Mér leiðast jólin eða það er að segja umstangið og undirbúningurinn sem setur samfélagið á hliðina tveimur mánuðum fyrir tvo til þrjá hátíðisdaga sem eiga víst að lýsa upp skammdegið.
Mér tekst samt furðuvel að leiða þessi ósköp hjá mér með því að opna ekki fyrir útvarp á aðventunni og sneiða þannig hjá þeim tónlistarlegu ofbeldisverkum sem jólalögin eru og þar sem ég er jafn blankur allan ársins hring er engin hætta á að auglýsingar hafi áhrif á mig og ég missi mig í kaupæðinu sem er fyrir löngu orðið hinn sanni kjarni jólanna.

Ég kaupi ekki jólamat, jólaföt og jólatré en þar sem ég á börn kemst ég ekki hjá því að kaupa þrjár jólagjafir, annars kæmist ég alveg hjá því að spila með. Næstum því. Ég ræð nefnilega ekki við piparkökufíknina sem heltekur mig um leið og hillur verslana fyllast af þeim ávöxtum sem eru forboðnir tíu mánuði ársins.

Jólapirringurinn minn er ekki sprottinn af neitt sérstaklega annarlegum hvötum og ég hef svo sem ekkert á móti samkennd, að fólk sýni sínum nánustu og öðrum náungum hlýju og vinarþel og ég get alveg horft upp á ástfangið fólk leiðast niður Laugaveginn í jólaösinni án þess að kasta upp.

Fatta bara ekki af hverju þetta þarf að gerast á ákveðnum árstíma og hverfast um sturlað innkaupaæði. Getum við ekki alveg eins verið góð hvert við annað allan ársins hring og sýnt það með öðruvísi fórnum en að skera okkur á púls með kreditkortum?

Ófétið Trölli sem stal jólunum var ein af æskuhetjunum mínum og ég sakna hans alltaf um þetta leyti enda gerði hann meira en að stela jólunum. Hann bjargaði þeim. Ef einhver myndi taka sig til og hirða af okkur allt bansett glingrið og draslið myndum við kannski átta okkur á um hvað lífið snýst í raun og veru.

Reykjavík er frumskógur og þar gilda því sömu lögmál og hafa löngum skilið milli feigs og ófeigs úti í villtri náttúrunni. Maður er annað hvort fórnarlamb eða rándýr, étur eða verður étinn.

Í þessu sambandi er lykilatriði hvernig maður ber sig og klæðir sig. Karlmönnum er farsælast að klæða sig þannig að þeir geti bjargað barni frá drukknun í tjörninni án þess að þurfa að hugsa sig um, geta gengið í minniháttar bílaviðgerðir án þess að hafa áhyggjur af fötunum og síðast en ekki síst að geta tekið fyrirvaralaust þátt í slagsmálum.

Gallabuxur og svartur leðurjakki ættu því að vera staðalbúnaður og ef maður sportar slíku er maður nokkuð öruggur. Ekki spillir fyrir að hafa jafnan logandi sígarettu lafandi í munnvikinu, hrokafullt yfirbragð og manndrápsglampa í augum. Jafnvel heimskustu bavíanar hugsa sig tvisvar um áður en þeir hjóla í mann í þessum búningi. Jafnvel þó maður sé bara 1,74 og 63 kíló.

Ég hef í það minnsta komist klakklaust í gegnum nokkur þúsund Reykjavíkurnætur í dulargervi geðsjúklingsins en klikkaði illilega á þessu um helgina og prísa mig sælan að hafa komist heill heim aðfaranótt sunnudags.
Grundvallarmistökin sem ég gerði voru að beygja mig undir reglur um klæðaburð í samkvæmi og klæða mig upp í kjólföt. Það segir sig auðvitað sjálft að spóki maður sig eins og í áramótaveislu á Bessastöðum á Lækjartogi þá er maður að biðja um vandræði.

Ég get því engum nema sjálfum mér um kennt að froðufellandi fábjáni hafi veist að mér og kýlt mig í hausinn og til að fullkomna delluna skall á mesta manndrápssnjókoma í áraraðir og ég mátti ganga heim á móti vindi á sléttbotna skóm, með vægan heilahristing, í fötum sem veita nákvæmlega enga vörn gegn veðri og vindum. Leðurjakkalaus missti ég móðinn og íhugaði að grafa mig í fönn á Bergstaðastræti en hætti við af ótta við að skemma fjandans kjólfötin.

Það vakti takmarkaða lukku þegar breski leikarinn Daniel Craig var fenginn til að taka við hlutverki James Bond af Pierce Brosnan. Gagnrýnendur hafa hins vegar tekið honum tveim höndum í Casino Royale og hann stendur uppi sem sigurvegari. Þórarinn Þórarinsson hitti leikarann að máli og ræddi við hann um andstreymið, forverana og byrðina sem fylgir því að vera James Bond.

Fyrsta James Bond-bókin eftir Ian Flemming, Casino Royale, kom út árið 1953 þannig að það er óhætt að segja að Bond sé í grunninn kaldastríðshetja. Hann tókst strax í upphafi á við skúrka frá Sovétríkjunum, útsendara KGB og aðra austantjaldstudda sem ógnuðu hinum frjálsa heimi eftirstríðsáranna. Flemming skrifaði alls tólf bækur um njósnarann sem nú hafa, með Casino Royale, allar ratað á hvíta tjaldið.

Fyrsta Bond-myndin kom út árið 1962 og síðan þá og allt til ársins 1987 stóð 007 vaktina í bíó og var eina von hins vestræna heims í baráttunni við Rússagrýluna. Þessi dyggasti njósnari hennar hátignar hennar hefur reynt að halda sjó síðan og verið svolítið eins og steingervingur í breyttum heimi og nú kemur það í hlut Daniels Craig að skila gömlu kaldastríðshetjunni inn í 21. öldina.

