„Ég keypti bókina með stráknum sem leikstýrir myndinni, Gary McKendry, og þetta er fyrsta myndin hans í fullri lengd en við höfum áður gert saman stuttmyndina Everything in This Country Must sem var tilnefnd til Óskarsverðlauna 2005. Sir Ranulph er frændi Fiennes-leikarafjölskyldunnar og bókin fjallar mikið um veru hans í SAS, og þá sérstaklega þessa árás sem gerð var á Oman í júlí 1972. Myndin gerist svo 1980 og fjallar um málaliða sem sjeikinn í Oman ræður til þess að drepa þrjá sérsveitarmenn sem drápu þrjá syni hans í árásinni,“ segir Sigurjón og bætir því við að þessi saga sé mjög áhugaverð, ekki síst í ljósi þess að þrír af þeim níu SAS-mönnum sem tóku þátt í árásinni létust á einkennilegan hátt árið 1980.

Killer Elite var mikið til tekin í Ástralíu en einnig Jórdaníu og Marokkó. Þrátt fyrir umgjörðina, flóknar bardagasenur og glæsilegt leikaralið er myndin ekki sú dýrasta sem Sigurjón hefur framleitt. „K-19 var til dæmis dýrari en þetta er engu að síður stór fjárhagsáætlun fyrir sjálfstæða mynd. Þetta er alveg 65 milljóna dollara mynd, sem er ansi mikið.“

Að landa stórlöxum
„Þetta er nú eiginlega voðalega einfalt í lýsingu,“ segir Sigurjón þegar hann er spurður hvernig honum hafi tekist að ná jafn eftirsóttum leikurum og Jason Statham, Robert De Niro og Clive Owen saman í mynd. „Til þess að byrja með verður maður að hafa gott handrit og leikstjórinn verður líka að vera góður. Síðan fer maður bara að reyna að safna saman leikurunum og í þessu tilfelli tók það nú dálítið langan tíma. Við vorum samt ekki búnir að senda þetta á neinn nema Jason vegna þess að leikstjórinn hafði alltaf viljað hann. Jason leist vel á þetta og sagðist vilja vera með og þá byrjaði boltinn að rúlla. Jason er auðvitað mikil aksjón-stjarna og þegar hann var kominn um borð fóru fjármögnunaraðilar að sýna verkefninu áhuga. Hollywood er í raun mjög lítil þannig að þetta spurðist hratt út og handritið fór að vekja áhuga.

Við höfðum líka áhuga á að fá Clive en hann hafði verið upptekinn og svo sagði umboðsmaðurinn hans mér að Clive myndi aldrei leika neitt aukahlutverk á móti Jason. En við sýndum þeim handritið og leikstjórinn útskýrði fyrir Clive að hans rulla væri í raun ekkert aukahlutverk enda er hans hlutverk líka mjög stórt og þetta endaði með að hann sló til.“

Sigurjón segir að það sé enginn hægðarleikur að fá hæfileikafólk í slíkum þungavigtarflokki saman í mynd. „Enda kosta svona leikarar 12 til 13 milljónir dollara en það tókst alla vega að koma þessu öllu saman.“

Fagmaður með skoðanir
Þá vantaði þriðja manninn og Sigurjón frétti að De Niro væri laus og ákvað að reyna að nálgast hann. „Hann las handritið og fannst það áhugavert en gerði samt smá athugasemdir við sína eigin persónu. Við Gary ræddum við hann í framhaldinu. Leikstjórinn var að sjálfsögðu mjög stressaður því hann hafði aldrei leikstýrt mynd og nú þurfti hann að fara að svara spurningum frá Robert De Niro, bæði um kvikmyndina og hvernig hans persóna ætti að vera og af hverju hún væri eins og hún væri. En það gekk bara mjög vel og De Niro sagðist ætla að hugsa málið. Eftir þennan fund var rullan hans stækkuð en hún var frekar rýr í byrjun. Þetta var gert í samvinnu við De Niro, þótt hann hafi auðvitað ekki skrifað neitt, en hann kom með ákveðnar athugasemdir og töluvert innlegg í persónuna sína. Hann spurði margra spurninga eins og kannski fagfólk gerir. Hann er fagmaður fram í fingurgóma. Hann kom svo mun betur undirbúinn en allir áttu von á í tökur. Ég veit samt ekki af hverju allir héldu að hann yrði ekki vel undirbúinn.“

Statham er grjótharður
Jason Statham hefur fest sig í sessi sem einhver öflugasti hasarleikari síðustu ára og hefur farið hamförum í Transporter- og Crank-myndunum, The Expendables og The Mechanic. Líkamlegt atgervi hans skemmir heldur ekki fyrir en hann keppti á árum áður með liði Breta í dýfingum á Ólympíuleikunum.

„Jason tók mjög virkan þátt í þessu öllu vegna þess að hann kom fyrstur um borð og var með í ferlinu frá upphafi. Ég myndi nú ekki segja að hann vær ljúfur,“ segir Sigurjón þegar hann er spurður hvort Statham sé sami harðjaxlinn í eigin persónu og á hvíta tjaldinu. „Hann er aftur á móti afar flinkur og rosalega nákvæmur. Hann þekkir kannski hasarinn betur en flestir og hugar að öllum smáatriðum. Honum er til dæmis ekki sama hvernig menn eru kýldir og hvort eða hvernig vinstri handar höggi er fylgt eftir með hægri handar höggi, eða hvernig stýrinu er snúið eftir því hvort verið er að keyra á 50 kílómetra hraða eða 100, og hver viðbrögðin eru.“

Línudans með atvinnumönnum
„Það er mjög gaman að vinna með svona leikurum enda eru þetta topp atvinnumenn og ég myndi segja að þeir hafi allir þrír borið gagnkvæma virðingu hver fyrir öðrum þótt þeir hafi aldrei hist áður. De Niro er auðvitað goðsögn og þeir gerðu að sjálfsögðu allir sínar kröfur. Maður fer ekkert með þá eins og sauðfé í rétt. Þannig að þetta er ákveðinn línudans, og þá líka á milli þeirra allra þannig að þeim finnist þeim öllum gert jafn hátt undir höfði. Þetta á ekki síst við um hlutverk þeirra og persónur. Stundum stangaðist það sem Clive vildi að væri að gerast á við það sem Jason vildi og þá þurfti bara að fara sáttasemjaraleiðina í því.

Kvikmyndagerð er samvinna en hún er ekki lýðræði og það er mikill munur þar á, og það er hlutverk framleiðandans að sameina þessi öfl þannig að öllum finnist hlustað á þá en tryggja um leið að rödd leikstjórans og upphaflegur tilgangur handritsins glatist ekki. Það er stundum hætta á því.“

Vopnabræður berjast

Í Killer Elite leikur Jason Statham fyrrverandi SAS-mann sem neyðist til að taka að sér það verkefni að elta uppi og drepa þrjá fyrrum kollega sína úr sérsveitinni til þess að bjarga lífi læriföður síns sem Robert De Niro leikur.
Þessir þrír menn, sem eru vitaskuld bráðfeigir þegar Statham er kominn á hæla þeirra, hafa unnið það til saka að hafa drepið þrjá syni sjeiks í Oman í frægri árás sveitarinnar á Oman árið 1972.
Clive Owen leikur svo SAS-mann sem tók ekki þátt í þeirri árás en stendur dyggan vörð um félaga sína sem eru orðnir að skotmarki í hefndarleiðangri sjeiksins. Þannig að óhætt er að segja að stálin stinn mætist þegar þessum þrautþjálfuðu hermönnum lýstur saman 1980, átta árum eftir árásina í Oman.

Ekki er ætlast til að allt sjónvarpsfólk sé eins; myndarlegt, vel klætt, búið að læra framsögn og fara til talmeinafræðings, heldur eru margir þáttastjórnendur svolítið eins og sviðsmyndin – eilítið á skjön við ráðandi hugmyndir um sjónvarp. Áhorfendur gætu jafnvel freistast til að spyrja sig í forundran hvers vegna í ósköpunum þetta fólk vilji vera í sjónvarpi. Hvaða ofvöxtur hafi hlaupið í sjálfsmyndina.

Allt er þetta þó svo græskulaust og gert af mikilli innlifun að margir þættir á ÍNN fara alveg hringinn og eru kostulegt skemmtiefni. Stundum kannski alveg óvart en auðvitað er það útkoman sem skiptir öllu máli fyrir áhorfendur. Athyglisvert er að reyndir sjónvarpsmenn á borð við Jóhönnu Vilhjálmsdóttur og Randver Þorláksson komu aldrei til greina á þessum toppfimm-lista blaðsins sem hleraði nokkra dygga aðdáendur ÍNN og fékk þá til að nefna fimm skemmtilegustu þættina á ÍNN.

Hrafnaþing
Foringinn sjálfur fer á kostum með hægri sinnuðum vinum sínum í einum allra skemmtilegasta spjallþætti í íslensku sjónvarpi fyrr og síðar. Ingvi er jafn sniðugur hvort sem hann er í stúdíóinu eða í beinu netsambandi frá Flórída þar sem andlit hans fyllir út í tölvuskjáinn sem Hallur Hallsson og fleiri grjótharðir ESB-andstæðingar mæna á milli þess sem þeir fara með gamalkunnar romsur – sem verða æ sérkennilegri eftir því sem þær eru endurteknar oftar.

Einræður Ingva Hrafns í upphafi Hrafnaþings eru oftast nær óborganlegt skemmtiefni, þar sem hann sýnir vald sitt á miðlinum, enda rata myndbrot með honum oft á Youtube. Þar hefur Ingvi meðal annars slegið í gegn með því að hysja upp um sig brækurnar fyrir hönd íslensks fjölmiðlafólks, og með stórkostlegum leikrænum tilþrifum, þegar hann bregður sér í gervi Evu Joly og skrattans.

Eldhús meistaranna
Magnús Ingi Magnússon, meistarakokkur á Sjávarbarnum, er einstaklega blátt áfram og fullur ákafa í þessum sérkennilega matreiðsluþætti þar sem hann skyggnist á bak við tjöldin á helstu veitingahúsum landsins. Smitandi áhugi kokksins gerir hann að litlu síðri skemmtikrafti en Siggi Hall var á sínum tíma.

„Eldhús meistaranna er ekki svona frábær þáttur af því að hann er svo frábær. Hann er frábær af því að Magnús er eins og hann er í þáttunum,“ segir einn dyggra aðdáenda meistarakokksins. Mörg óborganleg og ódauðleg atriði liggja þegar fyrir; eins og þegar hann lenti í stympingum við vin sinn á Domo sem vildi koma suður-ameríska eldhúsinu á grillið, með lime-marineruðum sjávarafurðum, en komst ekki að því að Magnús var búinn að sturta á það léttreyktu kjöti úr vakúmpökkuðum pokum sem hann hafði fengið á góðu verði í lágvöruverðsverslunum.

Frumkvöðlaþátturinn
„Segðu mér nú aðeins frá sjálfum þér, þinni reynslu og bakgrunni.“ Eitthvað á þessa leið opnar Elínóra Sigurðardóttir alltaf viðtöl sín við gesti þáttarins Frumkvöðlar sem hún stýrir á ÍNN.

Elínóra er sjálf frumkvöðull, hefur rekið nýsköpunarfyrirtæki í tíu ár. Hún var formaður frumkvöðla og uppfinningamanna 1998-2007 en stofnaði þá KVENN, félag kvenna í nýsköpun. Elínóra er líklega ekki sú fyrsta sem menn láta sér detta í hug til að stýra sjónvarpsþætti en í anda stöðvarinnar: Ef enginn fæst til að framkvæma hugmyndina; gerðu það þá bara sjálf(ur).

Elínóra fær til sín frumkvöðla úr öllum áttum í þáttinn en sérstök viðtalstækni hennar á það til að laða fram vandræðalega stemningu í svörtu settinu. Þá reynir á viðmælendurna. Þátturinn er því ekki alltaf hollur meðvirkum en húmoristar geta skemmt sér ágætlega við að sjá spaugilegar hliðar á samtölunum.

Græðlingur
Guðríður Helgadóttir er garðyrkjufræðingur með tíu græna fingur og hún fræðir áhorfendur um allt sem viðkemur görðum og gróðri í Græðlingi. Þessar vikurnar er fjöldi fólks með nefið á kafi ofan í blómabeðum garða sinna og þeim sem eru í þeim stellingum er ekki í kot vísað þegar Guðríður er annars vegar.

Guðríður hefur einstaklega eðlilega framgöngu á skjánum en gæti hugsanlega goldið fyrir það, í augum meinhorna, að sjónvarpsstjórinn lætur sér í léttu rúmi liggja prinsipp í blaðamennsku: Milli þess sem Guðríður kennir umpottun blóma, grisjun trjáa og sveppatínslu af mikilli fagmennsku er hún í því að snúast í kringum konu Ingva Hrafns sjálfs sem er að koma sér upp gróðurhúsi við sumarhús þeirra hjóna við Langá.

Bubbi og Lobbi
Sá margreyndi útvarps- og fjölmiðlamaður Sigurður G. Tómasson og hagfræðingurinn Guðmundur Ólafsson eru með skemmtilegri útvarpsdúetum sem fram hafa komið á síðustu árum. Þeir kumpánar flokkast væntanlega með „ruslinu“ sem Arnþrúður Karlsdóttir hefur mokað út af Útvari Sögu yfir á safnhaug Ingva Hrafns á ÍNN.

Þeir Bubbi og Lobbi höfðu um nokkra hríð gert það gott á Sögu og nutu talsverðra vinsælda þegar Arnþrúður lét þá fara. Segja má að hinn bráðskemmtilegi útvarpsþáttur þeirra á Sögu lifni við í bókstaflegri merkingu á skjánum á ÍNN þar sem þeir félagar koma sér makindalega fyrir í sjónvarpsherberginu og láta móðan mása um heima og geima. Þeir eru sem fyrr afslappaðir og eðlilegir og eru jafnvígir á rússneska menningu, íslenska pólitík og hagfræðileg álitamál.

