Sjónvarpsstöðin ÍNN er kynlegur kvistur í íslenskri fjölmiðlaflóru. Þar ræður ríkjum sjálfur Ingvi Hrafn Jónsson, meistari ljósvakans, sem kynnti stöðina til leiks á sínum tíma sem Íslands nýjasta nýtt en til þess vísar skammstöfunin (ÍNN). Samkvæmt heimildum Fréttatímans úr innsta hring verður allt að gulli í höndum Ingva Hrafns og sjálfum sér samkvæmur bruðlar Ingvi Hrafn ekki í íburð.

Sjónvarpssalurinn minnir einna helst á kústaskáp og sviðsmyndir eru dásamlega hallærislegar – en þjóna sínu hlutverki. Styrkur Ingva Hrafns felst hins vegar fyrst og fremst í útsjónarsemi við að fá til liðs við sig, með litlum tilkostnaði, hresst og skemmtilegt fólk sem er ófeimið við að láta ljós sitt skína á skjánum.

Ekki er ætlast til að allt sjónvarpsfólk sé eins; myndarlegt, vel klætt, búið að læra framsögn og fara til talmeinafræðings, heldur eru margir þáttastjórnendur svolítið eins og sviðsmyndin – eilítið á skjön við ráðandi hugmyndir um sjónvarp. Áhorfendur gætu jafnvel freistast til að spyrja sig í forundran hvers vegna í ósköpunum þetta fólk vilji vera í sjónvarpi. Hvaða ofvöxtur hafi hlaupið í sjálfsmyndina.

Allt er þetta þó svo græskulaust og gert af mikilli innlifun að margir þættir á ÍNN fara alveg hringinn og eru kostulegt skemmtiefni. Stundum kannski alveg óvart en auðvitað er það útkoman sem skiptir öllu máli fyrir áhorfendur. Athyglisvert er að reyndir sjónvarpsmenn á borð við Jóhönnu Vilhjálmsdóttur og Randver Þorláksson komu aldrei til greina á þessum toppfimm-lista blaðsins sem hleraði nokkra dygga aðdáendur ÍNN og fékk þá til að nefna fimm skemmtilegustu þættina á ÍNN.

Hrafnaþing
Foringinn sjálfur fer á kostum með hægri sinnuðum vinum sínum í einum allra skemmtilegasta spjallþætti í íslensku sjónvarpi fyrr og síðar. Ingvi er jafn sniðugur hvort sem hann er í stúdíóinu eða í beinu netsambandi frá Flórída þar sem andlit hans fyllir út í tölvuskjáinn sem Hallur Hallsson og fleiri grjótharðir ESB-andstæðingar mæna á milli þess sem þeir fara með gamalkunnar romsur – sem verða æ sérkennilegri eftir því sem þær eru endurteknar oftar.

Einræður Ingva Hrafns í upphafi Hrafnaþings eru oftast nær óborganlegt skemmtiefni, þar sem hann sýnir vald sitt á miðlinum, enda rata myndbrot með honum oft á Youtube. Þar hefur Ingvi meðal annars slegið í gegn með því að hysja upp um sig brækurnar fyrir hönd íslensks fjölmiðlafólks, og með stórkostlegum leikrænum tilþrifum, þegar hann bregður sér í gervi Evu Joly og skrattans.

Eldhús meistaranna
Magnús Ingi Magnússon, meistarakokkur á Sjávarbarnum, er einstaklega blátt áfram og fullur ákafa í þessum sérkennilega matreiðsluþætti þar sem hann skyggnist á bak við tjöldin á helstu veitingahúsum landsins. Smitandi áhugi kokksins gerir hann að litlu síðri skemmtikrafti en Siggi Hall var á sínum tíma.

„Eldhús meistaranna er ekki svona frábær þáttur af því að hann er svo frábær. Hann er frábær af því að Magnús er eins og hann er í þáttunum,“ segir einn dyggra aðdáenda meistarakokksins. Mörg óborganleg og ódauðleg atriði liggja þegar fyrir; eins og þegar hann lenti í stympingum við vin sinn á Domo sem vildi koma suður-ameríska eldhúsinu á grillið, með lime-marineruðum sjávarafurðum, en komst ekki að því að Magnús var búinn að sturta á það léttreyktu kjöti úr vakúmpökkuðum pokum sem hann hafði fengið á góðu verði í lágvöruverðsverslunum.

Frumkvöðlaþátturinn
„Segðu mér nú aðeins frá sjálfum þér, þinni reynslu og bakgrunni.“ Eitthvað á þessa leið opnar Elínóra Sigurðardóttir alltaf viðtöl sín við gesti þáttarins Frumkvöðlar sem hún stýrir á ÍNN.

Elínóra er sjálf frumkvöðull, hefur rekið nýsköpunarfyrirtæki í tíu ár. Hún var formaður frumkvöðla og uppfinningamanna 1998-2007 en stofnaði þá KVENN, félag kvenna í nýsköpun. Elínóra er líklega ekki sú fyrsta sem menn láta sér detta í hug til að stýra sjónvarpsþætti en í anda stöðvarinnar: Ef enginn fæst til að framkvæma hugmyndina; gerðu það þá bara sjálf(ur).

Elínóra fær til sín frumkvöðla úr öllum áttum í þáttinn en sérstök viðtalstækni hennar á það til að laða fram vandræðalega stemningu í svörtu settinu. Þá reynir á viðmælendurna. Þátturinn er því ekki alltaf hollur meðvirkum en húmoristar geta skemmt sér ágætlega við að sjá spaugilegar hliðar á samtölunum.

Græðlingur
Guðríður Helgadóttir er garðyrkjufræðingur með tíu græna fingur og hún fræðir áhorfendur um allt sem viðkemur görðum og gróðri í Græðlingi. Þessar vikurnar er fjöldi fólks með nefið á kafi ofan í blómabeðum garða sinna og þeim sem eru í þeim stellingum er ekki í kot vísað þegar Guðríður er annars vegar.

Guðríður hefur einstaklega eðlilega framgöngu á skjánum en gæti hugsanlega goldið fyrir það, í augum meinhorna, að sjónvarpsstjórinn lætur sér í léttu rúmi liggja prinsipp í blaðamennsku: Milli þess sem Guðríður kennir umpottun blóma, grisjun trjáa og sveppatínslu af mikilli fagmennsku er hún í því að snúast í kringum konu Ingva Hrafns sjálfs sem er að koma sér upp gróðurhúsi við sumarhús þeirra hjóna við Langá.

Bubbi og Lobbi
Sá margreyndi útvarps- og fjölmiðlamaður Sigurður G. Tómasson og hagfræðingurinn Guðmundur Ólafsson eru með skemmtilegri útvarpsdúetum sem fram hafa komið á síðustu árum. Þeir kumpánar flokkast væntanlega með „ruslinu“ sem Arnþrúður Karlsdóttir hefur mokað út af Útvari Sögu yfir á safnhaug Ingva Hrafns á ÍNN.

Þeir Bubbi og Lobbi höfðu um nokkra hríð gert það gott á Sögu og nutu talsverðra vinsælda þegar Arnþrúður lét þá fara. Segja má að hinn bráðskemmtilegi útvarpsþáttur þeirra á Sögu lifni við í bókstaflegri merkingu á skjánum á ÍNN þar sem þeir félagar koma sér makindalega fyrir í sjónvarpsherberginu og láta móðan mása um heima og geima. Þeir eru sem fyrr afslappaðir og eðlilegir og eru jafnvígir á rússneska menningu, íslenska pólitík og hagfræðileg álitamál.

Óhætt er að segja að með bloggi, spjallþráðum og athugasemdakerfum vefmiðla hafi orðið bylting í samfélagsumræðunni þar sem allir sem vilja leggja orð í belg hafa í raun fengið rödd. Um þessar mundir skapast helst fjörugar umræður á stórum vefsvæðum eins og DV.is, Moggablogginu og Eyjunni.

Netumræður eru í takt við íslenska umræðuhefð enda skoðanaskiptin oftar en ekki úti í móa þar sem upphrópanir og gífuryrði kæfa gjarna umræðu sem byrjar málefnalega. Þótt netumræðurnar séu þessu marki brenndar ganga margir vasklega fram og láta ekkert setja sig út af laginu og nöfn þeirra eru orðin þekkt á þessum vettvangi fyrir elju og úthald í þrasinu.

Fréttatíminn hafði samband við nokkrar nafntogaðar netkempur, sem láta ýmist til sín taka á DV.is, Eyjunni og eigin bloggum, og forvitnaðist um hvað ræki þær áfram í rökræðunni endalausu. Sumir gangast fúslega við því að þeir séu „kverúlantar“og sjá ekkert neikvætt við þá nafnbót. Þetta fólk hefur ekkert endilega trú á því að orðaflaumur þeirra á netinu hafi áhrif en þögnin er samt sem áður, að þeirra mati, útilokuð enda brenna margvísleg mál á þeim og þegar hjartans mál þeirra eru í brennidepli er ekkert gefið eftir.

Spurningar:
1. Hvað telur þú að þú eyðir miklum tíma á dag á netinu í að blogga, lesa fréttir og skrifa athugasemdir?
2. Hvarflar stundum að þér að þú eyðir of miklum tíma í athugasemdakerfi og að þú gætir birst fólki sem sérvitur kverúlant?
3. Lætur þú þig allt varða eða blandar þú þér frekar í mál sem þú lætur þig sérstaklega varða og þá hvaða mál helst?
4. Heldur þú að þú fáir einhverju áorkað með því að taka þátt í þessum umræðum?
5. Hver er uppáhalds stjórnmálamaðurinn þinn?
6. Hvaða skoðun hefur þú á þeim sem tjá sig á vefnum undir dulnefni?
7. Á hvaða vef telur þú að umræðan sé áhugaverðust?
8. Hvaða bíómynd sást þú síðast?

Jón Baldur L´Orange
1. Það er misjafnt eftir aðstæðum. Að jafnaði 1 til 2 klst., stundum minna, stundum meira.
2. Yfirleitt eyði ég ekki miklum tíma í athugasemdakerfi. Ég leyfi athugasemdir á bloggi mínu, til að fá fram skoðanir lesenda á pistlum mínum og fá fram öll sjónarmið.
3. Ég blogga ekki um mál nema mér finnist ég hafa eitthvað gagnlegt fram að færa eða hafi sterka skoðun á málefninu.
4. Yfirleitt ekki. Í umræðum hjá vinsælum bloggurum, eins og hjá Agli Helgasyni, þar sem tugir eða hundruð athugasemda koma fram, finnst mér þær drukkna í athugasemdaflóði. Enda held ég að sumir pistlar hjá Agli séu beinlínis skrifaðir til að kalla fram öldu mótmæla eða skammaryrða um menn og málefni.
5. Franklin Delano Roosevelt, 32. forseti Bandaríkjanna 1933-1945. Af núlifandi: Davíð Oddsson. Hann veit hvað hann vill. Maður þarf ekki að fara í neinar grafgötur um skoðanir hans á mönnum og málefnum.
6. Réttlætanlegt þegar menn hafa eitthvað málefnalegt fram að færa til umræðunnar. Hins vegar heigulsháttur ef menn nota dulnefni til að bera út gróusögur eða til að níðast á samborgurum.
7. blog.is (mbl.is)
8. Lord of the Rings!

Jenný Anna Baldursdóttir
1. Ég eyði um það bil tveimur tímum að meðaltali á dag við blogg og því um líkt. Hef skorið nettímann allsvakalega niður við trog en betur má ef duga skal.
2. Það hvarflaði að mér, og rann síðan upp fyrir mér sem nöturleg staðreynd, að lyklaborðið var samgróið fingrunum á mér. Ekki skemmtilegt. Ég var afskaplega iðin við að skrifa athugasemdir hér áður fyrr, núna nenni ég því sjaldan. Hins vegar hefur mér alltaf verið slétt sama hvernig fólk upplifir mig og það er lúxus sem ég kom mér upp fyrir ansi löngu.
3. Þau mál sem ég tjái mig um eru þau sem liggja mér nærri hjarta. Svo fæ ég stundum athugasemdabrjálæði gagnvart fólki sem mér finnst, sökum ýmissa vankanta, ekki eiga að vera með lyklaborðsleyfi. Hvað get ég sagt, ég hef ofnæmi fyrir ákveðnum netpersónum.
4. Ég læt mér ekki detta í hug að ég breyti heiminum með skoðunum mínum en ég get vissulega haft áhrif í málefnum sem ég þekki vel til.
5. Olof Palme, og í nútímanum er ekki einn stórnmálamaður sem ég get gefið þennan titil. Þeim eru mislagðar hendur. Stjórnmálamenn verða uppáhalds þegar þeir eru dauðir og enginn hætta er á að þeir stökkvi frá hugsjónum sínum.
6. Mér finnst nákvæmlega ekkert að því að fólk tjái sig undir dulnefni. Það er bara frekja og tilætlunarsemi að heimta nafn og kennitölu, einkum í svona litlu þjóðfélgi. Auðvitað eru til netsubbur sem ættu ekki að fá að opna munninn á opinberum vettvangi en það réttlætir ekki að aðrir skuli líða fyrir það.
7. DV er að mínu mati með ágætis umræðu, að vísu tengda gegnum Feisbúkk. Ég fer helst ekki á Eyjuna lengur, en hún hefur breyst í kandíflossmiðil og Mogginn er úti.
8. Síðasti bærinn í dalnum er sú mynd sem ég sá síðast. Þetta er svona spurning eins og hvað er í ískápnum þínum og gefur fólki tækifæri til að ljúga upp á sig menningu. Ég horfði á heimildarmynd um Joan Rivers (JR A Piece of Work). Frábær kona, frábær mynd.

Jón Valur Jensson
1. Misjöfnum tíma eftir aðstæðum og ástæðum, um 1-2-3 tímum á dag.
2. Nei, ég læt ótta við álit annarra ekki stýra mér - vanda reyndar málflutning minn, styð oftast góðum rökum. Ef málefnabarátta er mikilvæg, svo sem gegn Icesave-skrökskuldinni eða ESB-innlimun, hef ég eftir megni gefið því tíma eftir þörfum.
3. Nei, hef hvorki tíma, nennu né áhuga á að blanda mér í flest mál, heldur þau sem miklu skipta eins og þjóðfrelsis- og stjórnarskrármál, trúarefni og heilbrigða pólitík í stað afvegaleiddrar.
4. Já. Það sýndi sig í sigrum Icesave-andstöðusamtakanna (InDefence, Þjóðarheiðurs gegn Icesave, Samstöðu þjóðar gegn Icesave og AdvIce-hópsins) að upplýsandi vefskrif og barátta á þeirra vegum voru afar mikilvæg í þágu þjóðarsigurs í málinu, auk aðkomu forsetans, ýmissa þingmanna, vef- og blaðaskrifa. Meirihluti fjölmiðla og eilífra augnakarla meðal álitsgjafa þeirra gekk hins vegar í björg með tröllunum.
5. Enginn einn, en ég virði mikils Vigdísi Hauksdóttur og Sigmund Davíð, Birgi Ármannsson, Sigurð Kára, Unni Brá, Ásmund Einar, Pétur Blöndal, Lilju Mós. (ekki þó í öllum málum) og fleiri. Davíð og Geir eiga einnig meira inni en vinstri menn vilja viðurkenna!
6. Hún tengist mest eðli málflutnings þeirra. Yfirleitt hef ég lítið og gjarna ekkert álit á þeim. Góðar undantekningar eru Vendetta og Predikarinn.
7. Á Moggabloggi: blog.is.
8. Einhverja með börnunum mínum, man ekki nafnið. Fer helzt með þeim í bíó.

Halldór Halldórsson
1. Kannski tvo tíma að meðaltali.
2. Ég er líklega svo latur að eðlisfari að orðið tímaeyðsla er merkingarlaust í mínum huga, en aftur á móti er orðið kverúlant mér bara jákvætt; þó ekki „sérvitur kverúlant!“
3. Ég er kverúlant og hef vit á öllu, það er lítið vit á flestu en mikið á fæstu. Ég æsist þó allur upp þegar mér sýnist einhver „kasta grjóti úr glerhýsi“.
4. Ég er ekki haldinn „messíasarkomplexi“, en hef helst von um að sá sem ég andmæli sjái að það eru ekki allir aðrir á sömu skoðun og hann. Þess vegna gríp ég stundum til þess ráðs að skrifa alþingismönnum beina netpósta og hef stundum fengið athyglisverð viðbrögð, þótt ég tíundi þau ekki frekar; enda um persónuleg skoðanaskipti að ræða.
5. Þessa stundina er það Lilja Mósesdóttir, mörgum metrum fyrir framan aðra!
6. Fullkomin fyrirlitning! Af einhverjum ástæðum kemur upp í hugann í þessu sambandi fræg fréttaljósmynd af Hannesi Hólmsteini að kíkja fyrir húshorn úr leyni, á samkomu pólitískra andstæðinga. Margir „frægir“ tjáendur bloggheima, svo sem Jónas Kristjánsson og fleiri sem skrifa undir fullu nafni, en leyfa ekki svör við áliti sínu, falla einnig í fyrirlitningarflokkinn.
7. Ég þekki eiginlega aðeins Eyjuna og Moggabloggið og kverúlantast mest á Eyjusíðunni. Ég læt það svo liggja á milli hluta hvort það er „áhugavert“.
8. Mér er fyrirmunað að sjá hvernig þessi spurning fellur í flokk með hinum og lít svo á að þetta sé einhver „trick question“. Ég svara því að þetta sé kvikmyndin um Frost og Nixon, sem er ein þeirra sem ég hef nýlega leigt á „voddinu“. Það myndi líta svo illa út ef ég segði Back to the Future 2!

Ólafur Skorrdal
1. 3-4 tíma, samanlagt – varlega áætlað.
2. Nei við báðum. Ég er sá sem ég er; mér er alveg sama hvað fólki finnst um mig og mínar athugasemdir. Ég ER sérvitur kverúlant – hvað get ég sagt?
3. Ég blanda mér helst í samfélagsmál, mannréttindamál, vímuefna- og lögreglumál, þar sem ég hef verið virkastur í að blogga síðustu árin. Ef ég hef eitthvað að segja, skil ég kannski eftir einhverja gullmola, annars læt ég það bara í friði.
4. Stundum – en oftast ekki. Sérstaklega ekki um málefni varðandi vímuefnamál; þar hefur áróðurinn sigrað staðreyndirnar. Það eru margir þverhausar í landinu – ég er einn þeirra; stundum verður engu tauti við þetta góða fólk komið.
5. Innlendur eða erlendur? Ég á engan „uppáhalds“ stjórnmálamann, ef satt skal segja; stjórnmálamenn eru eins og bankabókin mín: Byrja vel, en enda með ósköpum.
6. Ég hef alltaf stutt nafnleynd í athugasemdum og á vefnum yfirhöfuð. Og eftir að hafa tekið opinberlega þátt í viðkvæmri umræðu styð ég slíka einstaklinga, sem þannig kjósa að tjá sig, enn frekar. Það er ótrúlegt hve þöggunin er mikil – og hve auðvelt er að sverta mannorð einstaklinga, bara fyrir að hafa aðra skoðun en samþykkt er í samfélaginu. Á þeim grunni styð ég nafnleysi í skrifum og athugasemdum, og tel það vera til skammar í lýðræðisríki að fjölmiðlar skuli taka upp á skráningum og eftirliti með þeim sem gera athugasemdir við fréttir þeirra. Ef þeim líkar það ekki, þá eiga þeir ekki að bjóða upp á slíkt við sínar „fréttir“.
7. Þar sem ég er hættur að taka þátt í umræðum á MBL.is og Eyjan.is, er minn athugasemdavettvangur DV.is. Þar er þægilegt að gera athugsemdir og þeir treysta mér til að vera sá sem ég segist vera. Vissulega hafa þeir tekið út athugasemdir sem ég hef gert, en það er þá mín sök – ekki þeirra – að fylgja ekki þeirra leikreglum í athugasemdakerfinu. En ég er ekki alltaf sammála þeim – og sú gagrnýni mín fær oftast að hanga inni þegar aðrir miðlar hafa jafnvel hótað mér málssókn fyrir að gagnrýna eitthvað sem þeir báru fram. Svo að ég get ekki svarað þessari spurningu þar sem ég fylgist bara með einum miðli.
8. Var að klára að horfa á Transformers, rétt í þessu.

Lísa Björk Ingólfsdóttir
1. Ekki meira en klukkutíma – og ekki daglega.
2. Það hvarflar aldrei að mér að ég eyði of miklum tíma í athugasemdakerfið; hvað fólki finnst er samt alfarið þess mál.
3. Dettur ekki í hug að blanda mér í mál sem ég hef ekki hundsvit á – en þegar eitthvað snertir mig get ég bitið fastar en fast. Sérstaklega þegar fjallað er um hvernig almenningur er að farast vegna ástandsins í þjóðfélaginu og þegar kemur að málefnum barna, svo eitthvað sé nefnt.
4. Hvort ég fæ einhverju áorkað er ekki stærsta málið. Mögulega velta einhverjir vöngum. Hins vegar fær þögnin sjaldnast neinu áorkað.
5. Uppáhalds stjórnmálamaðurinn minn er Margrét Tryggvadóttir – eins gott að ég þarf ekki að þylja upp þá sem ég hef lítið sem ekkert álit á.
6. Fólk sem tjáir sig undir dulnefni ætti að halda sig við sín eigin málefni en blanda sér ekki í málefni annarra. Þá finnst mér það í lagi. En að marsera yfir aðra í skjóli nafnleyndar segir meira um manneskjuna sjálfa.
7. Það geta skapast áhugaverðar umræður víða, en þó dett ég oftast inn á moggabloggið eða umræður á DV.
8. Ég fór með dóttur minni að sjá teiknimyndina Gnomeo og Julia, sem er snilldarútgáfa af Rómeó og Júlíu eftir meistara Shakespeare. Hló mig máttlausa og bíð eftir að geta fengið hana á DVD.

Árið 1980 rak minnislausan mann á land í Miðjarðarhafsfjöru í spennusögunni The Bourne Identity eftir Robert Ludlum. Minnisleysi mannsins var rakið til skotsárs á höfði hans en vopnfimi og snerpa í slagsmálum, auk óljósra minningarbrota, sannfærðu hann hægt og rólega um að hann væri í raun Jason Bourne, stórhættulegur leigumorðingi.

Bourne er ekki fyrr kominn á kreik í leit að sjálfum sér þegar upp skjóta kollinum útsendarar CIA og liðsmenn hryðjuverkamannsins alræmda Carlosar sem reyna allt til að hafa hendur í hári hans. Áður en eltingarleiknum lýkur kemst Bourne að því að hann er ekki það ómenni sem hann taldi sig vera. Hann er David Webb, sérfræðingur í Austurlandafræðum og kempa úr Víetnamstríðinu, sem tók sér nafn og persónu Bournes í leynileiðangri með það að markmiði að klófesta Carlos, hryðjuverkamanninn sem kallar sig Sjakalann.

The Bourne Identity rokseldist eins og flestar aðrar spennusögur Ludlums og Ludlum hélt því áfram að gera út á þessa vinsælustu persónu sína í bókunum The Bourne Supremacy árið 1986 og The Bourne Ultimatum árið 1990.

Bourne var fyrst kvikmyndaður árið 1988 þegar hinn heillum horfni kvennaljómi Richard Chamberlain lék minnislausa útsendarann í sjónvarpsmyndinni The Bourne Identity. Leikurinn var svo endurtekinn árið 2002, 22 árum eftir að bókin kom út, þegar Matt Damon brá sér í gervi hetjunnar. Uppfærð útgáfa spennusögunnar gömlu sló í gegn þannig að hinar bækurnar tvær voru kvikmyndaðar með Damon í titilhlutverkinu og hringnum hefur nú verið lokað með The Bourne Ultimatum.

Myndirnar þrjár eiga þó sáralítið sameiginlegt með bókum Ludlums annað en titlana og nafn aðalpersónunnar. Rauði þráðurinn í fyrstu myndinni er þó sá sami og í skáldsögunni en hinn nýi Bourne er þó fjarskyldur upprunalega nafna sínum. Bakgrunnur þeirra er allt annar og gerólíkir hlutir reka þá áfram í baráttunni fyrir frelsinu og lífinu. Hryðjuverkamaðurinn Carlos er víðs fjarri í bíómyndunum en skuggi hans vofir yfir Bourne/Webb í gegnum þríleik Ludlums.

