Samskiptabylting síðustu ára hefur haft þá merkilegu breytingu í för með sér að fólk er meira og minna hætt að tala saman. Samtöl eru orðin stafræn og fara fram á MSN spjallkerfum í tölvum, með tölvupósti og SMS skeytum í gsm símum. Persónulega finnst mér þetta bara fínt enda er hægt að telja þær manneskjur á fingrum annarar handar sem ég nenni yfirleitt að tala við. Það er ágætt að senda hinum bara SMS og tölvupóst.

Þessar skeytasendingar eru þó áskrift á alls konar árekstra sem spretta upp af hreinum misskilningi þar sem stafrænu samskiptin eru gersneydd allri tilfinningu. Einföld spurning eða svar, "já" eða "nei" hafa breytilega merkingu sem ræðst af svipbrigðum og raddblæ.
Einhverjir tölvuspekingar, sjálfsagt flestir ribbaldar á mála hjá Bill Gates, hönnuðu svokallða broskalla til þess að gæða geld rafskeyti mannlegum tilfinningum. Þessi gulu andlit á tölvuskjánum líta til dæmis svona :) (sígildur broskall) út í gsm símanum eða svona ;) (blikkandi broskall). Þessi blikkandi er mjög óræður en á að gefa til kynna að sendandinn sem notar hann sé með húmorinn í góðu lagi, eða eitthvað. Ég veit það ekki. Mér líður oftast svona :( (fúll broskall með skeifu) þegar ég fæ senda broskalla.
Það er nefnilega eitthvað svo óendanlega tilgerðarlegt við þessi broskallakvikindi eins og sést best á sorglega leiðinelgum spjallrásum á netinu þar sem grunnhyggnir kjölfræðingar úttala sig um landsins gagn og nauðsynjar og daðra við bullið hvor í öðrum með því að kvitta fyrir með hjörtum, brosköllum, brosköllum með sólgleraugum, blikkandi brosköllum og jafnvel heilu broskalla hljómsveitunum. Ojbarasta.
Af tvennu illu í mannlegum samskiptum kýs ég þá að ræða við fólk í síma eða augliti til auglitis. Allt frekar en þessa bölvuðu broskalla.

Blaðamenn eru alltaf að hitta fólk og tala við fólk. Þetta er stærsti bónusinn við djobbið og það sem gerir það að fíkn. Viðmælendurnir eru auðvitað jafn misjafnir og þeir eru margir og suma vildi maður gjarnan losna við að tala við en inn á milli leynast kynlegu kvistirnir sem gefa þessu öllu saman tilgang. Bæði starfinu og mannlífinu öllu.

Ég hitti einn slíkan í síðustu viku. Kengruglaðan kvikmyndaframleiðanda frá Ameríku sem heitir Lloyd Kaufman. Hann er gamall hippi sem enn siglir gegn meginstraumnum og býr til súrar, skrýtnar og klikkaðar þjóðfélagsádeilur fyrir lítinn pening. Þessi öðlingur bjargaði fyrir mér þeim degi, ef ekki allri vikunni og jafnvel næstu mánuðum. Það er ekki oft sem maður tekur viðtal þar sem bæði blaðamaður og ljósmyndari kútveltast af hlátri yfir viðmælandanum en Kaufman náði þessum áhrifum fram, fyrirhafnarlaust, bara með því að vera til.

Samtalið hélt áfram og varð skemmtilegra eftir að slökkt var á bandinu og viðfangsefnið hefði hæglega geta farið úr litlu viðtali með einni mynd yfir í ríkulega myndskreytta bók, slíkur var vaðallinn, æðibunugangurinn og látbragðið á þessum æringja. Hann var að dútla við handritið að næstu mynd sinni í flugvélinni á leið til Íslands en í henni ætlar hann að deila á skyndibitamenninguna. Sögusviðið verður kjúklingastaður sem er reistur á fornum indíánagrafreit. Andar hinna framliðnu taka sér bólfestu í hráefninu og menga kjúklingabitana þannig að mikið fjaðrafok byrjar þegar neytendur breytast í undarlega uppvakninga.

Þetta er alveg dásamleg della sem á greiniega brýnt erindi við samtímann. Við þurfum fleira fólk eins og Kaufman á þessum litlausu tímum markaðs - og peningahyggju þar sem öll neyslustýring beinist að því að gera alla eins.

Sænski leikarinn Björn Almroth hefur vakið verðskuldaða athygli fyrir leik sinn í hinni umdeildu kvikmynd Ett hål i mitt hjärta eftir Lukas Moodysson. Hann var viðstaddur frumsýningu myndarinnar í Háskólabíói og svaraði spurningum áhorfenda að lokinni sýningu. "Þetta var fínt," segir Björn um stemninguna í salnum, "en það var greinilegt að fólki var nokkuð brugðið. Það er alveg eðlilegt og ég er orðinn vanur því."