Fréttatíminn hafði samband við nokkrar nafntogaðar netkempur, sem láta ýmist til sín taka á DV.is, Eyjunni og eigin bloggum, og forvitnaðist um hvað ræki þær áfram í rökræðunni endalausu. Sumir gangast fúslega við því að þeir séu „kverúlantar“og sjá ekkert neikvætt við þá nafnbót. Þetta fólk hefur ekkert endilega trú á því að orðaflaumur þeirra á netinu hafi áhrif en þögnin er samt sem áður, að þeirra mati, útilokuð enda brenna margvísleg mál á þeim og þegar hjartans mál þeirra eru í brennidepli er ekkert gefið eftir.

Spurningar:
1. Hvað telur þú að þú eyðir miklum tíma á dag á netinu í að blogga, lesa fréttir og skrifa athugasemdir?
2. Hvarflar stundum að þér að þú eyðir of miklum tíma í athugasemdakerfi og að þú gætir birst fólki sem sérvitur kverúlant?
3. Lætur þú þig allt varða eða blandar þú þér frekar í mál sem þú lætur þig sérstaklega varða og þá hvaða mál helst?
4. Heldur þú að þú fáir einhverju áorkað með því að taka þátt í þessum umræðum?
5. Hver er uppáhalds stjórnmálamaðurinn þinn?
6. Hvaða skoðun hefur þú á þeim sem tjá sig á vefnum undir dulnefni?
7. Á hvaða vef telur þú að umræðan sé áhugaverðust?
8. Hvaða bíómynd sást þú síðast?

Jón Baldur L´Orange
1. Það er misjafnt eftir aðstæðum. Að jafnaði 1 til 2 klst., stundum minna, stundum meira.
2. Yfirleitt eyði ég ekki miklum tíma í athugasemdakerfi. Ég leyfi athugasemdir á bloggi mínu, til að fá fram skoðanir lesenda á pistlum mínum og fá fram öll sjónarmið.
3. Ég blogga ekki um mál nema mér finnist ég hafa eitthvað gagnlegt fram að færa eða hafi sterka skoðun á málefninu.
4. Yfirleitt ekki. Í umræðum hjá vinsælum bloggurum, eins og hjá Agli Helgasyni, þar sem tugir eða hundruð athugasemda koma fram, finnst mér þær drukkna í athugasemdaflóði. Enda held ég að sumir pistlar hjá Agli séu beinlínis skrifaðir til að kalla fram öldu mótmæla eða skammaryrða um menn og málefni.
5. Franklin Delano Roosevelt, 32. forseti Bandaríkjanna 1933-1945. Af núlifandi: Davíð Oddsson. Hann veit hvað hann vill. Maður þarf ekki að fara í neinar grafgötur um skoðanir hans á mönnum og málefnum.
6. Réttlætanlegt þegar menn hafa eitthvað málefnalegt fram að færa til umræðunnar. Hins vegar heigulsháttur ef menn nota dulnefni til að bera út gróusögur eða til að níðast á samborgurum.
7. blog.is (mbl.is)
8. Lord of the Rings!

Jenný Anna Baldursdóttir
1. Ég eyði um það bil tveimur tímum að meðaltali á dag við blogg og því um líkt. Hef skorið nettímann allsvakalega niður við trog en betur má ef duga skal.
2. Það hvarflaði að mér, og rann síðan upp fyrir mér sem nöturleg staðreynd, að lyklaborðið var samgróið fingrunum á mér. Ekki skemmtilegt. Ég var afskaplega iðin við að skrifa athugasemdir hér áður fyrr, núna nenni ég því sjaldan. Hins vegar hefur mér alltaf verið slétt sama hvernig fólk upplifir mig og það er lúxus sem ég kom mér upp fyrir ansi löngu.
3. Þau mál sem ég tjái mig um eru þau sem liggja mér nærri hjarta. Svo fæ ég stundum athugasemdabrjálæði gagnvart fólki sem mér finnst, sökum ýmissa vankanta, ekki eiga að vera með lyklaborðsleyfi. Hvað get ég sagt, ég hef ofnæmi fyrir ákveðnum netpersónum.
4. Ég læt mér ekki detta í hug að ég breyti heiminum með skoðunum mínum en ég get vissulega haft áhrif í málefnum sem ég þekki vel til.
5. Olof Palme, og í nútímanum er ekki einn stórnmálamaður sem ég get gefið þennan titil. Þeim eru mislagðar hendur. Stjórnmálamenn verða uppáhalds þegar þeir eru dauðir og enginn hætta er á að þeir stökkvi frá hugsjónum sínum.
6. Mér finnst nákvæmlega ekkert að því að fólk tjái sig undir dulnefni. Það er bara frekja og tilætlunarsemi að heimta nafn og kennitölu, einkum í svona litlu þjóðfélgi. Auðvitað eru til netsubbur sem ættu ekki að fá að opna munninn á opinberum vettvangi en það réttlætir ekki að aðrir skuli líða fyrir það.
7. DV er að mínu mati með ágætis umræðu, að vísu tengda gegnum Feisbúkk. Ég fer helst ekki á Eyjuna lengur, en hún hefur breyst í kandíflossmiðil og Mogginn er úti.
8. Síðasti bærinn í dalnum er sú mynd sem ég sá síðast. Þetta er svona spurning eins og hvað er í ískápnum þínum og gefur fólki tækifæri til að ljúga upp á sig menningu. Ég horfði á heimildarmynd um Joan Rivers (JR A Piece of Work). Frábær kona, frábær mynd.

Jón Valur Jensson
1. Misjöfnum tíma eftir aðstæðum og ástæðum, um 1-2-3 tímum á dag.
2. Nei, ég læt ótta við álit annarra ekki stýra mér - vanda reyndar málflutning minn, styð oftast góðum rökum. Ef málefnabarátta er mikilvæg, svo sem gegn Icesave-skrökskuldinni eða ESB-innlimun, hef ég eftir megni gefið því tíma eftir þörfum.
3. Nei, hef hvorki tíma, nennu né áhuga á að blanda mér í flest mál, heldur þau sem miklu skipta eins og þjóðfrelsis- og stjórnarskrármál, trúarefni og heilbrigða pólitík í stað afvegaleiddrar.
4. Já. Það sýndi sig í sigrum Icesave-andstöðusamtakanna (InDefence, Þjóðarheiðurs gegn Icesave, Samstöðu þjóðar gegn Icesave og AdvIce-hópsins) að upplýsandi vefskrif og barátta á þeirra vegum voru afar mikilvæg í þágu þjóðarsigurs í málinu, auk aðkomu forsetans, ýmissa þingmanna, vef- og blaðaskrifa. Meirihluti fjölmiðla og eilífra augnakarla meðal álitsgjafa þeirra gekk hins vegar í björg með tröllunum.
5. Enginn einn, en ég virði mikils Vigdísi Hauksdóttur og Sigmund Davíð, Birgi Ármannsson, Sigurð Kára, Unni Brá, Ásmund Einar, Pétur Blöndal, Lilju Mós. (ekki þó í öllum málum) og fleiri. Davíð og Geir eiga einnig meira inni en vinstri menn vilja viðurkenna!
6. Hún tengist mest eðli málflutnings þeirra. Yfirleitt hef ég lítið og gjarna ekkert álit á þeim. Góðar undantekningar eru Vendetta og Predikarinn.
7. Á Moggabloggi: blog.is.
8. Einhverja með börnunum mínum, man ekki nafnið. Fer helzt með þeim í bíó.

Halldór Halldórsson
1. Kannski tvo tíma að meðaltali.
2. Ég er líklega svo latur að eðlisfari að orðið tímaeyðsla er merkingarlaust í mínum huga, en aftur á móti er orðið kverúlant mér bara jákvætt; þó ekki „sérvitur kverúlant!“
3. Ég er kverúlant og hef vit á öllu, það er lítið vit á flestu en mikið á fæstu. Ég æsist þó allur upp þegar mér sýnist einhver „kasta grjóti úr glerhýsi“.
4. Ég er ekki haldinn „messíasarkomplexi“, en hef helst von um að sá sem ég andmæli sjái að það eru ekki allir aðrir á sömu skoðun og hann. Þess vegna gríp ég stundum til þess ráðs að skrifa alþingismönnum beina netpósta og hef stundum fengið athyglisverð viðbrögð, þótt ég tíundi þau ekki frekar; enda um persónuleg skoðanaskipti að ræða.
5. Þessa stundina er það Lilja Mósesdóttir, mörgum metrum fyrir framan aðra!
6. Fullkomin fyrirlitning! Af einhverjum ástæðum kemur upp í hugann í þessu sambandi fræg fréttaljósmynd af Hannesi Hólmsteini að kíkja fyrir húshorn úr leyni, á samkomu pólitískra andstæðinga. Margir „frægir“ tjáendur bloggheima, svo sem Jónas Kristjánsson og fleiri sem skrifa undir fullu nafni, en leyfa ekki svör við áliti sínu, falla einnig í fyrirlitningarflokkinn.
7. Ég þekki eiginlega aðeins Eyjuna og Moggabloggið og kverúlantast mest á Eyjusíðunni. Ég læt það svo liggja á milli hluta hvort það er „áhugavert“.
8. Mér er fyrirmunað að sjá hvernig þessi spurning fellur í flokk með hinum og lít svo á að þetta sé einhver „trick question“. Ég svara því að þetta sé kvikmyndin um Frost og Nixon, sem er ein þeirra sem ég hef nýlega leigt á „voddinu“. Það myndi líta svo illa út ef ég segði Back to the Future 2!

Ólafur Skorrdal
1. 3-4 tíma, samanlagt – varlega áætlað.
2. Nei við báðum. Ég er sá sem ég er; mér er alveg sama hvað fólki finnst um mig og mínar athugasemdir. Ég ER sérvitur kverúlant – hvað get ég sagt?
3. Ég blanda mér helst í samfélagsmál, mannréttindamál, vímuefna- og lögreglumál, þar sem ég hef verið virkastur í að blogga síðustu árin. Ef ég hef eitthvað að segja, skil ég kannski eftir einhverja gullmola, annars læt ég það bara í friði.
4. Stundum – en oftast ekki. Sérstaklega ekki um málefni varðandi vímuefnamál; þar hefur áróðurinn sigrað staðreyndirnar. Það eru margir þverhausar í landinu – ég er einn þeirra; stundum verður engu tauti við þetta góða fólk komið.
5. Innlendur eða erlendur? Ég á engan „uppáhalds“ stjórnmálamann, ef satt skal segja; stjórnmálamenn eru eins og bankabókin mín: Byrja vel, en enda með ósköpum.
6. Ég hef alltaf stutt nafnleynd í athugasemdum og á vefnum yfirhöfuð. Og eftir að hafa tekið opinberlega þátt í viðkvæmri umræðu styð ég slíka einstaklinga, sem þannig kjósa að tjá sig, enn frekar. Það er ótrúlegt hve þöggunin er mikil – og hve auðvelt er að sverta mannorð einstaklinga, bara fyrir að hafa aðra skoðun en samþykkt er í samfélaginu. Á þeim grunni styð ég nafnleysi í skrifum og athugasemdum, og tel það vera til skammar í lýðræðisríki að fjölmiðlar skuli taka upp á skráningum og eftirliti með þeim sem gera athugasemdir við fréttir þeirra. Ef þeim líkar það ekki, þá eiga þeir ekki að bjóða upp á slíkt við sínar „fréttir“.
7. Þar sem ég er hættur að taka þátt í umræðum á MBL.is og Eyjan.is, er minn athugasemdavettvangur DV.is. Þar er þægilegt að gera athugsemdir og þeir treysta mér til að vera sá sem ég segist vera. Vissulega hafa þeir tekið út athugasemdir sem ég hef gert, en það er þá mín sök – ekki þeirra – að fylgja ekki þeirra leikreglum í athugasemdakerfinu. En ég er ekki alltaf sammála þeim – og sú gagrnýni mín fær oftast að hanga inni þegar aðrir miðlar hafa jafnvel hótað mér málssókn fyrir að gagnrýna eitthvað sem þeir báru fram. Svo að ég get ekki svarað þessari spurningu þar sem ég fylgist bara með einum miðli.
8. Var að klára að horfa á Transformers, rétt í þessu.

Lísa Björk Ingólfsdóttir
1. Ekki meira en klukkutíma – og ekki daglega.
2. Það hvarflar aldrei að mér að ég eyði of miklum tíma í athugasemdakerfið; hvað fólki finnst er samt alfarið þess mál.
3. Dettur ekki í hug að blanda mér í mál sem ég hef ekki hundsvit á – en þegar eitthvað snertir mig get ég bitið fastar en fast. Sérstaklega þegar fjallað er um hvernig almenningur er að farast vegna ástandsins í þjóðfélaginu og þegar kemur að málefnum barna, svo eitthvað sé nefnt.
4. Hvort ég fæ einhverju áorkað er ekki stærsta málið. Mögulega velta einhverjir vöngum. Hins vegar fær þögnin sjaldnast neinu áorkað.
5. Uppáhalds stjórnmálamaðurinn minn er Margrét Tryggvadóttir – eins gott að ég þarf ekki að þylja upp þá sem ég hef lítið sem ekkert álit á.
6. Fólk sem tjáir sig undir dulnefni ætti að halda sig við sín eigin málefni en blanda sér ekki í málefni annarra. Þá finnst mér það í lagi. En að marsera yfir aðra í skjóli nafnleyndar segir meira um manneskjuna sjálfa.
7. Það geta skapast áhugaverðar umræður víða, en þó dett ég oftast inn á moggabloggið eða umræður á DV.
8. Ég fór með dóttur minni að sjá teiknimyndina Gnomeo og Julia, sem er snilldarútgáfa af Rómeó og Júlíu eftir meistara Shakespeare. Hló mig máttlausa og bíð eftir að geta fengið hana á DVD.

