Lífið er bæði flókið og erfitt og því fylgja ýmsar hvimleðar aukaverkanir. Þær sem mér dettur helst í hug eru þunglyndi, blankheit, umferðarhnútar, alkóhólismi, barnameðlög, kuldi, trúarbrögð, hátt bensínverð, mannleg samskipti, brauðstrit, markaðs- og sölufólk, verkföll, virkjanir, handrukkarar, stjórnmálamenn, krabbamein, minnimáttarkennd, gróðurhúsaáhrif, mikilmennskubrjálæði, yfirdráttarheimildir, geðveiki, bakverkir, George W. Bush, offita, stríðsbrölt, þjóðhagsspá, óöryggi, hagtölur, vöruskiptajöfnuður, verðbólga, fjárlög, ást og kynlíf.

Það er ekki auðvelt að vera manneskja og í raun mesta furða að maður nenni yfirleitt að fara fram úr rúminu á morgnanna og yfirleitt að draga andann. Það sem gerir svo tilveru nútímamannsins með öllu óbærilega er að lausnirnar á vandamálunum og fylgikvillum þess að vera til eru framleiddar á færibandi en eru allar svo meingallaðar að þær fjölga vandamálunum og kalla fram enn fleiri aukaverkanir.
Ég held að það megi fullyrða að þunglyndi sé nokkurs konar regnhlífarhugtak yfir alla þá angist sem fylgir því að vera skikkaður til að vera tannhjól í hinu margbrotna og háskalega gangvirki sem jarðvist okkar er. Það mætti því ætla að þunglyndislyf séu patent lausnin á tilvistarkreppunni, eða hvað. Þeim fylgja líka aukaverkanir sem samkvæmt upplýsingumn á lyfjaglasinu mínu eru helst þessar:
ógleði, taugaóstyrkur, svefnleysi, höfðuðverkur, minnkuð kynhvöt eða kyngeta, munnþurrkur, vöðvaskjálfti, svitamyndun og niðurgangur, hægðatregða, minnkuð eða aukin matarlyst, truflanir á bragðskyni, vindgangur, syfja, svimi, sljóleiki, martraðir, útbrot á húð, kláði, aukinn hraði hjartsláttar, hjartsláttar ónot, hitakóf, tíðatruflanir og tíð þvaglát.
Úff, hversu illa þarf manni að líða til þess að þetta sé ásættanlegur fórnarkostnaður? Og eru þessi einkenni ekki fyrst og fremst ávísun á þunglyndi? Það er náttúrlega bilun þetta líf.

Íslensk kvikmyndagerð hefur tekið mögnuðum stökkbreytingum á síðustu árum. Það er ekki ýkja langt síðan það þótti stórviðburður að ný íslensk bíómynd rataði í kvikmyndahús en í dag þykir ekkert sjálfsagðara.

Íslensk kvikmyndagerð hefur tekið mögnuðum stökkbreytingum á síðustu árum. Það er ekki ýkja langt síðan það þótti stórviðburður að ný íslensk bíómynd rataði í kvikmyndahús en í dag þykir ekkert sjálfsagðara. Stórfréttirnar sem tengjast íslenskri kvikmyndagerð í dag snúast ekki lengur um að einhver ofurhuginn ætli að freista þess að gera bíó á Íslandi heldur um það hvaða erlendar stórstjörnur verði í væntanlegum myndum og hversu dýrar þær verði í framleiðslu. Kvikmyndagerð á Íslandi er orðin alþjóðleg og það er ekki síst fyrir ötult frumkvöðlastarf Friðriks Þórs Friðrikssonar og kraftmikil og fersk tilþrif Baltasars Kormáks.