Björn leikur unglingspilt sem býr hjá föður sínum sem framleiðir klámmyndir frammi í stofu á meðan drengurinn lokar sig af í herberginu sínu og hlustar á tónlist. Myndin er áleitin og nærgöngul og það fer ekkert á milli mála að gerð hennar hefur reynt verulega á leikarana.

Björn segist þó ekki hafa beðið varanlegan skaða af myndinni. "Þetta tók samt á andlega. Ég lifði mig inn í hlutverkið og tengdist persónunni sterkum böndum þannig að þetta var erfitt en það er frábært að hafa fengið tækifæri til þess að taka þátt í þessu," segir Björn og sparar ekki lofið þegar talið berst að leikstjóranum. "Lukas er einn besti kvikmyndaleikstjóri í heimi og ég naut þess að fá að vinna með honum."

Björn segir að myndin hafi verið unninn hratt og að tökur hafi staðið yfir í nokkrar vikur. Myndin gerist meira og minna öll í sömu subbulegu blokkaríbúðinni. "Við bjuggum öll í íbúðum í sömu blokkinni en reyndum að vera sem minnst í þessari íbúð þegar við vorum ekki að taka. Ég var mest í minni íbúð að spila Play Station en um leið og maður gekk inn í íbúðina heltist drunginn yfir mann og maður fór strax í karakter."

Ett hål i mitt hjärta er fyrsta kvikmyndin sem Björn leikur í og hann veit lítið hvað tekur við í framtíðinni. "Ég er að leika á sviði í Stokkhólmi um þessar mundir en það getur vel verið að ég leiki í annarri bíómynd. Ég var búinn að leika eitthvað smá með áhugaleikfélögum áður en ég fékk þetta hlutverk og nú sé ég bara til hvað gerist næst. Ég er bara 19 ára þannig að það er allt opið."

Björn segir athyglina sem Ett hål i mitt hjärta hefur fengið vissulega hafa haft áhrif á líf sitt en aðallaega þegar kemur að ferðalögum. "Við fáum mikið að ferðast í tengslum við myndina og þannig verð ég til dæmis í Singapúr í næstu viku sem er frábært."

Vegur leikarans unga Gael García Bernal hefur vaxið hratt á undanförnum árum en ævintýrið hófst með hinni mögnuðu Amores perros sem sló óvænt í gegn árið 2000. Bernal lék einnig í El Crimen del padre Amaro árið 2002 og tvær nýlegar myndir með honum í aðalhlutverkum, Diarios de motocicleta og La Mala education, eftir Pedro Almódovar, ber hátt á IIFF 2005 kvikmyndahátíðinni.

Bernal leikur Che Guevara með miklum tilþrifum í Mótorhjóladagbókunum en þetta er í annað sinn sem hann túlkar byltingarleiðtogann. "Fyrra skiptið var í mjög slæmri sjónvarpsmynd en það hjálpaði mér að borga húsaleiguna," segir Bernal og hlær. Hann lagði öllu meiri metnað í Ernesto Guevara fyrir síðari atrenuna.

Bernal og Che

"Það er auðvitað erfitt að nálgast risavaxna persónu hans en ég treysti bara á það að flókinn persónuleikinn myndi skína í gegn og gekk út frá honum sem ungum 23ja ára gömlum Suður-Ameríkana sem ferðast um meginland sitt og leitar róta sinna. Það má segja að þessi lýsing hafi átt jafn vel við sjálfan mig og Ernesto á þessum tímapunkti. Annars kastaði ég mér bara út í það upplýsingaflóð sem til er um tíðarandann á æskuárum Ches; stjórnmálaskoðanir hans, það hverja hann umgekkst, hvaða bækur hann las, hvaða tónlist hann hlustaði á og hvaða bíómyndir hann sá. Þetta skiptir allt máli og þegar þetta liggur allt ljóst fyrir getur maður leikið sér með það. Þetta er svolítið eins og hjá Picasso, þar sem maður verður að kunna reglurnar áður en maður brýtur þær."

Undraheimur Almódovars

Bernal segir að það hafi verið allt öðruvísi að vinna með Almódovar að gerð La Mala education en Walter Salles að vegamyndinni um Che. "Almódovar er sérstakur, þar sem hann segir sögur sem eru mjög ótrúlegar um leið og þær eru mjög raunsæjar. Hann ætlar sér samt alls ekki að endurspegla raunveruleikann, heldur skapar hann heim sem er keimlíkur okkar heimi en persónurnar í þessum heimi hans eru ótrúlega melódramatískar og svo leikur hann sér með þær þannig að þetta verður mjög, mjög alvarlegur farsi."