Sigurður fæddist árið 1928 og ólst upp við kröpp kjör og bjó meðal annars með fjölskyldu sinni í Pólunum, svokölluðu, undir Öskjuhlíð; í bragga í Herskálakampi við Suðurlandsbraut og í sumarbústaðnum Kirkjulandi við Laugarnesveg. Hann segist þó ekki efast um að hann kveðji verri heim en tók á móti honum á sínum tíma og er um margt þakklátur fyrir að hafa fengið að upplifa drjúgan hluta 20. aldarinnar sem hann segir engum vafa undirorpið að sé sú viðburðaríkasta í sögu mannkyns.

„Jú, jú. Heimurinn hefur versnað og það er ekki bara mannkynið heldur er eins og jörðin sjálf sé að streitast á móti og reyna að hrista okkur af sér. Það eru eldgos úti um allar trissur og hér höfum við jarðhræringar og eldgos ofan í allt hitt manngerða ruglið. 20. öldin er hiklaust sú merkilegasta í sögu okkar en því miður er ekki að sjá að við höfum þroskast mikið eða lært af henni miðað við það hvernig við hefjum göngu okkar inn í 21. öldina. Ástandið er alveg ótrúlegt víða og nú er Afríka að rísa upp og það á eftir að enda í alveg ótrúlegu blóðbaði. Og Afganistan og Írak og allt þetta. Þetta er náttúrlega svakalegt ástand.“

Sigurður segist hafa verið á heimshornaflakki í um fjörutíu ár en hafi bundist Grikklandi sterkustum böndum. „Það er alveg ótrúlegt hvað tilviljanir hafa ráðið því hvar ég lenti hverju sinni. Ég fór út til Danmerkur 22 ára og átti þá fimmtíukall danskan; kom svo heim tveimur eða þremur árum seinna og ég skil það ekki ennþá hvernig þetta gekk en ein tilviljun tók við af annarri og alltaf björguðust málin. Grikkland tók mig alveg heljartökum þegar ég kom þangað í þessari fyrstu utanlandsferð og það er mitt uppáhaldsland. Bæði landið og svo fólkið. Þetta er svo yndislegt fólk. Grikkir eru að mörgu leyti líkir okkur. Þeir eru mjög gestrisnir, og þeir bjuggu við svipaðar aðstæður og við; land sem er mjög erfitt yfirferðar, eins og var hjá okkur í gamla daga. Og það er einhvern veginn voðalega sterk samkennd hjá þessu fólki.“

Sigurður er alveg hættur að ferðast en hann segir það ekki liggja jafn þungt á sér og ætla mætti að hann eigi tæpast eftir að stíga aftur fæti á gríska grund. „Ég segi nú ekki að mér líði eins og fugli í búri eftir að ég hætti að ferðast. Ég er eiginlega saddur lífdaga og mig langar ekkert út lengur. Ég á átján afkomendur og þeir fylla upp í tómið.“

Konurnar í lífi Sigurðar hafa verið margar og því ekki að undra þótt afkomendurnir séu þó nokkrir, og vissulega gustaði oft í einkalífi hans. Sigurður segir að eðli málsins samkvæmt hverfi þær konur sem maður binst eða eignast börn með aldrei alveg og því geti verið erfitt að forðast átök og árekstra. „Sumar konur geta verið grimmar en aðrar eru það ekki. En börnin mín eru yndisleg og það kemur ekkert fram í þeim þótt á ýmsu hafi gengið.“

Aðspurður segist Sigurður ekki vita hvað það sé í hjarta mannskepnunnar sem geri það að verkum að sumir eigi erfitt með að bindast einum einstaklingi út ævina. „Ég held að þetta sé bara eitthvað í fólki og kannski er þetta misjafnt. Sumir eru einkvænismenn en faðir minn átti nú 23 börn með átta eða níu konum svo að þetta er eitthvað í blóðinu. Eða genunum. Ég veit ekki hvernig á að greina það,“ segir Sigurður sem telur heppilegra að Kári Stefánsson eða einhverjir álíka reyni að svara þessari spurningu.

Eftir Sigurð liggur gríðarlegt magn ritverka, frumsaminna á íslensku og ensku, auk aragrúa þýðinga, þar á meðal Í Dyflinni, smásögur eftir James Joyce, og Ódysseifur I-II og Æskumynd listamannsins eftir sama höfund; Dreggjar dagsins eftir Kazuo Ishiguro; Safnarinn eftir John Fowles og ljóðabálkurinn Söngurinn um sjálfan mig eftir Walt Whitman, svo eitthvað sé nefnt.
„Ég var sjálfur alveg hissa á hvað þetta er mikið þegar ég fór að taka þetta saman. Ég er stoltastur af Joyce og Odysseifur tók á en ég hef fengið mikið hrós fyrir þá þýðingu og er mjög ánægður með það.“

Sigurður er, eins og áður segir, saddur lífdaga þegar hann horfir yfir farinn veg og bíður æðrulaus eftir hinsta kallinu. En hvernig líst honum á það líf sem bíður afkomenda hans í þeim heimi sem blasir við honum við leiðarlok? „Ég þekki fátækt og kreppu og þetta var miklu verra á kreppuárunum fyrir stríð. Ég vona bara – barnanna, barnabarnanna og allra vegna – að þetta verði skárra. Ég er náttúrlega ekki spámaður en barnalán mitt hefur verið mikið. Þau hafa öll lukkast svo vel, þessi afkvæmi mín. Þetta hefur allt farið mjög vel. Ég á ekki skilið, finnst mér – eins og ég hef hagað mér – að eiga svona góða afkomendur,“ segir Sigurður og hlær.

Og hvað andlegt líf íslensku þjóðarinnar snertir hefur Sigurður litlar áhyggjur. „Það sprettur margt áhugavert og spennandi fram í listinni í svona kreppuástandi. Það er til dæmis gífurlega mikill uppgangur í tónlistarlífinu hérna, myndlistinni og bókmenntunum líka. Þetta unga fólk sem er að koma fram núna er mjög öflugt og efnilegt. Það er alveg gífurleg lifandi ólga og sköpunarkraftur í gangi, finnst mér. Ég kvíði ekki framtíðinni að því leyti. Ég held að Ísland eigi sér andlega mikla framtíð.“

Valkyrjurnar mínar, þær Angelina og Jessica, eru nefnilega táknmyndir hins skýlausa réttar míns til þess að fá að vera strákur fram í rauðan dauðann og standa um leið vörð um einstaklingsfrelsi mitt. Vegna þess einfaldlega að það fyrsta sem manneskja þarf að fórna þegar hún ákveður að rugla saman reitum sínum með einhverjum öðrum er persónufrelsið.

Síðan tekur við endalaus valdabarátta þar sem öllum brögðum er beitt til þess að beygja annan aðilann undir vilja hins, væntanlega í þeim göfuga tilgangi að öll alvörupör eigi að renna saman í eitt. Sá maður sem má flagga Angelinu og Jessicu er hins vegar óumdeilanlega frjáls. Og frelsið er yndislegt vegna þess að þá gerir maður bara það sem maður vill.

Sjálfsagt telja einhverjir sig geta greint hjá mér djúpstæða undirliggjandi gremju í garð kvenna en það er alrangt. Ég elska konur og hef ekki elskað neinar konur jafnheitt og einmitt þær sem hafa yfirgefið mig. Lífið hefur bara kennt mér að kynjunum er ekki ætlað að búa saman til lengdar og sambúð karls og konu er líkust því að reynt sé að hrista saman í blandara olíu og vatn. Í raun er með hinum mestu ólíkindum að samkynhneigð sé ekki miklu algengari en raun ber vitni vegna þess að það segir sig sjálft að karlar skilja karla betur og konur konur.

Þungamiðjuna í kenningar mínar um samskipti kynjanna sæki ég í smiðju míns góða vinar og félaga Jakobs Bjarnar Grétarssonar. Hann hefur skrifað lærða tímaritsgrein um að nútímakarlmaðurinn búi í stelpuherbergi og þreytist ekki á að boða þessi augljósu sannindi. Auðvitað blasir það við að gagnkynhneigðir karlmenn hljóta að vera smekklausir durtar sem hafa ekki hundsvit á húsgögnum, litasamsetningum, blómum, mottum, teppum og öllu því smáborgaralega glingri sem fólk fyllir híbýli sín og tómið í sálinni með. Þannig að þegar karl og kona stofna saman heimili þurrkast karlinn út og týnist í þeirri litlu heimsmynd sem konan töfrar fram innan fjögurra veggja.

Þessu fylgir vitaskuld tilvistarkreppa sem er engu léttari en sú freudíska þraut sem lögð hefur verið á villidýrið innra með okkur öllum með því að beygja það undir ok siðmenningar. Siðmenningar sem er rammgölluð og gengur þvert á mannlegt eðli þótt hún sé auðvitað mannanna verk. Við komumst til dæmis ágætlega af áður en kristinni kenningu var stefnt gegn öllu því sem er skemmtilegt í lífinu og mörg okkar muna hversu lífið var í raun notalegt og normalt þangað til eitthvert mennskt handbendi illu aflanna kynnti markaðsfræði og Excel til sögunnar.

Í tilvistarkreppunni í stelpuherberginu verður nútímakarlmaðurinn svo auðvitað gersamlega óþolandi og meira að segja aumkunarverðari en hann var áður. Í þessum heimi sem hann þekkir ekki reynir hann að finna sér tilgang og hugarró með því að gerast heiladauður hálfviti sem lifir fyrir enska boltann, ganga andlega bæklaður um grænar grasflatir sveiflandi golfkylfum og standadi eins og fífl með stöng úti í miðri á í þeirri von um að fiskur með kalt blóð bíti á öngulinn sem konan hans er auðvitað hætt að líta við vegna þess að hann er svo takmarkaður og leiðinlegur.

Í lausn minni sem fólgin er í frelsi einsemdarinnar vinnur hins vegar allt með mér. Meira að segja þyngdaraflið vegna þess að eðli málsins samkvæmt sigrar það kennaratyggjóið reglulega þannig að fyrirvaralaust um miðjar nætur leka þær á víxl ofan í rúm til mín Angelina eða Jessica.

Ég get því ekki annað en vorkennt þessum aumkunarverðu mönnum sem eru á endalausum flótta úr stelpuherberginu. Menn sem þurfa að skapa tilveru sinni merkingu með golfi, fótbolta og veiðum eru sorglegir og auðvitað ekki konum bjóðandi eins og þær ræða svo sín á milli í saumaklúbbunum sínum sem þær halda í stelpuherbergjunum sínum á meðan kallinn keyrir kappakstur í PlayStation í kjallara besta vinar síns.

Þá er nú betra að vera frjáls og mega vakna með Angelinu af og til.

The Bourne Identity rokseldist eins og flestar aðrar spennusögur Ludlums og Ludlum hélt því áfram að gera út á þessa vinsælustu persónu sína í bókunum The Bourne Supremacy árið 1986 og The Bourne Ultimatum árið 1990.

Bourne var fyrst kvikmyndaður árið 1988 þegar hinn heillum horfni kvennaljómi Richard Chamberlain lék minnislausa útsendarann í sjónvarpsmyndinni The Bourne Identity. Leikurinn var svo endurtekinn árið 2002, 22 árum eftir að bókin kom út, þegar Matt Damon brá sér í gervi hetjunnar. Uppfærð útgáfa spennusögunnar gömlu sló í gegn þannig að hinar bækurnar tvær voru kvikmyndaðar með Damon í titilhlutverkinu og hringnum hefur nú verið lokað með The Bourne Ultimatum.

Myndirnar þrjár eiga þó sáralítið sameiginlegt með bókum Ludlums annað en titlana og nafn aðalpersónunnar. Rauði þráðurinn í fyrstu myndinni er þó sá sami og í skáldsögunni en hinn nýi Bourne er þó fjarskyldur upprunalega nafna sínum. Bakgrunnur þeirra er allt annar og gerólíkir hlutir reka þá áfram í baráttunni fyrir frelsinu og lífinu. Hryðjuverkamaðurinn Carlos er víðs fjarri í bíómyndunum en skuggi hans vofir yfir Bourne/Webb í gegnum þríleik Ludlums.

Á æsilegum flótta sínum í The Bourne Identity tekur Bourne, bæði í bók og mynd, konu í gíslingu sem áttar sig fljótt á því að hann muni vera hinn vænsti drengur og að hann geti ekki verið það varmenni sem óvinir hans vilja vera láta. Ástir takast með þeim og á milli Identity og Supremacy ganga þau í hjónaband en í byrjun myndarinnar The Bourne Supremacy fellur ástkona Bourne hins vegar fyrir hendi leigumorðingja. Bourne er eftir það einn á báti í bíó og leikarinn Matt Damon hefur gert mikið úr einkvænismannseðli persónunnar.

Með annarri myndinni má segja að leiðir skilji alveg með þeim bóka-Bourne og bíó-Bourne en bók Ludlums byrjar á því að eiginkonunni er rænt af bandarískum yfirvöldum sem kúga Webb þannig til að koma úr felum og gerast Bourne aftur til þess að hafa hendur í hári morðóðrar eftirhermu sem kallar sig Bourne og ógnar samskiptum Kína og Vesturlanda. Webb sýnir svo yfirburði sína þegar vondi Bourne og góði Bourne loks mætast í bókarlok og snýr aftur heim með spúsu sinni eftir að hermikrákan liggur í valnum.

