»  skrif  »  maí 2004

skrif
maí 2004

a long time ago...
Vígtennta kyntröllið
Sunnudagur, 16. maí 2004

Rómatísku skáldin fluttu blóðsugurnar og fleiri kvikindi þjóðsagna og munnmæla yfir í bókmenntirnar og gáfu þeim þann ómótstæðilega kraft sem enn heldur í þeim lífinu. Það er ekki ofsögum sagt að Lord Byron og vinir hans Percy og Mary Shelley hafi kynnt umheiminn, bókmenntirnar og síðar kvikmyndirnar fyrir blóðsugunni og vanskapnaði brjálaða vísindamannsins eins og við þekkjum þær skepnur enn þann dag í dag.

Byron sjálfur er af mörgum talin frumgerð Drakúla en áður en hann kom til sögunnar var vampíran frekar ókræsileg, drullug og kafloðin skepna sem nærðist á blóði fólks.
Byron var aðalsmaður, glæsimenni, kvennagull en spilltur og eins og ein ástkona hans orðaði það "mad, bad and dangerous to know", eða bara "brjálaður, vondur og hættulegur." Þarna má segja að Drakúla sé kominn, holdi klæddur, aðalborinn, útlagi sem kallaði ógæfu yfir sjálfan sig og aðra.
Það var sumarið 1816 dvöldu Byron, Shelley og hin unga eiginkona hans Mary,
ásamt fleira fólki við Genfarvatn og á drungalegu kvöldu sammæltust þau um að gera hvert sína draugasöguna. Þessum fundi hafa verið gerð skil í bíómyndum á borð við Gothic og Haunted Summer og segja má að þessi samningur skáldanna hafi verið jafn mikilvægur fyrir afþreyingarmenninguna og hryllingsmyndirnar og ákvörðun Wordsworth og Coleridge um að leggja í púkk í Lyrical Ballads var fyrir ljóðlistina. Þetta kvöld urðu nefnilega kynþokkafulla blóðsugan og óskapnaður Frankensteins, eins og við þekkjum þessi fyrirbæri í dag, til.
Skáldin áttuðu sig á seiðmögnuðu eðli blóðsugunnar og sjálfsagt hefði rafmagnsljósið og upplýsingin orðið til þess að drepa blóðsuguna ef hún hefði ekki tekið þessum stakkaskiptum og orðið ódrepandi kyntröll. Stoker gerir þannig markvisst út á kynlífið í bók sinni frá 1897 og það þarf ekki fjörugt ímyndunarafl til að lesa gróft klám út úr sögunni sem var skrifuð á teprulegum Viktoríutímanum.
Bitið og aðdragandi þess er vitaskuld ekkert nema forleikur og samfarir og til þess að sú jafna gangi upp þarf aðeins að skipta einum lifandi vökva, blóði, út fyrir annan, sæði. Þá er hægur vanti að túlka vampírisman og smitið sem bit vampírunnar felur í sér sem kynsjúkdóm. Líklega eru það þessar leyniperversjónir og kynorka blóðsugunnar sem hafa haldið henni lifandi í gegnum síðustu tvær aldir, frekar en blóðdrykkjan, eða öfugt þar sem kynlíf og bit eru eitt og hið sama.


Drakúla snýr aftur, aftur
Sunnudagur, 16. maí 2004

Veldi hins illa stendur á traustum stoðum í hinu goðsagnakennda landi Transylvaníu og þegar sólin sest fara á kreik alls kyns forynjur sem kunna best við sig í skjóli nætur og vinna verk sín í myrkri.
Fremstur í flokki þeirra skrímsla sem þrífast í Transylvaníu og hafa farið með aðalhlutverk í martröðum mannkyns frá örófi alda er vitaskuld Drakúla greifi. Skuggalegur kastali greifans í fjöllum Transylvaníu gnæfir yfir nærliggjandi þorpum og fyllir íbúana óhug enda geta þeir aldrei verið öruggir um líf sitt og limi og það sem verra er þeir geta ekki einu sinni verið öruggir um eigin dauða þar sem það er ekki nóg með að Drakúla eigi það til að bíta fólk í hálsinn og drekka úr þeim allt blóð, heldur lætur hann fórnarlömb sín af og til bergja á vampírublóði sínu og þá erfa þau bölvun Drakúla og þurfa að eyða eilífðinni lifandi dauðir, rétt eins og greifinn sjálfur.