Bernal segist ekki geta annað en haft gaman að því hve ferill hans hefur náð góðu flugi á skömmum tíma. "Þegar ég vann að myndunum sem komu mér á kortið vissum við ekki einu sinni hvort þær yrðu sýndar í kvikmyndahúsum. Þannig var þetta með Amores perros, en þegar ég hafði lokið störfum við hana í Mexíkó og fengið 1000 dollarana mína greidda spurði ég framleiðendurna hvort ég gæti fengið myndina fullkláraða á myndbandi til þess að sýna fjölskyldu minni og vinum."

Óvænt Íslandsheimsókn

Bernal eyddi helginni óvænt á Íslandi en þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til þess að fá hann til að vera viðstaddan sýningar á Mótorhjóladagbókunum í Háskólabíó sá hann sér ekki fært að koma hingað þar sem hann er upptekinn við æfingar á Blóðbrúðkaupi Gabríels García Marques sem verður frumsýnt í London í byrjun maí. Björn Hlynur Haraldsson leikur á móti Bernal í verkinu og þeim hefur orðið vel til vina og hann fékk Bernal til að skreppa með sér til Íslands yfir helgina.

"Björn er frábær náungi og það er mjög gott að vinna með honum. Það hefur verið mjög lærdómsríkt. Hann er mjög hugrakkur leikari. Annars vinnur fólk úr öllum heimshornum að þessu verki og við höfum lært mjög mikið hvort af öðru. En það er sem sagt alger tilviljun að ég er hingað kominn núna en eftir að Hlynur sagði mér að þetta væri aðeins tveggja tíma flug ákvað ég að slá til."

Helgarfrí Bernals varð þó ekkert frí, þar sem yfir hann helltust viðtöl og kynningar í tengslum við kvikmyndahátíðina. "Já, ég er dauðþreyttur og næ ekki mikið að hvíla mig á Íslandi en það er vel þess virði þó ekki væri nema bara fyrir það að vakna í morgun og sjá íslenska morgunkomu sem er gerólík öllu sem ég þekki að heiman."

Bernal og Björn Hlynur héldu til London í gær þar sem þeirra bíða stífar æfingar á sviði í borginni.

Troma Entertainment er kynlegur kvistur í bandarískri kvikmyndaflóru en fyrirtækið hefur í þrjátíu ár framleitt ódýrar þjóðfélagsádeilur stútfullar af nekt, kynlífi og hryllingi. Félagarnir Micael Herz og Lloyd Kaufman stofnuðu kvikmyndaverið á síðari hluta sjöunda áratugarins með það að markmiði að koma á heimsfriði í gegnum appelsínuhúð.
The Toxic Avenger er eitt frægasta sköpunarverk Troma en hann er óhefðbundin ofurhetja sem verður til þegar nördið Melvin dettur í pott fullan af eiturefnaúrgangi og snýr vörn í sókn og berst gegn glæpum og eineltispúkum.

"Það var miklu meira sjálfstæði í kvikmyndagerð fyrir þrjátíu árum en nú," segir þessi galsafengi spaugari sem minnir svolítið á George W. Bush í góðu skapi í gallabuxunum sínum með skræpótta bindið. Að öðru leyti eiga þessir landar fátt sameiginlegt enda er Kaufman frekar vinstrisinnaður og enn hálfgerður hippi.

"Troma er á svörtum listum í Bandaríkjunum og á í vök að verjast í Bandaríkjunum. Hér áður fyrr voru lög sem hindruðu hringamyndanir í viðskiptalífinu en þau eru öll horfin. Það voru einnig til lög sem ýttu undir sjálfstæða listsköpun en þau eru líka gufuð upp. Það sem eftir stendur eru risavaxnar, djöfladýrkandi samsteypur eins og Sony og Fox. Þær eiga kvikmyndahúsin, myndbandaleigurnar og sjónvarpsstöðvarnar og stjórna markaðnum úti um allan heim. Þær eru jafnvel voldugri en Jóhannes Páll páfi annar eða þriðji eða hvað sem hann heitir," segir Kaufman sem er kominn í ham og myndast við að hengja sig í hálsbindinu sínu fyrir ljósmyndarann. "Ítök stórfyrirtækjanna eru slík að almenningur í Bandaríkjunum sér ekki óháðar myndir nema þær sleppi einhvern veginn fram hjá samsteypunum." Kaufman er þó síður en svo á þeim buxunum að leggja árar í bát og á enn margt eftir ósagt í myndum sínum. "Við erum eins og herpes. Við hverfum aldrei."