Þjáningin er féþúfa

„Ég lít fyrst og fremst á Bond-myndirnar sem skemmtun og þetta er ekki pólitísk mynd,“ segir Craig og er talsvert niðri fyrir. „Þetta er fyrst og fremst skemmtun og ég er ekkert að stíga upp á kassann og koma með einhverjar pólitískar yfirlýsingar í myndinni. Auðvitað höfum við samt ýmislegt að segja og persónurnar gera það. Skúrkurinn Le Chiffre, til dæmis, er skrifaður 1953 en er alveg í takt við samtímann. Honum er sama fyrir hvern hann vinnur svo lengi sem hann græðir peninga á því. Við sjáum það allt í kringum okkur í dag að það er verið að græða á þjáningu fólks þannig að það eru mórölsk skilaboð í myndinni. Bond er að reyna að kljúfa þessa dellu, reyna að ná vondu mönnunum og bjarga þannig heiminum. Hvernig hann gerir það er svo það sem gerir myndina skemmtilega.”

Bond er ekki góður maður

Sagan segir að Ian Flemming hafi ekki síst skapað Bond til þess að hressa upp á sjálfstraust breskrar þjóðarsálar sem stóð í skugga tveggja stórvelda eftir að seinni heimsstyrjöldin hafði verið gerð upp. Það má segja að það hafi tekist þar sem Bond hefur orðið ofan á í viðskiptum stórveldanna í sýndarveruleika kvikmyndanna í 44 ár og hin ramma enska taug njósnarans heillar Craig.

„Hvað er James Bond fyrir mér? Hann er margt. Hann er Roger Morre, Sean Connery, George Lazenby, Pierce Brosnan. Sem leikari lít ég fyrst og fremst á hann sem persónu. Þessi manngerð á sér langa sögu í bókmenntum og kvikmyndum. Hann er einmana stríðsmaðurinn sem berst fyrir réttlætinu og við höfum séð hann í ótal bíómyndum. Hjá Kurosawa og Sergio Leone er í það minnsta einn svona maður í hverri mynd.

Clint Eastwood er gott dæmi um þetta í myndum Leones. Við vitum ekki mikið um hann en það þarf að berjast fyrir réttlætinu og hann gerir það. Bond er svo sér á parti þar sem það er eitthvað einkennilega breskt við hann. Nú er ég alls ekki brjálaður Breti eða veifa fána okkar í þjóðrembu við öll tækifæri en mér finnst kjarninn í Bond vera dyggðugur og að mínu mati er það að vera breskur að vera heiðarlegur. Ég er ekki að segja að hann geri ekki slæma hluti. Hann er vondur maður sem drepur fólk og hann er ekkert sérstaklega góður við konur en innst inni er hann dyggðugur og heiðarlegur. Hann klárar málin, leysir sín verkefni og nær vonda karlinum.“

Kafað dýpra ofan í Bond

Þó Casino Royale sé fyrsta skáldsaga Flemmings um Bond hefur hún ekki verið notuð sem grunnurinn að Bond-mynd fyrr en nú sem er að mati Craigs mjög heppilegt enda má segja að með nýju myndinni sé farið með Bond aftur á byrjunarreit.

„Það er kannski full langt gengið að tala um byrjunarreit en við förum þess á leit við áhorfendur að þeir trúi því að við séum að fara aftur til upphafsins. Ástæðan fyrir því að ég var til í að gera þetta var að með þessu móti gátum við gert eitthvað öðruvísi og að mínu mati hefði verið tilgangslaust að fara út í þetta nema við hefðum getað farið með Bond út á nýjar brautir. Þetta þýðir samt alls ekki að Casino Royale sé ekki Bond-mynd vegna þess að það er hún svo sannarlega. Við köfum hins vegar dýpra ofan í persónuna og skoðum hvers vegna hann er eins og hann er. Ef við höldum svo áfram og gerum fleiri myndir þá erum við komin með þennan grunn. Ég vona að við vinnum nýja áhorfendur með þessu um leið og eldri aðdáendur Bonds fá skýrari sýn á það sem drífur hann áfram. Af hverju hann hegðar sér eins og hann gerir, hvers vegna hann er karlremba og kemur fram við fólk eins og hann gerir, hvernig hann klárar málin og upp úr hverju ofbeldið sprettur.“

Connery lagði línurnar

Craig er sjötti leikarinn sem tekur að sér hlutverk Bonds á 44 ára kvikmyndasögu persónunnar og hann viðurkennir að hann hafi ekki getað horft fram hjá forverum sínum og þeim tökum sem þeir tóku njósnarann. „Ég horfði á allar myndirnar aftur og aftur. Ég horfði á þær á meðan ég lék í München og svo aftur í fyrra. Ég gerði þetta aðallega til að ganga úr skugga um að við myndum ná hreinræktuðum Bond-augnablikum inn í Casino Royale. Ég get hins vegar ekki verið að velta mér upp úr samanburði fólks á mér og öðrum Bondum og ber mig ekki saman við þá sjálfur. Ég studdist samt sennilega mest við Sean Connery og sjálfsagt hafa allir sem hafa leikið Bond einhvern tíma sagt það sama. Hann skilgreindi hlutverkið og hann var harður. Til dæmis í From Russia With Love sem er ekki aðeins uppáhalds Bond-myndin mín heldur ein af mínum uppáhaldsbíómyndum. Hún er svo stílfærð og ofbeldisfull og stenst tímans tönn mjög vel. Ein ástæðan fyrir því er Robert Shaw sem er frábær í hlutverki illmennisins. Hann er alvöru andstæðingur og maður trúir því að Bond sé í hættu þar sem Shaw gæti hæglega drepið hann. Ég held að við náum þessu sama í Casino Royale með Le Chiffre enda tekst honum næstum að fella Bond.“

Sá sig ekki sem Bond

Harðir Bond-aðdáendur fóru margir hverjir á límingunum þegar tilkynnt var um ráðningu Craigs í hlutverkið og óhætt er að segja að farið hafi verið út í áróðursherferð gegn honum á netinu. Sjálfur hafði Craig ákveðnar efasemdir enda hafði hann aldrei séð sig fyrir sér sem James Bond.