Á æsilegum flótta sínum í The Bourne Identity tekur Bourne, bæði í bók og mynd, konu í gíslingu sem áttar sig fljótt á því að hann muni vera hinn vænsti drengur og að hann geti ekki verið það varmenni sem óvinir hans vilja vera láta. Ástir takast með þeim og á milli Identity og Supremacy ganga þau í hjónaband en í byrjun myndarinnar The Bourne Supremacy fellur ástkona Bourne hins vegar fyrir hendi leigumorðingja. Bourne er eftir það einn á báti í bíó og leikarinn Matt Damon hefur gert mikið úr einkvænismannseðli persónunnar.

Með annarri myndinni má segja að leiðir skilji alveg með þeim bóka-Bourne og bíó-Bourne en bók Ludlums byrjar á því að eiginkonunni er rænt af bandarískum yfirvöldum sem kúga Webb þannig til að koma úr felum og gerast Bourne aftur til þess að hafa hendur í hári morðóðrar eftirhermu sem kallar sig Bourne og ógnar samskiptum Kína og Vesturlanda. Webb sýnir svo yfirburði sína þegar vondi Bourne og góði Bourne loks mætast í bókarlok og snýr aftur heim með spúsu sinni eftir að hermikrákan liggur í valnum.

Hin nýfrumsýnda The Bourne Ultimatum á svo ekki heldur margt sameiginlegt með bókinni en nafnið. Hjá Ludlum skýtur Carlos aftur upp kollinum og ógnar Webb, eiginkonu hans og tveimur ungum börnum sem þau hafa eignast á milli bóka. Þegar hér er komið við sögu er Carlos kominn af léttasta skeiði og setur sér það takmark að koma erkióvini sínum, Jason Bourne, fyrir kattarnef áður en hann ber beinin. Webb neyðist því eina ferðina enn til að taka upp nafn og hætti Bournes til þess að tryggja öryggi fjölskyldu sinnar. Ludlum lokaði þessum vinsæla þríleik sínum með því að láta Bourne stúta Carlosi en hinn raunverulegi Carlos, Ilich Ramírez Sánchez, er þó enn á lífi og afplánar ævilangan fangelsisdóm í Frakklandi.

Matt Damon hefur í nógu að snúast í The Bourne Ultimatum þó hann þurfi ekki að vernda eiginkonu og börn fyrir hryðjuverkamanni og aðdáendur hans þurfa ekki að gefa upp alla von um að myndirnar um Bourne verði fleiri þar sem rithöfundurinn Eric Van Lustbader tók upp þráðinn að Ludlum látnum og hefur skrifað tvær bækur um kappann: The Bourne Legacy (2004) og The Bourne Betrayal (2007). Þar fyrir utan skiptir fjöldi bókatitla engu máli í þessu sambandi þar sem tengsl texta og kvikmynda eru lítil sem engin og endalaust má skrifa kvikmyndahandrit með nafninu Bourne í titlinum.

Bruce Willis er um margt merkilegur leikari í Hollywood. Ferill hans er að mörgu leyti glæsilegur og hann hefur leikið í fjöldanum öllum af metaðsóknarmyndum. Inn á milli leynast svo skelfilegar myndir sem fengu hroðalega útreið í miðasölunni. Þessar myndir eru um leið bestu dæmin um stjörnustyrk Willis sem er einn fárra í Hollywood sem komast upp með endurtekin mistök án þess að eftirspurnin eftir honum minnki og launakröfurnar lækki.

Hann skaust upp á stjörnuhimininn árið 1988 með Die Hard og nú, 19 árum síðar, sýnir hann svo ekki verður um villst að þrátt fyrir ýmis skakkaföll þá er hann enn númer eitt.

Bruce Willis sló óvænt í gegn með spennumyndinni Die Hard þar sem hann lék New York-lögguna John McClaine. Þar tókst honum, berfættum og í hvítum hlýrabol, fyrir fádæma harðfylgi og þrjósku að stúta á annan tug hryðjuverkamanna sem lögðu undir sig Nakatomi-háhýsið í Los Angeles. Það litla hár sem Willis hafði í þá daga er með öllu horfið en hann hefur samt engu gleymt og gerir nú út á forna frægð í Die Hard 4.0.

Kemst upp með allt

Hudson Hawk er sjálfsagt stærsta floppið á ferli Willis. Fokdýr ævintýra- og brellumynd um meistaraþjóf sem neyðist til að ræna verkum Leonardos da Vinci. Auk Willis var myndin skipuð fínum leikurum á borð við Danny Aiello, Andie MacDowell, James Coburn, Richard E. Grant og Söndru Bernhard en allt kom fyrir ekki. Myndin var einfaldlega langdregin, leiðinleg, óspennandi og ófyndin. Fokdýr mistök sem hefðu getað kostað minni spámann en Willis allt. Kevin Costner hefði til að mynda ekki gengið ólaskaður frá þessu ævintýri frekar en skandölunum Waterworld og Postman sem rústuðu ferli hans.

Willis lék í Hudson Hawk árið 1991 og mætti þar funheitur eftir að hafa malað gull með Die Hard 2 og velgengni gamanmyndarinnar Look Who´s Talking þar sem hann talaði fyrir ungabarn. Hann fékk að vísu smárasskell árið 1990 í hinni gersamlega mislukkuðu The Bonfire of the Vanities í leikstjórn Brian de Palma en rak af sér slyðruorðið eftir þessi tvö klúður með því að sýna kunnuglega Willis-takta í hasarmyndinni The Last Boyscout eftir Tony Scott sem góðu heilli kom út sama ár og Hudson Hawk.

Gull og eir í bland

Árið 1994 lék Willis fyrir Quentin Tarantino í hinni frábæru Pulp Fiction og striplaðist í mislukkuðum sálfræðitrylli, Color of Night. Ári síðar sýndi hann hins vegar tilþrif í hinni mögnuðu 12 Monkeys og fór í hlýrabol McClaines í þriðja sinn í Die Hard With a Vengeance.
Síðan drap hann bókstaflega alla í Last Man Standing sem olli þó nokkrum vonbrigðum, lék leigumorðingja í The Jackal sem var svo slæm að hún hefði í raun átt að gera út af við feril hans en hann hélt sínu með The Fifth Element og Armageddon sem rakaði saman peningum í miðasölu.

Síðustu ár hafa síðan verið æðiköflótt hjá Willis. The Sixth Sense og Unbreakable sýndu nýjar hliðar á leikaranum sem tókst þó einnig að gera sig að fífli í The Whole Nine Yards og drepa fólk úr leiðindum með Hart´s War og Tears of the Sun.
Frammistaða hans í harðsoðnu glæpamyndinni Sin City bætir hins vegar upp fyrir öll mistök síðustu ára og í ár uppfyllti kappinn svo draum ótal aðdáenda sinna með vasklegri framgöngu í fjórðu Die Hard myndinni.

Sjónvarpsbjáni sem varð kvikmyndahetja

Bruce Willis vakti fyrst athygli árið 1985 sem léttgeggjaði einkaspæjarinn David Addison í sjónvarpsþáttunum Moonlighting en það var fyrst og fremst Die Hard sem gerði hann að stórstjörnu í Hollywood. Sjónvarpsvinsældirnar stóðu honum jafnvel fyrir þrifum og
framleiðendur Die Hard höfðu ekki mikla trú á að spaugarinn á bak við Addison gæti borið uppi hasarmynd á borð við Die Hard og gerðu sem minnst úr nafni hans í kynningu myndarinnar.

Það kom þó á daginn að þeir höfðu óvart veðjað á réttan hest og Willis leysti Sylvester Stallone og Schwarzenegger af sem helsti harðhausinn í Hollywood. Stallone sjálfur gerir um þessar mundir tilraunir til að blása lífi í feril sinn með nýjum myndum um Rocky og Rambo sem gerðu hann að skærustu kvikmyndastjörnu áttunda áratugarins. Það má segja að Willis geri slíkt hið sama með því að dusta rykið af John McClaine nú en munurinn er þó sá að velgengni Die Hard 4.0 er ekkert lífsspursmál fyrir Bruce Willis sem virðist með öllu ódrepandi í Hollywood. Með Die Hard 4.0 sýnir hann þó og sannar að yngri menn eins og Matt Damon, Daniel Craig og fleiri þurfa að taka á honum stóra sínum ætli þeir að ryðja þeim gamla af toppnum. Nýr James Bond og minnislaus Jason Bourne eru í besta falli jafningjar grúttimbruðu og kjaftforu New York-löggunnar John McClaine.

Fjöldi Íslendinga hugðist græða vel á fjárfestingum í deCODE á sínum tíma, enda varð fyrirtækið sannkallað óskabarn þjóðarinnar strax og Kári Stefánsson stofnaði það árið 1996 og stefndi að því að breyta erfðasamsetningu þjóðarinnar í auð með skráningu heilsufarsupplýsinga í miðlægan gagnagrunn. Gróðinn hefur þó látið á sér standa og fyrirtækið tapar stórum upphæðum árlega, aðallega vegna kostnaðar við langtímalyfjaþróun. Sumir telja jötunmóðinn runninn af Kára og að ævintýrið sé úti á meðan aðrir eru þess fullvissir að Kári sitji á gullæð í Vatnsmýrinni og auðurinn eigi eftir að skila sér. Sjálfur heldur Kári stillingu sinni og er þess fullviss að lyfjalanghlaupið muni skila fyrirtækinu tekjum og tryggja framtíð þess.

Harvard-prófessorinn Kári Stefánsson kom eins og stormsveipur inn í íslenskt þjóðfélag og fjármálalíf árið 1996 þegar hann stofnaði, ásamt öðrum, Íslenska erfðagreiningu. Stofnféð var 800 milljónir króna, eða 12 milljónir dollara, sem Kári sótti að mestu til bandarískra fjárfesta.
Fyrirtækinu var ætlað að leita að erfðafræðilegum orsökum sjúkdóma á borð við sykursýki, gigt og astma og selja lyfjafyrirtækjum upplýsingar um hvaða stökkbreytingar í einstökum erfðavísum valda tilteknum sjúkdómum.

Kári lýsti því yfir við stofnun ÍE að samningaviðræður væru hafnar við tíu lyfjafyrirtæki og að með samningi við eitt slíkt fyrirtæki ætti markmið fyrirtækisins um að hafa um eitt hundrað manns í vinnu að nást. Þá sagðist hann reikna með að rekstur Íslenskrar erfðagreiningar myndi standa undir sér árið 1997.

Stóra tromp Kára, sem heillaði stjórnmálamenn, fjárfesta og almenning, var ævintýraleg hugmynd um stofnun miðlægs gagnagrunns á heilbrigðissviði sem myndi byggja á heilsufarsupplýsingum íslensku þjóðarinnar. Sérstaða grunnsins væri fólgin í einsleitri samsetningu þessarar einangruðu eyþjóðar, óvenjugreinargóðum ættfræðiskrám og öflugu heilbrigðiskerfi.

„Við höfum aðgang að íslenskri þjóð til þess að sinna okkar rannsóknum. Önnur fyrirtæki hafa ekkert annað en vélar sínar, sem við höfum líka nóg af, og þurfa síðan í ofanálag að leita að þjóðfélagshópum til þess að rannsaka. Hópar eins og Íslendingar eru takmörkuð auðlind,“ sagði Kári við Morgunblaðið 1996.

Umdeild hugmynd

Til þess að miðlægi gagnagrunnurinn mætti verða að veruleika þurfti Alþingi að samþykkja lög um hann og Kári gerði allt sem í hans valdi stóð til þess að málið fengi skjóta afgreiðslu.
Íslensk erfðagreining naut mikils velvilja í samfélaginu og Kári bendir á, með vísan til kannana sem gerðar voru á þessum tíma, að um 90% þjóðarinnar hafi verið fylgjandi gagnagrunninum.
Þá fór ekki á milli mála að Davíð Oddsson forsætisráðherra var mjög áfram um að vegur fyrirtækisins yrði sem mestur, enda væri ljóst að ef áætlanir Kára næðu fram að ganga yrði tilkoma ÍE öflug vítamínsprauta fyrir íslenskt atvinnulíf. Fræg eru þau ummæli forsætisráðherra við undirritun samstarfssamnings ÍE og svissneska lyfjarisans Hoffmann-La Roche að samningurinn væri á við skammt af „góðærisloðnu“.

Samningurinn, sem var undirritaður í Perlunni í febrúarbyrjun 1998, kvað á um 15 milljarða króna heildargreiðslur til ÍE á fimm ára tímabili og var sagður fjármagna rekstur ÍE næstu árin.
Árið 1998 var hins vegar einnig eitt mesta átakaár í sögu ÍE þar sem háværar mótmælaraddir spruttu upp gegn gagnagrunninum þegar frumvarpið um hann var lagt fyrir Alþingi. Andstæðingar grunnsins lýstu áhyggjum af því að persónuvernd upplýsinganna í grunninum væri ekki örugg og létu í það skína að Íslensk erfðagreining gæti til dæmis selt tryggingafélögum viðkvæmar upplýsingar um einstaklinga sem gætu komið þeim í koll við kaup á líf- og sjúkratryggingum.

Kári varði grunninn með oddi og egg og lagði ætíð mikla áherslu á að persónuvernd væri í hávegum höfð hjá ÍE, enda þjónaði það síst af öllu hagsmunum fyrirtækisins að upplýsingar úr grunninum færu á flakk.

Mótmælin urðu til þess að frumvarpið tók smátt og smátt breytingum sem urðu, að sögn Kára, til þess að þegar það varð að lögum var hugmyndin um miðlæga gagnagrunninn gjörsamlega óframkvæmanleg. Kári vill þó ekki meina að fyrirtækið hafi þurft að láta í minni pokann fyrir háværum en tiltölulega fáum andstæðingum grunnsins heldur hafi hugleysi pólitíkusa, sem urðu órólegir í atganginum, eyðilagt verkefnið.

Einhverjir markaðssérfræðingar telja að þarna hafi í raun strax komið babb í bátinn hjá Kára og þegar gagnagrunnshugmyndin fjaraði út hafi deCODE í raun misst sérstöðu sína og forskotið á önnur fyrirtæki í sama bransa.

Breytt staða

Í kringum 1980 spruttu líftæknifyrirtæki upp víða um heim, einkum í Bandaríkjunum. Mikil bjartsýni ríkti í kringum þessi félög og fjárfestar voru tilbúnir að leggja fé í þessa starfsemi. Fyrirtækin náðu fæst tilætluðum árangri og lögðu flest upp laupana og hurfu af sjónarsviðinu.
Nokkur bjartsýni ríkti þó þegar Kári kom fram með sínar hugmyndir og gagnagrunnurinn var einstakur. „Miklir möguleikar voru fólgnir í honum og þess vegna gekk Kára vel að fá fjárfesta til liðs við sig við stofnun deCODE,“ segir verðbréfasérfræðingur sem þekkir markaðssögu deCODE vel.

„Kári fékk byr undir báða vængi þar sem ekkert líftæknifyrirtæki hafði aðra eins möguleika til að vinna að erfðafræðirannsóknum. Hann fékk í upphafi allt það fé sem hann þurfti og jafnvel gott betur. Þegar síðan ekkert varð úr gagnagrunnshugmyndinni þá þurfti að hugsa málið að nýju og í raun var Íslensk erfðagreining komin í sömu spor og hin fyrirtækin sem höfðu reynt á undan en ekki tekist. En allt er þetta lotterí. Það þarf ekki annað en heppni til að byggja líftæknifyrirtæki upp og gera það að stórveldi.“

Grunnhugmyndin stendur

Kári gerir sjálfur minna úr áfallinu og segir ÍE enn vinna markvisst út frá grunnhugmyndinni um miðlæga gagnagrunninn. Sjúkdómar hafi verið rannsakaðir með því að afla gagna sem byggja á þeim hugmyndum sem fyrir eru um sjúkdóminn og geti því reynst varhugaverðar. Með því að safna saman á aðgengilegan hátt á einn stað öllum upplýsingum sem hægt er að ná í um alla sjúkdóma í einu samfélagi sé hins vegar hægt að komast hjá blekkjandi áhættuþáttum og rannsaka sjúkdómana án þess að gagnasöfnunin leiði menn á villigötur. Samanburður á tilteknum upplýsingum í grunninum skilar því svo að hægt er að leita kerfisbundið að nýrri þekkingu frekar en að gera það ókerfisbundið út frá fyrri þekkingu. Þessi aðferðafræði hefur þróast áfram hjá ÍE þau tæp ellefu ár sem fyrirtækið hefur starfað og fyrirtækið vinnur nú með nýja tækni arfgerðagreiningar sem byggir á þessari hugmynd.

Um 20 þúsund sýni hafa þegar verið arfgerðagreind þegar listar yfir einstaklinga sem hafa skrifað undir breytt samþykki og heimilað rannsóknir á hvaða sjúkdómum sem er. Upplýsingarnar eru þá keyrðar í gegnum kerfið og erfðavísar einangraðir og á síðustu átta vikum hafa vísindamenn ÍE einangrað einn erfðavísi á viku með þessari aðferð. Eitt þessara gena tengist húðsjúkdómi og annað augnsjúkdómi og voru þau einangruð með þaulsetu fyrir framan tölvu sem keyrir fokdýran greiningarhugbúnað fyrirtækisins en Kára telst til að líklega hafi um helmingurinn af því fé sem fyrirtækið eyddi á fyrstu árunum farið í að búa til hugbúnaðarkerfið og setja saman stærðfræðilega algóriþma sem gera starfsfólki ÍE kleift að sækja þekkingu í þessi gögn.

Erfðafræðileg sérstaða íslensku þjóðarinnar er því að vissu leyti enn sú auðlind sem Kári sá fyrir sér í upphafi. Sérstaða deCODE sé ekki fólgin í miðlæga gagnagrunninum heldur einfaldlega því að ÍE hafi alltaf litið svo á að aðgangurinn að tilteknum hópi væri lykillinn að árangri. Önnur fyrirtæki hafi byggt sína vinnu fyrst og fremst á tækninni og séu því flest horfin af sjónarsviðinu. Íslensk erfðagreining sé því í fremstu röð þeirra stofnana í heiminum sem fást við mannerfðafræði og ræturnar megi rekja til þessarar hugmyndar og sérstöðu og hvernig tekist hefur að nýta hana til þess að einangra breytileg svæði í erfðamenginu sem auka líkur á sjúkdómum þar sem ákveðin svipgerð á sér stað. Aðgangurinn að fólki vegur því þyngra en vélbúnaður þegar erfðamengi eru stúderuð. Íslensk erfðagreining á nóg af vélum og hefur einnig aðgang að fólki þannig að það er ekki nóg með að möguleikar gagnagrunnsins séu enn fyrir hendi heldur hafi þeir verið nýttir mjög vel.

Kári í vígaham

Kári hafði siglt frekar lygnan sjó þar til deilurnar um gagnagrunninn blossuðu upp en hasarinn í kringum grunninn árið 1998 litar feril Íslenskrar erfðagreiningar þótt hann hafi gengið yfir á frekar stuttu skeiði í sögu fyrirtækisins.

„Það varð allt vitlaust árið 1998 þegar gagnagrunnsfrumvarpið kom fram,“ segir einn þeirra sem barðist gegn gagnagrunninum á sínum tíma. „Maður hafði það á tilfinningunni að Kári væri búinn að fá Davíð Oddsson til þess að selja sér heilsufarsupplýsingar íslensku þjóðarinnar og stóð ekki á sama. Kári var búinn að undirbúa málið eins og hernaðarárás, tryggja sér velvild stjórnmálamanna og átti auðvelt með að fá fjölmiðla til þess að spila með. Perlusamningurinn höfðaði til dæmis sterkt til þjóðarinnar.“

Kári hafði strax þegar hann ræddi um stofnun deCODE við valdhafa og embættismenn á árunum 1995-1996 lagt ríka áherslu á að fyrirtækinu yrðu sköpuð vænleg starfsskilyrði. Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur rekur þetta í bók sinni Kári í jötunmóð sem kom út árið 1999 og fjallar um ævintýralegan uppgang Íslenskrar erfðagreiningar.

Flestum verðbréfasérfræðingum sem Mannlíf leitaði til ber saman um að Kári sé hugsjónamaður og hann hafi virkilega ætlað að nota gagnagrunninn til þess að láta gott af sér leiða þótt viðskiptahugmyndin hafi vissulega verið gróðavænleg.

„Ég held að Kára hafi verið fullkomin alvara þegar hann fór út í rekstur deCODE og hann hafi alls ekki ætlað að skara eld að eigin köku,“ segir einn þeirra. „Hann átti alls ekki von á þessari fyrirstöðu kollega sinna sem unnu leynt og ljóst gegn honum og að því að hann fengi gagnagrunninn til meðferðar í eigin þágu. Mér segir svo hugur að það hafi verið sterkir aðilar á bak við þá menn sem höfðu sig mest í frammi sem þrýst hafi á þannig að sá draumur varð úti að hann gæti byggt rannsóknir sínar á sérstöðu okkar Íslendinga.“

Það er þó að sama skapi ljóst að Kári vissi alltaf hvert hann ætlaði sér og hvað það myndi kosta. „Frumdrög gagnagrunnsfrumvarpsins voru óvenjuleg að því leyti að þau voru ekki samin á Alþingi eða á vegum þingmanns, og ekki heldur í heilbrigðisráðuneytinu. Kári Stefánsson og Ingibjörg Pálmadóttir heilbrigðisráðherra reyndu aldrei að leyna því að hann hefði fyrst vakið máls á setningu gagnagrunnslaga við hana og embættismenn ráðuneytisins,“ segir Guðni í bók sinni og bætir við að heilbrigðisráðuneytinu hafi borist á faxi frá deCODE „frumdrög að frumvarpi til laga um gagnagrunn á heilbrigðissviði“ þann 3. september 1997.

Kári var því allt í öllu frá upphafi gagnagrunnsdeilunnar og gagnrýnin á grunninn beindist oftar en ekki að honum persónulega. Guðni segir Kára þó hafa verið við þessu búinn og tilbúinn til þess að fá ágjöfina auk þess sem hann sýndi einnig sínar sterkustu hliðar í deilunni. Kom fram sjálfsöruggur og ákveðinn. Barði harkalega frá sér og heillaði fólk í kringum sig og fór á kostum í rökræðum.

„Kári naut sín óneitanlega á þessum vettvangi. Í samræðum er honum einkar lagið að láta ljós sitt skína og sannfæra menn um ágæti þess sem hann er að halda fram hverju sinni. Kári nýtti þessa kosti sína til hins ýtrasta þegar hann vann hug og hjörtu margra Íslendinga í deilunum um gagnagrunnsfrumvarpið árið 1998,“ skrifar Guðni.

Vaskleg barátta Kára skilaði þó ekki tilætluðum árangri eins og fyrr segir og örlög gagnagrunnsins hljóta að vera nokkuð sérkennileg í augum vígamannsins sem telur vinnu við gagnagrunna í nágrannalöndunum benda til þess að hugmyndin hafi verið góð og gild. Kári bendir á að í Finnlandi, Bretlandi og Bandaríkjunum gildi lög um gagnagrunna sem gefi meira svigrúm en þau íslensku og jafnvel í Noregi sé leyft að notast við grunn undir nöfnum og kennitölum þrátt fyrir að framámenn í læknisfræði á öllum Norðurlöndum hafi á sínum tíma sagt það hreinan fasisma að setja saman miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði.

Kári gefur ekki mikið fyrir kenningar um að andstaðan við grunninn hafi verið keyrð áfram af öflum sem vildu hindra deCODE heldur megi frekar ætla að andúðin hafi sprottið upp úr því hvernig verkefnið var kynnt til sögunnar. Fyrirtæki sem ætlað var að skila gróða hafi ætlað að setja grunninn upp. Einhverjum hafi því hreinlega mislíkað að fulltrúar hins nýja kapítalisma hafi ætlað að hagnýta þessar upplýsingar. Þar fyrir utan hafi deCODE svo komið hreint fram og greint frá fyrirætlunum sínum á meðan annars staðar hefði einfaldlega verið farið af stað án þess að upplýsa samfélagið um áætlanirnar.