Ætlaði að bjarga heiminum

En upp úr hverju spratt Troma? Þið hljótið að hafa risið upp eins og pönkarar í andófi gegn tíðarandanum?
"Ég elska bíómyndir. Það er ekkert flóknara en það. Ég gerði þau mistök að fara í Yale háskólann sem er sá besti í Bandaríkjunum. Ég ætlaði að verða kennari eða félagsráðgjafi. Þetta var sjöundi áratugurinn og ég ætlaði að bæta heiminn. Ég fékk svo bíóbrjálæðing fyrir herbergisfélaga á heimavistinni. Herbergið var lítið og rúmin okkar lágu þétt saman þannig að á næturnar andaði ég Godard táfýlunni af fótunum á honum að mér og Troma varð til. Hann lét mig horfa á allar þessar frábæru myndir eftir John Ford, Renoir, Fritz Lang, Andy Warhol og Leni Riefenstahl og ég smitaðist."

Kaufman segir að það hafi enginn kært sig um að sýna Toxic Avenger þegar hún var tilbúin þar sem fólk áttaði sig ekki á því að um satíru væri að ræða. Satíran er okkar fag og við erum alltaf að fást við félagsleg ágreiningsefni. Við byrjuðum á því að blanda saman gríni og kynlífi í nokkrum myndum en það tíðkaðist ekki þá. Við gerðum það og það gekk vel þannig að Hollywodd hermdi eftir okkur með Animal House, Porky´s og fleiru í þeim dúr. Þeir brutu bara reglurnar með því að nota góða leikara og góð handrit. Við ákváðum því að hætta þessu og leita nýrra viðfangsefna."

Og þá kom hryllingurinn og Toxic Avenger. "Við lásum í Hollywood Reporter eða einhverju álíka blaði að hryllingsmyndin væri ekki gjaldgeng lengur og sögðum við sjálfa okkur: "A-ha!, ef þetta er satt þá förum við út í hrylling," einfaldlega vegna þess að okkur hafði gengið vel að fara gegn sérfræðiáliti. Ég get talað endalaust um Toxic Avenger; þetta er mjög flókið og djúpt verkefni en líka mjög skemmtilegt og sló í gegn."

Getum búið til sprengjur en skiljum ekki einfalda hluti

Þú vilt sem sagt ná til fjöldans, vera séður. En ekki falla fjöldanum í geð?
"Frumkvöðlaverk okkar hafa að einhverju leyti runnið saman við það sem er almennt samþykkt en við megum aldrei fylgja straumnum. Við erum á svörtum listum og útilokaðir frá markaðnum. Þetta er efnahagsleg útilokun og þó að við höfum aldrei verið vinsælli og frægari höfum við aldrei átt jafn erfitt uppdráttar. Okkur er ekki hleypt á myndbandaleigur eða í bíó. Fyrir fimm árum fengust myndirnar okkar sýndar í bandarísku sjónvarpi en ekki lengur. Við erum í sjónvarpi í Frakklandi, á Ítalíu, í Bretlandi og Japan en ekki í Bandaríkjunum. Það verður samt alltaf pláss fyrir Troma vegna þess að við trúum á það sem við erum að gera og tökumst á við samtímann. Í Ameríku erum við enn að deila um fóstureyðingar og hvort kona megi hafa stjórn yfir líkama sínum eða ekki og hvort samkynhneigðir eigi að fá að giftast. Við erum flinkir að búa til sprengjur en getum ekki skilið að konur eigi að fá að ráða yfir líkama sínum."

"Þetta er áhugavert vor hjá ykkur. Ég kom hingað beint í frostið úr 42 stiga hita í Brasilíu," segir brasilíski kvikmyndaleikstjórinn Walter Salles sem opnaði IIFF 2005 kvikmyndahátíðina með, Motorcycle Diaries, margverðlaunaðri mynd sinni um mótorhjólaferðlag Ernesto Guevara um Suður-Ameríku.

"Mig hefur lengi langað að koma hingað eða alveg frá því ég hitti Friðrik Þór
Guðmundsson á kvikmyndahátíð og sá Börn náttúrunnar. Litli bróðir minn, sem er heimildarmyndagerðarmaður, eyddi líka áramótunum hérna einu sinni og fannst svo gaman að það lá við að við þyrftum að senda einhvern hingað til að draga hann aftur heim til Brasilíu."

Salles byggir mynd sína á dagbókum sem Guevara hélt þegar hann ferðaðist um Suður-Ameríku, 23 ára gamall, löngu áður en hann varð byltingarhetjan Che. "Dagbækurnar fundust í bakpoka árið 1993 og ég hef alið þann draum í allmörg ár að kvikmynda þær. Bókin á svo sterkar rætur í þjóðarvitund Suður-Ameríkana að ég sá strax að hana yrði að taka í Suður-Ameríku á spænsku. Það er svo Robert Redford að þakka að ég gat gert það. Hann las bækurnar og tryggði sér kvikmyndaréttinn og var alveg sammála mér um að myndina mætti ekki gera í Hollywood."