Blóðsugubaninn Van Helsing er eini maðurinn sem hefur haft þekkingu, kjark og dug til að takast á við greifann og allt frá því rithöfundurinn Bram Stoker leiddi þessa fjandvini fyrst saman, í skáldsögu sinni Dracula, árið 1897, hafa þeir tekist á í ótal bókum og bíómyndum.
Síðasti eftirminnilegi fundur þeirra átti sér stað árið 1997 í kvikmynd Francis Ford Coppola, Bram Stoker´s Dracula, þegar Gary Oldman lék greifann illa en Anthony Hopkins fór með hlutverk Van Helsings. Það mætti því ætla að það væri full snemmt að gera aðra stórmynd um þetta óaðskiljanlega tvíeyki en leikstjórinn og handritshöfundurinn Stephen Sommers hefur þó látið slag standa og í næstu viku frumsýna Sambíóin stórmyndina Van Helsing þar sem þessi sögufrægi blóðsugubani gerir enn eina atlöguna að greifanum.

Skrímslin standa saman

Sommers er þó sem betur fer meðvitaður um að til þess að það gangi upp að gera Drakúlamynd fyrir 21. öldina þarf að brydda upp á einhverju nýju enda má segja að þó sagan af Drakúla og Van Helsing sé góð þá hafi hún verið of oft sögð. Hann brá því á það ráð að safna saman öllum frægustu skrímslum afþreyingarmenningarinnar í eina mynd og Van Helsing þarf því ekki aðeins að reyna að draga Drakúla fram í sólarljósið og reka fleyg í hjarta hans heldur þarf hann einnig að glíma við óskapnað Frankensteins, Úlfmanninn og doktor Jeckyll og herra Hyde.
"Ég vildi ekki gera Drakúla mynd af því það hefur verið gert. Francis Ford Coppola er búinn að gera eina góða. Það er líka búið að gera Frankenstein og ég nennti ekki að eyða tveimur árum ævi minnar í að gera mynd um Úlfmanninn," segir Sommers. "Ég fór því að velta því fyrir mér hvort það væri ekki hægt leiða allar þessar persónur saman og eftir því sem ég horfði á fleiri gamlar skrímslamyndir varð ég ástfangin af þessum skrímslum á ný. Maður gleymir því hversu góð þau eru."
Það er þó ekkert nýtt undir sólinni og menn hafa áður safnað þessum lífseigu ófreskjum saman í eina bíómynd og nægir þar að nefna House of Dracula frá árinu 1945 en þar mættu til leiks brjálaði vísindamaðurinn, mannskapnaður Frankensteins, Kroppinbakurinn, Úlfmaðurinn og að sjálfsögðu
Drakúla.
Tilraunir Universal kvikmyndaversins til að leiða þessar skepnur saman fóru sérstaklega í taugarnar á gagnrýnendum sem lögðu mikla áherslu á að ófétin ættu að vera aðskilin. Það má vissulega halda því fram að neikvæð viðbrögð gagnrýnendanna á sínum tíma hafi verið byggð á fordómum þar sem skrímslin eiga vissulega margt sameiginlegt. Það þarf þó auðvitað að standa rétt að samkomum þeirra og aðdáendur Frankensteins, Drakúla og Varúlfsins munu kveða upp dóm sinn yfir Sommers í næstu viku þegar Van Helsing verður frumsýnd út um allan heim.
Sjálfur er Sommers einlægur aðdáandi skrímslanna og er býsna viss í sinni sök og leggur áherslu á að hann sé ekki einungis að láta Van Helsing ganga frá einu skrímsli í einu þar til hann kemst að erkifjandanum Drakúla.
"Hefði ég farið þá leið myndu aðdáendur þeirra slátra mér vegna þess að það er svo auðvelt. Það gæti hver sem er fengið þá hugmynd. Sagan í Van Helsing er miklu flóknari og skemmtilegri. Þegar ég var að pæla í sögunni datt mér í hug að láta Drakúla þurfa nauðsynlega á einhverju að halda sem hann gæti einungis fengið hjá Frankenstein skrímslinu. Þessir tveir eru því strax
tengdir saman og svo fléttaði ég Varúlfinum inn í söguna. Þá var ég allt í einu kominn með frábæra sögu ekki bara þrjú vond skrímsli."