Byrjendur með forgjöf

Þegar frumherjar íslenskrar kvikmyndagerðar voru að stíga sín fyrstu skref var þeim vitaskuld sýndur skilningur sem hefur kristallast í gegnum árin í þeirri tilhneigingu íslenskra kvikmyndagagnrýnenda til þess að taka varlega á íslenskum myndum og í því sambandi hefur oft verið talað um að íslenskar myndir séu með eins og eina stjörnu í forgjöf á útlendar myndir.
Það var í sjálfu sér ekkert athugavert við þetta í upphafi þegar íslenskar myndir voru gerðar af vanefnum og stóðu svo illa í samkeppninni við innflutt efni að forgjöfin var nánast nauðsynleg. Hljóðið í íslenskum myndum var iðulega handónýtt þannig að oft hefði ekkert veitt af því að þær væru textaðar svo söguþráðurinn færi ekki allur fyrir ofan garð og neðan. Við þessar aðstæður var auðvitað eðlilegt að gagnrýnendur einblíndu á það sem heppnaðist vel og tíunduðu svo lélegt hljóð og tæknilega annmarka sem helstu gallana við verkin. Þessi vinnubrögð eru algerlega úrelt í dag þegar öll tæknivinna við íslenskar myndir er hnökralaus og einkennist af fagmennsku. Íslenskar bíómyndir standast að öllu leyti fyllilega samanburð við það sem er verið að gera í nágrannalöndunum og því hljóta þær að vera vegnar og metnar á sömu forsendum. Tími forgjafarinnar er liðinn og ef gagnrýnanda finnst íslensk mynd slæm ber honum að segja það hreint út. Þetta er ekki öfundsverð staða þar sem forgjafarhefðin stendur á traustum grunni.

Nó more mister næsgæ

Valur Gunnarsson, kvikmyndagagnrýnandi DV, leggur út af þessu fyrirbæri í upphafi dóms síns um Næsland eftir Friðrik Þór enda fullkomlega meðvitaður um að neikvæð umsögn hans um myndina gengur þvert á pólitíska rétthugsun í íslenskri bíóorðræðu.
"Það er aldrei gaman að vera boðberi slæmra tíðinda, enda góð og gild hefð fyrir því að hálshöggva slíka," segir Valur en það sem gerir hlutskipti hans og fleiri gagnrýnenda enn þungbærara í tilfelli Næslands er auðvitað sú staðreynd að "Friðrik Þór hefur gert meira en nokkur annar einstakingur til að koma íslenskri kvikmyndagerð á kortið".
Jón Hákon Halldórsson, gagnrýnandi hjá Kvikmyndir.com, hlífir Friðriki ekki heldur: "Friðrik Þór Friðriksson leikstjóri er frábær í sínu fagi og hefur skilið fjöldann allan af góðum kvikmyndum eftir sig. Því miður hefur ferill hans þó eitthvað verið á leið niður á við undanfarið því myndin Fálkar gekk ekki sem skyldi og Næsland er án efa hans allra versta verk."
Þeir gagnrýnendur sem hafa gagnrýnt Næsland harðast halda því vel til haga að Friðrik Þór er mikill meistari en þó ekki yfir það hafinn að gera mistök. Sjálfur Alfred Hitchcock gerði 53 bíómyndir, helling af gullmolum en algert drasl inni á milli. Af hverju skyldi Friðrik Þór vera eitthvað öðruvísi?
Kvikmyndagagnrýnendur ættu að geta fundið nokkra huggun í hinu fornkveðna að sá er vinur sem til vamms segir og í raun eiga íslenskir kvikmyndagerðarmenn heimtingu á því að fá heilbrigða gagnrýni á verk sín en aðhald heima fyrir ætti að brýna fólk til betri verka og búa það undir erlenda gagnrýni þar sem kvikmyndagerðarmenn eru metnir af verkinu sjálfu og engu öðru.
Valur orðar þetta ansi vel í niðurlagi gagnrýni sinnar á Næsland í DV: "Friðrik Þór er mikill listamaður sem á síst skilið að ráðist sé á hann niðri í bæ. En hann á heldur ekki skilið að fólk standi upp og klappi sjálfkrafa fyrir öllu sem hann gerir. Við eigum betra skilið af honum en þetta. Og hann af okkur."

