Þeir sem standa mér næst hafa þungar áhyggjur af því að ég sé að leggjast í jólakvíðakast þar sem það þurfi ekki að fjölyrða um það að jólin hjá einbúanum í kjallaranum í Vesturbænum verði dapurleg og innantóm. Það eru auðvitað alþekkt sannindi að það er vont að vera einn og aldrei jafn vont og í kringum jól og áramót þegar alþjóð sameinast um að láta vel að náunganum, sé hann til staðar.

Þetta er reginmisskilningur og sjaldan hef ég hlakkað jafn mikið til jólanna og einmitt nú þegar ég sé fram á að eyða þeim að miklu leyti einn í kjallaraholunni minni. Með hjónaskilnaði sagði ég nefnilega skilið við flest það sem fer í taugarnar á mér við jólin og mun til dæmis ekki senda út jólakort en sú smáborgaralega skylda hefur alltaf farið í taugarnar á mér. Þá verð ég ekki með neitt jólatré þar sem ég er búinn að sannfæra börnin mín um að það sé nóg að þau skreyti eitt slíkt í höfuðstöðvum sínum en sem málamiðlun ætla ég að kveikja af og til á kertum og búa til músarstiga úr gömlum Fréttablöðum.
Ég er búinn að sálgreina mig með tilliti til þessa jólaæðruleysis og hef komist að þeirri niðurstöðu að það er æskuhetjan mín, hann Trölli sem stal jólunum, sem er að hjálpa mér að komast í gegnum þetta. Mér fannst það á sínum tíma góð hugmynd hjá ódóinu að stela öllu þessu prjáli sem gerir jólin óþolandi með tilheyrandi flóðlýsingum, sköllum og falsgleði. Málið er nefnilega að þegar búið er að skafa allt glingrið utan af jólunum stendur það eitt eftir sem skiptir máli og þess vegna verða alveg jafn mikil jól í kjallaranum mínum og annars staðar þó piparkökurnar mínar verði keyptar í Bónus en ekki heimabakaðar.
Ekkert stress, ekkert bögg. Bara friður og ró og annað óveraldlegt sem var einu sinni kjarninn í jólunum. Það ætti líka enginn að þurfa að fylla tómarúm innra með sér með jólatrjám og dóti á meðan hann á börn. hvort sem þau eru hjá manni alla daga eður ei.

Það er margt í lífinu sem fer í taugarnar á mér en fátt jafn mikið og umgangspest sú sem við flensu er kennd. Mér vitanlega eru til fáar varnir við þessum árlega vágesti að austan og fátt hægt að gera annað en leggjast niður og láta ósköpin yfir sig ganga.

Ég er hræddur við sprautur og nálar og þorði ekki í bólusetningu enda hef ég heyrt um fólk sem hefur farið í sprautu og samt orðið fárveikt. Gleypti bara mína lýsistvennu og vonaði það besta. Ég slapp samt ekki en þar sem fátt er vinnualkanum verra en svona pest ranglaði ég um í hálfgerðu móki með dúndrandi hausverk í nokkra daga áður en ég gafst ég upp og lagðist fyrir.
Það kórónar svo þessi ömurlegheit og vinnutap að það er ekki séns að nota tímann sem maður liggur í veikindunum á uppbyggilegan hátt. Maður er svo vankaður að maður getur ekki lesið neitt þyngra en Morgan Kane og heldur varla þræðinum í Leiðarljósi þegar maður reynir að gleyma þjáningunni fyrir framan sjónvarpið. Það er óþolandi klemma að vera of veikur til að geta tekið þátt í daglegu lífi en um leið ekki nógu veikur til að leggjast inn á spítala og láta dæla sig fullan af morfíni.
Flensan getur bugað sterka andans menn og þannig þekki ég góðan mann, andlegan risa sem kom einu sinni til meðvitundar, með sótthita, þar sem hann kraup fyrir fram sjónvarpið og leitaði eftir styrk á Ómega.
Það slær samt ekkert á þetta enda er flensa ekki hugarástand eins og timburmenn og almenn tilvistarkreppa sem hægt er að hugsa sig út úr. Fróðir menn segja mér að eina leiðin til að uppræta flensuna sé að bæta hreinlæti í Kína og kynna salernispappír til sögunnar en þá hyrfu regnskógarnir með öllu og þá yrðum við fyrst í djúpum skít. Ég reyni því að taka pestinni af karlmennsku í nafni umhverfisverndar.

Nýfallin mjöll er falleg, það verður ekki af henni tekið, en stærsti kosturinn við hana er þó sá að hún breiðir yfir allan subbuskapinn og viðbjóðinn sem við skiljum eftir okkur á okkar daglega brölti.

