíós.
"Við erum búin að vera út um allt, niðri í miðbæ þegar við rákum Nýja bíó sem við kölluðum Bíóhúsið. Austurbæjarbíó sem við breyttum í Bíóborgina. Svo erum við á Akureyri og svo er það auðvitað bíóið í Keflavík, sem kom þessu öllu af stað, alltaf til staðar. Mér þykir mjög vænt um það að strákarnir tóku það að sér fyrir nokkurn árum að endurnýja það algerlega og gera það að alvöru bíói með bestu fáanlegum sætum og græjum."
Þrátt fyrir útþensluna ber Árni alltaf sterkar taugar til Álfabakkans. "Þetta byrjaði hérna upp frá þegar við opnuðum með Fram í sviðsljósið, eða Being There, með Peter Sellers. Hún gekk í eitt ár og fjóra mánuði á sama eintakinu sem er ábyggilega heimsmet en í þá daga fengum við bara eitt eintak af hverri mynd. Þannig að taugarnar hingað eru sterkar og ég held að það breytist aldrei hvert sem þetta fyrirtæki fer þegar fram líða stundir
og hér er öll skirfstofuvinnan unnin þó við séum með bíó út um allt."

Ár risamyndanna

En þurfti brautryðjandinn Árni Sam að berjast fyrir því að ná öllum þessum stórmyndum ársins 2004 undir sinn hatt? "Nei, nei. Það var ekkert bitist um þetta. Okkar fyrirtæki eru bara að koma svona sterk inn núna. Þetta er nú bara þannig í þessum bransa hjá Warner, Disney, Fox, Columbia og þessum fyrirtækjum að þetta gengur oft í bylgjum upp og niður. Warner er kannski helsta undantekningin en þeir hafa aldrei farið neitt sérstaklega niður en aldrei neitt sérstaklega hátt upp heldur, nema sennilega á þessu ári sem þeir eru að koma svolítið upp. Það hittist svo bara þannig á núna að þessi helstu fyrirtæki okkar, Warner, Disney og Universal eru öll fjandi stór og með mikið af þessum myndum. Þetta gerist svo á sama árinu hjá þeim öllum á meðan hin fyrirtækin eru kannski aðeins ofan í öldudal."
Yfirleitt eru það tvær til þrjár myndir sem gnæfa yfir bíó árinu. Undanfarin þrjú ár hafa það verið Lord of the Rings myndirnar, ásamt Harry Potter og fáum blandast hugur um að lokamynd Stjörnustríðsbálksins verði sterk á næsta ári. "Jú, jú. Þetta er alveg rétt. Það eru venjulega örfáar myndir sem toppa á hverju ári en síðan kemur alltaf eitthvað sem kemur öllum að óvörum. Við, eða einhverjir hinna, getum þannig fengið einhverja litlar myndir sem þjóta síðan upp og að sama skapi geta alltaf komið stórar myndir sem eiga að vera stórar en klikka algerlega. Þannig er þetta í bransanum og það er nú svo gaman við þetta að geta hitt á þessar myndir sem eru litlar en gera svo góða hluti öllum að óvörum. Við gerðum þetta á sínum tíma með mynd sem heitir Funny People. Það var alveg ótrúlegt og ég held ég hafi aldrei vitað aðra eins velgengi einnar myndar. Hún kostaði ekki neitt hingað til Íslands, bara 7000 dollara á því sem var kallað flatt verð en þá var ekkert borgað aukalega. Hún dró svo 55 þúsund manns í bíó. Þetta var sennilega árið 1983 og verður ekki leikið eftir í dag. Framleiðendurnir sjá til þess að baktryggja sig í öllum samningum núna."

Bíó er lúxus

Reglulega spretta upp deilur um verð bíómiða á Íslandi og Árni bendir á að í þeim umræðum vilji það gleymast að fólk er að borgar fyrir lúxusinn með miðaverðinu og það fyrirfinnist varla jafn mikill fjöldi fyrsta flokks kvikmyndahúsa í nokkurri annarri borg en Reykjavík. "Hvað heldurðu að það kosti að reka svona hús og vera alltaf með þessi nýjustu tæki og tól? Þetta þarf alltaf að endurnýja öðru hvoru og svo er náttúrlega bara dýrt í bíó. Þeir sem eru óánægðir með verðið hér ættu að fara í bíó á Leicster Square í London og borga 1600 krónur fyrir miðann. Þar er nákvæmlega helmingi dýrara í bíó en hér.
Það varð einhver kurr þegar við hækkuðum síðast en þetta helst líka í hendur við verðlag, launahækkanir og þess háttar. Ég held nú samt að fólk vilji alltaf heldur borga 50 til 100 krónum meira í bíó og fá allt þetta fínerí með fyrir þennan pening."