„Ég sá sjálfan mig ekki fyrir mér í þessu hlutverki enda er ekki hægt að segja að Bond komi í rökréttu framhaldi af því sem ég hef verið að gera. Það er ekkert í fyrri myndum mínum sem gerir mig að augljósum kosti til að leika Bond.“
Craig neitar því þó ekki að hugmyndin hafi kitlað hann enda er hann mikil aðdáandi Bonds, hefur lesið flestar bækur Flemmings og margséð allar myndirnar. „Þegar ég var krakki ímyndaði ég mér að ég væri Bond en átti samt ekki von á þessu og þegar Barbara Broccoli, framleiðandi myndanna, hafði samband við mig kom það eins og þruma úr heiðskíru lofti. Ég var hikandi í fyrstu, ekki síst vegna þess að ferill minn hefur verið á góðri siglingu. Mér hefur gengið vel og hef fengið tækifæri til að vinna með mörgum frábærum leikstjórum. Sjálfum finnst mér ég hafa skilað góðu verki í um árin og var sáttur við þá stöðu sem ég var í þannig að þegar Barbara hringdi fyrst fannst mér þetta ekki koma til greina. Hún sagðist hins vegar vera löngu búin að ákveða sig og sótti þetta mjög stíft. Hún er mjög ákveðin kona. Hún er líka Ítali og gerði mér einfaldlega tilboð sem ég gat ekki hafnað.“

Þorði ekki að sleppa Bond

Það felur óhjákvæmilega í sér bindingu að festa sig í hlutverki James Bond og skuldbindingin getur ekki annað en takmarkað verkefnaval þess leikara sem fer í föt Bonds. Craig treysti sér þó ekki til að sleppa tækifærinu. „Þegar á hólminn var komið áttaði ég mig á því að ég vildi ekki þurfa að horfa til baka eftir nokkur ár og sjá eftir því að hafa sleppt Bond. Ég veit ekki hvernig ég hefði átt að sætta mig við það, til dæmis eftir tvö ár, að þurfa að horfa upp á annan mann gera þetta. Þegar ég sá handritið sannfærðist ég svo endanlega. Sagan er frábær. Ég veit að ég er að selja myndina. Ég verð auðvitað að gera það en það breytir því ekki að hún er góð. Ástarsagan í henni er góð, Eva Green er frábær. Við erum með ofboðslega sterkan hóp leikara með Judi Dench fremsta í flokki, Mads Mikkelsen og Jeffrey Wright. Þetta small allt saman og myndin er einfaldlega góð og ég gat engan veginn sleppt þessu.“

Rífst ekki við reiða aðdáendur

Craig neitar því ekki að neikvæð viðbrögð við ráðningu hans hafi haft mikil áhrif á sig. „Þetta kom við mig í byrjun en svo ákvað ég bara að ég yrði að einbeita mér að því að klára verkefnið. Þetta kom aðallega frá fólki sem hefur sterkar skoðanir á James Bond og ég er einn af þeim og get svo sem skilið þetta. Umræðan fór mest fram á netinu og ég gat að mestu leitt hana hjá mér. Ég gat engan veginn farið að blanda mér í þessa umræðu með því að reyna að verja mig. Það er smekklaust og ég myndi aldrei gera það, sérstaklega ekki í svona tilfelli þar sem fólk tekur deiluefnið svona hátíðlega. Þar fyrir utan get ég svo sem engu svarað fyrr en fólk sér myndina. Ég segi því bara horfið á myndina og gagnrýnið hana svo. Líki ykkur ekki það sem ég er að gera þar þá er það í góðu lagi en ef þið ætlið að gagnrýna mig fyrirfram þá getið þið farið til fjandans.“

Njósnað um njósnarann

Þó Craig hafi komið víða við í kvikmyndum á liðnum árum þá er sú athygli sem fylgir því að leika Bond öllu meiri en hann hefur átt að venjast. „Þetta mun hafa breytingar á einkalíf mitt en ég verð að standa vörð um mína nánustu og mun verja einkalíf mitt með kjafti og klóm enda hefur þetta ekkert með ástvini mina að gera. Ég veit að ég verð að gefa eitthvað af sjálfum mér. Það er gjaldið sem ég verð að greiða fyrir þetta þó ég sé ekkert endilega sáttur. Sérstaklega þar sem 99 prósent af því sem skrifað er um mann er tómt bull en maður getur ekkert við því gert.Mér er ekki vel við að vera eltur á röndum og þversögnin í þessu er að ég leik njósnara en það er stöðugt verið að njósna um mig.“

Ólafur Jóhann Ólafsson vakti ungur athygli með smásagnasafni sínu Níu lyklar. Hann spreytir sig nú aftur á smásagnaforminu 20 árum síðar með bókinni Aldingarðurinn. Þórarinn Þórarinsson ræddi við hann um ritstörfin, viðskiptalífið og glansmyndina af sjálfum sér.

"Níu lyklar urðu til eins og flest smásagnasöfn. Ég skrifaði eina og eina sögu og tíndi þær svo saman í bók. Ég fór hins vegar aðra leið með Aldingarðinn og skrifaði hana meira eins og maður skrifar skáldsögu,“ segir Ólafur Jóhann.