Che er dýrkaður í Suður-Ameríku og er fyrir löngu orðinn íkon og einhvers konar menningarfyrirbæri. Hvernig nálgast maður svona persónu í kvikmynd?

"Með því að horfa fram hjá goðsögninni á veggspjöldunum og stuttermabolunum. Bókin lýsir Ernesto eins og hann var áður en hann varð Che. Þetta er ungur maður sem er að reyna að átta sig á því hvað hann ætlar að gera í lífinu. Ég er ekki að fást við íkonið heldur ungan mann sem er fullur efasemda og óöryggis."

Motorcycle Diaries hefur slegið í gegn úti um allan heim en viðtökurnar komu Salles verulega á óvart. "Okkur óraði ekki fyrir því að 10 milljón manns úti um allan heim myndu sjá myndina. Við vorum ekkert að hugsa um það á meðan við tókum hana. Við einbeittum okkur aðeins að sögunni og innihaldi hennar og gáfum okkur öll í það. Síðan komu öll verðlaunin, vinsældirnar og öll lætin. Það sér ekki fyrir endann á þessari ferð en mótorhjólið er núna að ferðast yfir Ísland."

Það er fátt sem mér finnst jafn viðbjóðslegt og fjöldasamkomur og þegar hátíðarhöld í miðborg Reykjavíkur eru frátalin leiðast mér engar samkomur meir en tónleikar.
Það er aðeins ein hljómsveit í heiminum sem ég hef raunverulegan áhuga á að sjá á sviði og það er "eitís" hljómsveitin Duran Duran. Ég var nú löngu búinn að gefa upp alla von um að sá draumur yrði að veruleika en nú er allt útlit fyrir að sveitin sé að koma hingað í sumar. Þetta er að vísu 20 árum of seint en ég mæti samt enda verður þetta æði.

Illar tungur hafa í gegnum árin reynt að gera það hallærislegt að fíla Duran Duran en ég lýsi yfir fullum stuðningi við fimmmenningana frá Birmingham eins og gamla fólkið gerir við Presley , Rolling Stones og Bítlana. Ég er meðlimur í félaginu Bandalag snáksins, samtök fólks sem þorir að gangast við Duran Duran en það gerum við ekki síst vegna þess að framlag þeirra er nefnilega merkilegra en margir gera sér grein fyrir og þeir báru höfuð og herðar yfir alla aðra í lagasmíðum, textagerð og tónlistarmyndböndum á níunda áratug síðustu aldar sem er stórlega vanmetið tímabil í tísku- og tónlistarsögunni.

Á þessum árum átti maður daglega von á dauða sínum í kjarnorkustyrjöld. Ronald Reagan var forseti Bandaríkjanna og leit á Rambo sem uppskrift að lausn milliríkjadeilna og heimurinn var allur almennt á heljarþröm. Alnæmið skaut upp kollinum og það var allt að fara til andskotans en á meðan kraumaði lífsgleði í bland við rómantískan trega í tónlistinni.

Lífið gengur í hringi og nú er allt aftur að fara til andskotans og þá koma þessar hetjur mínar loksins til landsins. Þetta er karma og í sumar fer ég á popptónleika og get sungið með vegna þess að ég kann alla textana. Þetta er nefnilega þegar upp er staðið yndislegt líf þó Bush hafi tekið við af Reagan, Osama bin Laden gangi laus og Kárahnjúkar séu að sökkva.

Brennidepill á Vísi

Samkvæmt lífseigri goðsögn fara Íslendingar þjóða mest í bíó. Þessi almenni bíóáhugi er vitaskuld afskaplega krúttlegur en er þó ekki ávísun á að Íslendingar séu bíómenningarþjóð þar sem magn og gæði fara ekki saman á íslenskum bíómarkaði, sem er ofhlaðinn Hollywood-framleiðslu. Það standa auðvitað fáir Bandaríkjamönnum framar í kvikmyndaframleiðslu enda hafa þarlendir gert kvikmyndagerð að arðbærri stóriðju. Þar er margt vel gert en hverjum gullmola sem ratar hingað frá Ameríku fylgja óteljandi kílómetrar af filmum með illa leiknu og skrifuðu rusli.

Bíóþjóðin hefur þó ekki kippt sér mikið upp við það. Aðalmálið virðist vera að fara í bíó og drepa um það bil tvo klukkutíma í senn. Hvað það er sem er horft á er aukaatriði.