Síðasta vígi gömlu gildanna

Dómar um Fálka Friðriks Þórs og Næsland benda eindregið til þess að íslensku bíómyndinrar séu að missa einnar stjörnu forgjöfina en Morgunblaðið virðist þó enn hafa þetta kerfi í hávegum og þar á bæ mega íslenskir kvikmyndagerðarmenn ganga að þremur stjörnum vísum.
Fálkar olli almennum vonbrigðum en fékk þrjár stjörnur hjá Mogganum, sömu sögu er að segja um Næsland og mörgum er enn í minni þriggja stjarna dómur sem Opinberun Hannesar, mynd Hrafns Gunnlaugssonar, fékk um áramótin. Myndirnar Kaldaljós og Nói albínói, sem ég held að óhætt sé að fullyrða að séu tvær bestu íslensku myndir síðustu ára og hafa fallið vel í kramið á erlendri grundu, fengu þrjár og hálfa stjörnu hvor.
Nú eru það ólíkir gagnrýnendur sem útdeila þessum stjörnum og smekkur fólks er vissulega misjafn og matið því einstaklingsbundið en þegar aðeins hálf stjarna skilur Nóa albínóa og Opinberun Hannesar að hlýtur að læðast að manni sá grunur að horft hafi verið framhjá áberandi göllum Opinberunarinnar þar sem hún er íslensk og verk höfundar síns. Föst áskrift Friðriks Þórs að þremur stjörnum, jafnvel þegar um tvær slökustu myndir hans á ferlinum er að ræða, hlýtur líka að vekja grunsemdir um að gömul og úr sér gengin þjóðernishyggja liti skoðanir gagnrýnenda.
Það er nefnilega ekki allt gott sem er íslenskt. Ekki einu sinni í bíó.

Birt á Vísi

Það var munur að alast upp á síðari hluta 20. aldarinnar þegar Rússar voru vondir, Kanar góðir og eina afstaðan sem maður þurfti að taka til kapítalismans var hvort maður ætlaði að drekka Kók eða Pepsí. Kaffið var bara frá Braga eða Kaaber og tannkremið frá Colgate. Menn voru annað hvort vondir eða góðir, kommar eða íhald og þeir ístöðulausu hringsnerust á miðjunni undir merkjum Framsóknarflokksins. Lífið var einfalt.

Endalaust áreiti og upplýsingaflæði samtímans hefur gert það að verkum að athyglisgáfa nútímamannsins er mæld í sekúndubrotum. Sérstök starfstétt, svokallaðir PR-menn eða spunameistarar, hafa sprottið upp úr þessu andlega tómarúmi en þeir hjálpa okkur að hugsa og mynda skoðanir. Rétt og rangt eru því hugtök sem eru gufuð upp og sannfæring einsaklingsins er fyrirbæri í útrýmingarhættu í þessum nýja heimi handan góðs og ills.
Það er helst að gömlu gildin þrífist í dásamlegri óreiðu undirheimanna en glæpamenn eru með sanni utangarðsmenn og því oft seinir að tileinka sér tískustrauma borgarasamfélagsins. Þar eru verkin látin tala, oftast án þess að gefa afleiðingum nokkurn gaum. Það undarlega uppátæki meints handrukkara að hafa í hótunum við blaðamenn vegna umfjöllunar DV um skrautlegan feril hans er gott dæmi um það sem kallað er vont PR. Hvaða miðlungs PR-maður hefði getað útskýrt það fyrir handrukkaranum að það að ætla sér að berja blaðamenn fyrir fréttaflutning væri fyrst og fremst til þess fallið að vekja enn frekari athygli á meintum myrkraverkum. Það eina rétta í stöðunni hefði verið að halda sig til hlés og leyfa athyglisbresti almenings að kæfa málið.
Það er því greinilega kominn tími til þess að íslenskir krimmar fái sér PR-menn. Allir helstu hryðjuverkahópar eru komnir á kaf í almannatengslin. Ribbaldarnir sem réðust á barnaskólann í Beslan voru með sinn eigin fjölmiðlafulltrúa og nú er röðin komin að íslenskum skúrkum.

Einhverra hluta vegna er ég mikið að pæla í honum Jesú þessa dagana. Þar sem ég er heiðingi hef ég ekki séð ástæðu til að vera mikið að spá í hann og var fastur í þeirri hugsanavillu að Kristur og kirkjan væru eitt.
Ég hef svo sem ekkert efast um að Jesús hafi verið góður gæi þótt Biblían sé full af bulli og hefði í upphafi átt að vera markaðssett sem skáldskapur en ekki leiðbeiningarrit um hvernig lifa eigi lífinu.