Smásagan heillar

Ólafur Jóhann segir að smásagan sé sér afar kær og hann hafi haft gaman af því að glíma við formið á ný. „Ég var náttúrlega alinn upp við gífurlega virðingu fyrir smásögunni. Pabbi skrifaði mikið af smásögum og ég hef alltaf lesið mikið af smásögum.“

Í Aldingarðurinn eru tólf sögur og hver þeirra ber nafn eins mánaðar í árinu en í þeim öllum fæst Ólafur Jóhann við ástina og tímann í samskiptum kynjanna. „Mig hafði lengi langað til að skrifa um þetta efni, það er að segja það sem gerist á milli karls og konu, og var lengi búinn að pæla í hvaða form þetta ætti að taka. Ég ákvað að lokum að fara þessa leið og skrifaði bókina næstum eins og skáldsögu, vann hana sleitulaust og skrifaði sögurnar eina af annarri, að vísu ekki endilega í sömu röð og þær koma fyrir í bókinni. Ég hafði á tímabili hugmyndir um að láta sögurnar tengjast á einhvern hátt en fannst það frekar ódýrt þannig að það eina sem tengir þær saman eru efni og andrúm.“

Gangvirki rithöfundarins

Þegar Ólafur Jóhann lagði ritstörfin fyrir sig fetaði hann í fótspor föður síns Ólafs Jóhanns Sigurðssonar og þar sem það er ljóst að hann þarf ekki að skrifa sér til lífsviðurværis mætti ætla að skrifin séu sprottin af innri þörf.

„Ég ætlaði alltaf að gera þetta en ég var náttúrlega hikandi þótt ég hafi ungur byrjað að pára. Ég ólst samt ekki upp við neina glamúrímynd af lífi rithöfunda og kynntist vel fyrirhöfninni sem liggur að baki hverju ritverki. Ég var aldrei lattur og pabbi hvatti mig alltaf en ýtti þessu þó aldrei að mér á nokkurn hátt. Ég hefði auðvitað frekar átt að varast vítin heldur en hitt en einhvern veginn hefur þetta alltaf verið hlutur sem ég hef þurft að gera.“

Ólafur Jóhann er aðstoðarforstjóri Time Warner, stærstu fjölmiðlasamsteypu heims, og hefur því að vonum meira en nóg að gera í sínum daglegu störfum og þarf að skipuleggja sig vandlega svo rithöfundurinn fái notið sín í amstri viðskiptalífsins. „Ég hólfa líf mitt svolítið niður og nota morgnana til að skrifa. Þá loka ég mig alveg af og reyni að ná fjórum tímum á dag. Það er passlegt enda er ég venjulega þurrausinn eftir það. Ég gæti ekki gert þetta öðruvísi og er ferskastur á morgnana. Það væri útilokað að ætla að byrja daginn á einhverju öðru og fara svo að skrifa.“

Horfir til Íslands

Nokkrar persónur Ólafs í Aldingarðinum eru Íslendingar sem hafa búið lengi í Bandaríkjunum og það er ekki laust við að hjá sumum þeirra gæti nokkurs trega sem er blandaður heimþrá og Ólafur þvertekur ekki fyrir það að hann gæti hugsað sér að eyða meiri tíma á Íslandi.

„Strákarnir mínir eru að verða stálpaðir og þeir hafa farið alla sína skólagöngu fyrir vestan en við erum hér alltaf á sumrin og í kringum jólin. Við vorum hér í sex vikur í sumar og eftir það sagði ég við Önnu, konuna mína, að ég gæti alveg hugsað mér að vera meira hérna. New York er samt að vísu vanabindandi og það er mjög gott að búa þar, allt öðruvísi en annars staðar í Bandaríkjunum. Þetta er alþjóðlegt samfélag og mér finnst mjög gott að vera þar en það getur vel verið, einn góðan veðurdag, að maður verði meira með annan fótinn hérna. Það kæmi ekkert á óvart.“

Tilbúinn að veðja á áskriftardagblöð

Ólafur Jóhann er hluthafi í Árvakri, útgáfufélagi Morgunblaðsins, og þar sem hann lifir og hrærist í fjölmiðlaumhverfinu í Bandaríkjunum er ekki annað hægt en spyrja hann hvort hann hafi trú á að áskriftardagblöð muni halda velli í síbreytilegu fjölmiðlaumhverfi.

„Umhverfið í Bandaríkjunum er talsvert frábrugðið því sem þekkist hér þar sem Fréttablaðið hefur slegið algerlega í gegn. Það er ekki mikið um fríblöð í Bandaríkjunum þar sem þetta eru aðallega áskriftardagblöð og lausasölublöð. Áskriftardagblöð ein og sér kunna að eiga undir högg að sækja, sérstaklega í umhverfi þar sem öflug fríblöð eru til staðar. Ég held samt að ef rétt er að þessu staðið og nógu mikið lagt í þetta og aðrar leiðir farnar en hjá samkeppnisaðilunum þá sé enginn dómsdagur yfirvofandi. Í þessu samhengi þarf að huga sérstaklega að tengslum inn í nýja heiminn eins og hefur til dæmis verið gert mjög vel með mbl.is. Það ríður svo náttúrlega fyrst og fremst á því að gefið sé út gott blað sem fólk er tilbúið að borga fyrir. Þetta er í raun ekki flóknara en það.“

Ólafur Jóhann hefur af og til verið orðaður við ritstjórastól Morgunblaðsins en hann segir allt slíkt af og frá. „Ég held að mín skrif muni halda áfram að birtast í sama formi, í bókum. Ég hef heyrt þetta en get alveg tekið af skarið um að fólk þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af því að ég sé að fara að taka við ritstjórn Morgunblaðsins.“

Fylgist með útrásinni úr fjarlægð

Ólafur Jóhann hefur horft á uppgang og útrás íslensks viðskiptalífs með augum gestsins en segir það ekki hafa freistað að stökkva á íslenska vagninn. „Ég hef náttúrlega aldrei stundað viðskipti hérna og fjárfesting mín í Mogganum er meira eins og áhugamál og ég hef ekkert hér að sýsla. Ég held bara áfram að gera það sem ég kann og uni mér ágætlega þar og sé enga ástæðu til að breyta því.