Kvikmyndahúsunum hefur verið legið á hálsi að bjóða nær einungis upp á engilsaxneskt afþreyingarefni og það eru ekki mörg ár síðan það var hending að evrópskar, að maður tali ekki um asískar myndir, rötuðu á almennar sýningar í bíóum í Reykjavík.
Bíóin ein og sér geta ekki borið alla ábyrgðina enda ekki ríkisstyrkt menningarfyrirtæki. Þau þurfa að standa undir sér og leggja því áherslu á það sem fjöldinn vill sjá. Árni Samúelsson gerði einu sinni virðingarverða tilraun til þess að búa til artí bíóstemningu í miðborg Reykjavíkur þegar hann breytti Nýja bíó í svokallað mánudagsbíóhús með áherslu á listrænar myndir. Betty Blue og Blue Velvet gengu ágætlega en síðan rann tilraunin út í sandinn. Fólkið lét einfaldlega ekki sjá sig.

Síðan þá hefur margt breyst og áhugi á jaðarmyndum, litlum sjálfstæðum myndum og myndum úr öllum heimshornum hefur snaraukist. Vel heppnaðar kvikmyndahátíðir, breskir bíódagar, franskir bíódagar, indí"hátíð, Nordisk Panorama og fleiri bíóveislur hafa sýnt myndir fyrir fullu húsi og vakið meiri athygli og selt fleiri miða en björtustu áætlanir gerðu ráð fyrir. Það er því ljóst að íslenskir bíógestir vilja meiri fjölbreytni og þó að kvikmyndahátíðir séu vissulega góðra gjalda verðar ætti þessi fjölþjóðlega stemning á markaðnum að sýna að "öðruvísi myndir" ættu að geta gengið í almennum sýningum.

Kvikmyndahátíðin Iceland International Film Festival 2005 sem hefst þann 7. apríl er ein sú glæsilegasta og safaríkasta sem haldin hefur verið á Íslandi árum saman en á dagskrá hennar eru myndir á borð við La Mala Education, nýjustu mynd spænska leikstjórans Pedro Almódovar, Ett hål i mitt hjärta eftir sænska snillinginn Lukas Moodysson, Downfall þar sem Bruno Ganz fer á kostum í hlutverki Adolfs Hitler, Maria Full of Grace, Hotel Rwanda, Vera Drake, Kinsey, 9 Songs, House of Flying Daggers og The Woodsman. Allar þessar myndir hafa vakið mikla athygli og aðdáendur Almódovars hafa beðið myndar hans með óþreyju frá því í fyrra. Sumar þessara mynda kepptu um Óskarsverðlaunin en samt berast þær Íslendingum ekki fyrr en verðlaunaathöfnin er löngu liðin og til þess þarf kvikmyndahátíð.

Moodysson hefur verið að gera allt vitlaust með Ett hål i mitt hjärta, stórmerkilegri en jafnframt átakanlega erfiðri mynd. Sömu sögu er að segja af Michael Winterbottom, sem gengur lengra í kynlífssenum en "alvöru
leikstjórar" hafa áður gert. Þær myndir sem hér eru nefndar hafa allar vakið ýmist hrifningu, sterk viðbrögð eða deilur og það er illt að þurfa að bíða eftir þeim lengur en nauðsynlegt er. Þetta eru vissulega fullsæmdar skrautfjaðrir fyrir hvaða kvikmyndahátíð sem er en það er eitthvað að ef þær geta ekki spjarað sig á almennum sýningum á Íslandi. Þá væri fólki nær að leggja meira púður í baráttuna fyrir bættri bíómenningu frekar en að rembast við að bæta vínmenningu. Það verkefni er vita vonlaust.

Það er gósentíð fram undan hjá íslenskum bíófíklum en um helgina verður langþráð mynd um ævi Peter Sellers, The Life and Death of Peter Sellers með Geoffrey Rush í aðalhutverki, og í lok næstu viku skellur stóra kvikmyndahátíðin á með slíkum kræsingum að það verður full vinna að sjá allt sem er í boði. Úrvalið þarna sýnir og sannar að kvikmyndahátíðir munu alltaf vera okkur Íslendingum nauðsynlegar þó að rjómanum af þeim verði fleytt yfir á almennar sýningar til að stytta biðina eftir myndum sem eru funheitar í umræðunni úti um allan heim.

Ég eyddi hluta af sumarfríinu mína í fyrra í baráttu Íslendinga fyrir því að fá Bobby Fischer leystan úr varðhaldi í Japan. Fischer á inni hjá Íslendinum. Það er engin spurning og mér fannst ekkert sjálfsagðara en að þjóðin legði þessum andlega vanheila manni lið í baráttunni við ranglætið. Þá ber ég mikla virðingu fyrir snilligáfu Fischers og afrekum hans við skákborðið. Ég ber einnig óendanlega virðingu fyrir einlægni hins hjartahreina Sæma rokk, sem er sannkallaður vinur í raun. Mér finnst Davíð Oddsson þar að auki ferlega svalur en í þessu máli hefur hann sýnt að enginn íslenskur stjórnmálamaður stendur honum jafnfætis þegar kemur að töffaraskap.