Grunnurinn sem viðskiptatæki
Miðlægi gagnagrunnurinn var því í upphafi lykillinn að rannsóknum ÍE en einnig mikilvægt tromp í viðskiptum, eins og þegar hefur komið fram og Guðni bendir á í bók sinni.
Grunnurinn gat gefið fyrirtækinu forskot í keppninni um athygli, fjármagn og árangur. „Sumarið 1998 heyrðist því fleygt að vísindalegt gildi grunnsins væri ekki mikilvægast, heldur viðskiptalegt gildi hans. Kári Stefánsson vísaði því algerlega á bug. Hann lét hins vegar hafa eftir sér í DV að hann teldi líklegt að markaðurinn kæmi til með að meta meira fyrirtæki sem liti út fyrir að geta staðið undir sér.“

Sjálfsagt er það ofsögum sagt að örlög miðlæga gagnagrunnsins hafi valdið því að deCODE er ekki enn farið að mala gull með tilheyrandi hækkun gengis hlutabréfa og hagnaði fyrir eigendur þeirra en þó blasir það við að í kjölfar deilunnar setti fyrirtækið meira púður í lyfjaþróun. Kostnaðarsama og tímafreka vinnu sem skilar ekki raunverulegum hagnaði fyrr en nýtt lyf kemst í framleiðslu. Takist að koma lyfi á svokallað þriðja stig og leggja fyrir bandarísku lyfjastofnunina og fá samþykkt þar eru menn hólpnir. Ekkert er hins vegar gefið í þessu og rannsóknirnar og lyfjaþróunin kostar óhemjuvinnu og peninga auk þess sem heppnin þarf að vera með í spilinu.

„Staða deCODE nú er sú að enginn veit hve langt lyfjaþróunin er komin og stóru spurningarnar eru hvort stutt sé í að fyrirtækinu takist að koma lyfi á markað, sem virkar á erfiða sjúkdóma, eða hvort ekkert sé að gerast,“ segir einn viðmælenda blaðsins og bætir við að af þessu fari tvennum sögum. „Sumir segja að það styttist í að deCODE komi með mögnuð tíðindi en aðrir segja að ekkert sé um að vera þar. Fyrirtækið byggir starfsemi sína núna á lyfjaþróun en það streyma ekki endalaust inn aurar og því hefur deCODE farið þá leið að selja skuldabréf fram í tímann með vöxtum sem síðar verður hægt að innleysa í hlutabréf.“

Úthald í langhlaupi

Hlutafjáraukning er kostur í stöðunni þegar gengur á rekstrarféð og líftækniiðnaðurinn allur er fjármagnaður á fjármagnsmarkaði í gegnum hlutafjáraukningu með breytanlegum skuldabréfum til að mynda með samvinnu við lyfjafyrirtæki.

Vandinn sem blasir við líftæknifyrirtækjunum er hins vegar sá að lyfjafyrirtækin geta þröngvað þeim of snemma til samstarfs þannig að þegar upp er staðið fá líftæknifyrirtækin oft of lítinn hluta gróðans á meðan þau standa undir meirihlutanum af kostnaðinum við þróunarvinnuna. Það gæti því verið til mikils að vinna að fresta samvinnunni eins lengi og auðið er og tryggja sér þannig stærri hluta af mögulegum gróða.

Íslensk erfðagreining fetar því vandratað einstigi, eins og önnur fyrirtæki í líftækniiðnaðinum, enda fylgja því ýmsar flækjur að binda sig í langtímafjárfestingu á borð við lyfjaþróun. Fyrirtækin verða að vera undir það búin að tapa verulegum fjárhæðum á meðan á þróunarferlinu stendur og það þarf ekki að fjölyrða um hversu erfitt það getur verið að læra af mistökum þegar unnið er á þessu sviði þar sem árangurinn kemur ekki í ljós á nokkrum vikum, heldur allt að tíu til fimmtán árum.

Hugmyndin var samt sem áður alltaf að nota erfðafræðina til lyfjaþróunar og að sögn Kára er viðskiptamódelið sem sett var saman fyrir tíu og hálfu ári nánast það sama og fyrirtækið vinnur eftir í dag.

Vandi Íslenskrar erfðagreiningar felst svo einnig í því að þetta módel er ekki sérstaklega vel þekkt á Íslandi þótt nánast öll þau rúmlega 3000 líftæknifyrirtæki sem starfa í heiminum vinni eftir því. Í Bandaríkjunum þykir til dæmis sjálfsagt að fjárfesta til tæplega tveggja áratuga og þola tap þangað til árangur fer að sjást.
Úthaldið þarf því að vera mikið þar sem tekjurnar eru litlar sem engar á meðan lyfin í þróun eru ekki komin á þriðja stig.

Athyglin sem deCODE fékk á Íslandi og blússandi byrjunin hefur einnig óhjákvæmilega haft þau áhrif að arðsemiskrafan á fyrirtækið er jafnvel enn meiri og mörgum er farin að leiðast biðin eftir því að Kári hitti á gullæð í lyfjarannsóknunum.
Íslendingar höfðu miklar væntingar til deCODE og það ætluðu allir að græða. Þegar bréf fyrirtækisins voru sett á markað þann 18. júlí 2000, á gráa markaðnum vestra, var útboðsgengið í kringum 18. Það rauk upp áður en dagurinn var á enda í 39 dollara á hlut. Síðan seig gengið smátt og smátt niður og í október var það komið niður í upphafsgengi. Síðan hefur gengið legið niður á við og rokkar í kringum 4 um þessar mundir.

„Vissulega hafa þeir sem keyptu bréfin í upphafi á háu gengi tapað miklu,“ segir einn verðbréfamiðlaranna sem Mannlíf leitaði til. „En það er ekki þar með sagt að tapið verði varanlegt. Það þarf ekki annað en að fyrirtækið tilkynni að það hafi fundið lyf sem virki á sjúkdóm sem hefur verið illlæknanlegur með öðrum lyfjum til að þróunin snúist við. Þetta er svo fljótt að gerast. Eftir því sem ég kemst næst er fyrirtækið ekki á barmi gjaldþrots en ef ekkert jákvætt gerist innan tveggja ára þá mega menn fara að óttast. En það má ekki heldur gleyma að deCODE var óskabarn Íslendinga sem tóku allir þátt í ævintýrinu.“

Tap á tap ofan

Eins og áður sagði benti Kári á það að gagnagrunnurinn væri ekki það sem myndi ráða úrslitum um framtíð fyrirtækisins en að markaðurinn kæmi til með að meta meira fyrirtæki sem liti út fyrir að geta staðið undir sér. Og þar stendur ef til vill hnífurinn enn í kúnni þar sem tekjur fyrirtækisins eru enn lítill hluti af útgjöldunum.
Afkoma deCODE var neikvæð um 85,5 milljónir dollara í fyrra eða um 5,8 milljarða króna. Ársuppgjörið var öllu verra en fyrir 2005 þegar fyrirtækið tapaði 62,8 milljónum dollara og 57,3 milljónum árið þar áður.

Félagið skýrði þetta aukna tap með fjárfestingum í lyfjarannsóknum og þróun en fyrir liggur að slíkar rannsóknir eru kostnaðarsamar og tímafrekar þannig að þó vel takist til geti, eins og fyrr segir, liðið 10-15 ár áður en fyrirtækin uppskera árangur erfiðisins.

Greining Glitnis spáði því eftir að níu mánaða uppgjör deCODE var birt árið 2006 að með sama áframhaldi yrði rekstrarfé deCODE uppurið fyrir lok árs 2008. Því var þó haldið til haga að forsendur gætu breyst ef fyrirtækið kæmist lengra í lyfjaþróun eða yki við hlutafé sitt.
Kári svaraði dómsdagsspá Glitnis í Morgunblaðinu síðar og sagði útreikningana ranga og byggða á vanþekkingu: „Í þau tíu og hálft ár sem fyrirtækið hefur verið starfrækt hefur fjárhagsstaða þess aldrei verið betri, að sögn Kára. Telur hann jafnframt að fjárstaða fyrirtækisins sé betri en 90% þeirra fyrirtækja sem starfa í líftæknigeiranum. Taka verður tillit til þess að deCODE er að fjárfesta í vöruþróun sem tekur að meðaltali 15 ár. Engu máli skiptir hvort litið er til Bandaríkjanna, Evrópu eða Íslands, líftækni í heiminum snýst um það að fjárfesta til lengri tíma. Spyrja verður að leikslokum um niðurstöðuna.“

Kári sagði jafnframt að til samanburðar mætti allt eins mætti alhæfa á sama grunni að Landsvirkjun hefði tapað 200 milljónum á því að byggja Kárahnjúkavirkjun og var þar að vísa til þess að sá kostnaður sem fyrirtækið væri að leggja út í í lyfjaþróun væri langtímafjárfesting.

Meginvandinn við þetta er eins og fyrr segir að tekjurnar af vinnunni eru engar á meðan á lyfjaþróunarferlinu stendur; deCODE hefur tekjur af sölu þjónustu sem tengist meðal annars arfgerðagreiningunum og nýtur meðal annars styrkja frá Evrópusambandinu og bandarískum heilbrigðisyfirvöldum. Tekjurnar standa ágætlega undir erfðafræðiþætti fyrirtækisins en hrökkva skammt þegar kemur að lyfjaþróuninni þannig að allt er þetta spurning um úthald. Og Kári efast ekki um að fyrirtækið hafi það, enda lýsti hann því yfir í samtali við Agnesi Bragadóttur á Morgunblaðinu í september árið 2002, í kjölfar fjöldauppsagna hjá fyrirtækinu, að fyrirtækið ætlaði sér að lifa af og verða kraftmikið „eftir tíu ár, tuttugu ár, hundrað ár“.

Sársaukafull aðgerð

Fjöldauppsagnirnar árið 2002 voru þær mestu sem átt höfðu sér stað á Íslandi en 200 manns var sagt upp störfum á einu bretti og starfsfólki fækkaði úr 650 í 450. Uppsagnirnar voru tilkynntar á sama tíma og deCODE kynnti samning við bandaríska lyfjafyrirtækið Merck. Samningurinn átti að geta fært deCODE 90 milljónir dollara í tekjur en engu að síður þurfti að grípa til niðurskurðar.

Eftir ævintýralegan vöxt var skórinn farinn að kreppa og Kári sagði við Morgunblaðið að sér liði eins og „refnum sem nagaði af sér fótlegginn þegar hann festist í gildrunni“.
Útþenslutíminn í líf- og upplýsingatækni var liðinn og Kári sagði þessar sársaukafullu aðgerðir óumflýjanlegar.

„Sennilega eru 80% til 90% af þeim verðmætum sem voru til staðar í hátækniiðnaðinum fyrir tveimur árum horfin - þau hafa gufað upp, að minnsta kosti tímabundið. Það er því ekkert fé lengur að sækja á markaðinn til þess að halda uppi þessari útþenslu. Hvernig bregðast menn við því? Jú, þeir draga saman seglin, hagræða í rekstri, sníða sér stakk eftir vexti og reka sín fyrirtæki á grundvelli þeirra tekna sem þeir hafa,“ sagði Kári við þetta sama tilefni.

Hremmingarnar héldu svo áfram, fleira fólki var sagt upp störfum og fyrirtækið seldi glæsilegar höfuðstöðvar sínar í Vatnsmýrinni fyrir 3,5 milljarða króna árið 2005. Kári sagði söluna fyrst og fremst rekstrarlegt atriði í samtali við Morgunblaðið enda væri það ekki á sérsviði fyrirtækisins að eiga húsnæði.

Féð sem losnaði við söluna var notað til að greiða upp um 36 milljóna dala langtímalán sem hvíldi á húsinu og 4,5 milljóna dala skammtímalán. Afgangurinn, um 14,5 milljónir dala, var notaður til lyfjaþróunarverkefna.

Langhlaupið heldur áfram

Kári gafst ekki upp þótt á móti blési árið 2002 og engan bilbug er heldur á honum að finna í dag og hann segir fjárhagsstöðuna aldrei hafa verið betri og að hún sé í samræmi við áætlanir. Fyrirtækið sé ekki fjárfestingafyrirtæki og eigi ekki að sitja uppi með peninga sem endist því lengur en tvö ár. Gerði fyrirtækið það væri um mistök að ræða því þá væri verið að taka inn peninga á of háu verði. Sé reiknað með því að deCODE þróist áfram eðlilega og ætli að nota fjármálamarkaði til að afla peninga eins og gert hefur verið sé eðlilegt að fara út af örkinni og sækja fé sem endist þar til ætla megi að mat markaðarins sé betra þannig að enn frekara fjármagn fáist inn í fyrirtækið fyrir hlutabréf sem þá verða seld.

Sé farið út í það að afla fjár til fjögurra ára inn í fyrirtæki eins og deCODE sé að öllum líkindum verið að afla of dýrs fjár. Það er að segja að of mikið af fyrirtækinu sé látið út fyrir peninginn.
deCODE hafi því verið á réttum stað þegar Glitnir setti spá sína fram og allir þeir sem átti sig á eðli líftæknimarkaðarins telji að sé rétti staðurinn til að vera á.

Þótt Kári efist ekki um úthald deCODE skiptast aðrir í tvo hópa; þá sem telja stórtíðindi væntanleg frá fyrirtækinu og þá sem álykta að ævintýrið sé úti og eigið fé fyrirtækisins sé að brenna upp.

Bandaríska greiningarfyrirtækið Piper Jaffrey hækkaði nýlega mat sitt á deCODE og metur verð hlutabréfa þess á 5 dollara á hlut en þegar þetta er skrifað stendur gengi bréfanna á Nasdaq í 4,10. Samkvæmt skýrslu Piper Jaffrey má vænta tíðinda frá deCODE á næstunni. Kári verst allra frétta enda er honum ekki heimilt að tjá sig um málið en matið hlýtur að renna stoðum undir að Kári eigi enn tromp á hendi þótt hann haldi spilunum þétt að sér.

Það er í það minnsta erfitt að ímynda sér að Kári og hans fólk sitji aðgerðalaust í Vatnsmýrinni og stari í gaupnir sér og þeir bjartsýnustu leyfa sér jafnvel að álykta að frétta sé að vænta af hjartaslagslyfi sem deCODE hefur unnið að um nokkurt skeið en er þó ekki enn komið á þriðja stig.

Eru engar fréttir góðar fréttir?

Óvenjuhljótt hefur verið um deCODE í íslenskum fjölmiðlum undanfarin misseri en þegar leikar stóðu sem hæst bárust reglulega tíðindi af árangri fyrirtækisins í genarannsóknum. Ekki síst þegar gengið fór að síga á Nasdaq og góðar fréttir gátu haft jákvæð áhrif. Þögnin undanfarið hefur því rennt stoðum undir kenningar þeirra sem vildu meina að Kári og félagar hefðu á sínum tíma markvisst reynt að tala gengið upp.

Samkvæmt Kára er þó margt að gerast hjá fyrirtækinu þótt fréttunum sé ekki dritað út eins og í vélbyssuskothríð. Þá sé það heldur ekkert endilega eftirsóknarvert að halda þeirri fjölmiðlaathygli sem fyrirtækið hafði á tímabili. Í því felist mikil vinna og álag ekki síst í ljósi þess að lögmálum líftækniiðnaðarins séu sýndur takmarkaður skilningur hér á landi. Bókfært tap vegna fjárfestinga í vöruþróun þurfi ekki endilega að tákna að fyrirtækinu hafi mistekist og þannig komi þau sjónarmið sem birtast hér á landi sjaldan fram í fréttum í Bandaríkjunum þar sem menn séu vanir þessum iðnaði.

Gullæðið

Í mars árið 1998, áður en gagnagrunnsmálið komst í hámæli, virtist framtíðin blasa björt við Íslenskri erfðagreiningu. Guðni Th. Jóhannesson rekur þetta í stuttu máli í bókinni Kári í jötunmóð:
„Fáum kom á óvart að í lok mánaðarins var tilkynnt að fyrirtækið hefði hlotið nýsköpunarverðlaun Rannsóknarráðs og Útflutningsráðs Íslands. Vart voru aðrir betur að heiðrinum komnir. Vísindavinnan hafði gengið vonum framar, að sögn forráðamanna fyrirtækisins. Starfsmönnum fjölgaði stöðugt og sífellt var bætt við tækjakostinn, sem stóðst samjöfnuð við bestu rannsóknarstofur annars staðar í heiminum. Samningurinn við Hoffmann La-Roche tryggði reksturinn næstu árin, íslenskir fjárfestar börðust um að kaupa hlut í deCODE, og engin ástæða var til að ætla annað en bandarískir starfsbræður þeirra yrðu jafnákafir, þegar vel stæði á vestra.“

Hálfgert gullæði rann á þjóðina og bankar og verðbréfamiðlarar kynntu vel undir. Fáir efuðust um að í deCODE mætti finna skjótfenginn gróða og gríðarleg eignatilfærsla átti sér stað. Sumir högnuðust og margir töpuðu. Ekki síst þeir sem keyptu bréf á háu gengi fyrir lánsfé og máttu síðan horfa á gengi þeirra lækka jafnt og þétt eftir skráningu á Nasdaq.

Allir sem festu fé í deCODE ætluðu að verða milljónamæringar en þeir græddu mest sem bjuggu til hlutabréfin. Stofnendur fyrirtækisins, stofnfjárfestar og lykilmenn hjá fyrirtækinu. Kári hagnaðist vel sjálfur og sama má segja um Hannes Smárason sem starfaði um hríð sem aðstoðarframkvæmdastjóri deCODE við hlið Kára og lagði þar grunninn að auðæfum sínum.
Æðið í kringum deCODE á Íslandi minnti um margt á .com-æðið úti í hinum stóra heimi en nú var það ekki ofurtrúin á Internetið og upplýsingatæknina sem reið baggamuninn heldur einlæg trú Íslendinga á eigið ágæti og sérstöðu. Á gagnagrunninn sem átti að leysa öll heilbrigðisvandamál heimsbyggðarinnar.

Þeir græddu helst á deCODE sem höfðu vit á að kaupa fljótt og losa sig við bréfin á réttum tíma. Aðrir sátu uppi með sárt ennið og sögur af harkalegum gjaldþrotum þeirra sem keyptu fyrir lánsfé eru ófáar.

Ríkisbankarnir stukku á vagninn sumarið 1999 þegar Fjárfestingarbanki atvinnulífsins, Landsbankinn og Búnaðarbankinn keyptu, ásamt eignarhaldsfélaginu Hofi, 17% hlut í deCODE og seldu svo bréfin áfram til innlendra fagfjárfesta. Kaupin þóttu staðfesta að í Íslenskri erfðagreiningu lægi eitt magnaðasta viðskiptatækifæri Íslandssögunnar en miðað við kaupgengi bankanna varð deCODE verðmætasta fyrirtæki landsins, metið á 500 milljónir dollara; 37 milljarða íslenskra króna.

Í kjölfar kaupanna átti íslenskur fjármálaheimur mikið undir því að deCODE næði skráningu á erlendum mörkuðum og festi sig þar í sessi. Það gekk hins vegar ekki eftir þegar fyrirtækið fór á Nasdaq árið 2000.

„Ég á lítið í deCODE“

„Nú geta allir sagt „ég á lítið í deCODE“ og ég held að allir sem eigi hlutabréf í félaginu séu búnir að afskrifa þau,“ segir verðbréfasérfræðingur sem fylgdist grannt með uppgangi Íslenskrar erfðagreiningar í kringum síðustu aldamót. Hann segir þó áhuga sinn, rétt eins og markaðarins, hafa dvínað í kjölfar þess að fyrirtækið náði ekki að halda því háflugi sem það tók í upphafi.
Hann vill ekki koma fram undir nafni, frekar en aðrir sem Mannlíf ræddi við, og þótt flestir verðbréfamiðlarar hafi enn skoðanir á deCODE virðast þeir óttast að meiningar þeirra verði tengdar þeim fjármálastofnunum sem þeir starfa hjá auk þess sem þeim virðist standa nokkur stuggur af Kára Stefánssyni.

„Kári hefur alltaf verið vinur verðbréfasalans á meðan hann er góður við hann en er fljótur til þegar illa gengur og afhausar okkur með þvílíku afli að skrattinn sjálfur yrði stoltur af.“
Miðlarinn segir Íslenska erfðagreiningu ekki vera svip hjá sjón miðað við það sem var upp úr síðustu aldamótum þegar um 600 manns störfuðu þar og fyrirtækið var það verðmætasta á landinu.

„Það er nú svo merkilegt að þegar deCODE var aðalmálið var það miklu meira virði en flest önnur íslensk fyrirtæki, enda rauk markaðsvirðið upp úr öllu valdi. Markaðsvirði fyrirtækisins í dag er um 14 milljarðar sem þykir nú ekki mikið. Kaupþing er metið á um 760 milljarða og það má segja að markaðsvirði viðskiptabankanna geti rokkað um verðmæti deCODE frá degi til dags.

Vandinn við tiltrú markaðarins á fyrirtækinu er sennilega sá að trúin á fyrirtækið var búin til á einu bretti. Miðlægi gagnagrunnurinn var það sem heillaði erlenda áhættufjárfesta í upphafi og greindi í raun deCODE frá öllum öðrum fyrirtækjum í líftækniiðnaði. Það kom svo á daginn að það gekk ekki að nota gagnagrunninn með auðveldum hætti og þá er eins og menn hafi gefist upp og farið að einbeita sér að einhverju öðru frekar en að taka slaginn og klára upphaflega dæmið.“

Hann segist ekki fá séð að það sé mikið að gerast í Vatnsmýrinni og þær fréttir sem bárust nokkuð ört af árangri rannsókna Íslenskrar erfðagreiningar hafa látið á sér standa þannig að óneitanlega læðist að fólki sá grunur að það sé lítið í gangi og menn séu hættir að reyna að tala gengið upp.

„Tekjurnar hafa verið takmarkaðar og vinna ekki upp á móti tapi síðustu ára og það er altalað að eigið fé fyrirtækisins sé að klárast,“ segir hann og vísar til áðurnefndrar dómsdagsspár sem þegar hafa verið gerð skil.

Er gull í Mýrinni?

„Það er vor í lofti og vindur hlýr og Vatnsmýrin andar rótt,“ kvað skáldið og viðlagið var „gull, það er skíragull“ og trúin á það að Kári Stefánsson sitji á gullæð í Vatnsmýrinni lifir, þrátt fyrir allt, góðu lífi vorið 2007.

Verðbréfamiðlarar eru síður en svo á einu máli um að deCODE-ævintýrið sé úti og sumir hverjir telja fyrirtækið ekki síður vænlegan fjárfestingarkost nú en þegar æðið gekk yfir í kringum aldamótin.

„Persónulega tel ég markaðsvirði deCODE engan veginn endurspegla raunverulegt verðmæti fyrirtækisins,“ segir verðbréfasali sem hefur skoðað deCODE gaumgæfilega undanfarið. „Ferill fyrirtækisins hefur í raun verið mjög glæsilegur eftir áherslubreytinguna sem setti lyfjaþróunina í forgrunn. Það eru spennandi verkefni í pípunum og þótt lyfjaþróun taki langan tíma gætu ný lyf verið í sjónmáli.“

Hann segir lyfjaiðnaðinn velta slíkum fjárhæðum að þótt deCODE myndi ekki hitta í mark nema með einu þeirra lyfja sem verið er að rannsaka myndi það skila fyrirtækinu gríðarlegum tekjum.
„Innra virði félagsins er mjög álitlegt og að þeim forsendum gefnum að eitthvert lyf komist alla leið er fyrirtækið mjög álitlegur fjárfestingarkostur. Ég tel því deCODE vera mjög áhugaverðan fjárfestingarkost núna. Kosturinn við ný lyf er sá að um leið og einkaleyfin á þeim renna út fyllist markaðurinn af samheitalyfjum og þá lækkar markaðsvirði lyfjafyrirtækjanna og eina ráðið er að draga úr starfsemi eða koma með ný lyf á markað með nýjum einkaleyfum. Þetta gerir deCODE að spennandi kosti enda myndi einkaleyfi á nýju lyfi skila miklum tekjum um árabil áður en það rynni út.“

Hér hefur það verið margítrekað að lyfjaþróun er tímafrek og tíminn er peningar þannig að allt snýst þetta um að halda athygli markaðarins og viðhalda eftirvæntingunni og áhuganum með tíðindum af því hvað sé að gerast og við hverju megi búast.