Hin nýfrumsýnda The Bourne Ultimatum á svo ekki heldur margt sameiginlegt með bókinni en nafnið. Hjá Ludlum skýtur Carlos aftur upp kollinum og ógnar Webb, eiginkonu hans og tveimur ungum börnum sem þau hafa eignast á milli bóka. Þegar hér er komið við sögu er Carlos kominn af léttasta skeiði og setur sér það takmark að koma erkióvini sínum, Jason Bourne, fyrir kattarnef áður en hann ber beinin. Webb neyðist því eina ferðina enn til að taka upp nafn og hætti Bournes til þess að tryggja öryggi fjölskyldu sinnar. Ludlum lokaði þessum vinsæla þríleik sínum með því að láta Bourne stúta Carlosi en hinn raunverulegi Carlos, Ilich Ramírez Sánchez, er þó enn á lífi og afplánar ævilangan fangelsisdóm í Frakklandi.

Matt Damon hefur í nógu að snúast í The Bourne Ultimatum þó hann þurfi ekki að vernda eiginkonu og börn fyrir hryðjuverkamanni og aðdáendur hans þurfa ekki að gefa upp alla von um að myndirnar um Bourne verði fleiri þar sem rithöfundurinn Eric Van Lustbader tók upp þráðinn að Ludlum látnum og hefur skrifað tvær bækur um kappann: The Bourne Legacy (2004) og The Bourne Betrayal (2007). Þar fyrir utan skiptir fjöldi bókatitla engu máli í þessu sambandi þar sem tengsl texta og kvikmynda eru lítil sem engin og endalaust má skrifa kvikmyndahandrit með nafninu Bourne í titlinum.

Heimur sem okkur virðist ekki hugnast allt of vel ef horft er til aukinna ritskoðunartilburða í nafni pólitísks rétttrúnaðar. Sú þversögn er í það minnsta komin upp að ritskoðun þykir æ sjálfsagðari. Bæði í fjölmiðlum og það sem verra er, ekki síður í gömlum bókmenntum. Ritskoðun fortíðarinnar felst í endurmati á sígildum bókmenntum á gölnum forsendum fólks sem finnst svo sjálfsagt að geta sagt hug sinn að það hugsar sig ekki um í augnablik áður en það vill þagga niður í þeim sem tjáðu sig forðum.

Nýjasta og næstum galnasta dæmið um þetta hingað til eru hugmyndir um að banna myndasöguna Tinni í Kongó vegna þess að viðhorf nýlendubelgans, Tinna, til innfæddra í Kongó endurspegla kynþáttafordóma. Ritskoðun pólitísks rétttrúnaðar virðist því helst vera sprottin upp til varnar minnihlutahópum. Þeim sem hafa haft mest gagn af tjáningarfrelsinu hingað til.

Svipaðar umræður hafa sprottið upp í kringum tiltekin verk Agötu Christie og Enid Blyton. Svíar vildu einu sinni banna Andrés Önd vegna þess að hann er berrassaður og býr við einkennilegt fjölskyldumynstur. Á Íslandi eigum við von á nýrri Biblíuþýðingu vegna þess að hinn forni texti samræmist ekki hugmyndum nútímafólks um Drottins orð. Þá er bara um að gera að breyta því. Ekkert er heilagt í endurritun bókmenntasögunnar svo hún falli að pólitískri rétthugsun og maður hlýtur því að spyrja sig hversu langt sé í að breyta þurfi Njálu vegna þess að það þyki ótækt að Gunnar á Hlíðarenda, ein rómaðasta hetja Íslendingasagnanna, gerði sig sekan um heimilisofbeldi. Og hversu lengi getum við sætt okkur við stjórnlausan alkóhólisma Egils Skallagrímssonar?

Í þessum heilaga æsingi í kringum dauðhreinsun gamalla texta er horft fram hjá því að bókmenntum er ekki hægt að breyta. Eðli þeirra bannar það enda eru þær stjórnlaust og lifandi afl. Áhrifin sem tiltekið verk hefur verða aldrei aðeins þau sem höfundurinn hugðist ná fram. Hver texti öðlast merkinu í huga lesandans á hverjum tíma. Merkingin er því síbreytileg eftir því hvar og hvenær verkið er lesið. Í þessu er galdur bókmenntanna fólginn og það er í raun ómögulegt að ætla sér að breyta þeim og bæta eftir síbreytilegum viðmiðum hverju sinni.

Þá ber ekki síður að hafa í huga að bókmenntir eru oftar en ekki betri heimild um ritunartíma þeirra en hrein og klár sagnfræði. Þannig að ef við höldum áfram á þessari háskabraut verður þegar upp er staðið engin saga eftir til að læra af. Menningarleg fortíð okkar verður ekkert annað en dauðhreinsuð, hættulaus og um leið bitlaus loðmulla pólitísks rétttrúnaðar. Við munum ekki vita hvaðan við komum, hvað það kostaði og af hverju við erum eins og við erum. Við verðum komin aftur á byrjunarreit og hafi einhverjir hugsjónir lengur í þeim nýja og betri heimi, bíður þeirra að fórna lífi sínu fyrir frelsi til að tjá sig á myrkum öldum pólitísks rétttrúnaðar. Sú tilhugsun er töluvert ógeðfelldari en rasismi í áratugagamalli myndasögu sem má þó enn, þegar öllu er á botninn hvolft, draga lærdóm af.

Bruce Willis sló óvænt í gegn með spennumyndinni Die Hard þar sem hann lék New York-lögguna John McClaine. Þar tókst honum, berfættum og í hvítum hlýrabol, fyrir fádæma harðfylgi og þrjósku að stúta á annan tug hryðjuverkamanna sem lögðu undir sig Nakatomi-háhýsið í Los Angeles. Það litla hár sem Willis hafði í þá daga er með öllu horfið en hann hefur samt engu gleymt og gerir nú út á forna frægð í Die Hard 4.0.

Kemst upp með allt

Hudson Hawk er sjálfsagt stærsta floppið á ferli Willis. Fokdýr ævintýra- og brellumynd um meistaraþjóf sem neyðist til að ræna verkum Leonardos da Vinci. Auk Willis var myndin skipuð fínum leikurum á borð við Danny Aiello, Andie MacDowell, James Coburn, Richard E. Grant og Söndru Bernhard en allt kom fyrir ekki. Myndin var einfaldlega langdregin, leiðinleg, óspennandi og ófyndin. Fokdýr mistök sem hefðu getað kostað minni spámann en Willis allt. Kevin Costner hefði til að mynda ekki gengið ólaskaður frá þessu ævintýri frekar en skandölunum Waterworld og Postman sem rústuðu ferli hans.

Willis lék í Hudson Hawk árið 1991 og mætti þar funheitur eftir að hafa malað gull með Die Hard 2 og velgengni gamanmyndarinnar Look Who´s Talking þar sem hann talaði fyrir ungabarn. Hann fékk að vísu smárasskell árið 1990 í hinni gersamlega mislukkuðu The Bonfire of the Vanities í leikstjórn Brian de Palma en rak af sér slyðruorðið eftir þessi tvö klúður með því að sýna kunnuglega Willis-takta í hasarmyndinni The Last Boyscout eftir Tony Scott sem góðu heilli kom út sama ár og Hudson Hawk.

Gull og eir í bland

Árið 1994 lék Willis fyrir Quentin Tarantino í hinni frábæru Pulp Fiction og striplaðist í mislukkuðum sálfræðitrylli, Color of Night. Ári síðar sýndi hann hins vegar tilþrif í hinni mögnuðu 12 Monkeys og fór í hlýrabol McClaines í þriðja sinn í Die Hard With a Vengeance.
Síðan drap hann bókstaflega alla í Last Man Standing sem olli þó nokkrum vonbrigðum, lék leigumorðingja í The Jackal sem var svo slæm að hún hefði í raun átt að gera út af við feril hans en hann hélt sínu með The Fifth Element og Armageddon sem rakaði saman peningum í miðasölu.

Síðustu ár hafa síðan verið æðiköflótt hjá Willis. The Sixth Sense og Unbreakable sýndu nýjar hliðar á leikaranum sem tókst þó einnig að gera sig að fífli í The Whole Nine Yards og drepa fólk úr leiðindum með Hart´s War og Tears of the Sun.
Frammistaða hans í harðsoðnu glæpamyndinni Sin City bætir hins vegar upp fyrir öll mistök síðustu ára og í ár uppfyllti kappinn svo draum ótal aðdáenda sinna með vasklegri framgöngu í fjórðu Die Hard myndinni.

Sjónvarpsbjáni sem varð kvikmyndahetja

Bruce Willis vakti fyrst athygli árið 1985 sem léttgeggjaði einkaspæjarinn David Addison í sjónvarpsþáttunum Moonlighting en það var fyrst og fremst Die Hard sem gerði hann að stórstjörnu í Hollywood. Sjónvarpsvinsældirnar stóðu honum jafnvel fyrir þrifum og
framleiðendur Die Hard höfðu ekki mikla trú á að spaugarinn á bak við Addison gæti borið uppi hasarmynd á borð við Die Hard og gerðu sem minnst úr nafni hans í kynningu myndarinnar.

Það kom þó á daginn að þeir höfðu óvart veðjað á réttan hest og Willis leysti Sylvester Stallone og Schwarzenegger af sem helsti harðhausinn í Hollywood. Stallone sjálfur gerir um þessar mundir tilraunir til að blása lífi í feril sinn með nýjum myndum um Rocky og Rambo sem gerðu hann að skærustu kvikmyndastjörnu áttunda áratugarins. Það má segja að Willis geri slíkt hið sama með því að dusta rykið af John McClaine nú en munurinn er þó sá að velgengni Die Hard 4.0 er ekkert lífsspursmál fyrir Bruce Willis sem virðist með öllu ódrepandi í Hollywood. Með Die Hard 4.0 sýnir hann þó og sannar að yngri menn eins og Matt Damon, Daniel Craig og fleiri þurfa að taka á honum stóra sínum ætli þeir að ryðja þeim gamla af toppnum. Nýr James Bond og minnislaus Jason Bourne eru í besta falli jafningjar grúttimbruðu og kjaftforu New York-löggunnar John McClaine.

Leikstjórinn Brian De Palma reið á vaðið þegar hann kvikmyndaði Carrie 1976 og meistari Stanley Kubrick tók The Shining sínum tökum árið 1980 og hafði varanleg áhrif á hryllingsmyndabransann með nálgun sinni þó að King sjálfur kynni honum litlar þakkir. Kubrick vann einfaldlega betur en King úr sögunni og var öllu jarðtengdari en King sem missti tökin á fléttunni þegar hið yfirnáttúrulega tók öll völd í bókarlok. King gerði löngu síðar sjálfur sjónvarpsseríu eftir The Shining sem stenst engan veginn samanburð við mynd Kubricks.

Bestur með báða fætur á jörðinni

Kvikmyndaútgáfur verka Kings eru æði misjafnar að gæðum og í öllum þessum aragrúa kvikmynda leynist oft og tíðum ótrúlegt drasl. Stundum er við kvikmyndagerðarfólkið að sakast þótt ekki sé hægt að horfa fram hjá því að King er sjálfur oft mistækur og það er síður en svo trygging fyrir gæðum kvikmynda að þær tengist nafni hans. Myndir eins og The Shining, Stand By Me, Misery, The Shawshank Redemption og The Green Mile standa upp úr en þar tókst handritshöfundum og leikstjórum að vinna sérstaklega vel úr verkum höfundarins.

Stand By Me, Misery og The Shawshank Redemption eiga það sameiginlegt að þar lætur King allt yfirnáttúrulegt eiga sig en þó að fantasían taki öll völd í meirihluta verka hans er hann yfirleitt bestur með báða fætur á jörðinni og getur vel skrifað um venjulegt fólk í óvenjulegum aðstæðum, án þess að draugar, morðóðir bílar eða afturgengin gæludýr komi við sögu.

Slysast til að hætta

Sumarið 1999 var King keyrður niður þar sem hann var á göngu. Hann slasaðist lífshættulega og eftir erfiða sjúkralegu lýsti hann því yfir að hann myndi hætta að skrifa þegar hann væri búinn að hnýta nokkra lausa enda og ljúka við sagnabálk sinn The Dark Tower. Hléið sem hann gerði á skrifunum stóð þó ekki lengi því hann hefur tekið upp fyrri iðju og sendi nýlega frá sér tvær skáldsögur; The Cell og Lisey´s Story.

Rétt eins og hann getur ekki hætt að hætta eru kvikmyndaframleiðendur ekki enn búnir að missa áhugann á verkum hans og sjá enn gróðavon í því að tengja afurðir sínar nafni hans. Hugmyndir um aðlögun The Cell að kvikmyndaforminu skutu því upp kollinum fljótlega eftir að bókin kom út og nú er allt útlit fyrir að Íslandsvinurinn Eli Roth muni taka gerð myndarinnar að sér.

Efni bókarinnar fellur vel að blóðugum smekk Hostel-leikstjórans þar sem um er að ræða uppvakningasögu í anda Living Dead mynda Georges A. Romero. Í The Cell breyta rafboð sem berast með farsímum símnotendum og þar með nánast gervallri heimsbyggðinni í heilalausa og blóðþyrsta uppvakninga og það er óhætt að segja að með sögunni leggi King Roth til safaríkan efnivið.

Biðin eftir The Cell gæti þó orðið einhver þar sem Roth hefur nýlokið Evrópuför til að kynna Hostel: Part II og segist þurfa tíma til að jafna sig eftir Hostel-ævintýrið. Hann hefur þó síður en svo gefið verkefnið frá sér og reiknar með að hefjast handa á næsta ári.