Uppgangurinn hér hefur verið mikill meðal annars í kjölfar þess að losað hefur verið um höft í kerfinu sem hefur skilað sér í ákveðinni grundvallarendurskipulagningu á því öllu. Stráin hafa því eðlilega sprottið hratt og teygt sig upp. Það er mikill kraftur í útrásinni og stórar hugmyndir skjóta upp kollinum. Íslendingar eru líka duglegir, kraftmiklir og fljótir. Það þarf alls ekki að þýða að þeir séu fljótfærir en mér sýnist þetta allt enn vera í mótun og það á eftir að koma í ljós hvernig þetta leggst allt saman.“

Ekki dæmigerður rithöfundur

Ólafur Jóhann hefur átt góðu gengi að fagna í viðskiptalífinu í Bandaríkjunum sem skapar honum óneitanlega sérstöðu í hópi íslenskra rithöfunda og ætla mætti að viðskiptamógúllinn hafi verið litinn hornauga þegar hann fór að hasla sér völl á íslenskum ritvelli.

„Ég hef átt því láni að fagna að mér var strax vel tekið og get ekki verið annað en þakklátur. Ég skil samt alveg að fólk hafi ákveðna fordóma þegar það kemur einhver maður sem er að sýsla í viðskiptum og fer að skrifa bókmenntir. Þetta stangast á við steríótýpuna og allar venjur. Ég þarf ekki annað en að líta í eigin barm til að geta að mörgu leyti skilið þessa afstöðu og er ekkert að álasa mönnum fyrir að hafa einhverja smá fordóma.“
Ákveðin glansmynd var dregin upp af Ólafi snemma á ferlinum en þegar hann gaf út sínar fyrstu skáldsögur var hann á uppleið í viðskiptalífinu ytra. Ólafur Jóhann segist þó ekki láta þá mynd sem aðrir hafi af sér trufla sig, hvorki í leik né starfi.

„Þetta er erfitt við að eiga þar sem maður málar ekki myndina af sjálfum sér. Hún er dregin upp annars staðar og það eina sem ég bið um er að verk mín fái að standa óháð höfundinum og persónu hans. Ég veit alveg hvað skiptir máli þegar ég sest niður til að skrifa bækur. Það er sama hvað ég geri þegar ég er ekki að skrifa. Það eina sem skiptir máli er bókin og það sem maður hefur fram að færa. Hún stendur og fellur með sjálfri sér. Allt mitt annað brambolt breytir því ekki.“

Íslendingar hafa lengi siglt sofandi að feigðarósi blindaðir af geggjaðri ranghugmynd um að þeir séu fram úr hófi umburðarlyndir og að mestu lausir við kynþáttafordóma. Lítið sem ekkert hefur fallið á þessa brjáluðu sjálfsmynd okkar þótt reglulega berist fréttir af andlegu og líkamlegu ofbeldi sem við beitum innflytjendur innan kerfisins, veggja heimilisins og ekki síst á almannafæri.

Fylgisaukning Frjálslynda flokksins í skoðanakönnun strax í kjölfar undarlegrar stefnubreytingar í innflytjendamálum tekur af öll tvímæli um að undir lygnu yfirborði sjálfsblekkingarinnar krauma bullandi kynþáttafordómar.
Þeim sem eyða nú öllu púðri sínu í að úthrópa þessa rangnefndu frjálslyndismenn rasista væri nær að beina athygli sinni að því að íslenskir rasistar eru miklu fleiri en tveir. Væru Magnús Þór Hafsteinsson og Jón Magnússon rót vandans værum við í góðum málum.

Fylgisaukning þeirra félaga kemur mér þó síður en svo á óvart enda hef ég ítrekað á síðnæturbrölti mínu um Laugaveginn mátt horfa upp á og blanda mér í ryskingar þar sem hörundsdökkt fólk hefur, fyrir engar sakir, átt undir högg að sækja. Ekki alls fyrir löngu kjaftaði ég þeldökkan Lundúnabúa úr klónum á ungum og vöskum þjóðhetjum sem bauluðu hátt um arískan uppruna sinn en tært víkingablóðið var góðu heilli svo mengað af spítti að berserkirnir gátu aldrei ákveðið almennilega hvort berja ætti blessaðan ferðamanninn eða draga hann með í dópleiðangur. Manngreyið vissi ekki hvaðan á hann stóð veðrið, sagðist hafa ferðast víða en aldrei lent í öðru eins.

Það er svo miklu meira að í fari Íslendinga en bara það sem er að endurspeglast í vænisýkisvaðli Frjálslyndra þannig að okkur væri öllum hollara að líta okkur nær áður en við förum með löngu tímabæra umræðu um innflytjendur og fordóma út í móa með þeim.

Eva Green leikur Vesper Lynd í nýju James Bond-myndinni Casino Royale. Vesper er ung, ákveðin kona sem tekst að bræða hjarta njósnarans og hafa varanleg áhrif á sálarlíf hans. Í samtali við Þórarinn Þórarinsson hafnar Eva því að hún sé dæmigerð Bond-gella og kærir sig alls ekki um að fá þann stimpil.

Vesper Lynd er frábær persóna, flókin og margbrotin,“ segir Eva þegar hún útskýrir hvað varð til þess að hún tók að sér hlutverk Bond-píunnar Vesper í Casino Royale. „Ástarsagan í myndinni er líka óvenjuleg, er tilfinningahlaðnari og ristir dýpra en fólk á að venjast í Bond-mynd. Það má því segja að handritið hafi dregið mig að þessu verkefni fyrir utan það að ég hef lengi verið hrifin af Daniel Craig sem leikara og gat ekki slegið hendinni á móti tækifæri til að fá að vinna með honum.“

Er ekki Bond-gella

Eva er ekki hrifin af hugtakinu Bond-gella og ætlar ekki að láta stimpla sig sem slíka mótþróalaust. „Ég tók ekki að mér hlutverk Bond-gellu heldur hlutverk Vesper Lynd. Ég vildi leika í Casino Royale vegna þess að handritið var gott. Þetta er góður þriller, persónurnar eru áhugaverðar og mig langaði að vinna með Daniel. Allt lagðist þetta á eitt og gerði myndina að spennandi verkefni.