Sígarettustubbar, tyggjóklessur og annað neyslurusl hverfur undir snjóhvíta slæðu þannig að þegar maður horfir út um gluggann eftir snjóanótt finnst manni í eitt augnablik að maður sé að horfa á heimsins fyrsta morgun. Síðan fer maður út og hversdagsleikinn og kuldinn tekur við. Snjórinn er bara rómó á meðan maður er inni í vel kynntum húsi. Annars er hann bölvað bögg.
Snjórinn var auðvitað funheitur þegar maður var krakki en sjarminn fór endanlega af honum þegar ég fékk bílpróf en þá varð þetta fargan ávísun á vandræði og þunglyndi. Það er nefnilega eitthvað svo óendanlega hallærislegt og ótöff við að spóla fastur í skafli og þurfa að treysta á miskunnsemi meðborgaranna til að komast leiðar sinnar.
Ég tryggði sjálfstæði mitt gagnvart miskunnsömum samverjum, sem eru hvort eð er í útrýmingarhættu, með því að setja skriðdrekakeðjur undir fyrsta bílinn minn. Það gekk vel þar til það hlánaði en það er meira að segja það að taka svona græjur undan bílum þannig að ég ók á keðjunum á malbikinu þar til þær slitnuðu og skófu brettin af bílnum.
Það hefur því þyrmt yfir mig síðustu áratugina þegar fyrstu snjókornin falla og strákarnir á dekkjaverkstæðunum fá dollaramerki í augun en hjá þeim heita snjókornin gullkorn. Snjókoma helgarinnar stuðaði mig þó óvenjulítið, aðallega vegna þess að ég er hættur að eiga bíl og heiminn má því fenna í kaf mín vegna. Hræðslan er farin en ég hef samt ekki tekið þetta kalda náttúrufyrirbæri endanlega í sátt og treysti á að gróðurhúsaáhrifin verði búin að útrýma öllum snjó áður en ég verð gömul kuldaskræfa með beinþynningu.

Þegar fólk skrifar um Edduverðlaunin hefur það í gegnum árin átt það til að missa sig út í tuð og nöldur um að verðlaunin og afhending þeirra sé innihaldslaust skrum sem þjóni engum tilgangi öðrum en að leyfa sjálfhverfustu starfstéttum landsins að baða sig í hégómanum og klappa sjálfum sér lof í lófa.
Ég hef sjálfur gert mig sekan um þetta og sagði meðal annars á Strik.is árið 2000 að það væri til margs um það hversu fátæklegur íslenski sjóbissnissinn væri að sömu myndirnar og sama fólkið tókst á um öll helstu verðlaunin.