Rómantískar birtingarmyndir mannlegra bresta

Varúlfurinn og blóðsugan hafa fylgt mannkyninu allt frá því að Adam og Eva voru rekin úr Paradís en þannig eru til að mynda til sögur sem komust ekki í hina opinberu útgáfu Biblíunnar sem segja frá Lilith, fyrstu eiginkonu Adams. Hún var hinn mesti kvenvargur, femínisti og drakk blóð og því langt því frá að vera æskilegur maki ættföðurs alls mannkyns.
Blóðsugan er því mörg þúsund ára gömul og það eru til heimildir um lifandi dauða allt frá Evrópu til Kína og víðast hvar virðist fólk hafa beitt sömu meðulum til að losna unda bölvun vampírunnar en það var viðtekin venja að taka lík meintrar vampíru, höggva af því höfuðið og brenna síðan leifarnar auk þess sem gamla, góða stikan var oft rekin í hjartastað blóðsugunnar. Þessar skepnur stukku út úr munnmælum og þjóðsögum yfir í bókmenntirnar með rómantísku stefnunni þar sem skáldin hrifust af tvöföldu eðli mannsins, innri átökum sálarinnar við hið góða og illa, auk þess sem upplausnin, fantasían og allt það dýrslega sem fylgdi skrímslunum höfðuðu til andans manna sem létu stjórnast af tilfinningum frekar en rökhyggju. Þá er auðvitað eitthvað voðalega rómantískt við það að vera öðruvísi og útskúfað úr samfélagi mannanna. Skrímslin urðu því mannleg og fengu samúð þar sem þau voru dæmd til að lifa og deyja ein.
Sommers er heldur þessum mannlegu og harmrænu eiginleikum skrímslanna til
haga í Van Helsing. "Óskapnaður Frankensteins minnir mjög á Lenny í Of Mice And Men eftir Steinbeck. Þú finnur til með honum vegna þess að hann veit ekki hvað hann er að gera. Hann er einnig líkur Fílamanninum vegna þess hversu ógnvekjandi hann er en undir ljótu yfirborðinu leynist þessi harmræna persóna. Varúlfurinn er eins og alkóhólisti eða dópisti. Hann getur verið bróðir þinn eða besti vinur að degi til. Hann er góður og göfugur en á næturnar taka djöflarnir við, hvort sem þeir eru brennivín, eiturlyf eða fullt tungl. Þá líður honum illa í holdi sínu, rífur það utan af sér og verður þetta skelfilega skrímsli."

Skrímslin taka Hollywood

Blóðsugur og varúlfar lifðu góðu lífi meðal almennings í gamla daga þegar hvert einasta ókennilega þrusk eða hljóð í myrkrinu gat tekið á sig hryllingsmynd í hugum fólks. Tæknin og rafljósið gerðu síðan út af við þessar forynjur en björguðu þeim í raun um leið þar sem kvikmyndin hefur haldið í þeim lífinu undanfarin 100 ár eða svo. Það var upp úr 1930 sem Universal kvikmyndaverið tók Drakúla og félaga upp á sína arma og ávann þeim traustan sess í samtímamenningunni með hryllingsmyndabylgju sinni.
Bela Lugosi kom fram á sjónarsviðið sem Drakúla, klæddur í kjól og hvítt og talaði með undarlegum hreim. Boris Karloff gerði Frankenstein að sínum með skrúfboltum standandi út úr höfðinu og Lon Chaney var óaðskiljanlegur hluti Varúlfsins. Þá lét Múmían einnig til sín taka en Sommers tók einmitt gömlu Universal Múmíuna og lagaði hana að breyttum tímum með The Mummy og The Mummy Returns fyrir nokkrum árum og nú tekur hann afganginn með trompi í Van Helsing.
Dr. Jeckyll og herra Hyde koma einnig við sögu í Van Helsing en myndin hefst á eltingarleik Van Helsing við lækninn góða sem breytist í kynóðan morðingja í tíma og ótíma. Hyde hefur líkt og hinir félagarnir verið kvikmyndaður í gríð og er í gegnum árin og skaut síðast upp kollinum í The League of Extraordinary Gentlemen.
Bela Lugosi myndi vart standast kröfur nútímabíógesta enda full virðulegur á að líta og flestir telja Christopher Lee hinn eina sanna Drakúla, rétt eins og Sean Connery er hinn eini sanni James Bond í hugum flestra sem komnir eru til vits og ára.
Lee kom sterkur inn í hlutverki greifans í bresku Hammer hryllingsmyndunum í kringum 1950 og þar fylgdi Peter Cushing honum alla jafna eftir hvert fótmál í hlutverki Van Helsings. Þeir urðu hinir mestu mátar og eftir að Cushing lést lét Lee hafa það eftir sér að hann saknaði hans mikið. Lífið væri bara ekki eins án hans þannig að segja má að samband þessara andstæðu persóna hafi kristallast í vináttu leikaranna tveggja.