Aldrei nóg af King

Kvikmyndagerðarfólk horfir ekki aðeins til nýjustu verka rithöfundarins og enn má tína eitthvað til af eldri verkum sem hafa ekki enn ratað í bíó. Þannig hófust nýlega sýningar á myndinni 1408 á Íslandi en sagan að baki henni er sótt í nýjasta smásagnasafn Kings, Everything´s Eventual sem kom út fyrir nokkrum árum. Í myndinni leikur John Cusack mann sem sérhæfir sig í að afsanna hjátrú og hindurvitni en kemst heldur betur í hann krappan og hittir fyrir ofjarl sinn í herbergi 1408 á andsetnu hóteli. Myndin er býsna vel mönnuð en auk Chusaks fara Samuel L. Jackson og Mary McCormack með mikilvæg hlutverk.

Leikstjórinn Frank Darabont á heiðurinn af tveimur af bestu kvikmyndaaðlögunum verka Kings, The Shawshank Redemption og The Green Mile. Hann heggur nú í þriðja sinn í sama knérunn með The Mist sem hann gerir eftir smásögu úr sagnasafninu Skeleton Crew sem kom út árið 1985. Sagan birtist hins vegar fyrst árið 1976 en hefur einhvern veginn ekki náð athygli bíóbransans fyrr en nú.

Engan þarf þó að undra að Darabont leiti enn á ný í smiðju Kings sem hann telur til góðvina sinna. Darabont hefur aðeins sent frá sér þrjár myndir á leikstjóraferlinum. Þær tvær fyrstu voru The Shawshank Redemption og The Green Mile. Síðan gerði hann The Majestic með Jim Carrey í aðalhlutverki. Sú mynd hefur ekkert með Stephen King að gera og kolféll í aðsókn. Áfallið varð til þess að Darabont hefur setið með hendur í skauti í átta ár þar til nú og enn og aftur setur hann traust sitt á King.

Margt býr í þokunni

The Mist er þó frábrugðin hinum King-myndunum tveimur sem Darabont hefur gert þar sem hér er um hreinræktaðan hrylling að ræða. The Shawshank Redemption var falleg saga um sigur mannsandans við ömurlegar aðstæður innan fangelsisveggja. Hryllingurinn þar var raunsær og mannlegur og ekkert yfirnáttúrulegt kom þar við sögu. Yfirnáttúrulegir atburðir komu við sögu í The Green Mile sem var þó, rétt eins og The Shawshank Redemption, mannlegt fangelsisdrama.
Darabont segist binda vonir við að The Mist verði sómasamleg hrollvekja, enda sé honum ant um þá kvikmyndagrein.

Nóvellan sem myndin byggir á fjallar um lífsbaráttu fólks sem kemst af þegar dularfull þoka leggst yfir smábæ og verður öllum sem í henni lenda að bana. Þeir sem komast undan safnast saman í stórmarkaði þar sem þeir mega dúsa. Fyrir utan liggur þokan yfir öllu og í henni leynast viðbjóðsleg skrímsli, risaskordýr og tröllvaxnar köngulær, sem freista inngöngu.

Mannlegi þátturinn er Darabont þó enn ofarlega í huga og hann segir skrímslin fyrir utan ekki vera aðalmálið heldur skrímslin inni í markaðnum. Fólkið sjálft sem snýst hvert gegn öðru og er, þegar upp er staðið, versti óvinurinn. Thomas Jane sem síðast gerði garðinn frægan í The Punisher fer með aðalhlutverkið en Marcia Gay Harden gerir honum lífið leitt innandyra í hlutverki ofsatrúarkonu sem stefnir öllu í voða.

Tvær til viðbótar

Ekki sér fyrir endann á áhuga kvikmyndagerðarfólks á verkum Kings og eftirspurnin eftir honum nú minnir á ástandið á síðustu áratugum nýliðinnar aldar þegar allt sem frá höfundinum fór endaði á filmu. From a Buick 8 er enn ein saga Kings sem hugmyndir eru uppi um að kvikmynda. Hún er frá árinu 1999 og er innblásinn af bílslysinu sem varð höfundinum nánast að aldurtila. Sagan segir frá áratugalöngum eltingarleik lögreglu við bíl sem er brú milli tveggja vídda og opnar banvænum forynjum aðgang að mannheimum. Lengi stóð til að George A. Romero tæki leikstjórnina að sér en verkefnið er nú í höndum hins gamalreynda Tobe Hopper sem á að baki ekki ómerkari trylla en The Texas Chainsaw Massacre (1974) og Poltergeist.

Síðast en ekki síst hefur J.J. Abrams, höfundur Lost-sjónvarpsþáttanna, tryggt sér kvikmyndaréttinn á stórvirkinu The Dark Tower. Sjö bóka flokki Kings um byssumann í anda Villta vestursins sem ferðast á milli nokkurra vídda í leit að kjarna allrar tilveru. Bókaflokknum hefur verið líkt við bræðing vestra Sergios Leone og Lord of the Rings og hingað til hefur verið talið ógjörningur að koma sögunni á filmu. Abrams, sem keypti kvikmyndaréttinn á 19 dollara, telur sig hins vegar vita hvernig hægt sé að þjappa ósköpunum í þriggja mynda bálk og liggur nú yfir handritinu.

Stephen King hætti við að hætta og skrifar enn og mun sjálfsagt gera það á meðan honum endist aldur. Miðað við áhuga Hollywood á verkum hans nú veitir heldur ekkert af að hann haldi áfram að dæla efni í bíóbransann sem fær greinilega ekki leiða á meistaranum frekar en sauðtryggir lesendur hans.

Bestu King-myndirnar:

The Shinging
Stephen King missti tökin á annars ágætri sögu í lokin þegar hið yfirnáttúrulega tók öll völd. Stanley Kubrick leysir miklu betur úr flækjunni í bíómyndinni sem hefur haft ómæld áhrif á hryllingsmyndina sem kvikmyndagrein. Frekar þvæld saga um alkóhólíseraðan rithöfund sem sturlast á einangruðu fjallahóteli og reynir að myrða fjölskyldu sína varð því að einni eftirminnilegustu hrollvekju síðari tíma.

Misery
Rob Reiner gerir einni bestu bók Kings frábær skil í óbærilega spennandi trylli um rithöfund sem liggur slasaður eftir bílslys upp á náð og miskunn morðóðrar og geðbilaðrar hjúkrunarkonu sem þvingar hann til að skrifa bók um eftirlætispersónu sína. Kathy Bates og James Caan fara á kostum í mynd sem byggir fyrst og fremst á spennu milli tveggja einstaklinga þar sem vígvöllurinn er eitt einangrað hús.

The Shawshank Redemption
Þessi saga telst seint dæmigerð fyrir King. Maður er dæmdur saklaus fyrir morð á eiginkonu sinni og lendir í ömurlegu fangelsi þar sem hann heldur sönsum með því að skipuleggja flótta sinn. Lesendur kvikmyndatímaritsins Empire völdu myndina bestu mynd allra tíma í fyrra, enda hefur hún allt til að bera: góða sögu, snjalla úrvinnslu, styrka leikstjórn og magnaðan leik Tims Robbins og Morgans Freeman.

The Green Mile
Jesúgervingurinn John Coffey, tröllvaxinn og einfaldur svertingi, er dæmdur saklaus til dauða fyrir morð. Hann lætur gott af sér leiða allt fram á lokastundina og breytir lífi fangavarðanna sem leiða hann í rafmagnsstólinn með kraftaverkum þar sem hann tekur á sig þjáningar þeirra og ástvina þeirra. Ekki dæmigerð King-mynd frekar en The Shawshank Redemption. Yfirnáttúrulegur hryllingur er víðs fjarri og áherslan er á fyrirgefninguna og styrk mannsandans.

Rómverjar héldu fáfróðum múgnum í skefjum á gullöld sinni með því að sjá skrílnum fyrir brauði og leikum og í sjálfu sér hefur ekki margt breyst síðan þá. Nú er að vísu ekki boðið upp á skylmingaþræla sem berast á banaspjótum og kristið fólk sem aðalrétt hungraðra ljóna heldur tuttugu og tvo leggjafagra og ólæsa karlmenn sem eltast við leðurtuðru. Sjálfsagt má lengi deila um hvort sé gáfulegra og mannúðlegra en ég held, svei mér, þá að Rómverjarnir hafi verið skörinni ofar, í það minnsta í menningarlegu tilliti.

Lið handan fordóma

Þrátt fyrir djúpstæða fordóma mína í garð fótboltans, þeirra sem spila hann og fyrst og fremst þeirra sem gera sparkið að merkingarmiðju tilveru sinnar valda ófarir KR mér umtalsverðu hugarangri. Þetta setur mig í flókna stöðu þar sem aðeins er stigsmunur á KR og landsliðinu. En á meðan ég get hlegið að landsliðinu finn ég fyrir sorg í hjarta þegar KR tapar. Það er bara eitthvað svo rangt við að þeir svartröndóttu skrapi botninn í deildinni og þetta hefur ekkert með knattspyrnu sem slíka að gera og sálarkreppa mín er yfir allar íþróttapælingar hafin.

Sálarkreppan færir mér auðvitað heim sanninn um að ég er nútímamaður. Fullur af þversögnum með sundurtætt sjálf í hröðum og sturluðum heimi endalausra mótsagna. Annars væri ég ónæmur fyrir því að KR geti lagst svo lágt að tapa fyrir einhverju dóti frá Kópavogi sem heitir HK. HK, hvað er nú það? Og hvernig stendur á því að eitthvert fimleikafélag úr Hafnarfirði spólar upp mótið ár eftir ár eins og Schumacher á beinni einstefnubraut? Ég viðurkenni fúslega að viðhorf mín til KR-liðsins og andstæðinga þess eru lituð af elítisma og það að vera KR-ingur hefur ekkert með fótbolta að gera. Þetta snýst um að vera Vesturbæingur eða ekki.

Vesturbærinn í Reykjavík er fallegasta og besta byggða ból á þessu hrjóstuga landi. Vesturbærinn er ríki í ríkinu. Borgríki með fullkomið innra menntakerfi; Melaskóla, Hagaskóla, MR og Háskólann. Vesturbærinn á margrómaða sundlaug, Melabúðina með sínu frábæra kjötborði, bókabúðir, Háskólabíó, bakarí, Ægissíðuna með tilheyrandi fjöru, dekkjaverkstæði og bensínstöðvar. Og svo auðvitað KR. Eitt rómaðasta og sögufrægasta knattspyrnufélag landsins. Sá sem býr í Vesturbænum þarf ekki að leita út fyrir bæjarhlutann frekar en hann kærir sig um.

Af öllum þessum dásemdum hefur KR mest tilfinningagildi fyrir Vesturbæinginn og fótboltaklúbburinn í Frostaskjólinu er hjarta bæjarins. Sverð okkar, sómi og röndóttur skjöldur. Svona oftast nær en ekki í sumar.

Þroski hins stóra

Vesturbæingar eru samt síður en svo hafnir yfir mótlæti og oft blæs í móti í Vesturbænum sem er annálað rokrassgat sem skilar sér að vísu í því að loftið þar er hreinna og betra en annars staðar. Saga KR er ekki óslitin sigursaga og við sem höfum stutt liðið í gegnum súrt og sætt höfum fengið okkar skerf af mótlæti og getum því alveg sætt okkur við að fá ekki titil nema á tuttugu til þrjátíu ára fresti. Lykilatriðið er að geta haldið haus og verið stolt af okkar mönnum en það virðist ætla að vera illmögulegt í ár.

Það hefur alltaf verið til marks um styrk og stærð KR, burtséð frá öllum titlum, að andstæðingar okkar elska að hata okkur. Stuðningsmenn annarra liða leggja jafnvel stundum meira upp úr hatri sínu á KR en fylgispekt við eigið lið. Þetta er auðvitað kómískt, ekki síst þegar í hlut eiga sjálfumglaðir Framarar úr Safamýri. Safamýrin verður aldrei neinn Vesturbær og þeir bláu mega okkar vegna alveg fá útrás fyrir minnimáttarkenndina og hverfaríginn með því að pönkast á KR. Þá sjaldan að þetta Framlið getur eitthvað.

Framarar eru þar fyrir utan stundum betri en KR og sama má segja um Skagamenn, Val og fleiri lið á ákveðnum tímapunkti og við höfum vel þroska til að kyngja tapi fyrir betra liði. Þannig gengur þetta bara en það er fokið í Frostaskjól þegar allir eru orðnir betri en KR og við getum ekki neitt. Sorgir og sigrar eru að verða að engu og fari ekki eitthvað stórkostlegt að gerast í Vesturbænum mun þetta snúast upp í minnimáttarkennd og við verðum eilífðarlúserar sem mun sárna að fá háðsglósur frá fólki sem áður sýndi okkur þá virðingu að elska að hata okkur en geta farið að hafa okkur áreynslulaust að skotspæni.

Rokhjartað slær enn

KR hjartað slær samt enn í Vesturbænum og við vitum það svo sem alveg að þetta eru tímabundnar andlegar hremmingar og ný gullöld er handan við hornið. Landsliðið er í miklu verri málum enda á það enga sögu og glæsta fortíð til að halla sér upp að og sækja styrk og innblástur. Og á meðan KR hristir ekki af sér slenið er lítil von til þess að Eyjólfur Sverrisson og hans menn hressist.

Jónína segir að hún og eiginmaður hennar, Pétur Þór Sigurðsson, hafi haft hug á því að búa í útlöndum alveg frá því þau kláruðu lögfræðina í kringum 1980. Okkur hefur alltaf langað til að flytja til útlanda, fara í framhaldsnám og leyfa sonum okkar að kynnast annars konar menningu og læra önnur tungumál. Nú ætlum við að láta drauminn verða að veruleika og ég fer út með yngri syni okkar, Erni Skorra, og kærustunni hans til Kína.”