Verðlaunin væru svo strax komin í ameríska Óskarsverðlaunafasann og ein og sama myndin hirti verðlaun fyrir bestu leikara, leikstjórn og bestu myndina. Þessi staðreynd yrði svo til þess að þeir Ingvar E. Sigurðsson, Friðrik Þór Friðriksson og Baltasar Kormákur myndu á nokkrum árum fylla heilu arinhillurnar af Eddustyttum.
Í framhaldinu stakk ég upp á því að verðlaunin yrðu veitt á svona eins og 10 ára fresti til þess að leyfa nýju blóði að blandast kólesterólmettaðri eðjunni sem fyrir væri. Ég ætla ekki að viðurkenna það að ég hafi alfarið farið með rangt mál fyrir fjórum árum en viðurkenni þó nú að íslenski kvikmynda- og sjónvarpsbransinn hefur fullan rétt á að halda svona verðlaunahátíðir og það er ekkert að því að viðurkenna þá sem þykja standa fremstir meðal jafninga á hverju ári.
Þá er ekkert að því að hafa smá glamúr í kringum þetta þar sem þessar flóknu og merkilegu greinar sem blanda saman iðnaði og list þrífast á athygli og áhuga neytenda. Bandaríkjamenn kunna öðrum þjóðum fremur að trana þessu efni fram og því er fullkomlega eðlilegt að farið sé að fordæmi þeirra.
Óskarsverðlaunin hafa að vísu fyrir löngu misst allt gildi sem viðurkenning á hæfileikum fólks og gæðum kvikmynda en þau virka vel á markaðinn. Það er ekkert sem segir að Eddan þurfi að hljóta sömu örlög þó hún sé afhent með smá Hollíwoodstæl og tilvist þessara verðlauna þarf ekki frekari réttlætingu en þá að þessi sívaxandi, kviki og frjói bransi þarf á allri athygli að halda.
Þannig var ánægjulegt að heyra ákveðinn tón á Edduverðlaununum og þótt fólk væri að fagna og gleðjast voru ekki haldnar dæmigerðar tyllidagaræður og þess krafist, á penan hátt, að stjórnvöld og fleiri þyrftu að sýna menningarlegu gildi íslenskrar kvikmyndagerðar meiri virðingu - fyrst og fremst með fjárframlögum. Þetta er gott mál.
Það sem fékk mig helst til að staldra við eftir verðlaunaafhendinguna á sunnudaginn var hvert nokkrar Eddur skiluðu sér. Ingvar E. Sigurðsson var vel að sinni Eddu kominn og á meðan hann er einfaldlega besti leikari landsins verður það að teljast fullkomlega eðlilegt að hann eignist fleiri styttur en kollegar sínir. Það væri vitaskuld óðs manns æði að ætla að amast við því að stórleikkonan Kristbjörg Kjeld hafi fengið verðlaun fyrir bestan leik í aukahlutverki, að Spaugstofan hafi fengið verðlaun fyrir besta skemmtiþáttinn og Ómar Ragnarsson hlotið Edduna sem vinsælasti sjónvarpsmaðurinn.
Sjálfur hafði ég að vísu veðjað á að Ilmur Kristjánsdóttir fengi verðlaun fyrir aukaleik og gerði meira en að veðja. Ég taldi hreinlega ekkert annað koma til greina. Það hefur ekkert með leik Kristbjargar að gera enda var hún í toppformi í Kaldaljósi en sennilega hef ég einhvern veginn reiknað með því að ungir og ferskir talentar ættu frekar inni fyrir verðlaunum en fólk sem hefur margsannað sig.
Spaugstofumenn hafa til að mynda unnið þrekvirki í sjónvarpsgríni síðustu tvo áratugina en hafa verið á hraðri niðurleið undanfarin misseri. Þeir eiga allan heiður skilið en áttu þeir inni fyrir Eddunni í ár?
Ómar Ragnarsson gat ekki leynt undrun sinni þegar hann tók við Eddunni fyrir vinsælasta sjónvarpsmanninn. Ómar hefur áður fengið verðlaun sem fréttamaður ársins og er þar fyrir utan löngu kominn í sérklassa. Hann hefur líklega gengið út frá því sem vísu að yngra fólk myndi hreppa hnossið að þessu sinni.
Ég legg áherslu á að það er í sjálfu sér ekkert við það að athuga að þetta ágætisfólk hafi fengið verðlaunin en lýsi um leið yfir áhyggjum að þessar niðurstöður gefi tóninn fyrir verðlaun framtíðarinnar og sú hefð komist fljótlega á að litið verði á Edduna sem eðlilegt klapp á bakið fyrir vel unnin störf í gegnum árin frekar en að þau geti verið lyftistöng fyrir ungt hæfileikafólk sem er að hefja feril sinn.
Þessi hugsunarvilla er rótgróin í öðrum menningarkimum og sést best á rithöfundalaunum en fólk kemst yfirleitt ekki á þau fyrr en það hefur komið ár sinni vel fyrir borð á efri árum á meðan yngri höfundar hanga á horriminni.

Birt á Vísi

Teiknimyndasögur Franks Miller um líf og dauða ógæfufólks í lastabælinu Sin City eru með því betra sem borið hefur verið á borð fyrir unnendur góðra myndasagna síðasta áratuginn eða svo.
Sin City bækurnar eru sjö talsins og hver annarri magnaðri þegar kemur að ofbeldi, svikum, ruddaskap og stílfærðum teikningum. Bækurnar tengjast innbyrðis og þannig skjóta lykilpersónur einnar bókar upp kollinum sem aukapersónur í öðrum.

Allt er þetta gert af stakri snilld og mögnuð film noir stemning grúfir sig yfir svart/hvítar sögurnar en Miller hefur sjálfur greint frá því í viðtölum að hann sé undir miklum áhrifum meistara harðsoðnu reyfaranna, Raymonds Chandler og Dashiell Hamett.