„Eftir því sem deCODE er með fleiri lyf í pípunum ætti verð þess því að hækka og það er því alls ekki vitlaust fyrir íslenska fjárfesta að vera með fyrirtæki eins og deCODE í eignasafni sínu. Menn verða þá hins vegar að vera meðvitaðir um að um langtímafjárfestingu er að ræða en það er ekki óeðlilegt að eiga í félagi eins og deCODE sem getur margfaldast ef viðskiptamódelið gengur upp, á meðan önnur fyrirtæki í safninu skila örari hagnaði.

deCODE hefur samt ekki beinlínis verið inni á radar hjá íslenskum fjárfestum og fyrirtækið líður sjálfsagt fyrir það að einhverjir töpuðu þegar bólan sprakk á sínum tíma en þá ber að hafa í huga að tap á þessum tíma var ekki einskorðað við deCODE. Það eru til miklu verri dæmi um þetta en deCODE sem hefur að mörgu leyti fest óverðskuldað í umræðunni sem einhver bólustokkur eða hluti af svindli og vitleysu. Í millitíðinni hefur félagið komið sér upp lífssýnum sem leggja grunninn að rannsóknum fyrirtækisins og það er alls ekki bundið af gagnagrunnspælingunni lengur.

Það væri því synd ef þetta félag myndi hrökklast úr landi vegna þess að það fær ekki stuðning fjármálamarkaðarins. Það skapar enn hálaunastörf fyrir vel menntað fólk og mitt í öllu þessu tali um nýsköpun, leit að nýjum fjárfestingartækifærum og útrás þá er eitthvað bogið við það að eiga á hættu að missa deCODE úr landi. Það gæti vel komið til greina ef leiðandi fjárfestar koma ekki með fjármagn inn en ef við trúum því að deCODE geti komið fram með ný lyf ættum við að dæla peningum í það þar sem afraksturinn getur orðið svo mikill. Nema þetta sé allt tóm vitleysa sem ég held að sé alls ekki málið, enda er deCODE eitt flottasta erfðatæknifyrirtækið í heiminum.

Við erum að veita gríðarlegum fjárhæðum til virkjana á meðan gullmolinn gæti hugsanlega enn leynst í Vatnsmýrinni. Sérstakur húmor Kára virðist stuða marga það gæti haft eitthvað með þetta að gera.“

Brjálæðingur, snillingur eða bæði?

Böndin berast alltaf beint að Kára þegar deCODE er annars vegar og í hugum fólks er erfitt að greina á milli mannsins og fyrirtækisins. Hann er maðurinn með planið og sjálfsagt veit enginn nákvæmlega hvað er á seyði hjá deCODE eða hvar möguleikarnir liggja og Kári gefur ekkert upp sem hann ætlar sér ekki.

En þegar hann stígur fram og tjáir sig vantar ekkert upp á sjálfsöryggið og eins og þegar hefur komið fram og alþjóð veit á hann auðvelt með að tala fólk á sitt band. Gáfur hans eru ekki dregnar í efa og trú hans á fyrirtækið virðist óbilandi.

Hann er hins vegar ekki allra og ekkert bendir til þess að hann hafi nokkurn áhuga á því enda eru sögurnar af honum, lognar eða sannar, fleiri en tölu verður komið á. Hann er umdeildur og veit af því og gerði kjaftaganginn ágætlega upp í viðtali við skólablaði MR árið 1999: „Allur sá fjöldi kvenna sem ég á að halda við. Ég gæti verið auglýsing fyrir Viagra.“

Kári ber enn sterkar taugar til MR, þessarar fornu menntastofnunar, sem sagan segir að hafi verið skemmtilegasti skólinn sem hann hefur setið. Þar kynntist hann líka Davíð Oddssyni sem síðar varð einarður velgjörðarmaður hans þegar á þurfti að halda og deCODE var komið á laggirnar.

Þýska tímaritið Der Spiegel fjallaði um Kára í nafnlausri grein í júlí 1998 þar sem áformum Kára um gagnagrunninn var fundið flest til foráttu. Þar var þeirri spurningu slengt fram hvort maðurinn væri „snillingur, brjálaður, hættulegur eða allt þetta?“
Kári var jafnframt sagður berserkur með útgeislun sem hefði sannfært meirihluta þjóðar sinnar, og þar á meðal forsætisráðherra, um að hann væri snillingur og ætlaði sér að byggja upp fyrsta erfðavísafyrirtæki Íslands og koma því á Nasdaq-hlutabréfamarkaðinn í New York.

Allt þetta hefur gengið eftir og vissulega getur Kári brugðið sér í líki berserks og þegar sá gállinn er á kappanum fá honum yngri menn, oftar en ekki, að kenna á hvassri tungu hans, ekki síst þegar hann er gengur vörpulegur um líkamsræktarsali Lauga. Hávaxinn, vöðvastæltur og ískaldur. Þegar Kári er í ham er hann ekki beinlínis árennilegur og hvernig sem allt fer þá fyrirfinnast vart menn sem eru líklegri en hann til þess að klára það langhlaup sem hann hefur hlaupið undanfarin ár og ætlar sér að hlaupa þar til hann kemst í mark.

Mannlíf 2007

Úr leikskrá Misery á NASA

Stephen King er óumdeildur konungur hryllingsbókmenntanna og hefur setið í hásæti sínu í rúm 30 ár en fyrsta skáldsaga hans, Carrie, kom út árið 1974. Vinsældir hans jukust hratt og örugglega í kjölfar þessarar blóðugu sögu eineltisfórnarlambs sem nær fram grimmilegum hefndum á kvölurum sínum með fjarhrifum. King festi sig síðan í sessi ári síðar með blóðsugusögunni Salem´s Lot sem kallast skemmtilega á við Dracula sem Bram Stoker skrifaði 1897.

Stephen King er fæddur árið 1947 í Portland í Maine og þar hefur hann búið mestan hluta ævinnar og fundið fjölmörgum sögum sínum stað þar, ekki síst í ímyndaða smábænum Castle Rock.
Þegar Carrie kom út vann King fyrir sér sem enskukennari, þénaði 6.400 dollara á ári og bjó með fjölskyldu sinni í hjólhýsi. Í dag veit hann ekki aura sinna tal og býr enn með Tabithu, eiginkonu sinni, í Maine en börnin þeirra þrjú eru löngu uppkomin.

King er með eindæmum afkastamikill rithöfundur og frá 1975 dældi hann út hryllingnum, gaf út í það minnsta einn langhund á ári. The Shining kom út 1977, The Stand 1978, The Dead Zone 1979 og Firestarter 1980. Árið 1981 sleppti hann morðóða hundinum Cujo lausum og 1983 steig hann bensínið í botn á morðóða kagganum Christine og fór hamförum í Pet Sematary.

Með þessum verkum Kings ávann hrollvekjan sér á ný lýðhylli í bókmenntum og þó margir rithöfundar hafi fylgt þeirri braut sem hann ruddi hrollvekjunni inn í samtíman ber hann enn höfuð og herðar yfir alla sporgöngumenn sína og er einn söluhæsti rithöfundur allra tíma.

Kvikmyndagerðarmenn voru eðlilega fljótir að átta sig á að hugverk Kings hentuðu vel til þess að skjóta bíógestum skelk í bringu og allar ofantaldar skáldsögur hans hafa verið kvikmyndaðar, sem og nánast allt annað sem hann hefur sent frá sér á prenti.

Leikstjórinn Brian De Palma reið á vaðið þegar hann kvikmyndaði Carrie 1976 og meistari Stanley Kubrick tók The Shining sínum tökum árið 1980 og hafði varanleg áhrif á hryllingsmyndabransann með nálgun sinni þó að King sjálfur kynni honum litlar þakkir.

Kvikmyndaútgáfur verka Kings eru æði misjafnar að gæðum og í öllum þessum aragrúa kvikmynda leynist oft á tíðum ótrúlegt drasl. Stundum er við kvikmyndagerðarfólkið að sakast þó ekki sé hægt að horfa framhjá því að King er sjálfur oft mistækur og það er síður en svo trygging fyrir gæðum kvikmynda að þær tengist nafni Kings. Myndir eins og The Shining, Stand By Me, Misery, The Shawshank Redemption og The Green Mile standa upp úr en þar tókst handritshöfundum og leikstjórum að vinna sérstaklega vel úr verkum höfundarins.

Stand By Me, Misery og The Shawshank Redemption eiga það sameiginlegt að þar lætur King allt yfirnáttúrulegt eiga sig en þó að fantasían taki öll völd í meirihluta verka hans er hann yfirleitt bestur með báða fætur á jörðinni og getur vel skrifað um venjulegt fólk í óvenjulegum aðstæðum, án þess að draugar, morðóðir bílar eða afturgengin gæludýr komi við sögu.

King er nefnilega ágætis rithöfundur þó að verk hans séu yfirleitt flokkuð sem hreinræktuð afþreying og því hálfgert rusl. Hann skrifar oft á tíðum skemmtilegan og lipran texta og getur, þegar vel liggur á honum, skapað áhugverðar persónur sem auðvelt er að heillast af og fá samúð með. Hryllingurinn er því oft lítið annað en umgjörð utan um sögur af fólki sem glímir við sömu vandamál og á í sömu innri baráttu og það fólk sem “alvöru” rithöfundar kryfja í verkum sínum.

King sýnir sínar bestu hliðar í Misery, þar sem hann keyrir upp magnaða spennu um leið og hann kafar ofan í hugarheim geðsjúks morðingja um leið og hann leikur sér með innri togstreitu rithöfundar sem vill brjótast undan oki fyrri verka sinna og hætta en getur það ekki.

Í Misery neyðist rithöfundurinn Paul Sheldon til þess að skrifa til þess að halda lífi og kaupir sér grið hjá brjálæðingnum Annie Wilkes með því að fóðra hana á köflum í rómantískri ástarsögu. Sagan átti síðar eftir að kallast á við líf Kings á undarlegan hátt en árið 1999 stórslasaðist hann þegar sendiferðabíll ók hann niður.

Eftir erfiða sjúkralegu lýsti King því yfir að hann myndi hætta að skrifa þegar hann væri búinn að hnýta nokkra lausa enda og ljúka við sagnabálk sinn The Dark Tower. Hléið sem hann gerði á skrifunum stóð þó ekki lengi því hann hefur tekið upp fyrri iðju og sendi nýlega frá sér tvær skáldsögur; The Cell og Lisey´s Story. Hann er vitaskuld ekki jafn illa settur og Sheldon þar sem hann hefur ekki morðóðan brjálæðing yfir sér sem hvetur hann áfram með því að sveifla exi yfir höfði hans en það er þó deginum ljósara að hryllingurinn heldur meistara sínum í heljargreipum og hann getur ekki hætt.

Þrjátíu ár eru liðin frá því að Sylvester Stallone steig fyrst í hringinn í hlutverki hnefaleikarans Rocky Balboa. Í raun er illmögulegt að greina almennilega á milli persónunnar og leikarans og þeir fá nú báðir enn eitt tækifæri til þess að sanna sig í sjöttu Rocky-myndinni.

Sylvester Stallone naut gríðarlegra vinsælda á áttunda og níunda áratug síðustu aldar. Hann var ásamt Arnold Schwarzenegger helsta hasarmyndahetja Hollywood. Frægðina á hann helst að þakka tveimur þekktustu persónum sínum, Rocky og sérsveitahermanninum John Rambo.

Ferill leikarans hefur verið á jafnri og stöðugri niðurleið frá því hann lagði vélbyssuna frá sér árið 1988 og boxhanskana á hilluna tveimur árum síðar. Hann er þó ekki dauður úr öllum æðum og gerir nú tilkall til fornrar frægðar með sjöttu Rocky-myndinni, sem frumsýnd er á Íslandi í dag, og fjórðu Rambo-myndinni á næsta ári.

Rocky

Stallone hefur aldrei beinlínis þótt góður leikari og það er því ef til vill mörgum gleymt að árið 1976 var hann tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir bestan leik og handrit fyrstu Rocky-myndarinnar. Myndin sjálf fékk verðlaun sem besta myndin og leikstjórinn John G. Avildsen hampaði verðlaununum fyrir leikstjórn.

Myndin fjallaði um Rocky Balboa, mátulega treggáfaðan minnipokamann og annars flokks boxara sem fékk óvænt tækifæri til þess að mæta heimsmeistaranum í þungavikt, Apollo Creed, í hringnum. Rocky fór langt á viljanum þegar hann fékk stóra tækifærið og stóðst atið við meistarann í fimmtán lotur. Eftir það var Apollo dæmdur sigurinn en Rocky krækti í Adrian, stúlkuna sem hann elskaði.

Þetta gæti nánast verið saga Stallones sjálfs, sem var minniháttar leikari þegar hann skrifaði og lék í Rocky. Myndin var ódýr í framleiðslu en sló öllum á óvart í gegn á heimsvísu og eftir það voru honum allir vegir færir.

Rocky II

Rocky var í raun dæmigerð „fílgúdd-mynd“ og Stallone hélt sig við formúluna í Rocky II þar sem hann tók öll völd, lék aðalhlutverkið, skrifaði handritið og leikstýrði. Hér gengur Rocky að eiga Adrian og þeim fæðist sonur. Apollo er hins vegar ekki sáttur eftir fyrri viðureign þeirra þar sem hann er vændur um að hafa leyft aumingjanum Rocky að standa uppi í hárinu á sér í fimmtán lotur. Meistarinn skorar því aftur á Rocky en fer flatt á því þar sem Rocky kýlir hann kaldan og hampar heimsmeistaratitlinum.

Rocky III

Þegar hér er komið við sögu hefur Rocky himin höndum tekið. Er moldríkur heimsmeistari og býr í vellystingum. Hann ákveður að draga sig í hlé en þá stígur ófétið Clubber Lang fram, segir Rocky vera aumingja og skorar hann á hólm. Lang niðurlægir svo Rocky með rothöggi og hefur af honum titilinn.

Rocky er heillum horfinn þegar hans forni fjandi, Apollo, skýtur upp kollinum og tekur að sér að þjálfa hann svo hann megi endurheimta meistarabeltið. Apollo reynist haukur í horni og skipar Rocky að finna villidýrið í sér aftur og leyfa Lang að horfa í augu tígursins, rétt eins og hann mátti sjálfur gera áður en Rocky lamdi hann í gólfið. Lang á ekki sjö dagana sæla eftir þetta og Rocky endurheimtir titilinn eftir magnaðan bardaga.

Rocky IV

Árið er 1985 og Stallone stígur nú fram sem fullsköpuð kaldastríðshetja þegar hann mætir Rússanum Ivan Drago í hringnum. Svíin Dolph Lundgren lék andstæðinginn sem var í meira lagi ófétislegur og vitaskuld rakið illmenni. Rocky hefur í upphafi lítinn áhuga á að etja kappi við Drago en eftir að sá síðarnefndi drepur góðvin hans Apollo Creed með bylmingshöggi í bardaga bindur Rocky á sig hanskana og leitar hefnda.

Drago er dólgslegur sem fyrr og gerði frasann „I must break you“ ódauðlegan þegar hann ögraði okkar manni. Rocky er talinn eiga við ofurefli að etja en eftir stífa þjálfun í Síberíu rotar hann Drago og vefur sig alblóðugur í bandaríska fánann við undirleik hljómsveitarinnar Survivor sem kyrjar um hið brennandi hjarta sem er við það að springa.

Rocky V

Rocky er heillum horfinn. Gjaldþrota og fluttur aftur í slömmið í Fíladelfíu þar sem ævintýrið hófst. Hann er hættur að keppa enda heilaskemmdur eftir öll höggin sem hann hefur fengið. Eldurinn brennur þó enn í hjarta tígursins og hringurinn kallar. Hann snýr sér því að þjálfun ungs og efnilegs hnefaleikara en þegar hrokinn ber lærisveininn ofurliði þarf Rocky að lumbra á honum í gamaldags götubardaga. Þar sýnir hann að hann hefur engu gleymt og jarðar andstæðinginn.

Rocky Balboa

Þó að ekki hafi blásið byrlega fyrir Rocky í síðustu mynd mætir hann nú aftur til leiks eftir sextán ára hlé. Hann rekur lítinn veitingastað og skemmtir fastagestum sínum með frægðarsögum úr fortíðinni. Líf hans er ekki einu sinni skugginn af því sem hann átti að venjast í Rocky III. Adrian er látin og sonur hans vill ekkert með hann hafa. Rétt eins og í fyrstu myndinni fær hann óvænt tækifæri til þess að sanna sig á ný. Sú hugmynd kemur upp að leiða saman goðsögnina Rocky gegn ríkjandi heimsmeistara í hringnum. Þetta er meira hugsað sem grín en Rocky snýr þessu upp í tækifæri til þess að sýna og sanna að hann er bestur og andstæðingurinn fær því að horfa í augu tígursins, sem er helmingi eldri.

Hér má því segja að þeir Stallone og Rocky renni aftur saman en með Rocky Balboa ætlar Stallone að sýna hvað í sér býr og það verður ekki af kallinum tekið að hann er í flottu formi þó hann standi á sextugu.

Gróf kynlífsatriði hafa á undanförnum árum rutt sér til rúms í kvikmyndum sem fara í almenna dreifingu. Klámfengnar ofbeldismyndir ruddu brautina en nú kveður við nýjan tón. Af öllum þeim aragrúa kvikmynda sem eru á dagskrá Alþjóðlegu kvikmyndahátíðarinnar í Reykjavík er bandaríska myndin Shortbus líkleg til þess að vekja einna mesta athygli og umtal. Myndin fjallar um kynlíf og gerir það á svo opinskáan hátt að fá dæmi eru til um annað eins í kvikmynd sem fer í almenna dreifingu.

Kynlífsgleðileikur

Shortbus vakti feykilega athygli á kvikmyndahátíðinni í Cannes í vor þó hún sé síður en svo fyrsta meginstraumsmyndin sem er beinlínis klámfengin í matreiðslu kynlífsatriða. Hún sker sig hins vegar úr hópi þeirra mynda sem hvað lengst hafa gengið lengst á undanförnum árum þar sem groddalegt kynlífið hefur oftast verið tengt ofbeldi og glæpum. Shortbus setur kynmökin þvert á móti í jákvætt og fallegt samhengi og myndin er í raun óður til kynlífs og frjálsra ásta þannig að það hefur ekki hvarflað að gagnrýnendum að setja klámstimpil á myndina þó hún toppi allt sem á undan er gengið í bersöglinni.

Leikstjóri Shortbus, John Cameron Mitchell, sem hefur áður gert garðinn frægan með kvikmyndaútgáfunni af söngleiknum um Hedwig segir sjálfur að Shortbus sé ekki söngleikur heldur kynlífsleikur. Tónlistin skipar samt veigamikinn þátt í Shortbus en hún er leikinn af jaðarhljómsveitinni Yo La Tengo.

Kynlíf kynlífsins vegna

Opinskátt kynlífið þjónar tilgangi sögunnar í Shortbus og ætti því ekki að stuða nema þá allra viðkvæmustu, ekki síst þar sem mikil gleði svífur yfir vötnum í kynlífsbrölti persónanna. Framsetningin gengur því upp í þessu tilfelli.
Breski leikstjórinn Michael Winterbottom daðraði við klámið í 9 Songs árið 2004 í samhengislausri mynd um par sem stundaði tónleika á milli þess sem það hafði samfarir undir vökulu auga myndavélarinnar. Myndin var frekar niðurdrepandi og virtist einungis gerð kynlífsins vegna og varð því hvorki fugl né fiskur.

Franska ofbeldisklámið

Frakkar hafa hingað til verið iðnastir við þennan blautlega kola og nægir í því sambandi að nefna myndirnar Romance X og Baise-moi (Ríddu mér). Baise-moi gekk mun lengra en Romance X og er hrá, ljót, ofbeldisfull og í meira lagi klámfengin en hún greindi frá örlögum tveggja kvenna sem á rennur morðæði eftir að annarri þeirra er nauðgað. Þær eru einhvers konar vondu systur Thelmu og Louise og á ferðalagi sínu um Frakkland tæla þær karlmenn til lags við sig en slátra þeim svo jafn óðum.

Baise-moi vakti hvarvetna hörð viðbrögð og var bönnuð víða þó hún fengi að ganga fyrir fullum sal í Regnboganum. Ofbeldi myndarinnar er í sjálfu sér ekkert grófara en hjá settlegum leikstjórum eins og Oliver Stone, Quentin Tarantino og Martin Scorsese en kynlífið var þess eðlis að Bandaríkjamenn supu hveljur. Þrátt fyrir það má verja það að klámið hafi þjónað tilgangi sögunnar þó myndin dansi vissulega á mörkum þess að vera hreinræktuð klámmynd.

Opinskátt kynlíf í bíómyndum sem fara í almenna dreifingu laumaði sér inn í bíósalina í skjóli ofbeldis enda er hún römm sú taug sem tengir saman klám og ofbeldi en með mislukkaðri tilraun Winterbottoms og hinni vel heppnuðu Shortbus lítur út fyrir að kynlíf geti farið að njóta sín í allri sinni dýrð í bíó enda hefur það sig upp fyrir klámið þegar það þjónar tilgangi frásagnarinnar og er sýnt sem eitthvað jákvætt og fallegt.

Gunnar Smári Egilsson, forstjóri Dagsbrúnar, stendur í ströngu þessa dagana. Fyrirtækið sem hann stýrir tapaði einum og hálfum milljarði á fyrri helmingi þessa árs og danskir blaðaútgefendur hafa brugðist hart og snöggt við áformum hans um að gefa út fríblað í ætt við Fréttablaðið í Danmörku.

Gunnari Smára er að mestu eignaður heiðurinn að baki velgegni Fréttablaðsins og ævintýraleg velgengni þess hefur gert hann að milljónamæringi og komið honum í yfirburðastöðu á íslenskum fjölmiðlamarkaði.
Ferill Gunnars Smára í fjölmiðlum er langur og skrautlegur. Lengst af var hann utangarðsmaður á íslenskum blaðamarkaði og á heiðurinn af ófáum götublöðum sem öll lognuðust út af eða fóru á hausinn. Þá setti Gunnar Smári Íslandsmet í meiðyrðadómum enda aðhylltist hann harða götublaðamennsku og eirði engum í skrifum sínum.

Gunnar Smári byrjaði í blaðamennsku á Tímanum 22 ára gamall og hefur verið með puttana í blaðaútgáfu allar götur síðan. Hann hefur á ferlinum ritstýrt, auk Fréttablaðsins, Pressunni, Morgunpóstinum, Mánudagspóstinum, Eintaki og síðast Helgarpóstinum. Hann hætti á Helgarpóstinum í ágúst árið 1995 þegar hann „slíðraði pennann“ í kveðjugrein sinni þar sem hann sagði skilið við blaðamennskuna. Ári síðar komst hann í fjárhagslegt þrot og sat uppi atvinnulaus og útlægur.

Einbeittur vilji Gunnars Smára til að halda úti ágengum vikublöðum og þau skakkaföll sem því fylgdu lagði hann þó ekki endanlega að velli og hann sótti aftur inn á blaðamarkaðinn árið 1997 með menningartímaritinu Fjölni sem verður helst minnst fyrir það að hafa birt lengstu greinar sem hafa komið fyrir sjónir íslenskra blaðalesenda.
Fjölnir fjaraði fljótt út en Gunnar Smári skaut aftur upp kollinum ári síðar þegar hann var fenginn til að móta Fókus, vikulegt fylgirit gamla DV. Þáverandi eigendur DV, feðgarnir Sveinn Eyjólfsson og Eyjólfur Sveinsson, fengu hann síðar til þess að útfæra hugmynd um ókeypis dagblað sem yrði borið inn á öll heimili á höfðuðborgarsvæðinu og Fréttablaðið varð að veruleika. Hugmyndin að baki blaðinu þótti á sínum tíma í besta falli óðs manns æði og hugnaðist Gunnari Smára því vel. „Stærsti kostur Gunnars Smára er að hann er fljótur að grípa góðar hugmyndir á lofti og hann hefur úthald til þess að láta þær verða að veruleika,“ segir félagi Gunnars Smára sem hefur sopið nokkrar fjörurnar með honum í útgáfumálum.