Van Helsing nýrra tíma

Abraham Van Helsing gerði fyrst út af við Drakúla í sögu Bram Stokers og segja má að í honum hafi bestu eiginleikar X-Files hetjanna Mulder og Scully sameinast í einum og sama manninum. Van Helsing var vel að sér í hinu yfirnáttúrulega og tilbúinn til að trúa ýmsu en stóð um leið traustum fótum í raunvísindum og notaði læknisfræðina til þess að reyna að bjarga fórnarlömbum blósðugunnar.
Það hefur helst staðið Van Helsing fyrir þrifum að hann er alltaf minni töffari en andstæðingurinn, jafnvel þegar Cushing lék hann. Þar fyrir utan er Drakúla löðrandi í kynþokka og ekki laust við að konurnar sem Van Helsing reynir að bjarga frá honum vilji láta greifann narta svolítið í hálsinn á sér. Þá er ófétið auðvitað ódrepandi þannig að allar stikustungurnar, vígðu vatnssletturnar og puðið er til einskis, alltaf skal Drakúla skjóta upp kollinum aftur.
Þessari klemmu Van Helsings var gerð góð skil í gamanmyndinni Love At First Bite þar sem George Hamilton lék greifann sem sneri stöðugt á algerlega misheppnaðan og misskilinn Van Helsing.
Sommers ætlar að sjálfsögðu ekki að byggja stórmyndina sína á neinum minnipokamanni og teflir því Van Helsing fram sem ægielgum töffara, leðurklæddum með hatt. Þá hefur hann yngt Van Helsing verulega upp en karlinn var á sínum efri árum í bók Stokers og Antony Hopkins, sem hefur gert Van Helsing eftirminnilegust skil á síðustu árum, er einnig kominn af léttasta skeiði.
Nú mætir hins vegar Hugh Jackman til leiks í hlutverki blóðsugubanans,
ferskur úr X-Men. Og það sem meira er Van Helsing heitir ekki lengur Abraham, heldur Gabriel.
"Ég veit að Peter Cushing lék hann í bíómyndum og auðvitað sá ég Anthony Hopkins leika hann í mynd Coppola. Ég vissi því að ég yrði að gera eitthvað öðruvísi og uppfæra hann. Ég byrjaði á að breyta nafninu úr Abraham í Gabriel. Að Abraham Lincoln og Abraham í Biblíunni ólöstuðum þá er Abraham bara ekki gott nafn á hetju," segir Sommers.
Van Helsing er einnig orðinn fulltrúi leynireglu sem hefur það markmið að útrýma skrímslum og starfar með fjárstuðningi Vatíkansins. Það hefur því margt breyst á þessum rúmu 100 árum sem þeir fjandvinir hafa tekist á en Van Helsing á þó sjálfsat enn í vök að verjast þar sem Sommers hefur einnig uppfært Drakúla þannig að hann hefur aldrei verið öflugri þó það sé alls óvíst hvort leikarinn Richard Roxburgh, sem lék hertogann vonda í Moulin Rouge, nái að toppa þá þungaviktarmenn sem hafa áður brugðið sér í skikkju greifans en hann þarf að sanna sig í skugga Lugosi, Lee, Max Schrek, Klaus Kinski, Frank Langella og Gary Oldman. Tæknin er þó, aldrei þessu vant, með Drakúla sem fær lengri tennur með tölvutækni og getur breytt sér í leðurblöku með 15 metra vænghaf þegar sá gállinn er á honum.


Blóðbönd

Taxi

Bloggar

Stöff