Jónína segist ætla að dvelja í það minnsta í ár í Kína, taka það rólega, skoða hvaða möguleika og tækifæri lífið bjóði upp á að lokinni þingmennsku og taka ákvarðanir um framhaldið síðar. Unga fólkið ætlar að læra kínversku en sjálf segist hún ekki ætla að slíta sér út í tungumálanámi.

Það er engin tilviljun að Kína verður fyrir valinu en þau hjónin hafa lengi haft áhuga á landinu og hafa sótt það heim í þrígang. ,,Ég er komin með húsnæði í borg sem heitir Xiamen og er á suðurströndinni við Taívansundið. Þetta er 700.000 manna borg og ég á ættingja og vini sem hafa búið þar og þegar við vorum að láta okkur dreyma um að flytja erlendis og setjast að í Kína þá var þessi borg alltaf inni í myndinni.”

Jónína, Ernir Skorri og unnusta hans munu setjast að í Kína en Pétur, eiginmaður hennar, verður viðloðandi Ísland og mun áfram verða með annan fótinn á Íslandi og sinna lögfræðistofu þeirra hjóna og öðrum rekstri sem hann hefur verið með á landinu.
Eldri sonurinn, Birnir Orri, og Lucia, unnusta hans, verða svo við nám í Nottingham á Englandi í vetur þannig að fjölskyldan verður dreifð um allar jarðir.

,,Ég nefndi það við þau hvort þau vildu ekki taka sér alla vega árs frí, bíða með að fara til Englands og koma með okkur hinum. Þau voru svolítið tvístígandi en tóku þá ákvörðum að fara strax að læra það sem hugur þeirra stendur til. Lucia var búin að læra lögfræði í Gvatemala í tæp tvö ár áður en hún kom hingað. Nú er hún búin að læra íslenskuna til fulls á einu og hálfu ári og var svolítið tvístígandi yfir því að ráðast í enn eitt tungumálið. Hún talar fyrir reiprennandi bæði ensku og frönsku fyrir utan móðurmálið og nú hefur íslenskan bæst við. Svo á hún þennan draum um að læra lögfræði. Birnir Orri er búinn að læra heimspeki í eitt ár í Háskólanum en er að hugsa um að fara í stjórnmálafræði í Nottingham.”

Jónína segist ekki fá sérstakan sting í móðurhjartað við að sjá fram á þessa miklu fjarlægð frá frumburðinum enda sé hún alvön því að Birnir Orri leggi land undir fót og sé fjarri fjölskyldunni.

,,Hann byrjaði á því þegar hann var 11 ára er hann fór með CSV í mánuð í Pitsburgh og síðan var hann mánuð í Bandaríkjunum þegar hann var 14 ára. Hann er mjög sjálfstæður á allan hátt og ég er alveg vön því að hann fari að heiman og hef ekki þurft að hafa áhyggjur af honum. Það breyttist að vísu aðeins eftir að ég fór sjálf til Gvatemala eftir að hann hafði verið þar í ár. Þá kynntist ég samfélaginu betur og hef bæði verið hrædd um hann og Luciu þegar hún hefur farið heim og ekki að ófyrirsynju vegna þess að samkvæmt skýrslum Amnesty International þá er staða kvenna í heiminum hvergi jafnóörugg og í Gvatemala. Morð á konum og hvers konar kynferðisbrot gagnvart þeim eru hvergi jafnalgeng og þar.”

Jónína segist hafa reynt að vekja athygli á stöðu kvenna í Gvatemala eftir að Kastljós Ríkisútvarpsins hóf fréttaflutning af íslenskum ríkisborgararétti Luciu en hún hafi þó aldrei haldið því fram að Lucia væri flóttamaður eða hefði sótt um ríkisborgararéttinn vegna mannúðarsjónarmiða.

Lucia er eins og fósturdóttir

,,Birnir Orri og Lucia eru búin að vera saman í fimm ár. Hún hafði komið hingað í heimsókn í tví- eða þrígang og hann hafði farið út og svo tóku þau þá ákvörðun saman að hún flytti hingað. Það er að verða ár síðan, núna í september. Svona er heimurinn bara í dag og hinn drengurinn á kærustu sem er úr næstu götu og gekk með honum í Ölduselsskóla. Ég spurði Birni á sínum tíma þegar þau voru að ráðgera þetta hvað myndi gerast ef þau hættu að vera saman. Þetta er ungt fólk og ég sá hversu stórt skref þetta var fyrir hana, að fara úr sínu námi, og ég leit í raun þannig á að þetta sé svo stórt skref og svo mikil ábyrgð sem við værum að takast á hendur að færi svo að þau hættu að vera kærustupar þá værum við í raun komin með fósturdóttur. Þá styðjum við Luciu áfram ekki síst vegna þess að hún var strax ákveðin í því að læra íslensku og hefur gengið það jafnfrábærlega og raun ber vitni. Hún er frábær námsmaður og alveg einstök málamanneskja. Ég má nú alveg monta mig svolítið, af því að hún er ekki dóttir mín, en hún er einstakur námsmaður.”

Draumurinn um stórfjölskyldu

Jónína var komin yfir þrítugt þegar hún eignaðist Birni Orra. ,,Fólk heldur stundum að allt sé planað í lífinu en við vorum búin að gera okkur von um barn og reyna í tíu ár. Það gekk á ýmsu og ég missti fóstur eins og gerist gjarnan. Ég vildi ekki storka örlögunum þannig að þegar Birnir fæddist átti hann eina sokka. Fólk var alltaf að spyrja mig hvort ég ætlaði ekki að undirbúa mig fyrir komu barnsins en ég sagðist ekki ætla að storka örlögunum og það væri enga stund gert þegar barnið væri fætt að Pétur og mamma færu þá að kaupa það helsta. Þetta hljómar eins og ég hafi verið unglingur, fyrirhyggjulaus með öllu, en þetta var bara þessi tilfinning, vegna þess hvernig þetta hafði gengið, að þegar hann væri kominn í þennan heim tækjum við á þeim viðfangsefnum sem því fylgdu. Hann var innilega velkominn og við vorum óskaplega heppin. Hann var hraustur og svo, öllum á óvörum, kom annar í kjölfarið en það hefur ekki gengið með fleiri. Minn draumur var alltaf að eiga stóran hóp. Ég er úr fjögurra systkina hópi. Amma mín og afi í móðurættina áttu tíu börn og langamma í móðurættina átti fimmtán þannig að þetta er svolítið rýrt.”

Átta ár eru hæfilegur tími á þingi

Jónína segist hafa farið frekar óvænt í prófkjör árið 1999. Hún hafði áður gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Framsóknarflokkinn og segir engan annan flokk hafa komið til greina í sínum huga þótt henni hafi áður boðist að starfa fyrir aðra flokka.

,,Ég var hvött mjög til að taka þátt í prófkjörinu 1999 og hló fyrst að þeirri hugmynd að ég yrði þingmaður eiginlega án nokkurrar meðgöngu. Ég féllst þó á það. Aðallega fyrir hvatningu mannsins míns sem sagði mér að láta reyna á það og prófa þetta þar sem annars ætti ég bara hættu á því síðar að sjá eftir að hafa ekki látið slag standa. Það sem kom mér kannski mest á óvart var að ég stefndi á þriðja sætið á listanum og náði því. Ég sá því fram á það að koma hugsanlega inn sem varamaður einhverjar vikur, einhvern tíma. En síðan bar þingmennskuna mjög brátt að þegar Finnur Ingólfsson ákvað að hverfa úr pólitíkinni. Þá urðu náttúrlega stórar breytingar á okkar högum en ég sé ekki eftir neinu. Þetta er átta ára ferill og þegar ég lít til baka er mér efst í huga þakklæti fyrir það traust sem ég hef notið og er fyrst og fremst stolt yfir því trausti sem mér var sýnt á meðan ég sat á þingi. Það er gaman að vinna á þinginu og þessu fylgir ákveðin eftirsjá eftir samstarfsfólki en líka léttir yfir því að vera frjáls og geta snúið mér að öðrum verkefnum.”

Jónína segist vera frekar forlagatrúuð og hún á því auðvelt með að draga þá ályktun að átta ára þingseta hennar hafi ekki verið nein tilviljun. ,,Eldri sonur minn á afmæli 25. júní en þann dag voru einnig 150 ár liðin frá fæðingu langafa míns, Matthíasar Ólafssonar, sem var þingmaður í átta ár. Á meðan ég sat í umhverfisráðuneytinu var eitt af þeim verkum sem ég lauk að tryggja varanlegt framtíðarhúsnæði fyrir Náttúrufræðistofnun Íslands. Mér þótti það ekki síst ánægjulegt vegna þess að annar langafi minn, Björn Bjarnason, sýslumaður Dalamanna, sat líka á þingi í átta ár og hann var upphafsmaður að Hinu íslenska náttúrufræðifélagi og Náttúrugripasafninu. Þannig að talandi um þingferil þá finnst mér fjögur ár vera svolítið stuttur tími en átta ár í raun alveg mátulegur. Mér hefur líka aldrei fundist að þingmennska eigi að vera ævistarf. Þú verður að hafa eitthvað fram af færa af reynslu úr samfélaginu utan þings ekki síst vegna þess að þingmennskan er svolítið sjálfhverf. Það að vera kjörinn fulltrúi skapar ákveðna sjálfhverfu þannig að mér finnst eðlilegt að fólk komi snemma, komi seint, komi og fari. Þetta er ákveðin borgaraleg skylda en fyrst og fremst finnst mér alltaf að þú verðir að vilja láta gott af þér leiða.”

Kosningaúrslitin voru áfall

Framsóknarfólk vissi vel að það yrði á brattann að sækja í kosningunum í vor og Jónína segist ekki hafa verið örugg um þingsæti sitt í aðdraganda kosninganna. ,,Þetta leit ekki vel út en hins vegar varð ég vör við að margir óskuðu okkur alls hins besta þótt við hefðum kannski ekki verið fyrsta val hjá því fólki. Ég fann að margir vildu hafa okkur áfram í ríkisstjórn en sögðu svo alltaf : ,,En þið eruð alveg örugg. Þið fáið alltaf meira upp úr kjörkössunum en skoðanakannanir sýna.” Þannig að ég held niðurstaðan hafi komið mjög illa við marga og að fylgið hafi ekki reynst meira, en það er auðvitað það sem kemur upp úr kjörkössunum sem ræður og telur. Og það var ekki meira en þetta.

Ég gerði mér alveg grein fyrir að ég, Jón Sigurðsson og Siv Friðleifsdóttir gætum, miðað við skoðanakannanir, misst af þingsætum en maður hugleiðir þetta ekki mikið í kosningabaráttunni en svo komu kannanirnar reglulega og þá leiddi maður hugann að því að svona gæti þetta farið. Við lögðum allt kapp á að halda okkar hlut frá síðustu kosningum en ég held að það hafi ekki hvarflað að neinum að við næðum ekki nema sjö mönnum.”

Skaðleg átök

Forystumenn Framsóknarflokksins hafa skýrt slæma útkomu flokksins meðal annars með neikvæðri fjölmiðlaumfjöllun og svo innanflokksátökum sem hafi veikt Framsóknarflokkinn út á við. Jónína tekur, upp að vissu marki, undir að fjölmiðlaumræðan hafi oft verið erfið. ,,Raunin er líka sú, ef við lítum til baka, að við höfum fengið óvægnari gagnrýni en samstarfsflokkurinn. Ég held að flestir séu sammála um að svo sé.”

Væringar innan flokksins hafa þó reynst honum enn örlagaríkari að mati Jónínu þó hún vilji ekki ganga svo langt að segja að þar hafi allt logað stafnanna í milli.
,,Ég er óskapleg liðsheildarmanneskja og samvinnuhugsjónin er mér í blóð borin. Auðvitað hafa innbyrðis deilur, átök um forystu og, síðast en ekki síst, skorturinn á trúnaðartrausti farið illa með flokkinn. Það hefur verið eilífur leki á trúnaðarmálum til fjölmiðla og þetta sýnir hvorki sterka liðsheild út á við né sameinaðan hóp sem kjósendum er boðið upp á að leggja traust sitt á.”
Ungir og framagjarnir menn innan flokksins hafa á síðustu árum verið frekir til fjörsins og jafnan talað um þá sem sérstaka skósveina Halldórs Ásgrímssonar, fyrrverandi formanns flokksins. Jónína segist þó telja að allt tal um ákveðnar fylkingar innan flokksins sé orðum aukið. ,,Við verðum að hafa í huga að það eru alltaf einstaklingar á bak við allt, samanber spurninguna í olíusamráðsmálinu um hvort lögpersóna geti brotið af sér, og ásýnd flokksins út á við hefur skaðast af innbyrðis átökum og óheilindum einstakra flokksmanna. Burtséð frá fylkingum og ekki fylkingum þá eru ákveðnir menn í flokknum og má segja í forystusveit hans sem eru óþolinmóðari og hafa meiri metnað heldur en margir aðrir. Við vorum einhvern tíma að funda um þetta. Ég held að það séu tvö ár síðan og þá hafði ég orð á því að ef menn ætluðu að halda áfram að berjast svona um sneiðarnar á kökunni þá yrði þegar upp er staðið ekkert til skiptanna. Menn yrðu að setja flokkinn framar öðru og læra að vinna sem liðsheild og vinna þannig að þeir sem væru í forystunni, skipuðu þingflokkinn og tengdust honum ynnu saman í eina átt og það væru heilindi á milli manna.”

Fór eigin leiðir í umdeildum málum

Þrátt fyrir að vera umhugað um heildina og trú á mikilvægi samvinnu hikaði Jónína ekki við að ganga úr takti við félaga sína í flokki og ríkisstjórn þegar sannfæring hennar bauð henni svo og fyrir utan Kristinn Gunnarsson, sem oft var félögum sínum í Framsóknarflokknum óþægur ljár í þúfu, var það helst Jónína sem fór eigin leiðir í viðkvæmum málum.