Fréttablaðið kom fyrst út árið 2001 og fyrsta útgáfuárið var að sönnu brösótt en eftir gjaldþrot og eigendaskipti, náði Fréttablaðið flugi og skilaði Gunnari Smára á þann stað sem hann er á í dag. Götustrákurinn og ólíkindatólið sem sat 14 daga í skuldafangelsi árið 1997 og hafði þá ekki efni á að kaupa sér „litla kókflösku,“ eins og hann hefur orðað það sjálfur, stóð uppi með pálmann í höndunum.

Fáir efast um hæfileika Gunnars Smára þegar það kemur að blaðaútgáfu en þær raddir heyrast hins vegar að hann hafi öðlast völd umfram getu í viðskiptalífinu og það muni koma honum í koll í Danmörku.
„Gunnar Smári er ennþá bara Gunnar Smári. Það hefur ekkert breyst,“ segir viðmælandi Fréttablaðsins sem er flestum hnútum kunnur í viðskiptalífinu og bætir því við að Gunnar Smári hafi sýnt litla kænsku í innrás sinni á danskan blaðamarkað með því að tala of fjálglega og of fljótt um áform sín. Þannig hafi hann glutrað niður því forskoti sem hann hafði á Íslandi. Hann hafi verið brautryðjandi á fríblaðamarkaði hér heima fyrir fimm árum en muni koma síðastur inn á sama markað í Danmörku þar sem hann hann hafi gefið andstæðingum sínum tíma til að hasla sér völl og treysta varnirnar.

Sjálfur blæs Gunnar Smári á allar hrakspár og sagði í Fréttablaðinu í vikunni að keppinautarnir í Danaveldi væru: „...í raun ekki alvöru leikmenn. Það má frekar líkja þeim við þá sem hlaupa naktir inn á völlinn til að trufla leikinn.“
Þessi viðbrögð eru um margt lýsandi fyrir Gunnar Smára sem er gjarn á að gera lítið úr andstæðingum sínum og leggja til fólks með orðum þannig að undan svíði. Þeir sem þekkja Gunnar Smára og hafa unnið með honum lengi segja hann geta verið jafn leiðinlegan og hann geti verið skemmtilegur.
Hann þykir ákaflega frjór og skarpur í hugsun og þegar hann er í ham, sem gerist helst þegar hann verður heltekinn af tilteknum verkefnum, þykir félagsskapur hans upplífgandi og eftirsóknarverður.
Samstarfsfólk hans í gegnum tíðina hefur þó einnig flest fengið að kynnast skuggahliðum hans en hann getur verið afundinn, ósveigjanlegur og ósanngjarn. Þegar þessi gállinn er á honum getur hann verið baneitraður í tilsvörum og þeir eru ófáir blaðamennirnir og viðskiptafélagarnir sem hafa í gegnum tíðina gengið laskaðir af velli eftir snerru við Smárann.

Gunnar Smári er í eðli sínu brautryðjandi og það leynir sér ekkert að hann nýtur sín best í uppbyggingu, en þegar og ef hugarfóstur hans komast á lygnan sjó er eins og áhuginn fjari út og hann snýr sér að einhverju öðru. Fréttablaðið er besta dæmið um þetta en hann lagði líf og sál í uppbyggingu blaðsins en eftir sigurgöngu þess er Ísland ekki lengur nógu stórt og Gunnar Smári er nú kominn á kaf í Danmerkurinnrásina.
Þeir sem hafa unnið með Gunnari Smára eru sumir hverjir mátulega hrifnir af þessum þætti í fari hans og þykjast ekki þekkja hann fyrir sama manninn eftir að hann varð viðskiptamógúll og eiga það til að gantast með að hugsjónamaðurinn sé kominn hinum megin við borðið, að „enfant terrible“ íslenskrar blaðamennsku sé orðinn „einn af hinum“.

Þó Gunnar Smári sé vissulega orðinn uppteknari af afkomutölum en dálksentimetrum er þó ekki annað að sjá en hann sé enn samur við sig; kunni illa við sig á lygnum sjó og þegar hann hafi val um frið eða ófrið velji hann atið og ræðst enn jafnan á garðinn þar sem hann er hæstur.

Ísland og þá fyrst og fremst Reykjavík er sögusvið bandarísku myndasögunnar Umbra sem fjallar um rannsókn lögreglunnar á dularfullu morðmáli.
Sagan hefst árið 1999 þegar beinagrind finnst í helli úti á landi. Meinafræðingurinn Askja fær það verkefni að rannsaka beinin og kemst fljótlega að því að ekki er allt með felldu þar sem beinin virðast vera af einhvers konar frummanni sem hefur verið ráðinn bani með byssukúlu.

Umbra er eftir myndasöguhöfundinn Murphy sem hefur helst unnið sér það til frægðar að skrifa myndasögur um stökkbreyttu bardagaskjaldbökurnar Teenage Mutant Ninja Turtles en hann hefur heldur betur skipt um gír og yrkisefni.
Sagan skiptist í þrjá hluta og tvö fyrstu blöðin eru komin til landsins. Pétur Yngvi Yamagata hjá myndasöguversluninni Nexus segist ekki þekkja vel til fyrri verka Murphys en hann hafi einfaldlega ekki getað stillt sig um að kaupa Umbra. „Það er eitthvað ómótstæðilegt við bandaríska sakamálasögu sem gerist á Íslandi.“

Askja vinnur náið með rannsóknarlögreglukonunni Freyju að rannsókn málsins og samstarfið er svo farsælt að þær enda saman í eldheitum ástarleik í Bláa lóninu að næturlagi.
Leikurinn æsist svo enn frekar þegar rannsóknarstofa Öskju er sprengd í loft upp og byssumaður sýnir henni banatilræði í kjölfarið. Freyja skerst þá í leikinn, skiptist á skotum við misindismanninn á götum Reykjavíkur þar til eltingarleikur hennar við skúrkinn nær hámarki í Hallgrímskirkju.

Það er því engin lognmolla í henni Reykjavík þegar Murphy leyfir hinni vösku Freyju að leika þar lausum hala og það er ljóst að höfundurinn þekkir ágætlega til staðhátta. Varla er þó hægt að segja að íslenskur raunveruleiki blasi við á síðum myndasögunnar þó að persónurnar sjáist drekka „brenevin“.
Þessi hildarleikur sem hófst á götum Reykjavíkur verður til lykta leiddur í þriðja hefti Umbra en allt útlit er fyrir að lokauppgjörið muni fara fram á Grænlandi en Murphy segir skilið við Öskju innan um ísjakana við Grænlandsstrendur í lok annars hluta.

Einhverra undarlegra hluta vegna þykir margt það besta sem gert var í tónlist, kvikmyndum og sjónvarpi á níunda áratugnum átakanlega hallærislegt í dag. Líklega hefur þetta mest að gera með fatatísku tímabilsins sem er vissulega skelfileg þegar horft er um öxl.
Lögguþættirnir Miami Vice eru eins „eitís“ og hugsast getur og eru í raun frábær heimild um tíðaranda þessa bleika áratugar sem gat af sér ófá tískuslysin í tónlist, fatnaði, sjónvarpi og kvikmyndum.

Þættirnir sjálfir eldast hins vegar ágætlega enda voru þeir byltingarkenndir á sínum tíma og hafa haft meiri áhrif á seinni tíma sjónvarpsefni en margan grunar og hljóta að teljast til bestu menningarafurða tímabilsins.

Metródalsmaðurinn

Leynilögreglan Sonny Crockett var þungamiðja þáttanna og leikarinn Don Johnson fór mikinn í hlutverki hans en frægðarsól hans hefur aldrei risið jafn hátt og þegar hann komst í fataskáp Crocketts.
Fötin sköpuðu manninn í þessu tilfelli, bæði hvað leikarann og persónuna varðar og Johnsons er helst minnst fyrir klæðaburðinn sem hafði gríðarleg áhrif á karla­tísku níunda áratugarins.

Fatahönnuður þáttanna lagði mikla áherslu á að föt Crocketts væru þægileg, kæruleysisleg en um leið smart. Hann var því jafnan í ljósum eða hvítum jökkum, víðum buxum, ermalausum bolum í pastellitum og ætíð berfættur í óreimuðum skóm. Þá skartaði hann jafnan þriggja daga skeggi, svörtum sólgleraugum og reykti í nánast hverju atriði. Þarna var kominn fram töffari nýrra tíma og margir vilja meina að Johnson hafi í hlutverki Crocketts verið frumútgáfa metrómannsins svokallaða; útlit hans var útpælt og hann var karlmennskan holdi klædd í mjúkum litum en með Miami Vice var pastellitum rudd braut inn í karlatískuna.

Hallærisgaurar á útleið

Bandarískar sjónvarpslöggur höfðu hingað til meira eða minna verið hálfgerðir hallærisgaurar; sjúskaðir durtar sem höfðu um allt annað að hugsa en fataval og litasamsetningu.
Framleiðendur Miami Vice voru ákveðnir í því að kynna nýja tegund löggutöffara til sögunnar og skýldu sér á bak við það að Crockett og Tubbs væru engar venjulegar löggur. Þeir væru leynilöggur í gervi eiturlyfjasala og þyrftu því að klæða sig og hegða sér í samræmi við það. Þess vegna gátu þeir keyrt um á Ferrari , siglt hraðbátum og klætt sig í föt sem engin lögregla á venjulegum launum hefði efni á.
Philip Michael Thomas lék Tubbs, félaga Crocketts, og mátti láta sér lynda að standa í skugga Johnsons. Tubbs var stillt upp sem andstæðu Crocketts í fatavali. Hann var öllu virðulegri, jafnan í tvíhnepptum jakkafötum með silkimjúka áferð.
Saman höfðu þessar tvær persónur gríðarleg áhrif á klæðaburð karlmanna á níunda áratugnum sem stældu þá báða í gríð og erg þó losaralegur klæðaburður Johnsons hafi vissulega náð meiri hylli.

Tónlistarmyndbönd og skotbardagar

Miami Vice þættirnir hresstu heldur betur upp á staðnaða lögguþáttaflóruna í bandarísku sjónvarpi árið 1984 enda vildi höfundur þeirra, Anthony Yerkovich, gera eitthvað nýtt.
Sagan segir að grunnhugmyndin að Miami Vice hafi verið sú að gera lögguþátt undir áhrifum MTV. Andi MTV svífur því yfir vötnum í Miami, bæði í klippingum og sviðsmyndum, auk þess sem heilu tónlistarmyndböndin voru fléttuð inni í söguþráð þáttanna. Þetta er óneitanlega ódýr aðferð til þess að teygja á söguþræðinum en þessi vinnubrögð tíðkast enn þann dag í dag. Í tilfelli Miami Vice þjónaði tónlistin þó ákveðnum tilgangi og lögin sem komust að í þáttunum voru öll vinsæl þegar þættirnir fóru í loftið og styrktu þannig tengsl áhorfenda við þættina og tónlistariðnaðinn.

Miami Vice voru stílfærðari þættir en áður þekktist í amerísku sjónvarpi og mikil vinna var lögð í sviðsmyndir, búninga, tónlistarval og allt þess háttar. Leikstjórinn Michael Mann var einn framleiðenda þáttanna og honum er eignaður heiðurinn af glæsilegri umgjörðinni og „Miami Vice-stílnum“ eins og hann leggur sig. Mann gerði enda í raun engan greinarmun á kvikmyndum og sjónvarpi og leit á hvern þátt sem 50 mínútna bíómynd.

Réttir menn á réttum tíma

Miami Vice var ekki spáð langlífi í fyrstu og NBC-sjónvarpsstöðin hafði ekki meiri trú á þáttunum en svo að hún setti þá á dagskrá klukkan 22 á föstudagskvöldum sem þótti vonlaus tími fyrir nýja þætti þar sem þeir máttu þá etja kappi við rótgróna þætti á borð við Dallas.
Miami Vice náði þó strax vinsældum og eftir fyrsta árið fengu þættirnir fimmtán tilnefningar til Emmy-verðlauna. Þeir voru því greinilega komnir til að vera og voru framleiddir til ársins 1989. Þættirnir lifa þó enn góðu lífi enda verður framlag þeirra til poppmenningarinnar og áhrif á tískustrauma seint vanmetið. Endurútgáfur þeirra á DVD-diskum seljast vel og þeir eru þeim sem muna tímana tvenna ofarlega í huga þessa dagana eftir að Michael Mann blés nýju lífi í Crockett og Tubbs með stórmyndinni Miami Vice þar sem stórstjörnurnar Colin Farrell og Jamie Foxx fylla skörð Johnsons og Thomas.

Saga nektardans við gólffasta súlu er ekki ýkja löng á Íslandi og lengi vel sat búllan Bóhem við Vitastíg ein að þeim sem sóttust eftir slíkum fimleikum. Bóhem var frekar hrörlegur staður sem óx þó svo ásmegin að staðurinn var fluttur í stærra húsnæði við Grensásveg.

Árið 1996 var Dan Morgan, Kanadamaður sem hafði búið á Íslandi um árabil, ráðinn skemmtanastjóri á staðnum. Hann hafði unnið sem barþjónn í Reykjavík en reynsla af rekstri nektardansstaða í heimalandinu átti að gagnast honum til að „rífa staðinn upp“ eins og hann orðaði það í viðtali við DV í mars 1996.

Paradísarmissir

Morgan hafði háar hugmyndir um rekstur Bóhem og í viðtalinu við DV sagði hann staðinn hafa verið „lastabæli“ en ekki skemmtistað áður en hann tók við honum. Morgan var þó ekki lengi í súluparadísinni þar sem honum sinnaðist við eigendur Bóhem. Hann hætti í framhaldinu í illu og Samúel Sveinsson, rúmlega tvítugur barþjónn á Bóhem, tók við starfi hans.

Morgan lagði strax drögin að stofnun nýs nektarstaðar, Vegas við Laugaveg, og var stríðshanskanum þá kastað. Það taldist til tíðinda að súlustaðirnir í Reykjavík væru orðnir tveir þó þeir hafi síðar orðið í það minnsta sjö þegar mest var.
Vikublaðið Helgarpósturinn gaf málinu því gaum og Morgan hafði varla opnað Vegas þegar hann og Samúel voru byrjaðir að munnhöggvast á síðum blaðsins.

Rúðubrot, íkveikjutilraun og hótanir

Samúel sakaði Morgan um „ítrekaðar hótanir, rúðubrot, rógsherferð og annað slíkt athæfi til að knésetja rekstur Bóhem á ólöglegan hátt.“
Hann sagðist þó ekki hræðast hótanir Morgans og taldi víst að Vegas færi á hausinn á þremur mánuðum. „Þeir sem reka þennan Vegas-stað eru algerir tittir. Þeir hafa ítrekað hringt hingað og hótað mér öllu illu, og jafnvel brotið nokkrar rúður á staðnum. Um daginn hringdu þeir og spurðu hvort við fyndum ekki lykt af bensíni. Dyravörðurinn fór fram og fann þá bensínbrúsa sem búið var að hella úr yfir alla glugga. Einnig hef ég heyrt að þeir hafi verið að ljúga því, að ég sé að selja dóp hérna inni og koma óorði á mig á þann hátt. En allt það sem þeir gera okkur fá þeir borgað til baka. Þeir geta bókað það.“

Athafnamaður, ekki trúður

Morgan svaraði fullum hálsi í HP og sagði ásakanirnar út í hött. „Ég hef aldrei talað við þennan Samúel. Ég er allt of upptekinn til að vera að leika barnalega leiki, eins og að hella bensíni yfir staðinn.“ Hann bætti við að hann ætlaði sér að ganga frá keppinautnum með löglegum hætti.
„Öfugt við þá, haga ég mér ekki eins og barnaskólakrakki. Ég er athafnamaður en ekki trúður.“
Morgan taldi sig eiga inni peninga hjá fyrrum vinnuveitendum sínum á Bóhem en þá sagðist hann ekki ætla að innheimta með ofbeldi. „Ég er nú að höfða mál gegn þeim. Við munum hrekja þá úr bransanum með löglegum hætti.“
Þá tók Morgan vitaskuld ekki undir hrakspár Samúels um að hann myndi fara á hausinn innan nokkura mánaða. „Vegas verður miklu huggulegri og hreinni staður en Bóhem ... Það verður ekkert dóp hér inni eða fullir dansarar – öfugt við það sem gerist á Bóhem. Ég hef löngu sannað, að ég er miklu betri í að reka svona stað en þessi Samúel, sem veit ekkert hvað hann er að gera. Við munum einfaldlega hafa þá undir í heiðarlegum viðskiptum.“

Karlarígur snýst upp í ofbeldi

Orðaskak súlukónganna hafði ekki birst á prenti þegar Guðjón Sverrisson, eigandi Bóhem, var barinn til óbóta í hrottalegri árás tveggja grímuklæddra manna. Árásarmennirnir lumbruðu meðal annars á Guðjóni með járnröri þannig að hann lá eftir óvígur í blóði sínu og var fluttur á spítala með alvarlega áverka.
Eiríkur Bergmann Einarsson, blaðamaður HP, ræddi við Guðjón eftir árásina en atburðarásin var svo hröð þessa daga að orðaskak Samúels og Morgans birtist í sama tölublaði og fréttin um árásina.

„Í átökunum náði ég að rífa grímuna af öðrum mannanna og sá þá að dyravörður sem ég þekki frá skemmtistaðnum Vegas, var þar að verki. Ég tel mig líka vita hver hinn maðurinn er, en þar sem ég náði ekki grímunni af honum vil ég ekki fullyrða um það að svo komnu máli.“

Morgan og dyravörðurinn voru færðir til yfirheyrslu en í samtali við HP lagði Dan meintum árásarmanni til fjarvistarsönnun; sagði hann hafa verið í heimsókn hjá sér þegar árásin var gerð.
„Þessi árás er alls ekki runnin undan mínum rifjum, enda þarf ég ekki að beita slíkum brögðum í samkeppninni. Ég held hins vegar að aðrir utanaðkomandi aðilar vilji með þessum aðferðum koma okkur báðum út úr rekstri og hirða markaðinn. Í fyrrakvöld fékk ég til að mynda nafnlausa upphringingu þar sem mér var tjáð að það ætti að ganga frá mér. Ég er nú með nokkra menn í að kanna hvað gerðist og ég mun komast að því hverjir börðu Guðjón.“

Mafíustríð?

Súludeilan náði hámarki með árásinni á Guðjón og þó Morgan hafi svarið af sér allar sakir var þeirri spurningu varpað fram í fyrirsögn í HP hvort „mafíustríð“ væri háð milli nektardansstaða.
Núningurinn milli Morgans og Guðjóns byrjaði á meðan sá fyrrnefndi starfaði enn á Bóhem. Þá enduðu deilurnar með handalögmálum og brottrekstri Dans. Dramatískri atburðarásinni var lýst með þessum orðum í HP:

„Dyravörður, sem þá starfaði á Bóhem en starfar nú hjá Vegas, segir að Guðjón hafi þá komið með fjölda manns og tekið staðinn yfir. Hjá Bóhem fengust þær skýringar að Dan Morgan hefði hirt staðinn ólöglega af Guðjóni og hent honum út. Guðjón hefði neyðst til að bregðast við á þennan hátt. Í kjölfar þessara atburða fór Dan að leita fyrir sér með að opna nýjan stað og opnaði þannig nektardansstaðinn Vegas um seinustu helgi.“

Vopnahlé

Bófahasarinn sem hófst á síðum HP og var svo snarpur að nánast öll atburðarásin komst fyrir í einu tölublaði fjaraði svo út í blaðinu viku síðar þegar Morgan dró í land.
Þá sagði hann allar hugmyndir um „mafíustríð“ byggðar á misskilningi þó togstreitan milli hans og Guðjóns hafi vissulega stigmagnast og endað með hótunum og látum.
„Mörg miður fögur orð voru látin falla í þessum deilum – en þau voru mikið til innihaldslaus. Við fórum síðan nokkrum sinnum inn á Bóhem til að reyna að rukka peninga sem við teljum að Guðjón skuldi okkur. En þetta fór allt friðsamlega fram. Við höfum ekki gert neinum neitt – nema með orðum.“

Þá hafnaði Morgan því að hann og Guðjón hefðu barist um yfirráðin á Bóhem. Hann sagðist þó vel skilja að deilan hefði komið fólki fyrir sjónir sem klíkustríð. „Þetta leit út eins og alger geðveiki á milli okkar, en þegar öllu er á botninn hvolft voru þetta bara innantóm orð og hugsunarlausar hótanir sem engin meining var í. Þetta gekk svona í nokkurn tíma og fólk sem stóð fyrir utan hélt náttúrlega að þetta væri eitthvert geðveikt glæponastríð.“

Herfanginu dreift um alla borg

Morgan sjálfur sat þó ekki lengi á friðarstóli þar sem honum sinnaðist skömmu síðar við meðeigendur sína á Vegas. Hann gekk á dyr með öllu starfsfólki staðarins og erlendu dansmeyjarnar sneru heim frekar ósáttar við viðskipti sín við íslenska súlukónga.
Væringar síðustu helgar jafnast ekki á við „sjö daga stríðið“ á íslenskum strippvígvelli, sem var þó aðeins gert upp sem karlagrobb og stormur í vatnsglasi. Í ljósi þess sem síðar gerðist hefði þó mátt ætla að súlumarkaðurinn væri þess virði að berjast fyrir þar sem strípi­klúbbarnir í Reykjavík urðu í það minnsta ekki færri en átta þegar leikar stóðu sem hæst og teygðu sig allt frá Austurstræti og upp á Grensásveg.

Ásgeir Þór Davíðsson, eigandi súlustaðarins Goldfinger, var plássfrekur í fréttum í byrjun vikunnar eftir að heimsókn hans til keppinautanna á nektardansstaðnum Bóhem lauk með því að sérsveit lögreglunnar færði hann í fangageymslur.

Sjálfum þótti Ásgeiri viðbúnaður lögreglunnar full mikill þótt hann hafi mætt góðglaður til að rukka eigendur Bóhem um húsaleigu sem hann telur þá skulda sér. Hann viðurkenndi þó fúslega, í viðtölum við fjölmiðla, að hann hefði gengið of langt og að heimsóknin hafi verið „fylleríisrugl.“

Ásgeir veitti sjónvarpsstöðinni NFS viðtal fyrir utan lögreglustöðina á Hverfisgötu um leið og honum var sleppt úr haldi og þykja þau viðbrögð hans lýsandi fyrir manninn en hann hefur alltaf verið ófeiminn við fjölmiðla, kemur til dyranna eins og hann er klæddur og svarar öllum spurningum með bros á vör.

Hann þykir oftast hafa vondan málstað að verja en tekst yfirleitt að snúa hlutunum upp í grín og ganga hnarreistur af velli eftir deilur við þá sem hafa horn í síðu hans og þeirrar starfsemi sem hann stendur fyrir.
Ásgeir þykir því býsna slyngur PR-maður. Fólk úr röðum andstæðinga hans viðurkennir að það sé erfitt að koma á hann höggi og í röðum fjölmiðlafólks er gantast með það að margur sprenglærður almannatengillinn gæti lært margt af káta kallinum í Kópavogi sem lætur aldrei reka sig á gat og snýr allri gagnrýni upp í grín.

Ásgeir Þór fæddist á Laugaveginum í Reykjavík fyrir 56 árum. Hann er sonur Önnu Pálsdóttur, húsmóður, og Davíðs Ágústs Guðmundssonar, byggingameistara. Foreldrar hans skildu þegar hann var tveggja ára og þá fluttist hann í Kópavoginn með móður sinni þar sem hann ólst upp. Hann gekk í barnaskóla í Kópavogi og stundaði síðar nám við Héraðsskólann á Laugarvatni.
Hann fór á sjóinn þrettán ára og var fyrst á gömlu Skjaldbreið hjá Ríkisskipum en kom síðan við á hinum ýmsu skipum þar til hann hóf matreiðslunám á Hótel Borg frá 1966 til 1969.

