Þriðjudagur, 26. september 2006
Lífeðlisfræði sársaukans er veigamikill þáttur í skáldsögunni Yosoy eftir Guðrúnu Evu Mínervudóttur. Jóhann Axelsson, prófessor í lífeðlisfræði, vottaði á málþingi í síðustu viku að lífeðlisfræði skáldverksins stæði fyrir sínu. Þórarinn Þórarinsson ræddi við skáldið og prófessorinn um sársaukann og lífeðlisfræði lífsins.
„Lífeðlisfræðin er leitin að rökvísi lífsins og í þeim skilningi mínum og milljóna annarra manna er Guðrún Eva afbragðs lífeðlisfræðingur,“ segir Jóhann. „Ég er óskaplega ánægður með Yosoy og framlag bókarinnar til skilnings á mannlífinu en sársaukinn er stór hluti þess. Sársaukinn er í huganum og þess vegna getur enginn lifandi maður dregið sársauka annars manns í efa og afgreitt umkvartanir sjúklinga sem ímyndun. Enginn getur sagt mér að ég hafi ekki þann sársauka sem ég finn,“ segir Jóhann og lætur það fljóta með að nokkuð vanti upp á skilning fólks á því að sársaukinn eigi sér einnig rætur í huganum.
„Ég lenti ungur í ferðalögum en það þótti ekki gott eins og segir í Brekkukoti,“ segir Jóhann, sem stúderaði meðal annars heilastarfsemina, taugaboð og sársaukann í Svíþjóð, Frakklandi og Englandi. „Þegar ég kom heim féll það í minn hlut að fræða læknanema og síðar aðrar heilbrigðisstéttir um það sem þau þurfa mest að vita og skilja, sársaukann.“ Jóhann hugsar sig aðeins um og dregur svo í land. „Svona alhæfing er ekki vísindaleg og ég dreg hana til baka en ég get ekki ímyndað mér neitt mikilvægara fyrir heilbrigðisstéttirnar en að skilja sársaukann. Ég er meðlimur í hinu velvirta Verkjafræðafélagi Íslands og þar er mikið um gott fólk. Eftir að hafa lesið Yosoy finnst mér tilefni til að stækka félagið með því að bjóða Guðrúnu Evu að gerast heiðursfélagi. Hún hefur svo sannarlega unnið til þess. Bókin opnaði mér nýjar víddir, ég hef lært mikið af henni og það er enginn galli á lífeðlisfræðinni í Yosoy, hún stendur fyrir sínu.“
Jóhann og Guðrún Eva hafa þekkst í tíu ár og viðurkenna fúslega að þau hafa haft áhrif hvort á annað. „Jóhann kom samt ekkert að samningu bókarinnar,“ segir Guðrún Eva en heldur því til haga að kunningsskapur þeirra í gegnum tíðina hafi vissulega haft sitt að segja. „Ég vann heimildarvinnu sem hver sem er gæti gert, þori hann að skrifa um vísindi. Ég þurfti mörg tilhlaup áður en ég þorði og hefði sennilega aldrei gert þetta ef ég hefði ekki haft bakland í Jóhanni. Ég vissi að ég yrði þá rassskellt fyrir fram en ekki eftir að bókin kæmi út.“
Guðrún Eva bætir því við að Jóhann hafi verið örlátur á fróðleik og segist aldrei hafa þorað að gefa bókina út án þess að bera hana fyrst undir hann. „Ég fór með handritið til Jóhanns rétt áður en það fór í prentun og bar allt undir hann sem ég var hræddust um að yrði til þess að ég yrði skömmuð fyrir að vita ekkert um,“ segir Guðrún Eva og nefnir sérstaklega skurðaðgerð sem gerð er á einni persónunni, Madame Louise de Roubaix, en með aðgerðinni er blygðunarkennd hennar tekin úr sambandi. „Mér fannst þetta vera það ótrúlegasta í bókinni en Jóhann tók kvíðann minn úr sambandi þegar hann sagði: „Nei, Eva mín. Við getum þetta ekki í þeim skilningi að við kunnum þetta ekki og við getum ekki reynt það fyrr en við höfum hugsað það í þaula og öll siðferðileg álitamál því tengd en hugmyndin er ekki fjarstæðukennd.““
„Ég held að þetta sé mögulegt og alveg lógískt,“ grípur Jóhann inn í. „Ég hef sjálfur reynt að taka blygðunarkennd mína úr sambandi en þá hef ég gert það með því að drekka hvítvín, jafnvel bjór. Það hefur tekist alveg ágætlega en hins vegar hef ég ekki losnað við eftirsjána yfir því að hafa hagað mér öðruvísi en ég vildi. Þannig að það er hægt að taka blygðunarkenndina úr sambandi en þegar það er gert með aðgerðinni á Madame er spurning hvort hún sé ekki að missa eitthvað meira.“
Jóhann segir aðgerðina á Madame hafa leitt huga hans að Milton og Paradísarmissi. „Bæði Milton og Madame ganga í gegnum ákveðinn missi en Madame sér bara ekkert eftir því og það finnst mér vera ákaflega alvarlegur hlutur. Það fer hins vegar ekki á milli mála að Milton sér eftir Paradís.“
Paradísarmissir Miltons hefur löngum verið Jóhanni hugleikinn og hann hefur í gegnum árin farið með þessar ljóðlínur úr verkinu, í þýðingu séra Jóns á Bægisá, fyrir nemendur sína:
en vesöld verst
er verkjapína,
algjörð ólukka,
og engi slík,
því hún þolhörku
þá eina stærstu
ef of hátt geysar
yfristígur
„Þeir eru ótal læknanemarnir sem hafa spurt mig hvort þetta sé til prófs og ég hef þá alltaf svarað því að það séu ekki bara þessar línur heldur Paradísarmissir eins og hann leggur sig. Eftir að Yosoy kom út hef ég bætt henni við og gert hana að skyldulesningu enda gagnmerkt rit um sársaukann. Hún er skáldverk en eins og öll góð skáldverk er hún list og listin og vísindin eru náskyld. Við erum í báðum tilfellum að opinbera, bregða ljósi á persónur og manneskjur og manneskjan er alltaf í miðjunni.“
| 21:33 |