„Bókin greinir frá þróun lífshátta og menningar í landinu og í henni horfi ég gagnrýnum augum á það sem einkennir atganginn á markaðnum og í pólitíkinni,“ segir Hörður. Hann fer ofan í aðferðir þeirra sem bjóða almenningi vörur sínar, þjónustu, hugmyndir og hefðaspeki og beinir sjónum að kreddum, haldlitlum fullyrðingum og orðræðu sem ætlað er að ná athygli og innræta „einhvers konar opinberan sannleika“.

Hörður kallar þetta „tilbúning“ og í framhaldinu skoðar hann „veruleikann“, viðbrögð við öllum þessum upplýsingum og hannaðan sannleika, bendir á leiðir til að greina bull og blekkingar og rekja upp það sem hann kallar „varasaman heilaspuna“.
Allt þetta sjónarspil byggir á sérstakri málnotkun, stílbrögðum og ákveðinni orðræðu sem þeir sem hanna umræðuna nota til þess að búa til bjagaða mynd af raunveruleikanum.

Leiksvið fjölmiðlanna

Fjölmiðlar leika stórt hlutverk í sjónarspilinu og Hörður segir að endalaust megi finna dæmi þess að fjölmiðlafólk gangi í blindni inn í orðræðu þeirra sem þeir eiga að fjalla um á gagnrýninn hátt og séu því í raun að renna stoðum undir sýndarveruleikann.
„Þessar hugmyndir eru mótaðar af pælingum hinna ýmsu fræðimanna, þar á meðal hins nýlátna Baudrillard. Samkvæmt kenningum hans er raunveruleikinn ekki lengur eins og hann átti að sér að vera. Raunveruleikinn hefur látið undan eftirlíkingum af sjálfum sér og eftirlíkingarnar eru því orðnar raunverulegri en raunveruleikinn.

Þetta sést ágætlega í umfjöllun fjölmiðla um stjórnmál en þar vantar ekki sjónarspilið þar sem stjórnmálamenn tala um hvað þeir hafi ákveðið að gera án þess að því sé gefinn nokkur gaumur hvað hangir á spýtunni og hvort hægt sé að framkvæma hlutina. Gagnrýnisleysið hrjáir fjölmiðlana sem taka yfirlýsingarnar beint upp og nota sama orðalag og stjórnmálamennirnir sem mata þá. Þegar maður temur sér gagnrýna hugsun er maður alltaf að rekast á þetta gagnrýnisleysi. Gott dæmi um þetta eru fréttir af niðurstöðu Þjóðarpúls Gallup um að aðeins 29% beri traust til Alþingis. Þá var tekið viðtal við forseta Alþingis sem talaði heilmikið um vinnubrögðin á þinginu, málþóf og að ef til vill þyrfti að breyta verklagsreglum. Umræðan fer þannig strax að snúast um formsatriði en ekki það sem máli skiptir. Gæti til dæmis ekki verið að þau lög sem hafa verið sett, eða ekki sett, séu ástæða þess að fólk ber ekki meira traust til þingsins? Sýndarveruleikinn verður svo að fyrirsögn fréttar sem er víðs fjarri kjarna málsins.“

Mögnuð árif sjónvarpsins

Hörður segir sjónvarpið vera gríðarlega öflugan miðil og það geti verið magnað að horfa upp á það sterka tilfinningasamband sem það myndar við áhorfendur. „Breiðavíkurmálið er gott dæmi um það hvernig sjónvarp nær betur til fólks en hið prentaða mál. Málið hafði verið reifað fyrir mörgum árum í bók um Sævar Ciesielski og viðbrögðin voru engin. Svo koma fórnarlömbin fram í sjónvarpi löngu síðar, fella tár í Kastljósi og það fer titringur um allt þjóðfélagið. Annað dæmi er Díana prinsessa sem í gegnum fjölmiðla snart fólk þannig að það leit á hana eins og einn af fjölskyldunni.

Mér eru minnisstæðar mæðgurnar úr Sandgerði sem lýstu því í blaðaviðtali hve sjálfsögð skylda þeim fannst að vera við jarðarför Díönu. Þær töluðu um hana eins og fjölskylduvin; ekki kom annað til greina en að bregða sér yfir Atlantshafið til að missa ekki af kveðjustundinni. Það er engu líkara en sjónvarps- og fjölmiðlakynni geti skapað sterkari tilfinningatengsl við persónurnar sem birtast þar aftur og aftur í fallegu ljósi en gerist við raunveruleg kynni fólks.“

Hörður segir bók sína vissulega vera ákveðin viðbrögð við þessari sjálfsögðu sýndarveruleikaskynjun fólks þótt hann óttist ekki beinlínis að sýndarveruleikinn muni með öllu brengla sýn okkar á samfélagið og lífið.
„Þessi framsetning hlýtur að vekja þreytu þar sem maður fær það á tilfinninguna að verið sé að sviðsetja eitthvað sem ekki stenst ef grannt er skoðað. Öll þessi nýju framboð sem eru að spretta upp núna geta verið ákveðin vísbending um slíka þreytu, enda hljóta þau að fela í sér þrá eftir einhverju nýju og betra.“

Mannlíf 2007