,,Mér fannst Kristinn, sá ágæti maður og eins greindur og hann er, oftar en ekki vera að upphefja sjálfan sig á kostnað félaga sinna. Það var eitthvað sem ég varaðist og við getum tekið þetta fræga fjölmiðlamál sem dæmi. Þá var ég þeirrar skoðunar að stjórnarskráin okkar sem geymir í raun gildismat okkar og persónuleika okkar sem þjóðar, yrði að njóta vafans. Stjórnarskráin er öryggisventill. Ég varð þess illilega vör, og það fór ekki fram hjá neinum, að það var enginn lögfræðingur utan þings sem hélt því fram að ákvæði þessa frumvarps samrýmdust stjórnarskránni. Heldur þvert á móti bryti það í bága við fleiri en eitt og fleiri en tvö ákvæði stjórnarskrárinnar. Mér fannst þetta eitthvað sem ég gæti aldrei farið út fyrir og auðvitað er það þannig að dómstólar eiga síðasta orðið í ágreiningi meðal annars um það hvort lög samrýmast stjórnarskrá. En til að byrja með verðum við að vera í góðri trú. Og ég var ekki í góðri trú, frekar en lögspekingar og lögfræðingar utan þings almennt. Það var enginn sem mælti þessu bót og fyrir mér var þetta mál því svolítið eins og nýju fötin keisarans. Mér fannst eins og ég stæði við vegarkantinn og horfði í rauninni á keisarann beran. Fyrir utan svo offorsið sem var í málinu og hvernig einstök fyrirtæki og einstakir menn voru dregnir fram var ég í rauninni fylgjandi því að það yrðu sett lög sem takmörkuðu eignarhald á fjölmiðlum. Það fór ekkert á milli mála að þegar þetta frumvarp kom fram varð manni fljótt ljóst hvar því var ábótavant og ég gerði strax grein fyrir því eftir fyrstu umræðu um málið, áður en það fór til nefndar að ég hefði stutt framlagningu frumvarpsins en gerði jafnframt ráð fyrir því að frumvarpið myndi breytast í meðförum þingsins. Og ég vann að því en þegar upp var staðið kaus ég að láta stjórnarskrána njóta vafans og styðja ekki frumvarpið. Þetta féll auðvitað ekki í góðan jarðveg hjá forystu flokksins og ég leyfi mér að halda því fram að ég hafi verið látin gjalda þess en annað gat ég ekki gert. Þetta féll heldur ekki í góðan jarðveg hjá samstarfsflokknum en fyrir þessu stóð sannfæring mín.”

Ósátt við vændisfrumvarpið

Jónína lenti upp á kant við félaga sína í ríkisstjórn í fleiri málum og hún nefnir sérstaklega ,,vændismálið” svokallaða. ,,Ég sat í nefnd sem var skipuð af Birni Bjarnasyni dómsmálaráðherra og hafði mjög eindregna afstöðu, og hef enn, til þess að það séu kaup á vændi sem eigi að vera refsiverð en ekki salan. Ég get einfaldlega aldrei fallist á það að við gerum ráð fyrir því að mannslíkaminn gangi kaupum og sölum. Við vorum með löggjöf sem á sér engan sinn líka í heiminum, þar sem einungis brot þess sem selur sig var refsivert. Svíar höfðu farið aðra leið og gert kaupin refsiverð, en það er þessi afstaða til manneskjunnar og manngildisins og sjálfsákvörðunarréttar kvenna og frelsis þeirra til að ráða yfir eigin líkama sem brýtur á og ég get aldrei fallist á hina leiðina. Það má segja að nú hafi náðst að aflétta refsinæmi þess að selja sig en hins vegar náðist ekki í gegnum þingið, sérstaklega vegna harðrar afstöðu sjálfstæðismanna gegn því og ónógs stuðnings stjórnarandstöðunnar. Það tókst því að þessu sinni ekki að breyta þessu þannig að kaupin séu gerð refsiverð. Þarna er sannfæring mín mjög sterk og þetta er eitt af þessum málum sem voru ekki vinsæl og hugsanlegt að einhverjir úr samstarfsflokknum hafi ekki fyrirgefið mér.

Ég hafði líka ákveðna afstöðu í olíusamráðsmálinu og embættisveitingar tveggja nýjustu dómaranna í hæstarétti. Þeir standa sig vel og eru ágætir menn og ágætir lögfræðingar en ég gagnrýndi ráðningar þeirra opinberlega á sínum tíma. Að það hefði ekki verið rétt að ráðningunum staðið og þær brytu í bága við lög og hefðir sem hefðu gilt um þær veitingar.”

Skin og skúrir í samstarfinu við Halldór

Jónína segir samstarfið við Halldór Ásgrímsson hafa verið stirt í fjölmiðlamálinu. ,,Það var ekkert auðvelt að standa á sinni skoðun en ég naut þess að geta spurt vel gert og greint fólk í kringum mig hvort ég væri á réttri leið. Þegar maður syndir á móti straumnum þá hlýtur maður alltaf af og til að spyrja sig hvort afstaða manns sé rétt og reynir að fá fullvissu fyrir því. Það var hart að mér vegið. Verulega hart.

En talandi um samstarfið við Halldór þá var það oft mjög gott og ef ég horfi lengra aftur í tímann rifjast upp fyrir mér annað stórmál á þingi og eitt það fyrsta þar sem ég var með stórábyrgð sem formaður heilbrigðisnefndar. Þetta var öryrkjamálið svokallaða. Það mál var allt annars eðlis en þá var hart deilt á þingi og talað um mannréttindabrot, stjórnarskrána og stjórnarskrárbrot en þar hafði ég hins vegar fulla sannfæringu fyrir því að stjórnarmeirihlutinn væri að gera hárrétt. Þar fengum við einungis viðurkenningardóm þar sem ekkert var hægt að lesa út úr. Hann var óskýr og erfitt að túlka hann. Það þurfti að ráðast í að túlka dóminn og semja frumvarp til að reyna að mæta því sem dómurinn gerði kröfu um og í því máli öllu átti ég mjög gott samstarf við Halldór Ásgrímsson sem og mörgum öðrum málum þar sem hvergi bar skugga á.”

Studdi Jón Sigurðsson af heilum hug

Þegar Halldór Ásgrímsson dró sig í hlé sótti hann næsta formann flokksins út fyrir raðir þingflokksins og Jónína telur að sú ákvörðun hafi verið rétt. ,,Ég studdi Jón Sigurðsson mjög eindregið og mér fannst þarna vera kominn réttur maður til að skapa liðsheild. Hann kom utan frá og það lá ljóst fyrir að Halldór bar ekki nægilegt traust til neins í þingflokknum til að hvetja til að taka við keflinu. Þannig að mér fannst þetta góð niðurstaða og ég tel að ef Jón Sigurðsson hefði haft meiri tíma en hann fékk til að kynna sig, leyfa kjósendum að kynnast sér, fyrir hvað hann stæði og hvaða mann hann hefur að geyma, held ég að við hefðum farið betur út úr þessum kosningum og fengið meira fylgi. Það er líka kannski eitt dæmið um hvernig flokkurinn hefur verið sjálfum sér verstur að þegar þetta var að ganga yfir vorið 2006 þá var það allt komið í fjölmiðla sem spillti auðvitað fyrir samskiptum á milli fólks. Þarna var einn lekinn enn sem var flokknum til tjóns og svo skaðast auðvitað alltaf trúnaðartraust milli fólks þegar fjölmiðlar eru fyrstir með fregnir úr innsta hring.”

Örlögin og kosningarnar höguðu því svo þannig að Jón staldraði stutt við en Jónína segist bera fullt traust til Guðna Ágústssonar og Valgerðar Sverrisdóttur sem nú leiða flokkinn. ,,Mér líst vel á nýju forystuna. Eins og Jón sagði sjálfur þá var nauðsynlegt að talsmaður flokksins og formaður hefði aðgang að ræðustóli Alþingis og ég tel að þetta sé rétta fólkið til að leiða þingflokkinn eins og hann er í dag. Ég vona bara að þeim auðnist að vinna vel saman, veita öfluga stjórnarandstöðu og lyfta flokknum þannig að hann öðlist það traust sem honum ber. Margir hafa svo áhyggjur af því að þau séu bæði landsbyggðarþingmenn en að mínu mati skarast hagmunir landsbyggðarinnar og þéttbýlisins hvergi.”

Strax eftir kosningar komu upp kenningar um að skipt yrði um flokksforystu á miðju kjörtímabili en Jónína telur flokkinn ekki í stakk búinn til að fara í gegnum það sem slíku fylgir á næstu árum. ,,Ég vona að með þessu hafi fengist lyktir á langar deilur. Ég er ekki viss um að flokkurinn þoli átök eftir tvö ár þannig að ég er að vona að fólk vinni saman að baki þeim Valgerði og Guðna og þeim öðlist að vinna vel saman og hef enga ástæðu til að ætla annað en að það verði og flokkurinn nái að byggja sig upp.”

Samfylkingin hentar Sjálfstæðisflokki betur

Þegar talið berst að hinni nýju ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar glottir Jóhanna og segir kostinn við það að vera hætt í pólitík vera að hún horfi á hlutina allt öðrum augum.
,,Ég fylgdist nú ekki mikið með þingfundum á meðan sumarþingið stóð yfir en það sem mér fannst eftirtektarverðast var að mér fannst ekki standa steinn yfir steini í málflutningi Samfylkingarinnar í kosningabaráttunni. Ég var búin að heyra, eins og alþjóð, allar þessar stóru yfirlýsingar um að taka Ísland af listanum yfir þessar staðföstu þjóðir. Það átti að vera fyrsta verkið. Síðan var þetta stóriðju- og virkjanastopp verk númer tvö. Menn ætluðu líka að fella úr gildi lögin um Ríkisútvarpið ohf. og svo minnir mig að það hafi verið vatnalögin svokölluðu sem áttu að vera annað eða þriðja verk. Ég hef ekki séð nein spor í þessa átt hjá þessari ríkisstjórn en ég held að það hafi verið lífsspursmál fyrir Samfylkinguna að komast í ríkisstjórn og ég held líka að það sé lífsspursmál fyrir hana að ná einhverju af sínum málum í gegn og standa við eitthvað af þessum loforðum og fyrirheitum sem þau gáfu þjóðinni.

Ég held að sjálfstæðismenn hafi séð að þeir myndu ekki fara lengra með Framsóknarflokkinn í frjálshyggjuátt og einkavæðingu og þess vegna hafi Samfylkingin þótt æskilegri kostur í þessu stjórnarsamstarfi. Það er alveg sannanlegt að við höfum staðið gegn ýmsum áformum Sjálfstæðisflokksins í þessa átt þannig að það var allt útlit fyrir að þeir myndu ná meiru með Samfylkingunni. En þá erum við að mínu mati að tala um einkahagsmuni á kostnað almannahagsmuna. Ég óska samt þessari ríkisstjórn allra heilla og þjóðarinnar og kjósenda vegna vona ég að hlutirnir gangi þessari stjórn í haginn en ég held að það sé mjög vert að veita henni aðhald.”

Tími kominn á áherslu á velferðarmál

Jónína útilokar ekki að Framsóknarflokkurinn hafi villst nokkuð af braut á síðustu árum og hafi teygt sig fulllangt til hægri og hafi þannig misst tiltrú kjósenda.

,,Það má í raun segja sem svo að Framsóknarflokkurinn hafi af öllum stjórnmálaflokkum í raun markað dýpst spor í atvinnusögu þjóðarinnar og við höfum þróast frá því að vera ein fátækasta þjóð í heimi til þess að vera ein sú ríkasta. Á þessum tólf árum stjórnarsamstarfs Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur orðið gjörbylting í íslensku efnahags- og atvinnulífi.

Ríkissjóður stendur sem aldrei fyrr og það er mikill vöxtur í íslensku samfélagi, mikill hagvöxtur og aukinn kaupmáttur. Okkar hugsun var sú að þegar fyrstu skrefin höfðu verið stigin ætti velferðarkerfið að njóta ávaxtanna í meira mæli en verið hafði. Allar forsendur eru nú til staðar sem aldrei fyrr en kannski voru kjósendur orðnir langeygir eftir þessu eða tóku framsóknarmenn ekki nógu trúanlega um að þeir myndu setja velferðarkerfið í forgang. Ein kenningin er sú að fólki hafi fundist við vera of upptekin af hvers kyns breytingum á viðskiptaumhverfinu og öðru slíku. Ég held að það sé svolítið til í þessu og þetta sé ein skýringin á því að flokkurinn hafi ekki þótt nógu trúverðugur.

Önnur mál sem voru okkur erfið, með réttu eða röngu, voru til dæmis umhverfismálin. Þau vega þyngra hjá fólki en verið hefur og það var hart deilt um þau á þingi og látið í það skína að við værum stóriðjuflokkur og ekki með þessa víðtæku atvinnustefnu sem við höfum. Við settum sjálf fram okkar Íslandskort með stöðum sem við vildum virkja og stöðum sem við vildum vernda og ekki virkja. En það náði ekki nógu vel í gegn.”