Mig óraði satt best að segja ekki fyrir því í upphafi að Fischer myndi fá frelsi, og því síður að hann kæmi til Íslands, og ég kæri mig mátulega um að hann sé kominn hingað. Það breytir því ekki að við eigum að vera góð við geðsjúka og umvefja þá hlýju frekar en að loka þá af í þröngum fangaklefum. Ég hélt líka að baráttan snerist einmitt um það en ekki að flytja manninn til Íslands og gera hann að hirðfífli í fjölmiðlasirkusi.

Frá því að Fischer steig um borð í þotuna á leið til Íslands hefur atburðarásin verið fáránleg og ég vil ekki vita meira. Ég hélt að vísu þegar vélin lenti að Páll Magnússon hefði rænt rangri vél og Fídel Kastró væri mættur til landsins með CIA á hælunum. Þegar betur var að gáð var þetta þó Fischer og bjánagangurinn í kringum komu hans minnti mest á það þegar Keikó kom til landsins. Þeir Keikó og Fischer eiga líka margt sameiginlegt og munu væntanlega hljóta svipuð örlög á Íslandi. Það var endalaust vesen í kringum Keikó, sem gerði fátt annað en að riðlast á gúmmídekkjum, og Fischer mun sjálfsagt fyrst og fremst verða okkur til skammar með álíka bægslagangi og munnsöfnuði. Eini munurinn er sá að Fischer verður líklega að deyja á Íslandi þar sem Norðmenn munu aldrei losa okkur við hann.

Stuð milli stríða

Ég óttast fátt meira en að verða smáborgari og hef verið allt að því smáborgaralegur í endalausum tilraunum mínum til að binda bagga mína ekki sömu hnútum og samferðarmenn mínir. Þetta er erfiðara en margan grunar þar sem markaðsmenningin hefur það eitt að leiðarljósi að gera okkur öll eins.

Sléttuúlfurinn eftir Hermann Hesse hefur mér mikilvægt leiðbeiningarrit um það hvernig maður á að hegða sér til að vera ekki smáborgari og á milli þess sem ég lita mikilvægar málsgreinar með áherslutússi og merki lykilsíður síður með gulum miðum horfi ég ekki á fótbolta í sjónvarpi, forðast Smáralind eins og heitan eldinn, horfi ekki á Spaugstofuna og Laugardagskvöld með Gísla Marteini, hlusta ekki á Júróvisjónlög og kýs ekki Framsóknarflokkinn.
Ég er sem sagt mjög svalur; drekk kaffið mitt í 101, kaupi í matinn í Melabúðinni og fer út fyrir borgarmörkin þegar ég þarf að kaupa salernispappír og annað plebbalegt dót sem er ekki töff að láta sjá sig með. Það var mér því mjög þungbært þegar ég þurfti að versla mér eitt stykki þvottavél.

Það að eiga þvottavél er nefnilega einhver gleggsta staðfestingin á því að maður hafi bundið sig á klafa borgaralífsins þar sem allt snýst um að sortera í vélar eftir lit og hitastigi, hengja upp hreina þvottinn, taka hann niður og brjóta saman. Það er ekki mikill tími aflögu til að vera djúhygginn níhilisti þegar líf manns fer að hverfast um maskínu sem er full af froðu og malar allan daginn. Og þó?

Ég hélt töffinu með því að kaupa nýjustu og dýrustu AEG vélina. Hún er með alls konar ljósum, rauðum og grænum, helling af tökkum, alls konar stillingum og svona stafrænum glugga sem sýnir hversu langan tíma hvert þvottakerfi tekur. Og svo telur hún mínúturnar niður. Nú stend ég andaktugur í þvottahúsinu á síðkvöldum, slekk ljósin og dáist að ljósadýrð þvottavélarinnar minnar sem er eins og mælaborð í geimskipi. Hún er töff og ég líka.

Brennidepill á Vísi

Offramboð á rangnefndum "raunveruleikasjónvarpsþáttum" og vinsældir þeirra í sjónvarpi hljóta að fara að vekja alvarlegar spurningar um siðferðiskennd Íslendinga og annarra Vesturlandabúa sem kokgleypa þessa vitleysu sem er sprottin upp úr rotþróm amerískrar dægurmenningar.

Vinsælasti og þekktasti þátturinn í raunveruleikasjónvarpinu er óumdeilanlega Survivor sem Skjár einn hefur sýnt við miklar vinsældir. Uppskriftin að þeim þætti er orðin ansi þreytt en enn endist fólk samt til þess að fylgjast með einhverju hyski reyna að komast af á eyðieyjum, leysa þrautir og svíkja hvert annað til þess að læsa klónum í miljón dollara verðlaunaféð sem hlotnast þeim sem stendur einn uppi sem sigurvegari.