Fyrst leit ég á Jesú sem hippa sem kom með nýja strauma inn í brenglað samfélag og síðar taldi ég hann til töffara þar sem hann var óumdeilanlega uppreisnarmaður og slíkir hafa alltaf verið mér að skapi. Nú er mikið í tísku að tala um Krist sem femínista og ég kaupi það alveg enda fer það ekkert á milli mála að Jesús var jafnréttissinni þó karlrembur fyrri tíma hafi lagt sig fram um að skrifa konur út úr sögu hans. Það segir hins vegar allt sem segja þarf að það voru konur sem aldrei brugðust honum og voru hjá honum við krossinn á meðan karlarnir kepptust við að afneita honum í kappi við hanann.
Það er sem sagt ekkert að Kristi, sem var femínisti, uppreisnarmaður og hippi, en það er eitthvað mikið að kirkjunni sem hefur tútnað út í gegnum aldirnar á rembu og fordæmingu á flestu því sem gerir lífið skemmtilegt. Þetta hefur aðallega verið að velkjast fyrir mér þar sem mér hefur verið uppálagt að finna einhvern mátt mér æðri. Þann mátt hef ég ekki fundið og geri sjálfsagt aldrei og vil kenna skipulögðum trúarbrögðum um.
Það er ekki fallega gert að taka boðskap góðra manna, spinna út frá honum blekkingarvefi og breyta í kúgunartæki. Bitur reynslan hefur kennt okkur að kristin kirkja hefur ekki bætt heiminn svo heitið geti þannig að það hlýtur að vera tímabært að hrista rembuhlekkina af boðskap Jesú og vinna út frá grasrótarhugmyndum hans um náungakærleik og jafnrétti. Takist okkur það fer maður kannski að gefa því séns að það sé einhver æðri máttur þarna úti.

Íslensk bjartsýni felst aðallega í því að loka augunum fyrir óþægilegum staðreyndum, láta eins og kaldur veruleikinn sé ekki til og sigla staurblindur og skælbrosandi að feigðarósi.

Framsóknarmenn kunna þetta vel eins og sést best á því að þeir eru að reyna
að gera Kristinn H. Gunnarsson að óþægilegri hugmynd. Einhverju sem hægt er að loka augunum fyrir og vonandi gleyma.
Þessi alíslenska bjartsýni okkar kristallast fullkomlega í þeim merkimiðum sem við höfum sett á þau heimsstríð sem hafa geisað. Heimsstyrjaldirnar tvær eru einfaldlega "sú fyrri" og "sú síðari" og þær verða því varla fleiri. Aðrar þjóðir hafa líklega lengri reynslu af eigin grimmd og skepnuskap og hafa einfalt númerakerfi á stríðunum, það sama og Hollywood er með á framhaldsmyndunum sínum. Heimsstríð númer I og II eru búin en það má endalaust bæta við og því mál til komið að viðurkenna að númer III er í fullum gangi.
Eða geisar ekki heimsstríð þegar þjóðir, þjóðarbrot og trúarhópar berast á banaspjótum út um allan heim og saklaust fólk er sallað niður ýmist eftir eða áður en því hefur verið nauðgað og það limlest?
Það er kominn tími til að gefa íslenska raunsæinu frí og horfast í augu við þá sorglegu staðreynd að við lifum á stríðstímum þó milljónir Breta, Frakka og Þjóðverja hírist ekki ofan í skotgröfum og bíði eftir útkalli dauðans.
Trúarbragðastríð eru sérstaklega hvimleið þar sem þau sanna að trúin kyndir oft frekar undir hatur en ást. Það er fúlt þar sem Kristur var með þetta allt á hreinu á sínum tíma og veðjaði á kærleikann en tæknilegt þvaður um himnadrauga, upprisur og kraftaverk hefur kæft það sem máli skiptir í boðskap hans.
Bítlarnir áréttuðu þetta samt með All You Need Is Love en samt höldum við áfram að drepa. Þetta er ekkert flókið og það getur ekki verið
að Kristur og Bítlarnir hafi rangt fyrir sér í þessu máli.