Ég hef ekki séð allar Bond-myndirnar en við sitjum uppi með mjög afmarkaða skilgreiningu á Bond-stúlkunum sem eru fallegar konur á strönd með flott brjóst og æðislegan líkama. Vesper er ekki svona. Ég heillaðist af persónunni og kann illa við þennan Bond-gellu merkimiða.“

Eva fæddist í París árið 1980. Móðir hennar er frá Alsír og var leikkona þangað til hún sneri sér að ritun barnabóka og faðir hennar er sænskur tannlæknir. Eva ólst upp í Frakklandi og segist ekki kunna stakt orð í sænsku. „Pabbi kenndi mér enga sænsku,“ segir hún og bætir því við að hún kunni þó vel við sig í Stokkhólmi þar sem hún var stödd þegar viðtalið fór fram og var einmitt nýkomin úr löngum göngutúr um borgina.

Hlutverk sem litið er hornauga

Þær hlaupa á tugum leikkonurnar sem hafa hér áður gengið inn í hlutverk lagskvenna ofurnjósnarans og dæmin um að sú ákvörðun hafi gert út af við frekari frama í kvikmyndum eru ófá. Eva neitar því ekki að hún hafi mögulega tekið einhverja áhættu með þessu.

„Ég vona ekki en maður veit aldrei. Bond-stelpurnar hafa margar verið fyrirsætur og hafa kannski ekki haft neinn áhuga á að verða leikkonur. Þær hafa ef til vill ekki heldur tekið þetta alvarlega, án þess að ég vilji vera að gagnrýna þær, ekki síst þar sem ég hef ekki séð allar myndirnar. Þá megum við ekki gleyma því að margir líta þessa rullu hornauga og leikkonur verða að vera við því búnar að illar tungur hrópi: „Guð minn góður, hún er Bond-gella. Hún getur ekki leikið!“ Maður verður bara að vera ákveðinn og ég veit að ég vil halda áfram að leika eftir þessa mynd. Við höfum líka alveg dæmi um alvöru leikkonur eins og Halle Berry og Sophie Marceau sem hafa verið Bond-gellur og lifað það af. Sumar hafa aldrei náð þessum stimpli af sér, jafnvel ekki áratugum eftir að þær léku í Bond-mynd. Það er kannski ekki það besta sem kemur fyrir mann að festast í Bond-píu hlutverkinu en það er bara þessi merkimiði sem fer í taugarnar á mér. Annars finnst mér þetta allt bara skemmtilegt.“

Breytir Bond í skíthæl

James Bond féll fyrir Tracy Di Vicenzo í On Her Majesty’s Secret Service og gekk í heilagt hjónaband sem fékk óvæntan og sorglegan endi á brúðkaupsdaginn þegar erkifjandinn Blofeld myrti brúðina skömmu eftir athöfnina. Annars hefur Bond ekki verið þekktur fyrir að láta djúpar tilfinningar í garð kvenna rugla sig í ríminu og Vesper er líklega sú eina sem hann elskaði af öllu hjarta.

„Bond er hrárri og viðkvæmari í Casino Royale en fólk á að venjast,“ segir Eva en myndin fjallar um fyrsta verkefni hans sem 007 og byggir á fyrstu skáldsögunni um hann.
„Hann er hrokafullur en í samskiptum sínum við Vesper er hann ekki alger karlremba. Hún stendur uppi í hárinu á honum, gerir grín að honum og töffarastælunum í honum og þau verða ástfangin. Hann er tilfinningaríkur og mannlegur og er alls ekki að spila með hana.“

Vesper fer frekar illa með Bond og Eva vill ekki útiloka að þau miklu áhrif sem hún hefur á sálarlíf hans ráði miklu um framkomu hans við konur seinna meir. „Samband hans og Vesper hefur djúpstæð áhrif á hann og hegðun hans síðar meir, eða það hlýtur að vera þar sem við höfum séð það í hinum myndunum að hann er alger skíthæll.“
Eva segist hafa hraðlesið Casino Royale eftir Flemming. „Mér fannst hún mjög ólík handritinu og Bond er meiri remba þar. Þegar hann sér Vesper þar fyrst hefur hann strax orð á því að hann langi til að sofa hjá henni en svo verður hann ástfanginn af henni þannig að þetta er líkt að því leyti. Vesper er í báðum tilfellum bæði hörð og auðsæranleg og í myndinni reynir hún að standast Bond og vill ekki falla fyrir honum.“

Ómögulegt að búa með Bond

Það er hins vegar ekki ofsögum sagt af Bond að allar falla konurnar fyrir honum áður en yfir lýkur. „Hún reynir en ræður ekki við sig. Ég veit ekki hvað það er við hann sem konur falla fyrir. Þetta er galdur sem ekki er hægt að útskýra. Kannski er það vegna þess að hann er hættulegur, getur drepið konu og elskað hana og lifir spennandi lífi. En þetta er auðvitað ævintýri og ég held að það væri ekki eftirsóknarvert hlutskipti í raunveruleikanum að vera með James Bond. Það væri of krefjandi og maður væri með stöðugar áhyggjur af því hvar hann væri og hvað hann væri að gera. Uppvaskið myndi hlaðast upp og lífið færi allt úr skorðum. Þetta er ómögulegt.“