Myndasögur lifna við

Leikstjórinn Robert Rodriguez sem á að baki myndir eins og El Mariachi, Desperado, From Dusk Till Dawn og Once Upon a Time in Mexico hefur ráðist í það vandasama verkefni að kvikmynda sögurnar um Sin City og það litla sem hefur sést úr bíómyndinni sem er væntanleg á næsta ári lofar gríðarlega góðu.
Miller sjálfur er líka hafður með í ráðum en Rodriguez þurfti að beita höfundinn nokkrum fortölum til að fá að kvikmynda sögurnar og það varð úr að Miller fékk að hafa auga með öllu og er titlaður meðleikstjóri. Þeir félagar virðast hafa náð fullkomlega saman en það er engu líkara en teikningarnar í bókunum lifni við á filmunni. Þá eru allir leikarar í lykilhlutverkum ákaflega vel valdir og líkjast fyrirmyndum sínum svo vel að það er lyginni líkast.
Þó að hver og ein Sin City-bók gæti ein og sér hæglega staðið undir heilli bíómynd hefur Rodriguez valið þann kost að segja nokkrar meginsögur í einni mynd og tvinna þær saman líkt og Miller gerir í bókunum. Í fyrstu bókinni segir frá brjálæðingnum Marv sem gengur berserksgang þegar hann leitar hefnda á þeim sem drápu vændiskonuna Goldie og klíndu morðinu á hann. Hann á þó við ofurefli að etja þar sem hann lendir upp á kant við Roark-fjölskylduna sem ræður lögum og lofum í Sin City og er með gerspillta stjórnmálamen og lögreglu á sínum snærum.

Guli bastarðurinn og tálkvendið

Í bókinni That Yellow Bastard, sem er að margra mati besta Sin City-bókin, leggur löggan Hartigan allt í sölurnar til að bjarga ungri stúlku úr klóm barnaníðings sem illu heilli er af ættum Roarks.
Hann endar sjálfur í fangelsi grunaður um misnotkun á börnum þótt honum takist að bjarga Nancy litlu. Hann fær að dúsa bak við lás og slá árum saman en þegar hann losnar skyndilega úr haldi finnur hann Nancy sína aftur. Hún er þá orðin heitasta súlustelpan í Sin City og er enn í bráðri hættu þar sem guli bastarðurinn hyggur á hefndir.
Bókin A Dame to Kill For er klassísk tálkvendissaga um óvirka alkóhólistann Dwight sem lætur hin ómótsæðilegu Övu glepja sig til illverka og halla sér aftur að flöskunni. Hún býr svo þannig um hnútanna að hann er nær dauða en lífi þegar vændiskonur í Sin City taka hann á löpp og tjasla honum saman. Dwight snýr svo aftur með nýtt andlit með það eitt fyrir augum að koma þessari fyrrverandi ástkonu sinni fyrir kattarnef.
Leikaraliðið í Sin City er ekki af verri endanum en gamli töffarinn Mickey Rourke fær að spreyta sig á Marv og tryggir aðdáendur hans binda vonir við að hann fái nú loks uppreisn æru en hann virðist vera í banastuði í hlutverki þessa geðbilaða morðingja með barnshjartað en Marv býr hjá mömmu sinni og heldur verndarhendi yfir Nancy sem er örlagavaldur í lífi margra í Sin City.
Bruce Willis leikur Hartigan og ætti eki að vera í vandræðum með að túlka harðsoðna löggu sem er nokkrum klukkustundum frá eftirlaunum þegar hann þarf að fórna lífi sínu fyrir 11 ára stúlku.
Nancy sjálf er leikin af hinni gullfallegu Jessica Alba sem gerði garðinn frægastan í þáttunum Dark Angel sem erfðabreytta ofurgellan Max og sást síðast í bíó í dansmyndini Honey.
Clive Owen, sem sýndi fantaleik í Croupier og fór mikinn í King Arthur, leikur hinn ólánssama Dwight sem lendir í klónum á Övu með hörmulegum afleiðingum.
Þessi listi ætti að nægja til að selja nokkrar milljónir af bíómiðum en þó eru enn ónefnd Rosario Dawson, Benicio Del Toro, Elijah Wood, Maria Bello, Michael Clarke Duncan, Carla Gugino, Josh Hartnett, Michael Madsen, Jaime King, Brittany Murphy og Nick Stahl.

Kaffihúsaheimspekingur gaf sig á tal við mig um daginn og hafði nokkrar áhyggjur af andlegu ástandi mínu. Sagðist ekkert skilja í því hvernig ég endist til þess að barma mér út í eitt alla daga og benti mér á að svartsýni, bölmóður og þunglyndi væru hugarástand og það væri undir mér einum komið hvernig mér liði.