Hann var síðan bryti hjá Landhelgisgæslunni þangað til hann fór í land 1983 og haslaði sér völl í næturlífi Reykjavíkur með kaupum á Næturgrillinu. Hann stofnaði svo veitingastaðinn Skipperinn, rak síðan Hafnarkrána um skeið þar til hann breytti henni í súlustaðinn Maxim´s. Nektardansinn átti vel við hann og í framhaldinu opnaði hann súlustaðinn Goldfinger í iðnaðarhverfi Kópavogs. Þegar borgaryfirvöld hertu takið á súlustöðunum sá hann sér þann kost vænstan að loka Maxim´s og einbeita sér að rekstri Goldfinger sem er fyrir löngu orðinn nafntogaðasti ef ekki alræmdasti nektardansstaður landsins.

Ásgeir er jafnan kenndur við súlustaði sína og er í daglegu tali jafnan kallaður Geiri Maxim´s eða Geiri á Goldfinger en hjá ættingjum, vinum og kunningjum er hann bara Geiri.
Vinir Geira og ættingjar lýsa honum sem miklu gæðablóði með stórt hjarta. Hann er sagður traustur vinur vina sinna og í meira lagi ættrækinn en blóðböndin eru honum heilög. Þeir sem eru í náðinni hjá Geira fara því fæstir bónleiðir til búðar og þeir sem hafa þurft á honum að halda segja hann ætíð fyrstan til að rétta hjálparhönd.
Gott dæmi um þessa hlið súlukóngsins umdeilda er umhyggja hans fyrir viðskiptavinum sínum á Skippernum og Hafnarkránni. Lífið hafði leikið marga fastakúnna hans þar grátt og þegar hart var í ári hjá þeim átti Geiri það til að safna saman dreggjum næturinnar af borðum staðanna og gauka brjóstbirtunni að þeim áður en hann skutlaði þeim heim.

Þótt þeir sem standi Geira nærri ausi hann lofi er hann þó síður en svo allra. Starfsemi hans í Kópavoginum er þyrnir í augum margra sem telja sig geta sagt krassandi sögur af vafasömum viðskiptum hans. „Klámkóngurinn“ er bæði sagður „hold­gerv­ingur karlrembunnar“ og „sjálfskipaður talsmaður kvenfyrirlitningar“ þótt hann eigi það sjálfur til að lýsa sér sem femínista.

Náinn vinur Geira segir hann vissulega dansa á gráu svæði og leiðast það ekkert að fara fram á ystu nöf en fullyrðir að hann passi sig á að ganga aldrei of langt.
Geiri hefur í gegnum tíðina verið duglegur að láta fé af hendi rakna til góðgerðarmála og hefur meðal annars stutt dyggilega við íþróttafélög í Kópavoginum.
Andstæðingar hans telja þó víst að áhugi hans á góðgerðarmálum þjóni þeim tilgangi einum að bæta skuggalega ímynd hans á meðan þeir sem þekkja hann fullyrða að hugur fylgi máli.
Hvað sem því líður þá liggur það fyrir að ungmennafélagsandinn er Geira í blóð borinn og hann er gegnheill framsóknarmaður. Amma hans, Jakobína Ásgeirsdóttir, var hörð framsóknarkona og „mikill baktjaldamakkari innan flokksins,“ eins og einn viðmælenda Fréttablaðsins orðaði það. „Hann ólst því upp við það að Framsókn sé best og hefur aldrei hvikað frá því.“

Geiri á sjö börn og býr í Kópavoginum með Jaroslövu Davíðsson, eiginkonu sinni til níu ára, og sjö ára gamalli dóttur þeirra. „Hún er alveg frábær,“ sagði Geiri þegar hann lýsti eiginkonu sinni í Fréttablaðinu fyrir nokkrum árum. „Það er gott að ferðast með henni og hún er skapgóð ef ég geri ekkert af mér.“ Geiri er í hjarta sínu sagður mikill fjölskyldumaður og gerir lítið til að styggja frúna, þó að hann eigi það til að bregða undir sig betri fætinum þannig að eftir sé tekið eins og kom svo glögglega í ljós um helgina.

„Geiri er oftast rólegur heima og er fínn heimilisfaðir en þegar hann lyftir sér upp kaupir hann sér vodka og þrjá kassa af lítilli kók í gleri. Hann blandar aldrei í annað,“ segir vinur Geira sem hefur átt með honum margar góðar stundir í gegnum árin. „Svo fer hann og finnur sér einhverja til að drekka með og er alveg sama hverjir það eru svo lengi sem þeir eru skemmtilegir. Hann nennir ekki að drekka með leiðinlegu fólki.“ Samkvæmt þessu má því ætla að það hafi verið hress mannskapur sem gisti fangageymslur með honum um liðna helgi.

Ágústínus kirkjufaðir gerði upp við glímu mannsandans við frjálsan vilja og þyrnum stráða leit sína að innri ró í Játningum sínum árið 400. Verkið sem hefur haft ómæld áhrif á vestræna menningu bættist nýlega í flokk Lærdómsrita Bókmenntafélagsins þegar það kom loks út í heild sinni í íslenskri þýðingu Sigurbjörns Einarssonar biskups.

Játningar eru í grunninn sjálfsævisaga og þær áttu sér ekki hliðstæðu í bókmenntasögunni þegar Ágústínus skrifaði þær, þannig að þær eru því mikilvægt verk bæði í guð- og bókmenntafræðilegum skilningi. Sigurbjörn Einarsson biskup þýddi verkið sem skiptist í 13 bækur. Fyrstu 9 bækurnar komu út í þýðingu Sigurbjörns árið 1962 en hafa verið illfáanlegar um árabil þannig að nýja útgáfan er löngu tímabær.

Endalaus uppspretta hugleiðinga

Sigurbjörn lætur þess getið í inngangi sínum að nýju útgáfuni að í fjórum síðustu bókunum glími Ágústínus við "þungvægar spurningar um tilveruna og Guð hennar." Þeim bókum er sleppt í mörgum útgáfum verksins og svo var einnig gert árið 1962. "Ég hafði þó gert drög að þýðingu á þeim einnig, sem lágu ósnert í fórum mínum í áratugi. En mér fannst vangert við hinn mikla mann og reyndi síðar að bæta úr því. Árangur þeirrar tilraunar liggur hér fyrir."
"Það er mikill fengur að því að fá verkið út í heild sinni," segir séra Gunnar Kristjánsson, sem hefur meðal annars kennt Játningarnar í námskeiðum við Háskóla Íslands. "Játningarnar eru mjög auðlesnar og þýðing Sigurbjörns er afar vönduð. Gömul ritverk eins og Játningarnar bjóða upp á og kalla á sífellda umfjöllun og eru ótæmandi brunnur nýrra hugsana. Eitt meginþema Játninganna er leit mannsins að sálarfriði og Ágústínus tekst á við það efni að mikilli þekkingu og djúpu innsæi."

Áhrifamesti kirkjufaðirinn

Ágústínus varð biskup heimalandi sínu, Afríku, árið 395 og það leið ekki á löngu þar til kirkjan í allri Norður-Afríku fór að líta á hann sem sjálfsagðan leiðtoga sinn enda varð hann "kunnur um alla kristni sakir lærdóms, einurðar og andagiftar," eins og Sigurbjörn orðar það í innganginum.

"Ágústínus var einn áhrifamesti kirkjufaðirinn, lagði grunninn að kenningarkerfi kirkjunnar, því hafði bókin meiri áhrif en ella í tímans rás. Hann var mótandi í mörgum undirstöðuatriðum trúarinnar og áhrif Játninganna á kaþólsku kirkjuna hafa verið gríðarleg," segir Gunnar og bætir því við að burtséð frá áhrifum bókarinnar á mótun kirkjunnar séu Játningarnar í flokki klassískra bókmenntaverka hins vestræna menningarheims og í því sambandi vegi ævisögulegi þátturinn þungt. "Þetta er öðru fremur sjálfsævisaga skrifuð sem játning. Ágústínus kafar ofan í eigið líf og gerir sér far um að hylja ekkert. Játningarnar eru að þessu leyti fyrirmynd ævisagna af þessu tagi. Hann afhjúpar sig frammi fyrir lesandanum og reynir að gera það af einlægni – og um leið frammi fyrir Guði. Þetta er meginstyrkur Játninganna; Ágústínus er ekkert að sýnast, hvorki frammi fyrir Guði né mönnum."

Leitin endar hjá Guði

Ágústínus hafði snúist til kristinnar trúar 14 árum áður en hann færði Játningarnar í letur eftir mikla leit sem hann lýsir í verkinu. Kjarninn í boðskap hans og helsta niðurstaða er sú að hjarta mannsins er órótt, uns það hvílist í Guði.

Ágústínus leitaði víða fanga og aðhylltist ýmsum heimspekistefnum áður en hann fann ró í kristinni trú. Rómverski ræðuskörungurinn Ciceró ýtti til dæmis við honum með einu rita sinna þar sem hann hvatti til þess að fólk leitaði vitsmunalegrar svölunar og andlegs þroska frekar en að sækjast eftir nautnum og frama sem aldrei gætu veitt mannlegum anda fullnægju. Gunnar Kristjánsson segir það afar gagnlegt að fá þessa innsýn í leit Ágústínusar og sjá hvaða kenningum hann kynntist áður en hann fann lausnina í Guði þar sem allar þessar eldri hugmyndir hafi áhrif á guðfræði hans.

Glíma Ágústínusar við hinn frjálsa vilja sem lætur oft illa að stjórn og leiðir fólk inn á rangar brautir er ansi áhrifarík og í fullu gildi enn þann dag í dag þó Játningarnar séu 16 alda gamlar en eins og Sigurbjörn bendir á í formála þýðingar sinnar á Játningunum lifir það eitt þannig "sem er sammannlegt, en vísar jafnframt út fyrir mannleg mörk." En þar fann Ágústínus einmitt þá ró sem hann sóttist eftir.

Kvikmyndahátíðin í Cannes hófst í gær með frumsýningu The Da Vinci Code. Aðstandendur myndarinnar fylgdu myndinni vitaskuld úr hlaði og héldu blaðamannafund í hátíðarhöllinni í gær með leikstjórann Ron Howard og aðalstjörnuna Tom Hanks í broddi fylkingar. Þórarinn Þórarinsson sat fundinn þar sem Hanks sló á létta strengi og Ian McKellen stal senunni.

Þeir voru glaðhlakkalegir félagarnir Ron Howard og Tom Hanks (Robert Langdon) þegar þeir gengu í salinn en með þeim í för voru Frakkarnir Jean Reno (Bezu Fache) og Audrey Tautou (Sophie Neveu) og bresku úrvalsleikararnir Paul Bettany (Silas), Ian McKellen (Leigh Teabing) og Alfred Molina (Aringarosa biskup). Þetta ágæta fólk fékk þó ekki mikið til málanna að leggja þar athyglin var öll á Howard og Hanks.

Það þarf ekki að fara mörgum orðum um Da Vinci lykilinn enda hefur söguþráður hennar verið milli tannanna á fólki um árabil og skáldsagan sem hún byggir á hefur selst í 40 milljón eintökum út um allan heim. Eftirvæntingin eftir kvikmyndinni er því að vonum mikil og rétt eins og enginn þykir maður með mönnum nema að hafa lesið bókina munu fáir komast hjá því að sjá myndina. Þrátt fyrir útbreiðslu og vinsældir skáldsögunnar hvíldi mikil leynd yfir kvikmyndinni allt fram að frumsýningunni í gær. Howard sagði að þessi ákvörðun hefði ekki síst verið tekin þar sem hann vildi að þeir sem ekki hafa lesið bókina geti notið myndarinnar og spennunnar í botn.

Spurningarnar sem Tom Hanks fékk voru margar hverjar undarlegar en leikarinn svaraði þeim öllum og gerði óspart að gamni sínu. Einhverjum blaðamanninum datt til dæmis í hug að bera leikarann saman við sjálfan Leonardo Da Vinci og benti á að sá síðarnefndi hefði gert sitt meistarastykki 51 árs og spurði í framhaldinu hvort Hanks teldi sig enn eiga sitt meistaraverk ógert. "Ja, ég hef þá eitt ár til að bæta úr því. Ég eignaðist nýlega réttinn á Scooby Doo 3 og takist mér að gera þá mynd fyrir árslok þá er þetta komið."

Syndlausar en hugsandi verur

Eiginkona Hanks er kaþólsk og hann var inntur eftir því hvort ákvörðun hans um að leika í The Da Vinci Code hafi valdið þeim óþægindum og hvort hann hafi fundið fyrir þrýstinga fólks í söfnuðinum heima. "Nei alls ekki. Samkvæmt þeim trúarskilningi sem við hjónin höfum og hún ólst upp við þá hefur syndinni verið létt af okkur en ekki hæfileikanum til að hugsa. Ég tel að þessi mynd, eins og svo margar aðrar, geti gefið fólki tilefni til þess að skoða hug sinn og afstöðu þess til lífsins og alheimsins. Þetta er ekki heimildarmynd og ég held að engin kvikmynd, sérstaklega ekki ef hún er hugsuð sem afþreying, sé líkleg til þess að rugla fólk í ríminu."

Ron Howard tók þráðinn upp þarna og sagði söguna vera þess eðlis að myndin muni koma illa við einhverja. "Það er ekki spurning en mitt ráð til þeirra er einfaldlega þetta: Ekki fara á myndina ef þið teljið ykkur stafa ógn af henni. Bíðið aðeins og ræðið svo við aðra sem hafa séð myndina og takið svo yfirvegaða ákvörðun. Myndin á að vera afþreying og hún er ekki guðfræði. Hún vekur samt upp spurningar og ætti að fá fólk til að ræða þessi mál og þegar upp er staðið held ég að það sé alltaf jákvætt ef myndir hafa slík áhrif."

Fundurinn hverfðist að mestu um mótmæli kaþólikka gegn myndinni og og þau óljósu mörk sem virðast vera í hugum fólks um hvað sé skáldskapur og hvað sögulegar staðreyndir þegar Da Vinci lykillinn er annars vegar. Howards og Hanks voru því beðnir um að svara því hvort þeir sjálfir tryðu því að Jesús Kristur hafi átt eiginkonu. "Ég var ekki á staðnum," svaraði Hanks að bragði, uppskar hlátur og þar með var málið afgreitt af hans hálfu. "Hver og einn verður að komast að sinni niðurstöðu og ég ætla ekki að deila minni með ykkur. Áhorfandinn verður að upplifa myndina, hugsa um hana og tala um hana. Áhorfendur eru gáfaðir og mér finnst þeir oft vanmetnir vegna þess að þeir geta mjög auðveldlega komist að sjálfstæðri niðurstöðu. Eitt af því sem bókin undirstrikar og ég vona að myndin geri líka er að lífið er endalaus ráðgáta. Hugur okkar er eitt það mikilvægasta og merkilegasta sem okkur hefur verið gefið ásamt forvitni og þránni til þess að rannsaka og skilja hluti. Ég held að það stríði gegn náttúrunni að reyna að halda aftur af huganum og að mínu mati eru allir hlutir sem kynda undir samræður og eflir ímyndiuraraflið sé af hinu góða."

Jesús var ekki hommi

Ian McKellen, Alfred Molina og Paul Bettany sátu lengst af þöglir en fengu að láta ljós sín skína þegar þeir voru beðnir að lýsa því hvernig þessir árekstrar staðreynda og skáldskapar blasa við þeim. Molina reið á vaðið og sagði þá Howard og Hanks í raun vera búna að svara þessu. "Allir sem hafa keypt bókina gerðu það í skáldsagnadeildinni og allir sem sjá myndina munu horfa á skáldskap en ef myndin fær fólk til að kafa dýpra ofan í viðfangsefni myndarinnar þá er það hið besta mál. Ég held líka að allar þessar deilur og mótmæli séu stormur í vatnsglasi, eitthvað sem fjölmiðlar hafa magnað upp til þess að búa til safaríkar og spennandi fréttir. Það hefur eiginlega ekkert orðið úr þessu og fátt sem hægt er að festa hendur á. Einhverjar yfirlýsingar hafa verið gefnar út en það sem stendur eftir er að einhverjum mun mögulega ekki líka myndin. Lífið er bara þannig að það er slökkvari á öllu og hver og einn getur ákveðið það að fara ekki og sjá þessa mynd."

Ian McKellen var öllu beittari og vakti mikla kátínu þegar hann notaði tækifærið og skaut á kaþólsku kirkjuna fyrir viðhorf hennar til samkynhneigðra en Kellen er sjálfur hommi og hikar ekki við að beita sér fyrir auknum réttindum samkynhneigðra. "Þegar ég las bókina trúði ég henni alveg og kann Dan Brown bestu þakkir fyrir að rugla svona í kollinum á mér. Ég vil líka endilega trúa því að Jesús hafi verið mannlegur. Ég veit að kaþólska kirkjan hefur átt í vandræðum með samkyneigð og mér fannst þetta svo frábært þar sem þetta staðfestir að Jesús hafi ekki verið hommi." Kellen dró svo þá ályktun að æsingurinn í kringum myndina tengdist fyrst og fremst snobbi. "Þegar bókin kom út var enginn með þessi læti. Er það vegna þess að lesendum er treyst til þess að hugsa en fólk sem fer í bíó er heilalaust lið sem þarnast verndar? Mér finnst vera svolítið snobb í gangi í kringum þetta og ég trúi því að bíógestir séu alveg jafn gáfaðir og lesendur og geti því vel gert upp hug sinn og á meðan þeir gera það geta þeir skemmt sér konunglega."

Paul Bettany var í takt við landa sína tvo en hann hefur aldrei efast um að Da Vinci lykillinn sé skáldskapur. "Þegar Ron hringdi í mig og bað mig um að vera í myndinni notaði hann orðin "munkur", "morðingi" og "Da Vinci Code" og ég sagði strax "já". Þá spurði hann hvort ég hefði lesið bókina sagði ég "já, auðvitað" þó ég hefði ekki gert það. Ég rauk svo til og náði mér í bókina, ekki í guðfræðideildinni heldur skálskapardeildinni, og las hana í tveimur lotum. Þetta er þannig bók að maður flettir henni hratt og getur ekki hætt. Í framhaldinu las ég ýmis guðfræðirit á meðan ég undirbjó mig fyrir hlutverkið og ég get sagt ykkur það að þau fá mann ekki til að fletta hratt. Þannig að það ætti að vera öllum ljóst að þetta er skáldskapur."

Spáir ekki í vinsældum

Gagnrýnendum og blaðamönnum gafst kostur á að sjá The Da Vinci Code í Cannes á þriðjudag og miðvikudag og fyrstu dómar eru blendnir og Howard hefur meðal annars verið sakaður um að drepa niður það líf sem var í bókinni. Howard segist þó ekki hafa áhyggjur af því hvernig myndini mun reiða af í miðasölunni og kippir sér ekki upp við dómana. "Ég hef ekki lesið neina dóma ennþá en sjálfsagt eru einhver lýsingarorð í einhverjum þeirra sem maður vildi skipta út. Ég hef gert margar vinsælar myndir og er löngu hættur að reyna að spá í það fyrirfram hvernig myndirnar mínar eiga eftir að ganga. Ég vel verkefni vegna þess að efniviðurinn heillar mig og ég get hugsað mér að eyða einu og hálfu til tveimur árum í að segja þá sögu. Bókin er áberandi og margir hafa áhuga á henni þannig að ég vona svo sannarlega að hún muni ganga vel en ég vel mér ekki myndir með hliðsjón af því."

Ísmaðurinn Sigurður Pétursson var sendinefnd Hróksins á Grænlandi ómetanleg hjálparhella og hann er orðinn einn mikilvægasti tengiliður skákfélagsins við Grænlendingana. Þar fyrir utan hafði Ísmaðurinn ofan af fyrir Hróksliðinu með krassandi sögum af ævintýrum sínum auk þess sem hann reyndi að gera veiðimenn úr nokkrum landkröbbum þegar þeir stóðu upp frá skákborðunum.
Hann fór með Henrik Danielsen, danska stórmeistarann og skólastjóra Hróksins, og Namibíumeistarann Otto Nakapunda í ferð frá Tasiilaq til Kuummiit og það þarf ekki að fjölyrða um hversu mikið ævintýri það var fyrir skákfélaganna. Ekki síst Otto en allt sem fyrir augu hans bar á Grænlandi var framandi og nýtt.

Henrik sem er stóískur rólyndismaður lét undan áskorun Ísmannsins og reyndi að fella seli með byssu en hafði ekki árangur sem erfiði. Hann lét þess þó getið að þó hann hefði snúið tómhentur heim hefði hann fundið villidýrið brjótast um innra með sér þegar hann var kominn í veiðiham með vopnið í hönd.

Selur felldur í einu skoti

Guðmundur T. Haraldsson leikari var öllu fengsælli í leiðangri sínum með Sigurði. "Við sáum sel á einum jakanum og hann henti bara byssunni í mig og hrópaðu "dreptu hann", "dreptu hann"". Heppnin var með Guðmundi sem aldrei hefur gert flugu mein og honum tókst að fella selinn í sínu fyrsta skoti.
"Þá tók við mikill hamagangur þegar við lönduðum honum en það mátti litlu muna að við misstum hann í sjóinn. Siggi skar hann svo upp, fláði og gerði að honum á staðnum og lét mig taka bita úr hrárri lifrinni að veiðimanna sið."
Guðmundur segist hafa hikað augnablik en hafi svo hlýtt Ísmanninum og tekið vænan bita af blóðugri lifrinni sem var enn ylvolg. Hann matreiddi svo það sem eftir var af selnum sja´lfur um kvöldið og bar hann á borð fyrir félaga sína á hrísgrjónabeði. Sigurður sjálfur gefur ekki mikið fyrir svoleiðis tildur og segir best að henda kjötinu í pott og sjóða það upp úr sjó. Það spilli þó ekki fyrir ef maður getur kryddað kjötið með smá aromati.

Sannkallaður villimaður

Össur Skarphéðinsson alþingismaður var í hópi Hróksliðsins en hann setti Grænlandsmótið 2005 sem hófst í Tasiilaq á laugardaginn. Hann var, eins og aðrir, kátur að hitta Sigga Ísmann sem hann segir vera "villimann af guðs náð og sannarlega náttúrubarn eins og þau gerast best."
Það er óhætt að segja að þarna sé Ísmanninum rétt lýst en allt sem hann veiðir er matur og hann drepur ekki að gamni sínu. Hann var nýkominn úr ævintýralegum ísbjarnaveiðaleiðangri en eftir að hann hafði fellt tvö dýr missti hann skrúfuna undan bátnum og var strandaglópur á ísnum í átta daga og varð að gera sér gott úr kjöti af bráð sinni.
Össur komst ekki í siglingu með Sigurði að þessu sinni en Ísmaðurinn tók loforð þess efnis af þingmanninum að hann sækti sig heim í vetur. Þá ætlar Sigurður að senda sleðahunda eftir Össuri og fara með hann á ísbjarnaveiðar.

Ber beinin á jakanum

"Ég er búinn að vera hérna í átta ár," segir Sigurður sem var á sínum tíma fengsæll skipstjóri á Vestfjörðum. "Það kom nú eiginlega ekkert til. Ég fór hingað sem túristi og ílentist."
Sigurður mun hafa orðið fyrir vitrun þegar hann kom til Qaqortoq á suðurströndinni og þar hét hann ferðafélögum sínum því að hann myndi setjast að á Grænlandi. "Þetta er ekkert svipað Íslandi og er langtum betra en allt sem við þekkjum þar," segir Ísmaðurinn sem dvaldi einn vetur á Suður-Grænlandi áður en hann sigldi upp á austurströndina og settist að í Kuummiit þar sem hann býr núna.
Sigurður segist ekki geta hugsað sér að flytja aftur til Íslands enda sé ekkert þangað að sækja. "Ég drepst hér fyrir rest og reikna frekar með að það verði á einhverjum ísjakanum. Annars veit ég ekkert um það en Ísland bíður ekki upp á neitt nema stress. Þar eru allir alltaf að fara eitthvert eða koma einhvers staðar frá án þess að maður sjái beinlínis tilganginn. Bílaumferðin er yfirþyrmandi og annar hver maður blaðrar í farsíma. Mér leiðist þetta og get ekki hugsað mér að lenda aftur í þessu ati. Því er Grænland sá kostur sem ég hef valið og þar ætla ég að vera."