Gjöfull tími í ráðuneytinu

Jónína segir það þó ekki hafa háð sér sem umhverfisráðherra að vera í þeim flokki sem helst var kenndur við stóriðju. ,,Ég var ráðherra umhverfismála en ekki iðnaðar. Það er sitthvað og stóriðja heyrir undir iðnaðarráðuneytið. En talandi um umhverfisráðuneytið þegar ég stend á þeim tímamótum sem ég geri núna og lít yfir farinn veg þá var tími minn þar mjög gjöfull. Það var margt sem ég og ráðuneytið náðum í gegn á þessu rétt tæpa ári sem ég var ráðherra. Svo ég nefni fyrst það sem mér er hjartfólgnast eru lögin um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs sem er eitt metnaðarfyllsta áform í náttúruvernd sem sögur fara af. Lögin um annað mjög merkilegt mál voru um takmörkun á losun gróðurhúsalofttegunda frá stóriðju. Þau lög og þær reglur eru strax farnar að bíta. Þetta var allt í þágu umhverfis- og náttúruverndar og líka í þágu þess að við gætum staðið við skuldbindingar okkar samkvæmt Kyoto-bókuninni. Þetta er strax farið að hafa áhrif og ég varaði við því í umræðunni um stóriðjuáformin að litlar líkur væru til þess að við fengjum rýmri heimildir, en við höfum í dag, þegar skuldbindingatímabili laganna lyki 2012. Þetta hefur mikið verið í umræðunni síðustu daga og maður hefur á tilfinningunni að stóriðjan og álbræðslur séu að spretta upp eins og gorkúlur, svo mikill er hugurinn í mönnum. En þessu var ætlað að bíta. Aðallega vegna þjóðréttarlegra skuldbindinga en lögin eru líka merkileg vegna þess að það voru engin takmörk áður á þeim gróðurhúsalofttegundum sem stóriðjan gat losað. Við endurskoðuðum líka stefnumörkun okkar í loftslagsmálum til ársins 2050 á þessum tíma og settum af stað aðgerðaráætlun sem miðar að því að draga úr losun gróðurhúsaloftegunda til 2050 um 50-75 prósent. Þetta er með metnaðarfyllstu áformum sem nokkur þjóð hefur sett fram. Þannig að mér fannst þetta gjöfull tími. Það var margt sem við náðum í gegn. Sumt lukkaðist að hluta til fyrir heppni og gott veður eins og að koma Wilson Muga af strandstað. Þetta var því ánægjulegur tími. Það sem ég náði ekki í gegn, og finnst miður, er til að mynda friðun Þjórsárveranna. Þá er ég að tala um friðun þar sem allt votlendið er undir. Ég skipaði nefnd sem ég fól að gera tillögu til mín um stækkun þar sem votlendið væri allt undir og hafði áður sagt að nú fyndist mér svo komið í orkuöflunarmálum þjóðarinnar að við ættum að ýta Norðlingaölduveitu út af borðinu. Sveitarfélögin fara með skipulagsvaldið og þarna voru þrír sveitarstjórnarmenn þriggja viðkomandi hreppa og formaður frá Umhverfisstofnun. Þeir gerðu vissulega tillögu um stækkun. Þreföldun Þjórsárveranna, hvorki meira né minna. Sú stækkun útilokaði meðal annars Kvíslaveitu 6. En eftir sem áður gátu menn haft hugmyndir og áform um að reisa Norðlingaölduveitu. Þannig að það má segja að umhverfisleg pólitík sveitarstjórnanna hafi komið í veg fyrir það að við næðum þeirri stækkun að hún útilokaði Norðlingaölduveituna. Eins og flestir skilgreina Þjórsárverin þá eru Eyvafenin þar inni en eru ekki samkvæmt þessari tillögu. Ég er því stolt þegar ég lít yfir farinn veg með þau mál sem náðust í gegn. Fyrir utan þá skemmtilegu reynslu að kynnast öllu þessu fólki í þessu ráðuneyti og í raun öllu því fólki sem er að vinna í þessum geira.”

Lucia í Kastljósi

Snerran sem Jónína tók við Kastljós Ríkisútvarpsins er sjálfsagt eins sú snarpasta á átta ára pólitískum ferli hennar. Frétt Kastljóss um að kærustu Birnis Orra hefði verið veittur íslenskur ríkisborgararéttur með samþykkt allsherjarnefndar þingsins vakti gríðarlega athygli og eftir að Helgi Seljan las fyrstu fréttina um málið í sjónvarpinu tók við snörp deila þar sem föst skot gengu á milli Jónínu og Þórhalls Gunnarssonar, ritstjóra Kastljóss. Jónínu þótti harkalega að sér vegið og kærði fréttaflutning Kastljóss til siðanefndar og hún útilokar ekki enn að hún muni fara með málið lengra.

Siðanefnd átaldi Kastljós harðlega en Kastljóssfólk unir úrskurðinum illa og stendur við sitt.
,,Siðanefndin úrskurðar á grundvelli gagna um þetta mál og öll þessi fjögur kvöld í Kastljósi. Ríkisútvarpið er búið að koma sínum athugasemdum að og nefndin vinnur úr öllum þessum gögnum. Síðan þá hefur Kastljós verið að senda siðanefndinni tóninn og þeir berja hausnum við stein. Það sem mér fannst vera mest um vert var að sannleikurinn kom í ljós og ég er ekki í neinu stríði við Kastljósið eða einn eða neinn fjölmiðil. Gert er gert. Sumir segja að þetta hafi haft áhrif á kosningarnar. Aðrir segja svo ekki vera og margir vilja meina að þvert á móti hafi þetta verið svo yfirgengilegt að þetta hafi valdið samúð en við fáum seint úr því skorið á hvern veginn það fór en þetta er búið og gert.

Það var aldrei sagt að ég hefði haft áhrif á málið en það var það sem var undir, yfir og allt um kring í þessum fréttaflutningi. Þetta gekk yfir fjölskyldu mína og kom illa við börnin mín, alla mína stórfjölskyldu og aldraða foreldra mína. Það sem mér svíður svo við þetta, en ég tek það fram að það er engin beiskja eða biturð í garð Kastljóssins eða neins annars, er að þeir skuli nú berja hausnum við stein og gera lítið úr því sem þeir fóru rangt með í fréttinni til að reyna að sýna fram á að Lucia hefði notið sérstöðu.

Það sem er eftirtektarvert í greinargerð lögmanns þeirra og athugasemdum þeirra til siðanefndarinnar er að þeir eru alltaf að tala um að þetta var samkvæmt bestu aðgengilegu upplýsingum. Bestu upplýsingum sem völ var á. Þeir reyndu ekkert að fá réttar upplýsingar frá dómsmálaráðuneytinu, allsherjarnefnd eða neinum öðrum áður en þeir fóru með fréttina í loftið.
Hið rétta í málinu er að á þessu vorþingi var engum hafnað af þeim fimmtán sem áttu nýjar umsóknir. Það voru átta umsóknir sem höfðu ekki verið afgreiddar frá árinu áður, þar af voru þrjár umsóknir afgreiddar þarna um leið og fimm stóðu eftir. Þar voru tveir með sakaferil sem varð til þess að þeir fengu ekki ríkisborgararéttinn og þrír sem höfðu ekki dvalið á Íslandi nógu lengi en sóttu um eftir sem áður án þess að greina frá því hvað væri í húfi og hvaða hagsmunir lægju í því að fá réttinn.

Ég veit líka margt sem þeim var í lófa lagið að afla sér upplýsinga um og margt sem hefur komið á daginn eftir þetta fyrsta Kastljós sem þeir hefðu getað fengið upplýst áður en þeir fóru af stað með fréttina. Siðareglur Blaðamannafélagsins eru eitt en svo eru nýju lögin um Ríkisútvarpið annað. Þar sem allt aðrar og meiri skyldur eru lagðar á Ríkisútvarpið en aðra fjölmiðla. Þetta er ekki rekstur á fjölmiðli í hagnaðarskyni. Þetta er Ríkisútvarpið sem við stöndum undir kostnaði við að reka með nefskattinum. Það hefur menningarhlutverk, öryggishlutverk og miklu ríkari skyldu gagnvart meginreglum lýðræðisins, gagnvart upplýsingaöflun og trúverðugleika heldur en aðrir fjölmiðlar. Ég fékk líka miklar efasemdir þegar ég áttaði mig á að það er ekkert ferli fyrir fólk sem finnst á sér brotið. Þá er ekki hægt að leita annað en til siðanefndar. Þeir voru í yfirburðastöðu, geta náð til allra landsmanna kvöld eftir kvöld og þó þeir drægju jafnt og þétt í land þá voru þeir samt eftir sem áður að viðhalda málinu og alltaf að gefa á einhvern hátt til kynna að ég hefði hugsanlega á einhvern hátt haft áhrif. Til hvers annars voru þeir að fjalla um þetta?

Jónína viðurkennir fúslega að burt séð frá öllum vangaveltum um sinn þátt í málinu hafi það blasað við að ríkisborgararéttur Luciu fékk skjóta afgreiðslu í kerfinu. Hún segir þó heldur ekkert óeðlilegt við það og slíkt ætti ekki að renna frekari stoðum undir að hún hafi haft hönd í bagga.

,,Fyrsta fréttin var á þann veg að það taki einhverja tíu til tólf mánuði að fá réttinn afgreiddan. Það stóð á heimasíðu dómsmálaráðuneytisins og varðar afgreiðslu mála úr dómsmálaráðuneytinu en umsóknir hafa alla tíð frá því ég kynntist þessum málum fyrst verið að berast þinginu jafnvel á síðasta degi fyrir þinglok fyrir jól og að vori. Þær bara koma inn jafnóðum og það eru í raun enginn tímafrestur á því. Það liggja í raun öll gögn fyrir. Það er búið að afla þessara umsagna og sé ekkert athugavert tekur ekki langan tíma að gefa út þau vottorð. Umsækjandinn ræður engu um þetta en ráðuneytið kappkostar að ljúka þessari afgreiðslu á hverjum tíma því svo eru þessi mál ekki tekin fyrir næstu sex mánuðina.

Annað í þessu er að þeir hjá Kastljósinu hafa látið í veðri vaka að ástæður Luciu séu svo veigalitlar og það lýsir ákveðnum ókunnugleika sem er ekki innan allsherjarnefndar vegna þess að síðan 2005, eftir stækkun Evrópusambandsins, þá var mótuð sú stefna í útlendingalöggjöfinni að undirlagi félags- og dómsmálaráðherra að íbúar Evrópusambandsins ættu forgang að dvalar og atvinnuleyfum á Íslandi. Síðan hefur verið mjög erfitt fyrir fólk af öðru þjóðerni að fá dvalar- og atvinnuleyfi á Íslandi og þú færð ekki dvalarleyfi nema þú hafir atvinnuleyfi og öfugt. Þetta verður að haldast í hendur.“

Erfitt að vera vitur eftir á

Þegar Jónína horfir yfir málið eftir að moldviðrið hefur gengið yfir leitar hún í forlagatrúna og segist líta svo á að þetta hafi allt átt að fara svona þó að eftir á telji hún víst að hún hefði talið Luciu ofan af því að sækja um ríkisborgararéttinn í ljósi þess sem á hefur gengið.

,,Þegar ég horfi á lífið og tilveruna núna og öll tækifærin og möguleikana í framtíðinni þá hugsa ég að þetta hafi verið forlögin en hefði ég séð þetta fyrir þá hefði ég líklega reynt að fá hana ofan af því að sækja um. En á hinn bóginn má segja að hún hafi átt rétt á að láta á þetta reyna eins og aðrir. Hún hins vegar naut þess, eða kannski galt þess öllu heldur, þegar upp var staðið að ég þekkti til og leiðbeindi henni með að hún gæti látið á þetta reyna. Eins og svo ótal mörgum öðrum sem ég hef leiðbeint í þessum efnum. Þetta var því ekkert einsdæmi og er hluti af því sem þér ber að gera sem þingmanni, að læra af reynslunni og leiðbeina fólki. En eftir á að hyggja hefði ég talið hana ofan af þessu hefði ég séð eitthvað af þessu fyrir en hún er engu að síður frábær viðbót við íslenskt samfélag.“

Sjálf segist Jónína fullkomlega sátt við úrskurð siðanefndar og að hún sjái lítinn tilgang með að halda málinu áfram og fara með það fyrir dómstóla. ,,Mér finnst alveg nóg að þeir hafi fengið á baukinn hjá siðanefnd. Mér finnst hins vegar að fólk eigi að draga lærdóm af þessu vegna þess að svona getur endurtekið sig og þótt þeir berji svona hausnum við steininn eins og þeir gera þá er ég ekki þannig gerð að mig langi til að eltast við þetta, enda situr engin gremja í mér. Mér finnst þetta leiðinlegt gagnvart fréttamönnum í Kastljósinu eins og þeim Jóhönnu Vilhjálmsdóttur og Sigmari Guðmundssyni sem ég hef alltaf metið mikils og haft gaman af að fylgjast með sem fréttamönnum við ólíkar aðstæður.

Ég ætla ekki að fara í neitt stríð við Ríkisútvarpið eða Kastljósið en ef ég stæði frammi fyrir því í dag að taka afstöðu til Ríkisútvarpsins og þessa breytta rekstrarforms þá væri ég mikið gagnrýnni á frumvarpið. Og nú bíð ég bara eftir að Samfylkingin felli þessi lög úr gildi eins og þau hafa gefið til kynna. Ég hef verið hvött til að láta á það reyna hvort þeir hafi brotið skyldur sínar gagnvart nýjum lögum um Ríkisútvarpið en ég held ég standi ekki í því. Lögfræðingur sem ég þekki vel hefur hvatt mig til að gera þetta og boðist til að taka málið að sér en ég er ekkert bættari manneskja með því. Jafnvel þótt ég gerði ráð fyrir að vinna einhver slík mál er það bara eitthvað sem ég ætla að velta fyrir mér í rólegheitum og ætla að fá mat einhverra annarra á hvort ég eigi að vera að standa í slíku. En mér finnst þeir í raun sjálfum sér verstir. Sérstaklega Þórhallur því hann tekur þessu í rauninni ekki eins og maður og ég efast um að hann sé starfi sínu vaxinn. Að mínu mati er hann það ekki. Bæði miðað við hvernig hann stóð að málinu í upphafi og hvernig hann bregst við í kjölfarið.“

Mannlíf 2007