Ég ákvað að láta reyna á þetta en það hitti þó svo óheppilega á að fyrsti dagurinn sem ég ætlaði sjálfur að gera að góðum degi var dagurinn eftir að Bandaríkjamenn kusu sér forseta. Ég frétti það áður en ég fór fram úr að allt útlit væri fyrir að Bush litli héldi forsetastólnum.
Fín ástæða til að breiða sængina yfir haus og tilkynna sig veikan, jafnvel góð og gild ástæða til að detta íða. Það eru engir smámunir þegar allt mannkynið tapar fjórum árum á einni nóttu.
Þarna kom eðlislæg svartsýnin sér að vísu vel þar sem ég gerði mér aldrei vonir um önnur úrslit. Sá því í hendi mér að þetta ólán mætti ekki skemma fyrir mér frábæran dag. Spratt fram úr gleypti prósakk, ginseng og lýsistvennu og lofaði sjálfum mér að þetta yrði góður dagur. Og sjá! Það gekk eftir.
Óvirkir alkóhólistar eru sagðir geta mælt bata sinn eftir því hversu mörg fífl eru í kringum þá. Fari fíflunum fækkandi er maður í góðum gír en byrji þeim að fjölga er ljóst að gremjan er að hlaðast upp og fallið ekki langt undan. Ég tók mig því til þennan dag og taldi fífl. Fann fá. Gat talið þau á fingrum annarrar handar.
Á þessari talningaferð minni rak ég augun í par sem gekk hönd í hönd niður Laugaveginn. Einu sinni varð mér alltaf óglatt þegar ég sá fólk auglýsa hamingju sína en nú finnst mér þetta bara sætt. Ástin er auðvitað svarið við stærstu tilvistarspurningu þessa heims og lífið er allt of yndislegt til þess að ég fari að láta eitt stórt fífl í Ameríku eyðileggja það fyrir mér.

Mér leiðist daglegt amstur og finnst þess vegna allir dagar í dagatalinu jafn leiðinlegir. Laugardagar eru mér til jafn mikillar mæðu og mánudagar. Það gildir nefnilega einu hvað dagurinn heitir, hann rúmar jafn margar leiðinlegar klukkustundir og allir hinir. Kannski er lífið svona eintóna af því að ég er hættur að drekka brennivín, kannski vegna þess að þvottavélin mín er biluð. Veit það ekki.

Síðasta vika var jafnvel leiðinlegri en allar hinar vikurnar á undan og ég lofaði mér því á miðvikudegi að ef ég lifði föstudaginn af skyldi ég slæpast alla helgina, gera ekki neitt.
Það er mikil kúnst að gera ekki neitt án þess að láta sér leiðast og það er sérstaklega erfitt ef maður þarf ekki að gera neitt. Það er nefnilega ekkert varið í það að slæpast nema maður sé að koma sér undan einhverju öðru. Stolnar stundir eru bestar.
Ég var sem sagt búinn að búa þannig um hnútana að ég þyrfti ekkert að gera um helgina en í stað þess að sofa til tvö var ég sprotttinn upp fyrir klukkan 10 að morgni laugardagsins og fann enga eirð í mér til að slæpast.
Ákvað því að það væri best að fara út í bakarí, rölta svo niður Laugaveginn og sá í hendi mér að það væri mjög mikilvægt að ég færi í Kolaportið að kaupa gamlar og illa lyktandi bækur. Það var svo eins og við manninn mælt að um leið og ég var búinn að þaulskipuleggja daginn féllust mér hendur og ró færðist yfir mig.
Ákvað að leggja mig í 5 mínútur áður ég legði upp í leiðangurinn og svaf til sex. Góndi út í loftið um kvöldið og ákvað að vinna allt þetta tímatap upp á sunnudeginum. Verkkvíðinn helltist yfir mig áður en ég komst fram úr þannig að ég svaf þann daginn líka.
Þegar upp var staðið, síðdegis á sunnudegi, var ég sannfærður um að þetta væri besta helgi sem ég hefði upplifað í háa herrans tíð. Samt er ég með smá samviskubit og finnst eins og ég hafi verið að stela tíma frá sjálfum mér.

Franski leikstjórinn Jean-Jaques Annaud fer sínar eigin leiðir og hikar ekki við að taka áhættu í verkefnavali. Hann vakti mikla athygli fyrir kvikmyndina Björninn árið 1988. Þar fór risavaxinn skógarbjörn með aðalhlutverkið. Annaud fékk annað tækifæri til að vinna með dýrum við gerð Two Brothers og teflir nú fram tígrisdýrum í lykilhlutverkum.