Sama um alla heimsins pressu

Ísmaðurinn var Hróksliðinu til halds og trausts í Tasiilaq og Kuummiit en að því verkefni loknu ætlar hann að leggja upp í náhvalsveiði. En hversu mikill fengur er í þeim skepnum?
"Við seljum tennurnar og eitthvað af spikinu og svo þurrkum við kjötið sem ég ét frekar mikið af. Þetta eru tímafrekar veiðar og maður býr oft í bátnum í mánuð eða meira."
Sigurður er þekktur ísbjarnabani en hann segir þó náhvalinn vera miklu meiri feng auk þess sem það sé miklu skemmtilegra að veiða hann en nokkra aðra skepnu. "Það er ágætt að eiga við ísbirnina líka en maður eltist síður við þá en ef þeir verða á vegi manns er sjálfsagt að fella þá. Það má fá ágætt verð fyrir feldinn og kjötið og svo ét ég líka töluvert af ísbjarnarkjötinu."
Ísmaðurinn komst í heimsfréttirnar árið 2003 eftir að Fréttablaðið greindi frá því að hann hefði drepið hákarl með berum höndum. "Það var einhver djöfulsins hákarl að reyna að éta frá mér náhval sem ég var að gera að í fjöruborðinu þannig að ég dró hann á land og drap hann í fjörunni. Þessi saga fór út um allan heim í alls konar útgáfum," segir Sigurður sem hefur þó engan áhuga á að ræða afrek sín við blaðamenn. "Mér er sama um alla helvítis heimsins pressu. Það eru alltaf einhverjir fréttamenn að eltast við mann en ég hef lítið viljað tala við þá."
Ísmaðurinn sýnir það svo með látbragði að honum er farið að leiðast þófið. "Er þetta ekki orðið gott. Getum við ekki haft þetta viðtal stutt og laggott. Þú skáldar svo bara í eyðurnar eins og þið gerið hvort eð er alltaf þessir blaðasnápar."

Frægasta draugahúsamynd síðustu áratuga er án efa The Shining eftir Stanley Kubrick en hún var byggð á samnefndri sögu hrollvekjumeistarans Stephen King. King sótti innblástur sinn til stallsystur sinnar, Shirley Jackson, en sígild draugasaga hennar, The Haunting of Hill House hefur verið kvikmynduð í tvígang. Robert Wise filmaði bókina með fínum árangri árið 1963 en Jan De Bont svo aftur með ömurlegum afleiðingum árið 1999.

Áður en Kubrick lét Jack Nicholson ganga af göflunum með öxi í yfirgefnu skíðahóteli í The Shining var The Amityville Horror draugahúsamynd númer eitt, tvö og þrjú og er enn lykilverk ásamt The Shining og The Haunting of Hill House. Myndin kom í bíó árið 1979 og sló strax í gegn og rakaði saman milljónum dollara í miðasölunni.

Alvöru hryllingur

The Amityville Horror fékk slagkraft sinn ekki síst frá þeirri staðreynd að hún byggði á raunverulegum atburðum en árið 1974 var heil fjölskylda myrt í svefni í gömlu húsi á Long Island. Ronald DeFeo yngri játaði það svo skömmu síðar að hafa banað foreldrum sínum og systkynum vegna þess að "raddir í húsinu" sögðu honum að gera það. Nokkru síðar fluttu ung hjón í húsið án þess að vita nokkuð um skelfilega fortíð þess. Illir andar hússins flæmdu þau út á um það bil tveimur vikum og þau máttu þakka fyrir að sleppa lifandi frá draumaheimili sínu.
Eiginmaðurinn virtist á þessum stutta tíma vera að missa vitið og ógnaði fjölskyldunni og prestur sem reyndi að kveða óværuna niður beið þess aldrei bætur að glíma við myrkraöflin innan veggja heimilisins.
The Amityville Horror naut mikilla vinsælda á Íslandi um það leyti sem mynböndin voru að festa sig í sessi og var þá leigð út í dönskum umbúðum og hét "Huset som Gud glemte".
James Brolin, sem er þekktastur fyrir leik sinn í sjónvarpsþáttunum Hotel og í seinni tíð fyrir að vera eiginmaður Barböru Streisand lék húsbóndann sem myrti næstum fjölskyldu sína og Margot Kidder (Lois Lane í Superman) lék eiginkonuna. Rod Steiger setti hins vegar mestan svip á myndina í hlutverki prestins.

Gæti gerst í Hlíðunum

Framleiðendur nýju myndarinnar endurgerðu síðast myndina The Texas Chainsaw Massacre en sú tilraun þeirra tókst býsna vel og því vildu þeir eðlilega höggva tvisvar í sama knérunn. Þeir komust þó fljótt að því að það er lítið til af spennandi hryllingshandritum á sveimi um þessar mundir og þeir ákváðu því að halda endurvinnslunni áfram:
"Texas Chainsaw Massacre sýndi okkur að fólk virðist frekar vilja hryllingssögur sem byggja á raunverulegum atburðum," segir Brad Fuller, einn framleiðendanna, en hann ólst upp í grennd við Amityville húsið og man enn eftir gæsahúðinni sem hann fékk þegar hann ók fram hjá því á árum áður.
"Hryllingsmyndir sem eiga sér stoð í raunveruleikanum snerta fólk dýpra þar sem það trúir því að það sem það sér á tjaldinu geti komið fyrir það sjálft. Þess vegna fylgja þessar myndir fólki eftir löngu eftir að það yfirgefur bíósalinn," segir Fuller sem hikaði því ekki við að veðja á endurvinnslu Amityville.

Ný vínblanda á gömlum belg

Gagnrýnendur virðast almennt sammála um að Fuller og félagar megi vel við una og að nýja myndin sé í raun og veru betri en sú upprunalega. Söguþræðir myndanna eru þó vitaskuld býsna áþekkir en hér er þó kafað dýpra í atburðina og ýmsu gefinn gaumur sem var sleppt í myndinni frá 1979.
"Það erfiðasta við endurgerðir er að áhorfendur bera myndina strax saman við forverann og fólk hefur miklar meiningar um Amityville hryllinginn og hvað raunverulega gerðist og hvað ekki," segir Fuller. "Þegar við ákváðum að gera þessa mynd vorum við sammála um að best væri að þróa söguna með því að taka lykilatriðin úr gömlu myndinni og bæta þáttum úr málinu sem hafa ekki verið skoðaðir áður."

Tónleikar Duran Duran í Egilshöll

Gömlu “eitís” kempurnar í Duran Duran voru ekkert að tvínóna við hlutina á frábærum tónleikum sínum í Egilshöll á fimmtudaginn. Þeir byrjuðu á laginu (Reach up for the) Sunrise af nýjustu plötunni sinni en keyrðu svo beint í Hungry Like the Wolf og lýðurinn trylltist enda voru sennilega fæstir komnir til þess að heyra nýtt efni frá köppunum. Ómissandi lög eins og Planet Earth og Union of the Snake fylgdu svo í kjölfarið.

Duran Duran eiga greinilega svolítið erfitt með að sætta sig við það að þeir lifa fyrst og fremst á fornri frægð og tróðu því nýrra efni inn á milli í dagskránna og stemningin datt óneitanlega nokkuð niður þegar lög á borð við What Happens Tomorrow, Chains og Taste the Summer voru tekin en salurinn var hins vegar vel með á nótunum þegar Simon Le Bon kyrjaði Come Undone og Ordinary World sem eru óumdeilanlega bestu lög sveitarinnar á síðari árum.
Simon fékk svo pásu í Tiger Tiger, instrúmental lagi af Seven and the Ragged Tiger en að því loknu má segja að tónleikarnir hafi byrjað fyrir alvöru með The Chauffeur. Gæsahúðin spratt fram við fyrstu tónana og hélt út það sem eftir var. Það þarf auðvitað ekki að hafa mörg orð um það hversu Save a Prayer hitti í mark en Simon lét salinn syngja lungann úr laginu.
Sjálfur fékk ég samt mest fyrir minn snúð í Careless Memories og Wild Boys sem drengirnir tóku með ótrúlegum krafti og þar kannaðist maður við sína menn; John mátulega hress á öðrum kantinum en Andy dýrvitlaus á hinum með sólgleraugun og logandi sígarettuna.

Uppklappið var svo í einu orðið sagt meiriháttar en Simon leyfði salnum fyrst að velja á milli Reflex og Come up and see Me. Reflex varð ofan á en það hefði óneitanlega verið gaman að heyra þá spreyta sig á gamla B-hliðar laginu sem sló eftirminnilega í gegn á Íslandi á gullaldarárum sveitarinnar. Girls on Film fylgdi á eftir og inni í því miðju kynnti Simon bandið með geggjuðum tilþrifum. Nánast fullkomnu prógrammi var svo slúttað með Rio þannig að þeir allra hörðustu fengu í raun allt sitt ef Is There Something I Should Know er frátalið.

Það fór aldrei á milli mála að þarna voru miklir fagmenn á ferð. Bandið klikkaði hvergi í spilamennskunni og Simon, sem á það til að vera falskur, sló aldrei feilnótu. Í raun var enginn munur á Duran Duran þarna og fyrir tuttugu árum. Úthaldið magnað og stemningin keyrð upp af stakri snilld. Mér skilst að þessir tónleikar hafi verið miklu hressari en stærri tónleikar Duran Duran í London fyrir tveimur árum og að sveitin hafi gefið miklu meira af sér í Egilshöll þannig að það er ljóst að kapparnir kunnu vel að meta hlýjar móttökur þeirra þúsunda sem höfðu beðið þeirra í tvo áratugi.

Tónleikarnir verða öllum alvöru Duran Duran aðdáendum ógleymanlegir en þeir sem skemmtu sér ekki í Egilshöllinni á fimmtudaginn hafa verið á röngum stað á röngum tíma og hefðu aldrei átt að leggja leið sína þangað. Þeir sem þekkja Duran Duran og kunna að meta þá fengu hins vegar allar óskir sínar uppfylltar. Það þarf enginn að segja mér að Duran Duran eigi ekki fleiri en 10.000 aðdáendur á Íslandi og þeir sem sátu heima geta nagað sig í handarbökin það sem eftir lifir. Þetta var æði!

Aðlaganir myndasagna að kvikmyndaforminu verða áberandi í sumar en á næstu vikum og mánuðum eru væntanlegar þrjár stórmyndir, Batman Begins, Sin City og Fantastic Four, sem allar byggja á þekktum myndasögupersónum og ævintýrum þeirra.
Batman þarf auðvitað ekki að kynna og þeir sem lásu svokölluð "hasarblöð" í æsku kannast flestir við hetjurnar sem kenndar eru við Fantastic Four. Í báðum tilfellum eru því á ferðinni heimsþekktar ofurhetjur en í Sin City kveður við annan tón þar sem viðfangsefnið er öllu jarðbundnara með glæpi, morðingja og vændiskonur í forgrunni.

Frank Miller, höfundur Sin City bókanna, er einn athyglisverðasti myndasöguhöfundur samtímans og er vægast sagt funheitur um þessar mundir eftir að Robert Rodriguez gerði Sin City myndina upp úr þremur bókum hans úr Sin City flokknum. Miller sækir stíft í harðsoðna reyfara Raymonds Chandlers, Dashiells Hammett og James M. Cain í Sin City bókunum sem greina frá lífi og dauða geðsjúklinga, spilltra og heiðarlegra lögreglumanna, vændiskvenna og súlustelpna í Basin City, einu ömurlegasta lastabæli sem hugsast getur.
Frábærar teikningar Millers eru svo bergmál film noir glæpamyndanna sem áttu sína gullöld á árunum 1941 til 1958 og byggðu oftar en ekki á verkum áðurnefndra rithöfunda. Þegar höfundarverk Millers er skoðað kemur ekki á óvart að film noir heimurinn hafi heillað hann en hann er mjög upptekinn af karlmennsku og töffaraskap þannig að testósteronið kraumar í bókum hans og nægir í því sambandi að nefna snilldarverkið 300 sem byggir á frækilegustu vörn mannkynnsögunnar þar sem Leonídas Spartverjakonungur, berrassaður og vöðvastæltur, verst Persum ásamt 300 manna liði sínu í Laugaskörðum. Þar fyrir utan hefur Miller gert frábæra hluti með Daredevil og skóp í þeim sögum sínum morðkvenndið Elektru auk þess sem hann hristi heldur betur slenið af Batman í bókunum Batman: Year One, Batman: The Dark Knight Returns og Batman: The Dark Knight Strikes Again. Í Year One segir Miller sköpunarsögu Batmans á sinn hátt en í þeim tveimur síðarnefndu vekur hann Bruce Wayne af værum blundi eftirlaunaáranna og stefnir honum gegn glæpahyski Gotham borgar á ný.

Hinn fornfrægi leikari Mickey Rourke rís upp úr öskustó fíkniefnaneyslu og aumingjaskapar í hlutverki Marvs, lykilpersónu í Sin City bálknum, og leiksigur hans og frábærar viðtökur aðdáenda Millers við Sin City myndinni hafa glætt vonir fólks um að Dark Knight bækur hans fái sömu meðferð og þá þykir ljóst að hinn veðraði Rourke yrði kjörinn í hlutverk lemstraðs Leðurblökumannsins á efri árum.

Fimmmenningarnir í Duran Duran hafa staðfest komu sína til Íslands í sumar. Lítið bítlaæði myndaðist í kringum sveitina á Íslandi á sínum tíma og það er óhætt að fullyrða að komu Duran Duran til Íslands hafi verið beðið með eftirvæntingu í rúma tvo áratugi. Íslenskir aðdáendur sveitarinnar létu lesendabréfum, með frómum óskum um að fá goðin í Laugardalshöllina, rigna yfir Velvakanda Morgunblaðsins á sínum tíma en hetjurnar létu þó ekki sjá sig.

Gömlu kynnin gleymast ei

Frægðarsól Duran Duran seig hratt eftir að sveitin náði hæstu hæðum með plötunni Seven and the Ragged Tiger. Hörðustu aðdáendur hennar hafa þó aldrei snúið baki við köppunum þannig að það má reikna með því að fólk sem er um og yfir þrítugt muni fjölmenna í Egilshöll til þess að fá loksins að heyra berum eyrum slagarana sem lituðu æsku þeirra. Það lifir lengi í gömlu "eitís"-glæðunum og þeir sem settu símkerfi Rásar 2 á hliðina til þess að koma lögum á borð við Save a Prayer, A View to a Kill og Wild Boys á topp Íslenska listans, fjölmenntu á Duran Duran skemmtanir á skemmtistöðum sem löngu eru horfnir yfir móðuna miklu og kunnu skónúmer þeirra Simon Le Bon, John Taylor, Andy Taylor, Roger Taylor og Nick Rhodes geta ekki látið sig vanta þegar hetjurnar mæta þó það sé 20 árum of seint.

Byrjaði allt í Birmingham

Félagarnir Nick Rhodes og John Taylor stofnuðu Duran Duran í Birmingham á Englandi árið 1978 en það var sameiginlegur áhugi þeirra á tónlist David Bowie og Roxy Music sem leiddi þá saman. Þeir fengu bassaleikarann Simon Colley og söngvarann Stephen Duffy til liðs við sig en trommuheili sá um taktinn.
Félagarnir ætluðu upphaflega að kalla sveitina RAF til heiðurs flugher hennar hátignar en þegar upp var staðið nefndu þeir bandið eftir illmenni geimmyndarinnar "Barbarella: Queen of the Galaxy" frá 1968. Þar lék Jane Fonda Barbarellu, sem eltist við skúrkinn Durand Durand sem leikinn var af Milo O´Shea, sem löngu seinna endurtók rulluna í myndbandi með sveitinni.
Duffy og Colley heltust úr lestinni eftir ár og Roger Taylor kom til sögunnar og leysti trommuheilann af hólmi. Stephen Duffy tók síðar upp millinafnið "Tin Tin" og kom tveimur lögum á vinsældalista, Kiss Me og Icing on the Cake, í krafti þess að hafa einu sinni verið í Duran Duran.

Falskur pönkari í hlébarðabuxum

Eftir fyrstu prufuupptökur færði John Taylor sig yfir á bassann og gítarleikarinn John Curtis plokkaði strengi tímabundið en gafst fljótlega upp. Þá auglýsti sveitin eftir gítarleikara í Melody Maker og var Andy Taylor valinn úr hópi þeirra sem sóttu um stöðuna. Um mitt árið 1979 gafst söngvarinn svo upp og prófaði sveitin nokkra pilta í stöðuna áður en fyrrum söngvari pönksveitarinnar Dog Days, leiklistarneminn Simon Le Bon, sótti um. Síðar í viðtölum viðurkenndi Nick Rhodes að Simon hefði í rauninni verið rammfalskur í prufunni og að hann hefði í aðeins verið ráðinn vegna þess að hann var sætur, með flott eftirnafn. Þá skemmdu pelsinn og bleiku hlébarðabuxurnar ekki fyrir.
Ferill Duran Duran tók magnaðan fjörkipp eftir að Le Bon bættist í hópinn. Sveitin varð fljótt vinsæl innan nýrómantísku stefnunnar á Englandi og tryggði sér samning við EMI í lok árs 1980. Fyrsta smáskífan, "Planet Earth", náði töluverðum vinsældum og rauk beint í tólfta sæti breska smáskífulistans. Fjölmiðlar eyrnamerku Duran Duran sem frumkvöðla bresku nýrómantíkurinnar ásamt Spandau Ballet en sveitin var sögð samsuða upp úr Sex Pistols og Chic.

Glansmynd af popphljómsveit

Lykilatriði í hröðum vinsældum Duran Duran var hversu mikil vinna var lögð í ímyndarsköpun. Myndbönd sveitarinnar voru framúrstefnuleg og settu nýja tískustrauma af stað í stað þess að fylgja þeim. Af frábærum myndböndum sveitarinnar má nefna "Girls on Film", "Union of the Snake", "Hungry Like the Wolf", "The Chauffeur" og hið magnaða "Wild Boys" sem bjó til nýjan staðal í gerð tónlistarmyndbanda.
Það var einmitt myndbandið við "Girls on Film" sem braut leið Duran Duran upp á toppinn. Það vakti miklar deilur og sveitin varð umtöluð. Lagið komst á topp 10 á smáskífusölulistanum. Fyrsta breiðskífan, sem fylgdi í kjölfarið, komst hæst í þriðja sæti á breiðskífusölulistanum. Platan hékk svo inni á þeim lista í 118 vikur.
Í Duran Duran voru metnaðarfullir og duglegir menn og var strax ráðist í gerð plötunnar Rio sem kom út um vorið 1982. Smáskífulögin "Hungry Like the Wolf" og "Save a Prayer" gulltryggðu svo vinsældir sveitarinnar. Rio seldist í rúmlega tveimur milljónum eintaka. Duran Duran-æðið var skollið á í Evrópu og Bandaríkjamenn voru að kveikja á sveitinni líka. Fyrsti slagari sveitarinnar þar í landi var lagið "Is There Something I Should Know?".
Duran Duran brann þó hratt upp og sennilega má að einhverju leyti kenna því um hversu ákaft sveitin herjaði á markaðinn en þriðja breiðskífan, Seven and the Ragged Tiger kom út fyrir jólin árið 1983. Af þeirri plötu átti sveitin slagarana "Union of the Snake" og "The Reflex". Árið á eftir var ákveðið að maka krókinn með tónleikaplötunni Arena. Á henni var að finna eitt nýtt lag, reyndar það besta sem sveitin gaf út á ferlinum, "Wild Boys". Árið eftir átti hún eitt vinsælasta lag ársins, "A View to a Kill" úr síðustu James Bond-mynd Roger Moore.

Sundraðir föllum vér...

Það duldist engum að Duran-vélin fór að hökta eftir Wild Boys og það var svo á Live Aid tónleikahátíðinni árið 1985 sem botninn datt undan öllu saman. Simon Le Bon var það falskur á sviði að hörðustu aðdáendur hans reyndu ekki einu sinni að halda hlífiskyldi yfir honum. Mikið grín var gert að sveitinni í fjölmiðlum og Le Bon bað aðdáendur sína opinberlega afsökunar. Það dugði ekki til. Þeim fannst þeir sviknir og grunuðu sveitina um að hafa fiktað í hljóðupptökunum á "tónleikaplötunni" vinsælu Arena. Sveitin ákvað að draga sig í hlé og liðsmenn einbeittu sér tímabundið að öðrum verkefnum.
Andy og John Taylor voru þegar farnir að vinna í gæluverkefninu Power Station með Robert Palmer og tóku lagið með þeirri sveit á Live Aid þar sem Michael Des Barres leysti Palmer af í söngnum.
Nick Rhodes, Simon Le Bon og Roger Taylor gáfu hins vegar út plötuna So Red the Rose með hliðarverkefni sínu Arcadia haustið 1985. Lagið "Election Day" af þeirri plötu átti töluverðum vinsældum að fagna og gaf tóninn fyrir það sem koma skyldi á næstu Duran Duran plötu, Notorious, en þá stóðu þeir eftir þrír, John Taylor, Nick Rhodes og Simon Le Bon.
Duran Duran hefur svo haldið áfram í ýmsum myndum en þeir Simon og Nick eru þeir einu sem hafa aldrei gefist upp. Taylorarnir þrír byrjuðu að tínast til baka upp úr árinu 2000 og sveitin er nú aftur komin í sína upprunalegu mynd og þannig fáum við að sjá hana í Egilshöll í sumar.

Duran Duran (1981)
Fyrsta plata sveitarinnar gefur tóninn fyrir það sem koma skal. Léttleikandi nýrómantíkin svífur yfir vötnum hjá fimmmenningunum sem syngja um ást, söknuð, reiði og helsta áhugamál sitt: fáklæddar stelpur.
Bestu lögin: Girls on Film, Planet Earth, Careless Memories.

Rio (1982)
Það er sveitt og suðræn stemning á annarri plötu Duran Duran sem er mun heilsteyptari en sú fyrsta. Lögin eru öll grípandi og Duran Duran "sándið" er fullskapað. Save a Prayer stimplar sig inn sem eitt traustasta vanga- og "kveikjara" lag áratugarins.
Bestu lögin: Rio, Hungry Like the Wolf, Save a Prayer.

Seven and the Ragged Tiger (1983)
Þriðja plata sveitarinnar og jafnframt sú besta. Vinsældir Duran Duran eru í hámarki þegar platan kemur út og framan af ber mest á The Reflex og þegar ofspilun gerir lagið óþolandi er hægt að ganga að sjö traustum "smellum".
Bestu lögin: New Moon on Monday, Of Crime and Passion, Union of the Snake, The Seventh Stranger.

Arena (1984)
Tónleikaplata með vinsælustu lögum sveitarinnar af þremur fyrstu plötunum auk þess sem Wild Boys er hér gefið út á breiðskífu í fyrsta skipti. Platan gagnast varla neinum nema hörðustu aðdáendum sveitarinnar enda koma annmarkar Simons Le Bon sem söngvara greinilega í gegn en hann hljómar hálf falskur áður en búið er að pússa söng hans til í hljóðveri.

Notorius (1986)
Þreytan sem virtist vera komin í sveitina í kringum útgáfu Arena var ekkert plat og hér eru þeir aðeins þrír eftir, Simon Le Bon, Nick Rhodes og John Taylor. Andy Taylor og Reger Taylor eru horfnir út í buskann og platan er gerólík því sem aðdáendur Duran Duran höfðu vanist. Það breytir því ekki að þetta er vönduð plata sem sýnir að þeir sem eftir standa eru tilbúnir til að þreifa fyrir sér í ýmsar áttir.
Bestu lögin: American Science, Skin Trade, Winter Marches On.

Big Thing (1988)
Þremmeningarnir reyna að fóta sig í breyttu tónlistarlandslagi með dálítið fríkaðri plötu sem virðist í fljótu bragði eiga fátt sameiginlegt með þeirri Duran Duran-sveit sem kvaddi sér hljóðs sjö árum áður. Það fór hrollur um marga trausta aðdáendur en aðrir tóku gripnum tveimur höndum og héldu tryggð við Djúranið sitt.
Bestu lögin: I Don´t Want Your Love, All She Wants Is, Do You Believe In Shame?, The Edge of America.