Survivor er einna meinleysislegasta tegund "raunveruleikasjónvarpsþátta" þó hann sigli undir sama falska flaggi og annað dót sem er sett undir þennan hatt en það er auðvitað galið að reyna að selja Survivor sem einhvers konar veruleika.
Þættirnir eru þræl "pródúseraðir", sömu senurnar eru margteknar og svo er efnið sorterað, valið og klippt þannig að eftir stendur sýndarraunveruleiki sem með "listrænni blekkingu" er framreiddur sem fúlasta alvara.

Vont versnar

America´s Next Top Model er öllu skuggalegri útfærsla á Survivor hugmyndinni en þar er ungum konum kennt að selja líkama sinn með skyndinámskeiðum í kynferðislegum stellingum og melluglottum. Ekki tekur svo betra við í The Bachelor og Bachelorette þar sem um það bil 20 konur eru leiddar undir ríkan griðung og látnar berjast um að fara með kauða upp að altarinu eða öfugt. Það eina sem er raunverulegt við þessa þætti er að á ferðinni er dulbúið vændi.

Þetta ætti að vera nógu slæmt en Kaninn getur alltaf toppað sig í vitleysunni og siðleysinu þó hámarkinu hljóti fljótlega að verða náð með tilkomu Extreme Makeover og The Swan þar sem fólki, sem glímir við andleg mein tengd meintum útlitsgöllum sem samræmast ekki stöðluðu fegurðarskyni nútímans, er gefinn kostur á að umbreyta sér með lýtaaðgerðum.

The Swan gengur lengst í þessari firru en þar keppa "ófríðar" konur um það hver þeirra verður flottust með brjóstastækkunum, fitusogi og lýtaaðgerðum sem felast aðallega í því að mölbrjóta andlit þeirra, kinnbein og nef og byggja upp á nýtt.

Íslendingar hafa rembst við að gera sínar útgáfur af þessum bjánaþáttum og nægir að nefna fegurðarbrölt Ruthar Reginalds á Stöð 2 sem hratt af stað heitum deilum um siðferðisskildur lýtalækna. Það dæmi floppaði en nú hefur Skjár einn teflt fram Heiðari snyrti ásamt húsmæðraskólakennara til þess að taka íslenska skítalabba í gegn og kenna þeim að klæða sig og taka til í kringum sig. Hver vill missa af þessu sjónvarpsefni? Þetta er bæði áhugavert, spennandi og síðast en ekki síst svo ofboðslega raunverulegt.

Allt í plati

Raunveruleikasjónvarpið á nefnilega að sýna "venjulegt fólk í óvenjulegum
aðstæðum". Merkilegt. Þetta var eitt helsta viðfangsefni spennumyndakóngsins Alfreds Hitchcock. Myndirnar hans voru bara ekta framleiðsla, þar sem leikarar túlkuðu Jón og Gunnu í undarlegum aðstæðum og ég fæ ekki betur séð en að raunveruleikasjónvarpið lúti sömu lögmálum, að flestu leyti, nema auðvitað að þar túlka venjulegir leppalúðar sjálfa sig við undarlegar aðstæður.
Afþreyingu á nefnilega að framleiða. Hún hefur alltaf verið framleidd og verður alltaf framleidd, óháð því hvort markhópurinn sé gluggagægirinn innra með okkur eða ekki.

Það eina sem þessi súra "raunveruleika" tenging hefur umfram alvöru tilbúna afþreyingu er að það sendir skýr skilaboð til dofinna sjónvarpsáhorfenda að það sé allt í lagi að gera hvað sem er fyrir peninga, kynlíf eða augnabliks frægð og nokkra dálksentimetra í Séð og Heyrt.

Stephen King skrifaði árið 1982 söguna The Running Man, en þar segir frá samnefndum sjónvarpsþætti sem gengur út á það að þátttakendur eiga að reyna að komast lífs af, hundeltir af þrautþjálfuðum morðingjum. Myndavélar eru úti um allar trissur, svona eins og í The Truman Show og áhorfið eykst jafnt og þétt eftir því sem hringurinn þrengist utan um dauðadæmdan flóttamanninn.
Yrði það ekki alveg magnað ef þessi hugmynd Kings að hrollvekju yrði að raunveruleika í raunveruleikasjónvarpi, þegar Survivor hefur gengið sér til húðar og það verður búið að misbjóða þátttakendum í The Swan og álíka þáttum svo gjörsamlega andlega og líkamlega að það er ekkert eftir nema að myrða þá?