Jean-Jaques Annaud hefur komið víða við á ferli sínum og á að baki jafn ólíkar myndir og The Quest for Fire, The Lover, Seven Years in Tibet, Enemy at the Gates, The Name of the Rose og The Bear.
Sjálfur telur hann þó allar myndir sínar eiga ákveðin sameiginleg meginstef. "Ég held að í hverri mynd sé ég að kanna mismunandi þætti í fari mínu með því að horfa á heiminn með augum einhvers annars. Ég held að stærstu mistök okkar séu að vilja ekki setja okkur í spor annarra.
Þá finnst mér fátt jafn spennandi og árekstrar ólíkra menningarheima. Í Two Brothers skoða ég átök mannheima og heims tígrisdýrsins sem eru í sjálfu sér ekkert ólík átökum Þjóðverja og Rússa í Enemy at the Gates og deilum munkareglna í Nafni Rósarinnar. Ég held að átök menningarheima séu þungamiðja allra verka minna en við höfum þetta hjá Brad Pitt í Tíbet, á milli frönsku stúlkunnar og kínverska mannsins í Elskuganum og björninn gegn mönnunum í The Bear.
Ég er líka alltaf jafn spenntur fyrir því að finna dýrið í manninum en þar er skepnuskapur í stríðinu í Enemy at the Gates og kynlífinu í Elskhuganum.

Speglar sig í dýrunum

The Bear vakti mikla athygli á sínum tíma en þar var risavaxið bjarndýr miðpunktur frásagnarinnar þannig að lítið sem ekkert var talað í myndinni enda mennskir leikarar í algerum aukahlutverkum. Gerð Bjarnarins var bæði flókin og hættuleg en Annaud skemmti sér þó svo vel á meðan á tökum stóð að fimmtán árum seinna gerði hann myndina Two Brothers sem var frumsýnd í Reykjavík í vikunni.
"Það sem var erfiðast við gerð Bjarnarins var að björninn drap mig næstum því. Ég er enn með ör á bakinu eftir hann," segir leikstjórinn og bætir því við að þrátt fyrir þetta hafi gerð myndarinnar verið lærdómsrík og ánægjuleg reynsla.
"Ég lærði svo margt um mannlegt eðli af því að gera þessa mynd. Þegar ég horfði á björninn fann ég dýrið í sjálfum mér og kynntist um leið framandi þáttum í eðli mínu. Þetta gerði mig auðmjúkan á einhvern hátt og það er líklega þess vegna sem ég fann mig knúinn, 15 árum seinna, til að gera aðra mynd sem gæfi mér kost á að kanna bæði mannlega þáttinn í dýrunum og dýrið í sjálfum mér. Þegar ég var að gera Björninn hvarflaði þó ekki að mér að ég myndi nokkurn tíma gera svona mynd aftur. Aldrei, en öll þessi ár hef ég lifað á áhrifunum sem ég varð fyrir við gerð myndarinnar og gleðinni sem ég upplifði á meðan."

Mannlegt eðli villidýrsins

Það þarf auðvitað ekki að taka það fram að það tekur á að gera kvikmynd með dýrum í aðalhutverki en Annaud segist hins vegar ekki vera mikið fyrir að auðvelda sér lífið.
"Auðvitað er þetta erfitt en það er líka svo gefandi þegar það gengur upp. Ef þú vilt gera þessa vinnu auðvelda ættirðu að taka kvikmyndina upp í íbúð nágranna þíns, með leikurum sem eru vinir þínir. Þetta gæti alveg orðið frábær mynd en ég hef allt aðra sýn á það hvernig á að gera bíómyndir og hugsa aldrei um það hversu erfitt verkefnið er heldur um ánægjuna sem fylgir því að sjá lokaniðurstöðuna."
Annaud talar hiklaust um tígrisdýrin sem leikara og ber þau saman við manneskjur. "Tígrisungarnir eru ekkert erfiðari viðureignar en smábörn. Ég hafði kynnt mér dýrin mjög vel og var með lista frá sérfræðingum um það hvernig tígrisdýr leika sér og skrifaði atriðin út frá því. Þetta gekk allt upp og dýrin gerðu nákvæmlega það sem ég bjóst við að þau myndu gera fyrir framan myndavélina."
Þegar það kom að vinnu með fulloðrnu dýrunum segir Annaud að hann hafi nálgast þau eins og ófaglærða leikara en þar segir hann mikilvægast að setja fólk ekki í framandi aðstæður og nefnir sem dæmi að best sé að láta sjómann leika sjómann. "Hann hefur ánægju af því að gera eitthvað sem hann þekkir og leikurinn verður honum því eðlilegur. Þannig leikstýrði ég tígrisdýrunum og setti þau í aðstæður sem þau skildu og síðan þurfti ég ekki að gera mikið. Þau spunnu bara atriðin eins og hvaða tígrisdýr hefði gert í þessum aðstæðum."