Er ekki femínisti

Þó Eva hafni Bond-gellu stimplinum og telji sig og sína persónu vera annað og meira en barmfagran hasarkropp á strönd og hún hafi tekið hlutverk Vesper að sér á sínum forsendum þá getur hún ekki skilgreint sig sem femínista.
„Nei. Ég er ekki femínisti. Fyrir mér er þetta hugtak klisja um reiðu, bitru konuna og sterku lesbíuna. Þær hafa samt unnið mikið og gott starf í gegnum tíðina, við höfum kosningarétt og stöndum jafnfætis körlum. Femínismi er svo sterkt orð. Æi, ég veit það ekki. Ég er ekki nógu klár til að svara þessu af einhverju viti.“

Mér finnst eitthvað bogið við það að efna til ritdeilu við vinnufélaga mína en á þessum stað í blaðinu í gær var stríðshanskanum kastað framan í mig eins og blautri tusku. Þar hélt kollegi minn því fram að lausgirtar Hollywoodstjörnur, sem stunda framhjáhald af mikilli íþrótt, skáki ranglega í skjóli þess að dýr merkurinnar, sem ekki eru að sligast undan oki siðmenningar, stundi frjálsar ástir og bindist ekki einum maka fyrir lífstíð.

Þetta telur félagi minn ómerkilega blekkingu og nefnir gegn henni til sögunnar tvær dýrategundir, slétturottur og hrafna, sem eiga víst að fella sig við eina fjölina í kynlífinu alla sína tíð.

Þetta er ódýrt enda horfir hann um leið fram hjá kanínum, hundum, köttum, hestum, kindum og mannskepnunni sjálfri.
Fyrir utan þessi handahófskenndu dæmi fer hann ansi brattur gegn Friedrich Nietzsche, einum mesta hugsuði síðustu alda, sem lýsti yfir dauða þess guðs sem kallaður var til hér í gær til þess að höggva þann misskilning í grjót að maðurinn sé einkvænisvera.

Því var jafnframt slegið fram að einkvæni hafi verið innprentað í manninn frá örófi alda. Eitthvað hefur sú innræting, sem er líklega fyrst og fremst bundin við trúarrit, farið forgörðum þar sem skyndikynni, framhjáhöld og vændi eru stunduð og hafa verið stunduð af mikilli íþrótt frá þessu sama örófi alda. Þetta er ekki bundið við ríka og fræga fólkið í Hollý og er sammanlegt einkenni sem þýðir það eitt að innrætingunni er beint gegn eðlisþætti sem verður ekki haminn.

Kynlíf og samlíf með sömu manneskjunni í áratugi getur ekki orðið annað en vani og spennusnautt gauf þannig að það er eðlilegra að á meðalævi verði sama manneskjan ástafangin í það minnsta 25 sinnum frekar en einu sinni. Eilíf ást og ævilangt hjónaband er fantasía fyrir ástsjúka unglinga. Fólk sem er komið til vits og ára veit betur, rétt eins og Nietzsche og húsdýrin stór og smá.

"Er þér sama þótt ég reyki?“ spyr Mads Mikkelsen og kveikir sér í filterslausri danski sígarettu um leið og hann byrjar vonlausa leit að öskubakka í hótelherberginu. Hann endar með hálftóma vatnsflösku, slær öskuna ofan í hana og spyr Íslendinginn hvort hann vilji að viðtalið fari fram á dönsku. Eftir stutt orðaskipti á ryðgaðri menntaskóladönsku blaðamanns verður enskan ofan á.
„Fólk á Íslandi sem er eldra en þú, kannski komið yfir fimmtugt, talar það ekki örugglega betri dönsku en þú?“ spyr Mikkelesen og þjóðernisvitund hans virðist síður en svo særð. „Þetta er í góðu lagi. Eigum við ekki að drífa í þessu svo ég komist í hádegismat?“ spyr hann svo danskur og ligeglad fram í fingurgóma.

Fer aldrei frá Danmörku

„Ég hef verið heppinn í gegnum tíðina og fengið tækifæri til að leika mörg og fjölbreytt hlutverk í dönskum bíómyndum og stundum koma upp tækifæri eins og þetta,“ segir Mikkelsen og gerir ekki mikið úr því að honum hafi boðist lykilhlutverk í jafn stórri mynd og Casino Royale. „Það er í sjálfu sér ekki mikill munur á þessu og öðru sem ég hef gert. Ég las handritið og leist vel á það og sló því til.“

Það er þó vitaskuld ekkert smámál að leika í James Bond-mynd enda hefur myndaflokkurinn notið gríðarlegra vinsælda í 44 ár. Mikkelsen lætur þetta síður en svo stíga sér til höfuðs og hefur ekki augastað á Hollywood. „Ég mun pottþétt alltaf gera myndir í Danmörku. Ég bý þar með fjölskyldunni minni, danska er tungumálið mitt og þar segjum við sögur úr umhverfi sem ég þekki. Ég mun alltaf búa þar en ef eitthvað annað kemur upp og ég get stokkið frá til að vinna þá er það bara gaman og ég mun auðvitað gera það.“

Ólst upp við Bond

Casino Royale er ekki fyrsta stóra stúdíómyndin sem Mikkelsen leikur í en hann lét til dæmis til sín taka í King Arthur ásamt þeim Clive Owen og Keira Knightley. „Ég vona samt að Casino Royale verði stærsta myndin sem ég hef leikið í, í það minnsta þegar kemur að aðsókn. Annars er þetta alltaf sama vinnan óháð því hversu mikið er í myndirnar lagt. Stóri munurinn liggur í fjöldanum sem vinnur í kringum mann. Við tökur á Casino Royale voru alltaf 400 manns á þönum í kringum mann. Í dönskum myndum er þetta ekki nema svona tuttugu manns.“

Mikkelsen ólst vitaskuld upp við Bond-myndirnar heima í Danmörku og telur sig hiklaust til aðdáenda njósnarans. „Ég var Bond-aðdáandi eins og allir aðrir þegar ég var krakki. Ég er samt enginn Bond-sérfræðingur en ég hef séð flestar myndirnar. Þetta er samt öðruvísi þegar maður er barn. Þá horfir maður bara á myndirnar og lifir sig inn í þær. Nú hef ég hins vegar stigið alla leið inn í þennan heim.“

Nýr Bond í breyttum heimi

Casino Royale fer með James Bond á nýjar slóðir og þykir um margt frábrugðin þeim 20 myndum um njósnarann sem eru að baki. Handrit myndarinnar byggir á fyrstu skáldsögu Ians Flemming um Bond og er því einhvers konar forleikur að myndabálknum. Hér kemur Bond fram ungur og reynslulítill, nýbúinn að vinna sér inn nafnbótina 007 og öðlast um leið leyfi til að drepa.