Alltaf á tánum

"Við fylgjumst líka vel með öllu sem er að gerast og förum á allar hátíðir. Björn, sonur minn, fer reglulega á hátíðir í Las Vegas þar sem allt það nýjasta í kvikmyndahúsarekstri, öllum þessum tækjum og tólum, er kynnt til sögunnar. Nú eru allir að bíða eftir stafrænu væðingunni sem kemur ekki strax. Þetta er bara meira en að segja það. Digital tæknin átti nú þegar að vera komin á en það eru bara örfá reynslubíó komin með þetta og þetta er ekki orðið neitt að ráði. Þetta er svo dýrt í framkvæmd og þegar upp er staðið er spurningin alltaf hver eigi að borga þetta? Eru það stúdíóin eða bíóeigendur?
Þú ert vissulega með langt um skarpari mynd uppi á tjaldinu og allt það en þetta er nú samt þannig að hinn almenni bíógestur myndi ekkert taka eftir því."
Það fór hins vegar ekki fram hjá neinum þegar Árni kynnti THX hljóðkerfið til sögunnar á sínum tíma.
"Við vorum fyrstir með THX hljóðkerfið í Skandinavíu og númer tvö, eða þrjú í Evrópu. Það segir sína sögu. Við hjónin vorum stödd í Los Angeles árið 1986 og þá sá ég þetta merki fyrst og vissi ekkert hvað þetta stóð fyrir en það var þvílíkur fögnuður í bíó þegar þetta kom og við fórum strax að kanna þetta. Við settum okkur í samband við skrifstofu George Lucas í San Franscisco og fórum meira að segja að heimsækja hann þangað. Þar sýndu hans menn okkur Skywalker búgarðinn hans og einkabíóið. Þar er allt rétt upp á millimeter í veggjum og stólum. Við fengum þetta svo inn árið 1988, minnir mig, og Bíóborgin varð fyrsta íslenska bíóið með THX. Við vorum fljót að kveikja á perunni og sjá hvað þetta var sniðugt að gera þetta. Síðan komu auðvitað aðrir með þetta hér heima líka."

Listin nærist á stórmyndunum

Þegar Sambíóin yfirtóku Háskólabíó spruttu upp gagnrýnisraddir um að menningarlegar kvikmyndir myndu hverfa af sjónarsviðinu og kvikmyndaklúbburinn Filmundur myndi lognast út af. Árni blæs á þetta og segir dæmin hafa sannað hið gagnstæða. "Við erum með menn sem þekkja þennan Filmundarbransa vel og erum búnir að sýna það og sanna að við ráðum við þetta. Við eigum eftir að vera með töluvert að kvikmyndahátíðum og vorum nú síðast með franska hátíð sem gekk mjög vel. Þar skaut heimildarmyndin Heimur farfuglanna upp kollinum og sló algerlega í gegn. Það er gaman að því að geta haldið svona hátíðir og sýna myndir frá öðrum löndum en það er
ekki hægt að gera það öðruvísi en svona.
Fólk hefur verið að núa okkur bíóeigendunum um nasir að sýna ekki meira af evrópskum myndum en málið er bara að það kostar svo mikið að koma hverri mynd upp á tjaldið. Síðan er alveg sama hvað þú gerir, þessar myndir eru alltaf erfiðar í aðsókn og þær gefa svo lítið af sér að það yrði alltaf tap á þeim. Það getur enginn verið í taprekstri og við verðum því að koma þessum myndum inn á sér hátíðir. Það eru þó alltaf ein og ein mynd sem hægt er að sýna stakar en það er best að hafa 3 til 4 hátíðir á ári.
Við höfum marg reynt þetta og gerðum til dæmis tilraun til að reka Bíóhúsið sem arthús og sýndum Betty Blue og slíkar myndir. Hún gekk að vísu vel en það er ekki hægt að reka bíó eingöngu á listrænum myndum. "Commercial" efnið verður að vera með, eins og Clint Eastwood sagði í Cannes þá verður engin artmynd án þess að hinar myndirnar ryði brautina. Það er bara málið."

Aðalmálið að hafa gaman af bíói

"Þetta er búinn að vera skemmtilegur tími. Við höfum öðru hvoru líka verið þátttakendur í alls konar fjölmiðladóti og höfum stundum verið úti og stundum inni og það hefur bara verið gaman að taka þátt í því. Við höfum þó aldrei átt dagblað," segir Árni og hlær.
Sambíóin eru fjölskyldufyrirtæki og Árni hefur verið sýnilegur í bíóunum frá upphafi. "Ég er nú hættur að standa í miðalúgunni. Það var kominn tími til að hvíla sig á henni en ég gríp í að rífa af. Það er voðalega gott að vera hérna á álagstímum. Þá hefur maður yfirsýn yfir allt saman og starfsfólkið virðir mann fyrir að koma og láta sjá sig. Þá rýkur maður í hitt og þetta til að hjálpa til. Starfsfólkinu finnst það þægilegt og ég hef enn reglulega gaman að því að taka þátt í hasarnum og standa í dyrunum. Það er skemmtilegt lið hérna og það er auðvitað númer 1, 2 og 3 að hafa gaman af bransanum og njóta þess að fara í bíó og horfa á myndir. Þeir sem eru í þessu verða að hafa þennan áhuga."