Horft með augum tígursins

"Starf leikstjórans er svo spennandi þar sem það krefst þess að maður fari inn í persónurnar og leikarana. Þannig hefur það verið vinnan mín að samsama mig munkum fyrir Nafn Rósarinnar, fyrrverandi nasista í Seven Years in Tibet og 15 ára stúlku fyrir Elskugann. Ég þurfti því að spyrja mig að því hvað ég myndi gera ef ég væri tígrisdýr? Þetta var stórkostlegt viðfangsefni ekki síst þegar það rann upp fyrir mér að tígrisdýrin eru mjög mannleg og ég mjög dýrslegur.
Mér finnst það frábært að við skulum vera svona lík dýrunum og held að það sé þess vegna sem ég fæ svona mikið út úr því að gera myndir eins og Björninn og Bræðurna tvo. Hér áður fyrr leit ég, eins og svo margir aðrir, á dýr sem skynlausar skepnur og taldi mig svo sérstakan af því að ég var manneskja. Ég komst svo að því að með þessum viðhorfum myndi ég aldrei skilja hvatir mínar og tilfinningar. Nú skil ég þetta allt fullkomlega, sé tenginguna og líkindin á milli manna og dýra og finnst þetta miklu meira spennandi en ógnvekjandi."

Daðrað við hið dýrslega

Annaud gat þess í upphafi að bjarndýr hefði nærri banað honum á sínum tíma og hann dregur ekki úr því að hann og starfsfólk hans var einnig í stórhættu við gerð Two Brothers.
"Við vorum í hættu á hverjum degi. Ég hafði ekki áhyggjur af sjálfum mér enda tek ég mína sénsa en hafði meiri áhyggjur af vinnufélögum mínum. Ég var með 500 manna lið með mér og mín versta martröð var að einhver yrði fyrir meiðslum. Við vorum svo hrædd að við gættum alltaf ítrustu varúðar og það gerðist því ekki neitt. Við tókum engar áhættur einmitt vegna þess hversu dýrin eru hættuleg. Fólk og dýr eru eins að þvi leyti að hættulegustu manneskjurnar eru aðlaðandi, tálkvendin og flagararnir. Tígrisdýrin eru daðrarar og koma til þín voða kelin og þú hugsar með þær "æ, hvað dýrið elskar mig mikið" og svo étur það þig. Þau eru mjög mannleg að þessu leyti.," segir Annaud og hlær. "Þetta er til dæmis tilfellið með hvaða stjórnmálamann sem er."

Ég hef ríghaldið mér í þá klisju að aldur sé afstæður og því aldrei óttast það að verða gamall. Gott ef mér hefur bara ekki fundist það svolítið sjarmerandi að eldast og ég er ekki frá því að ég hafi frá því ég var unglingur horft löngunaraugum til elliáranna. Þá ætlaði ég heldur betur að hafa það gott á eftirlaununum, sofa frameftir, raða frímerkjum, horfa á Leiðarljós og Ómega, lesa blöðin og fá mér sérrístaup fyrir svefninn strax eftir kvöldfréttir.

Ég ætlaði sem sagt að verða þetta meinlausa gamalmenni sem silaðist sælt og glatt, fullsatt lífdaga að grafarbakkanum vitandi það að dauðinn væri ekkert annað en langur svefn og endalaus hvíld. Þessi rómantíska tálsýn gufaði upp um helgina þegar ég varð skyndilega gamalmenni.
Þunglyndið helltist yfir mig strax á föstudaginn þegar ég fékk lífeyrisyfirlit í hendurnar en þar kemur fram að með því að greiða sömu iðgjöld í nokkra áratugi til viðbótar mun ég hafa rúmar tíu þúsund krónur til ráðstöfunnar á mánuði í ellinni. Sjokkið kom svo á laugardeginum þegar ég horfði á Stjörnustríðsmyndirnar sem hafa haldið barninu í mér lifandi í tæp 30 ár. Mér fannst þær hallærislegar og barnalegar.
Skýrari merki um elli hef ég aldrei fundið en þetta átti enn eftir að versna þegar ég horfðist í augu við sjálfan mig í spegli áður en ég fór uppgefinn í háttinn klukkan 22 á laugardeginum. Augnabrýrnar eru orðnar að villtu stríi, það er byrjaður hárvöxtur í nefinu, magavöðvarnir eru að breytast í ýstru og sundbrjóstkassinn er að fletjast út.
Á sunnudeginum fór ég í apótekið og keypti fyrsta plokkarann minn og snyrti augnabrúnir og nef á meðan ég horfði á kollvikin hækka. Ég er 33 ára, gamall, þreyttur og bitur og þegar ég verð enn eldri ætla ég að hefna mín á æskunni með því að þykjast vera heyrnarlaus, setja upp hatt og keyra löturhægt.