„Myndin er öðruvísi. Bond er öðruvísi en við höfum átt að venjast og skúrkurinn minn, Le Chiffre, er líka öðruvísi. James Bond er undir mikilli pressu í Casino Royale og það gerir hann hættulegan. Ég er maður undir enn meiri þrýstingi og það gerir mig jafnvel hættulegri,“ segir Mikkelsen. „Myndin er að þessu leyti mannlegri en hinar. Áhættuatriðin eru raunverulegri, slagsmálin harkalegri og myndin því ef til vill jarðbundnari. Þetta er samt ekta Bond og við erum enn með hraðskreiða bíla, flottar gellur og fyndin tilsvör.“

Mikkelsen segist telja að breytingarnar sem Bond gengur í gegnum nú hafi verið tímabærar. „Ég held að Bond hafi alltaf verið að þróast og breytast í takt við síbreytilega heimsmynd og framþróun í kvikmyndagerð. Myndirnar hafa samt allar lagað sig að heimi Bonds, þó þær séu misjafnar, og ég hef það á tilfinningunni að við höfum með þessari mynd færst nær upprunanum. Þetta er ekta Bond og það er allt til staðar en harkan er af gamla skólanum. Græjunum hefur fækkað þó hann sé auðvitað með eitthvað af dóti en við vildum frekar láta hann drepa með höndunum. Það gerir hann miklu hættulegri að mínu mati.“

Skúrkur nýrra tíma

Þegar talið berst að skúrkinum Le Chiffre bendir Mikkelsen á að áhorfendur ættu að geta séð samtímann speglast í honum. „Ég er hvorki brjálaður vísindamaður né að reyna að leggja undir mig heiminn. Ég er bara alþjóðlegur kaupsýslumaður sem er í þessu fyrir peningana. Þetta er manngerð sem við þekkjum flest vel og sjáum um þessar mundir.“
Mikkelsen reyndi að finna eitthvað í fari sínu sem gæti hjálpað honum að nálgast Le Chiffre. „Ég leitaði að þáttum í eðli mínu sem gætu átt við Le Chiffre. Það gat verið eitthvað smávægilegt sem ég magnaði upp og fór með það út í öfgar. Við erum þó alls ekki líkir og Le Chiffre býr ekki yfir öllum þeim tilfinningum sem bærast innra með mér. Ég er til dæmis kaldhæðinn en það er Le Chiffre alls ekki. Hann er mjög blátt áfram.“

Mikkelsen sá ekki ástæðu til að lesa frumtexta Ians Flemming þegar hann bjó sig undir hlutverkið. „Nei, ég las bókina ekki en mun gera það síðar. Ég sá ekki tilganginn með því. Við leikararnir vorum að vinna úr þessu tiltekna handriti með leikstjóranum og það er alls ekki sami textinn og í bókinni. Lestur hennar hefði bara ruglað mig í ríminu. Le Chiffre er, minnir mig, Alsírbúi í skáldsögunni en minn er landlaus. Það veit enginn hvaðan hann er. Hann er Dani,“ segir Mikkelsen og hlær. „Hann er í það minnsta með danskan hreim.“

Craig er fínn Bond

Mikkelsen ber hinum nýja Bond, Daniel Craig, vel söguna. „Hann er mjög góður leikari, það var gott að vinna með honum og við hjálpuðumst að við að láta senurnar okkar ganga upp. Þannig eiga leikarar að vinna. Hann á eftir að verða risastór stjarna núna en það er ekkert stjörnulegt við hann. Hann er fyrst og fremst góður leikari og leggur mikið upp úr því. Hann er eins og stjörnur ættu að vera.“

Mikkelsen heldur áfram og segir þennan nýja Bond sem birtist í Casino Royale henta Craig vel. „Daniel er hörkulegur en samt mjög ljúfur um leið. Hann talar fágaða ensku, eiginlega eins og Roger Moore þannig að hann er blanda af hörkutóli og aristókrata. Mér fannst líka eitthvað notalegt við að sitja andspænis honum í atriði þar sem við spilum póker og vita að á móti mér sæti maður sem gæti drepið mig. Með höndunum, gaffli eða hverju sem er. Styrkur þessa Bonds felst ekki síst í því að þessi ógn fylgir honum. Hann þarf ekki á græjunum að halda.“+

Heillaðist af Íslandi

Mikkelsen dvaldi á Íslandi í tvo mánuði þegar hann lék í Vild spor fyrir nokkrum árum og heillaðist af landi og þjóð eins og svo margri aðrir. „Ég get í fullri einlægni sagt að Ísland er fallegasti staður sem ég hef komið til. Ég hef ekki komið aftur en er alltaf á leiðinni og við höfum oft rætt það í fjölskyldunni að fara til Íslands og dvelja þar lengi. Ísland er töfrandi staður og svo fallegt og fjölbreytt þó það sé lítið. Fólkið er líka gestrisið og vingjarnlegt. Þið eruð mjög sjálfsörugg og stolt í besta skilningi þeirra orða. Þegar maður hefur þetta stolt verður maður hlýr og tekur fólki opnum örmum. Þeir sem óttast eitthvað loka hins vegar að sér. Ísland er besta land sem ég hef komið til á ævinni.“