Þegar natúralistarnir stilltu raunsæisbókmenntum upp gegn rómantíkinni gerðu þeir þá kröfu að bókmenntir hefðu beinan félagslegan tilgang og að skáldin ættu að vera einhvers konar læknar samfélagsins.
Franski rithöfundurinn Emile Zola vildi að skáldin ynnu eins og náttúruvísindamenn, gerðu tilraunir með sýnum úr mannlífinu og fyndu orsakasamhengi. Höfundar áttu að sundurgreina mannlegar tilfinningar og eiginleika líkt og efnafræðingar á rannsóknastofu.

Raunsæishöfundar töldu af og frá að skáldlegir draumar og hugarflug væru leiðir að leyndardómsfullum sannindum og töldu nær að fólk horfðist óhikað í augu við ófegraðan veruleikann. Í stað dýrkunar hins fjarlæga í tíma og rúmi lögðu raunsæishöfundar áherslu á samtíð sína og með þessari félagslegu sýn hvarf einstaklingshyggja rómantíkurinnar. Nú skyldi samfélagið krufið og tekið á meinsemdum þess.

Aftur til fortíðar, út í geim

Ég er satt best að segja hálf gáttaður á því að rómantískur sveimhugi eins og ég skuli taka upp á því að dusta rykið af þessum gömlu kröfum og gera þá kröfu til íslenskra bókmennta að þær sjúkdómsgreini samfélagið. Nútíminn virðist samt einhverra hluta vegna vera orðinn svo skelfilegur eða óspennandi að ríkrar tilhneigingar gætir í öllum listgreinum að snúa baki við honum og helst láta eins og hann sé ekki til.
Margir helstu rithöfundar okkar hafa komið sér notalega fyrir í fortíðinni; Ólafur Gunnarsson gerði aftöku Jóns Arasonar góð skil í Öxinni og jörðinni í fyrra, Einar Kárason fann sig vel á Sturlungaöld í Óvinafagnaði árið 2001 en sneri aftur til okkar tíma í Stormi í fyrra og Einar Már Guðmundsson hefur að mestu haldið sig á fyrri hluta 20. aldar undanfarin ár.
Andri Snær Magnason og Hallgrímur Helgason hafa stigið skrefi lengra og haldið á náð fantasíu og vísindaskáldskapar. Andri Snær hefur að vísu deilt á samtímamein í Bláa hnettinum og LoveStar og himintunglaópera Hallgríms Helgasonar, Herra Alheimur, bauð upp á ýmsar túlkanir. Á meðan þessir heiðursmenn hafa verið á skýjum ofar, aftur í öldum eða í myrkri framtíð hefur Vigdís Grímsdóttir svo verið á óræðu og draumkenndu róli á Suður-Amerískum slóðum.

Skrifandi læknar gegn samfélagsmeinum

Allt er þetta gott og blessað og vissulega hljótum við alltaf að spegla samtíma okkar að einhverju leyti í skáldverkum hvar svo sem atburðarásin á sér stað. Það stingur samt í augu að rithöfundar virðast forðast það að staðsetja sig í þessum samtíma en það má vel færa fyrir því rök að þörfin fyrir að samtími okkar verði krufinn inn að beini hafi sjaldan verið meiri. Hún er í það minnsta ekki minni en þegar natúralistarnir risu upp gegn rómantíkinni.
Við lifum á tímum þar sem peningadýrkun er orðin að merkingarmiðju og menn eru ekki lengur metnir eftir mannkostum heldur því hversu stjarnfræðilegum upphæðum þeir velta og hversu mörg fyrirtæki þeir kaupa í viku. Mannjöfnuðir ganga út á það hver eigi stærsta fyrirtækið og flest hlutabréf. Æska landsins situr fyrir framan tölvur og safnar spiki og lætur sig dreyma um að eignast allt sem hugurinn girnist. Það er að vísu bara merkjavara og alls konar dót enn þá. Fyrirtækin og hlutabréfin koma inn á óskalistana síðar.

Óskrifaðar sögur úr samtímanum

Það er því ýmislegt að og af nógu að taka fyrir skáld sem vilja reyna að vekja lesendur sína og hafa áhrif á framvindu sögunnar og þetta eru óneitanlega spennandi tímar. Viðskiptalífið og pólitíkin svo reyfarakennd að í hverjum fréttatíma leynast örugglega hugmyndir að nokkrum krassandi skáldsögum. Það segir sína sögu að fyrir nokkrum árum þótti það nánast vonlaust að finna glæpasögum stað í íslenskum veruleika en nú finna engir rithöfundar sig betur í samtímanum en reyfarahöfundarnir. Það er hins vegar af nógu að taka fyrir hina og það leynast ábyggilega nokkrar stórar, óskrifaðar skáldsögur í íslenskum samtíma.

Birt á vísi.is