Decade (1990)
Önnur "best of" platan ef Arena er flokkuð sem slík. Hér gerir Duran Duran upp áratuginn sem hófst með glæstum sigrum en lauk með losarabrag og fækkandi aðdáendum. Smáskífa með undarlegri blöndu allra helstu laga sveitarinnar kom út um leið og Decade. Skemmtileg tilraun en kokkteillinn var slíkur að einungis allra hörðustu aðdáendum Duran Duran varð ekki flökurt af honum.
Bestu lögin: Planet Earth, Save a Prayer, Is There Something I Should Know?, Union of the Snake, Wild Boys, A View to a Kill, Skin Trade.

Liberty (1990)
Enn eru þremenningarnir að fikra sig áfram í heimi sem þeir eru orðnir of gamlir fyrir. Þeir hafa fengið liðsauka í tónlistarmönnum sem gera lítið af viti fyrir þá. Platan er hálfgert sýrutripp, hávær og leiðinleg. Lagið Violence of Summer vekur samt nokkra athygli.
Bestu lögin: Serious, All Along the Water, First Impression.

The Wedding Album (1993)
Hér réttir Duran Duran aðeins úr kútnum með þægilegri plötu sem er samt hvorki fugl né fiskur. Lagið Ordinary World minnir þó nokkuð á forna frægð og skýtur upp kollinum á vinsældalistum.
Bestu lögin: Ordinary World, Come Undone.

Thank You (1995)
Óður Duran Duran til þeirra tónlistarmanna sem hafa haft mest áhrif á þá í gegnum tíðina. Sveitin þakkar fyrir sig með 12 tökulögum. Kannski ekki það mest spennandi sem þeir gátu tekið upp á en engu að síður er gaman af því að heyra þá glíma við The Doors og Lou Reed.
Bestu lögin: Lay Lady Lay, Perfect Day, Crystal Ship.

Medazzaland (1997)
Frekar döpur plata sem kemru samt einhvern veginn í rökréttu framhaldi af því sem á undan er gengið. Sveitin sýnir smá lit og gamla Duran Duran takta í Electric Barbarella sem verður þó seint talið til betri laga sveitarinnar.

Night Versions (1998)
Duran Duran gerði mikið af því að búa til lengri útgáfur af smáskífulögum sínum, alls konar remix og endurhljóðblandanir. Aðdáendur sveitarinnar höfðu gaman að þessu í árdaga þegar þeir söfnuðu 12" plötunum. Lengdu útgáfurnar hétu oftast "night version", "extended remix" eða eitthvað álíka og hér hefur þeim verið safnað saman á diski. Aðeins fyrir þá allra hörðustu.

Strange Behaviour (1999)
Tvöfaldur diskur með fleiri remixum.

Poptrash (2000)
Plata sem gleymist fljótt. Einhvern rámar kannski enn í lagið Someone Else Not Me.

Astronaut (2004)
Sameinaðir stöndum vér, eða þannig sko. Roger og Andy Taylor eru komnir aftur. Aðdáendur sveitarinnar biðu spenntir eftir þessari plötu fullir væntinga um að upprunalega Duran Duran fyndi neistan á ný. Platan er þó því miður óspennandi og nánast leiðinleg. Ekkert lag nær að grípa og hér með er það væntanlega fullsannað að Duran Duran er hljómsveit liðinna tíma. Það sem þeir höfðu er horfið og aðdáendur þeirra flestir orðnir sköllóttir og hættir að vera með sítt að aftan.

Þegar Frank Miller, höfundur myndasagnanna Sin City og The Dark Knight Returns, tók við Daredevil-myndasögunum blés hann nýju lífi í þennan blinda réttargæslumann þeirra sem minna máttu sín í New York.

Sögur Millers um blinda lögfræðinginn Matt Murdock sem skelti sér í rauðan latexgalla á kvöldin og barði á ribböldum urðu sígildar um leið og þær runnu út úr prentvélunum. Enn eru þær lesnar af áfergju um allan heim, nú, rúmlega 20 árum eftir að Miller hlóð sögurnar drungalegri film noir stemningu.

Kærasta Ofurhugans...

Þegar Miller fóstraði Daredevil skóp hann eina eftirminnilegustu myndasögupersónu síðustu áratuga, hina þokkafullu en banvænu Elektru. Þessi dökkhærða, blóðheita, gríska stúlka varð kærasta hins blinda Matts Murdocks á framhaldsskólaárunum en eftir að faðir hennar var myrtur sneri hún baki við ástinni og gerðist einn besti leigumorðingi í heimi.
Faðir Elektru hafði tryggt öryggi hennar og sjálfstæði með því að fá færustu bardagaíþróttamenn heims til að kenna stúlkunni að slást frá unga aldri. Hún er því útlærð í austrænum bardagalistum, flink í meðferð hvers kyns lag- og skotvopna auk þess sem hún er hljóðlátari og skæðari en nokkur ninja.

... þar til dauðinn aðskilur þau

Elektra og Daredevil urðu andstæðingar þegar hún snerist á sveif með illu öflunum en ástin milli þeirra kulnaði aldrei og Matt syrgði þessa æskuást sína lengi eftir að hún féll fyrir hendi morðingjans Bullseye sem Daredevil hafði oft tekist á við í gegnum tíðina. Það var í apríl 1982 sem Bullseye bar Elektru ofurliði og henni blæddi út í örmum fyrrum elskuga síns. Hún lifir samt enn góðu lífi í myndasögum og kvikmyndum enda persóna hennar það svöl að Miller sjálfur gat ekki sleppt af henni hendinni eftir að hann drap hana.
Hann gerði seinna söguna Elektra: Assasin sem er forleikur að ævintýrum hennar í Daredevil. Þessi saga var bullandi pólitísk og það má lesa hana sem ádeilu á stjórnartíð Ronalds Reagan fyrrverandi Bandaríkjaforseta. Þá brá Elektru af og til fyrir í seinni Daredevil sögum þangað til Miller kom með lokasöguna Elektra Lives Again þar sem daman mætti í öllu sínu veldi. Minni spámenn hafa svo tekið við Elektru og þó hún sé enn löðrandi í kynþokka, vopnfim og hættuleg hefur hún aldrei náð sömu hæðum og hún gerði hjá Miller en hún lifir enn á fornri frægð og heldur vinsældum sínum.

... og hún fær sína eigin framhaldsmynd

Það var vitaskuld ekki hægt að sleppa Elektru þegar ráðist var í gerð kvikmyndar um Daraedevil og Alias-gellan Jennifer Garner var ráðin í hlutverk hennar. Ben Affleck var settur í rauða latexið og hlutverk Daredevils, Colin Farrell lék Bullseye og Michael Clarke Duncan túlkaði tröllvaxna glæpaforingjann Kingpin. Allir voru þessir heiðursmenn hálf utangátta í hlutverkum sínum og myndin olli dyggum Daredevil-aðdáendum þungum vonbrigðum.
Garner þótti þó komast skammlaust frá sínum þætti enda var Elektra besta persóna myndarinnar þó hún væri ekki skugginn af sjálfri sér eins og hún var í sögum Millers. Hún hlaut samt sömu örlög og á prenti og Farrell drap hana í lok myndarinnar.
Elektra lifir samt enn, rétt eins og í bókunum, og er nú mætt til leiks í sinni eigin mynd, Elektra, þar sem Daredevil, Bullseye og Kingpin eru fjarri góðu gamni.
Framleiðendur myndarinnar voru svo ánægðir með Garner í hlutverki hetjunnar að þeir fengu hana til að endurtaka leikinn og nú tekst hún á við ninja-morðingjagengið The Hand. Efniviður myndarinnar er sóttur í ýmsar Elektru- og Daredevil-myndasögur og þannig nýtur Elektra nú handleiðslu Stick (Terence Stamp) sem lífgar hana við og þjálfar hana í drápum.
Stick þessi var mikilvægur í Daredevil myndasögunum og kenndi til dæmis hinum blinda Matt Murdock að beisla ofurkrafta sína. Elektra er ekki jafn ljúf og hún var þegar hún kjassaðist utan í Ben Affleck fyrir tveimur árum og mætir nú til leiks sem kaldrifjaður leigumorðingi. Hún fær það verkefni að drepa flóttamann og unga dóttur hans en þegar hún kemst að því að The Hand er einnig á eftir feðginunum snýst hún þeim til varnar. Elektra fær nefnilega smá samvisku og sér sjálfa sig í ungu stúlkunni og breytist þannig úr morðingja í lífvörð.

Bandaríski leikstjórinn Eli Roth skemmti sér á Íslandi yfir áramótin en notaði ferðina hingað einnig til þess að ræða við og prófa nokkurn fjölda íslenska leikara fyrir ódýra hryllingsmynd sem hann ætlar að hrista fram úr erminni á þessu ári. Myndin á að heita Hostel og fjallar um þrjá unga menn á pakpokaferðalagi um Evrópu en það vill svo skemmtilega til að einn þeirra er Íslendingur.

Sá mun vera mikið partíljón og stuðbolti sem lætur móðan mása um landið sitt og slær að öllum líkindum um sig með alls konar íslenskum orðum á borð við "rjómaskyr", "lambakjöt", "brennivín" og "snípur" sem eru Eli afar hugleikin. Íslendingurinn mun vera ansi áberandi fyrsta þriðjung myndarinnar og á að vera skemmtilegasta persóna hennar. Örlög hans eru þó óljós en"hressi gaurinn" í hryllingsmyndum á það oftar en ekki til að drepast á subbulegan hátt.
Ólafur Egill Egilsson, Björn Thors, Björgvin Franz Gíslason og Auðunn Blöndal eru á meðal þeirra sem Eli hitti að máli og mun Auðunn vera mjög líklegur til að hreppa hnossið enda virðist hlutverkið í fljótu bragði henta spaugaranum úr 70 mínútum og Svínasúpunni ákaflega vel.
Eli Roth vakti verulega athygli með hryllingsmyndinni Cabin Fever en hann hugmyndina að þessu byrjendaverki sínu fékk hann eftir að hann dvaldi á bænum Ingólfshvoli í nágrenni Selfoss árið 1991. Cabin Fever þótti koma með ferska vinda inn í staðnaðan hryllingsmyndageirann árið 2002 og ekki minni menn en Peter Jackson, David Lynch og Quentin Tarantino hafa lofað Eli í hástert en það er einmitt að undirlagi Tarantinos sem Eli ákvað að drífa sig í að gera Hostel.
Eli er með fjölmörg stórverkefni í gangi þar á meðal myndirnar Scavenger Hunt og endurgerð hrollvekjunnar The Bad Seed. Þetta eru stórar stúdíómyndir og hlutirnir í kringum þær gerast því hægt og þar sem Eli leiddist þófið skrifaði hann handritið að Hostel í snarhasti í nóvember og desember. Eftir að Tarantino hafði kíkt á það og hvatt hann til að taka myndina í einum grænum rauk Eli til Prag þar sem hann fann tökustaði og stefnir að því að byrja tökur í febrúar eða mars.
Myndin verður gerð fyrir lítinn pening á milli stórverkefna en Eli hefur meðal annars sagt frá því í viðtali við Fréttablaðið að hryllingsmyndir eigi að vera ódýrar. Kraftur þeirra liggi í vanefnunum.
Hjólin snúast hratt þegar Eli fer af stað og hann mun að öllum líkindum tilkynna um val á leikara í hlutverk Íslendingsins á næstu vikum enda stefnir hann á að frumsýna Hostel fyrir áramót.

Teiknimyndasögur Franks Miller um líf og dauða ógæfufólks í lastabælinu Sin City eru með því betra sem borið hefur verið á borð fyrir unnendur góðra myndasagna síðasta áratuginn eða svo.
Sin City bækurnar eru sjö talsins og hver annarri magnaðri þegar kemur að ofbeldi, svikum, ruddaskap og stílfærðum teikningum. Bækurnar tengjast innbyrðis og þannig skjóta lykilpersónur einnar bókar upp kollinum sem aukapersónur í öðrum.

Allt er þetta gert af stakri snilld og mögnuð film noir stemning grúfir sig yfir svart/hvítar sögurnar en Miller hefur sjálfur greint frá því í viðtölum að hann sé undir miklum áhrifum meistara harðsoðnu reyfaranna, Raymonds Chandler og Dashiell Hamett.

Myndasögur lifna við

Leikstjórinn Robert Rodriguez sem á að baki myndir eins og El Mariachi, Desperado, From Dusk Till Dawn og Once Upon a Time in Mexico hefur ráðist í það vandasama verkefni að kvikmynda sögurnar um Sin City og það litla sem hefur sést úr bíómyndinni sem er væntanleg á næsta ári lofar gríðarlega góðu.
Miller sjálfur er líka hafður með í ráðum en Rodriguez þurfti að beita höfundinn nokkrum fortölum til að fá að kvikmynda sögurnar og það varð úr að Miller fékk að hafa auga með öllu og er titlaður meðleikstjóri. Þeir félagar virðast hafa náð fullkomlega saman en það er engu líkara en teikningarnar í bókunum lifni við á filmunni. Þá eru allir leikarar í lykilhlutverkum ákaflega vel valdir og líkjast fyrirmyndum sínum svo vel að það er lyginni líkast.
Þó að hver og ein Sin City-bók gæti ein og sér hæglega staðið undir heilli bíómynd hefur Rodriguez valið þann kost að segja nokkrar meginsögur í einni mynd og tvinna þær saman líkt og Miller gerir í bókunum. Í fyrstu bókinni segir frá brjálæðingnum Marv sem gengur berserksgang þegar hann leitar hefnda á þeim sem drápu vændiskonuna Goldie og klíndu morðinu á hann. Hann á þó við ofurefli að etja þar sem hann lendir upp á kant við Roark-fjölskylduna sem ræður lögum og lofum í Sin City og er með gerspillta stjórnmálamen og lögreglu á sínum snærum.

Guli bastarðurinn og tálkvendið

Í bókinni That Yellow Bastard, sem er að margra mati besta Sin City-bókin, leggur löggan Hartigan allt í sölurnar til að bjarga ungri stúlku úr klóm barnaníðings sem illu heilli er af ættum Roarks.
Hann endar sjálfur í fangelsi grunaður um misnotkun á börnum þótt honum takist að bjarga Nancy litlu. Hann fær að dúsa bak við lás og slá árum saman en þegar hann losnar skyndilega úr haldi finnur hann Nancy sína aftur. Hún er þá orðin heitasta súlustelpan í Sin City og er enn í bráðri hættu þar sem guli bastarðurinn hyggur á hefndir.
Bókin A Dame to Kill For er klassísk tálkvendissaga um óvirka alkóhólistann Dwight sem lætur hin ómótsæðilegu Övu glepja sig til illverka og halla sér aftur að flöskunni. Hún býr svo þannig um hnútanna að hann er nær dauða en lífi þegar vændiskonur í Sin City taka hann á löpp og tjasla honum saman. Dwight snýr svo aftur með nýtt andlit með það eitt fyrir augum að koma þessari fyrrverandi ástkonu sinni fyrir kattarnef.
Leikaraliðið í Sin City er ekki af verri endanum en gamli töffarinn Mickey Rourke fær að spreyta sig á Marv og tryggir aðdáendur hans binda vonir við að hann fái nú loks uppreisn æru en hann virðist vera í banastuði í hlutverki þessa geðbilaða morðingja með barnshjartað en Marv býr hjá mömmu sinni og heldur verndarhendi yfir Nancy sem er örlagavaldur í lífi margra í Sin City.
Bruce Willis leikur Hartigan og ætti eki að vera í vandræðum með að túlka harðsoðna löggu sem er nokkrum klukkustundum frá eftirlaunum þegar hann þarf að fórna lífi sínu fyrir 11 ára stúlku.
Nancy sjálf er leikin af hinni gullfallegu Jessica Alba sem gerði garðinn frægastan í þáttunum Dark Angel sem erfðabreytta ofurgellan Max og sást síðast í bíó í dansmyndini Honey.
Clive Owen, sem sýndi fantaleik í Croupier og fór mikinn í King Arthur, leikur hinn ólánssama Dwight sem lendir í klónum á Övu með hörmulegum afleiðingum.
Þessi listi ætti að nægja til að selja nokkrar milljónir af bíómiðum en þó eru enn ónefnd Rosario Dawson, Benicio Del Toro, Elijah Wood, Maria Bello, Michael Clarke Duncan, Carla Gugino, Josh Hartnett, Michael Madsen, Jaime King, Brittany Murphy og Nick Stahl.

Ásgeir Davíðsson, sem er best þekktur sem Geiri í Maxims, hefur opnað verslun með hjálpartæki ástarlífsins á undir merkjum Maxim´s Frakkastíg þar sem súlustaðurinn Vegas var áður til húsa. Þar býður Geiri upp á flest það sem hugurinn girnist þegar kemur að kynlífi, hvort sem fólk kýs að stunda það eitt með sjálfu sér eða með öðrum.

Gervilimir og -sköp fást í öllum stærðum og litum og þeir sem hafa efni á geta splæst sér í uppblásinn bólfélaga í fullri stærð. Helsta nýungin á nýja staðnum er þó svokallað "pepshow" eða gæjusýning þar sem hægt er að fylgjast með föngulegum stúlkum eða flottum körlum fletta sig klæðum. Áhorfendur eru þá einir útaf fyrir sig í litlum, myrkum klefa og svo lengi sem þeir dæla seðlum í sjálfsala helst útsýni þeirra óskert. Geiri hrökklaðist á sínum tíma frá Reykjavík með súlustaðinn sinn Maxim´s þegar borgaryfirvöld gerðu honum erfitt um vik með 4 metra nálgunarbanni gesta á nektardansmeyjarnar.
En nú er Geiri sem sagt kominn aftur til borgarinnar og segir engan hafa amast við sér enda sé gæjusýningin í litlu frábrugðin því að sitja og horfa á "ljósbláa mynd í sjónvarpinu." Geiri mun einnig opna kynlífssímalínu á næstunni og grét það þurrum tárum þegar mínútan á nýju línunni var auglýst, fyrir mistök, á 299.000 krónur í DV í gær. Síminn þagnaði ekki á Maxim´s þar sem menn vildu ólmir fá að vita hvaða ósköp þeir fengju að heyra fyrir þessa upphæð. Geiri opnar Maxim´s klukkan 12 á hádegi og lokar á miðnætti. Gæjusýningarnar byrja strax í dagsbirtu en fyrst um sinn býður Geiri aðeins upp á dömur í klefanum en bætir úr karlmannsleysinu þegar karlkynsdansarinn á staðnum kemur heim en hann keppir nú á heimsmeistaramóti strippara. Geiri leggur mikla áherslu á að hægt verði að skoða fáklæddan karl hjá sér þar sem vöruúrvalið í nýju búðinni miðist fyrst og fremst við þarfir kvenna.

Teiknimyndasöguhetjan Frank Castle, sem er bestur þekktur sem The Punisher, fékk sig fullsaddan af dugleysi yfirvalda og þeim vettlingatökum sem dómkerfið tekur á glæpamönnum þegar fjölskylda hans féll fyrir hendi mafíósa. Þá gaf sig eitthvað í höfði þessa fyrrum landgönguliða í Bandaríkjaher, hann klæddi sig í svartan galla með risastórri hauskúpu á maganum, dustaði rykið af stærstu byssunum í vopnabúrinu sínu og hélt út í nóttina til þess að leita hefnda að hætti kappa Íslendingasagnanna. Hann var ekki lengi að koma banamönnum konu sinnar og barna í hel en hélt samt áfram að drepa misindismenn og er enn að.

Drápin byrjuðu 1974

Refsarinn kom fyrst fram á sjónarsviðið í Spiderman-blaðinu The Amazing Spiderman #129 í febrúar 1974. Þar lýsti J. Jonah Jameson, ritstjóri The Daily Bugle, honum sem "...fréttnæmasta fyrirbærinu sem skotið hefur upp kollinum í New York síðan Boss Tweed var og hét". Jameson er eins og flestir vita yfirmaður ljósmyndarans Peter Parker, sem breytir sér í Köngulóarmanninn utan vinnutíma. Lói og Refsarinn lenda að sjálfsögðu upp á kant enda er Köngulóarmaðurinn góður gæi sem kemur skúrkunum bara í hendur lögreglunnar á meðan The Punisher drepur þá.
Þegar Refsarinn mætti til leiks í Spiderman #129 var ekkert vitað um hann annað en það að hann var leigumorðingi sem drap aðeins glæpamenn. Hann væri handbendi annars skúrks, Sjakalans, sem taldi honum trú um að Köngulóarmaðurinn væri morðingi sem ætti skilið að deyja. "Ég drep aðeins þá sem eiga skilið að deyja og Spiderman er einn af þeim."
Þegar þessir andstæðingar hittast augliti til auglitis gerir The Punisher frekari grein fyrir starfi sínu: "Þetta er ekkert sem ég nýt þess að gera heldur er þetta bara einfaldlega eitthvað sem verður að gera. Og ég hef engu að tapa þó ég hætti því sem eftir er af lífi mínu til þess að útrýma meindýrum á borð við þig".
Misskilningurinn var þó leiðréttur og síðan þá hafa Spiderman og The Punisher stundum neyðst til að snúa bökum saman í baráttunni gegn glæpum þó þeim sé það báðum þvert um geð enda engir kærleikar á milli þeirra. Þess á milli reynir Spiderman svo að koma lögum yfir Refsarann þar sem hann er vissulega lögbrjótur þó hann hljóti að vera aðalstjarnan í blautum draumum öfgahægrimanna út um allan heim.

Dýrið gengur laust

Það var myndasöguhöfundurinn Gerry Conway sem skóp The Punisher og ætlaði honum ekki stórt hlutverk í upphafi. "Hann var peð í hönum annars illmennis, The Jackal, átti bara að vera skúrkur í þessu eina blaði og vera sigraður í lokin." Þetta gekk þó ekki eftir þar sem höfundurinn féll fyrir sköpunarverki sínu. "Rödd hans varð sterkari en ég átti von á svo ég gerði meira úr honum."
Lesendur deildu tilfinningum Conway og The Punisher sló strax í gegn og þau fantabrögð sem hann bætti glæpalýðinn féllu í kramið hjá myndasögunördum. Hann var vinsælasta gestastjarnan hjá Marvel og skaut upp kollinum í sögum um Spiderman, Daredevil og Captain America sem allir reyndu að binda endi á morðæði Refsarans.
Vinsælir Refsarans héldu áfram að vaxa en þrátt fyrir það treysti Marvel sér ekki til að sleppa honum lausum í eigin blaði vegna þess hversu ofbeldisfullur hann var. Þetta breyttist árið 1986 þegar tíðni glæpa í Bandaríkjunum hafði snaraukist og fólk óttaðist stöðugt um öryggi sitt á förnum vegi. Þá greip Marvel tækifærið og sleppti The Punisher lausum og fólki virtist líka það býsna vel að vita af morðóðum brjálæðingi sem kálaði glæpamönnum í kippum á götum New York borgar.
Refsarinn gekk þó of langt og missti til að mynda vitið algerlega um tíma og fór að skjóta fólk sem henti rusli á förnum vegi og gekk yfir götur á rauðu ljósi. Þessi magnaða persóna varð skyndilega of stór biti fyrir fólk að kyngja og árið 1996 var framleiðslu á öllum Punisher-bókum hætt. Síðasti naglinn í líkkistu Refsarans var svo bíómynd um hann með sænska vöðvatröllinu Dolph Lundgren í hlutverki Castles. Myndin var vonlaus og fékk dóma og viðtökur eftir því. Tími Refsarans var greinilega liðinn.

Velkominn aftur, Frank

Það segir því líklega mest um kraftinn í The Punisher að hann hefur aftur endurheimt fyrri vinsældir sínar og gott betur og er mættur til leiks í nýrri stórmynd sem verður frumsýnd á Íslandi að viku liðinni. Það er töffarinn Tom Jane sem hefur tekið að sér að hressa upp á ímynd Refsarans sem Lundgren gekk algerlega frá á sínum tíma. Jane virðist hafa tekist þetta ætlunarverk en hann þykir standa sig með mikilli prýði í þessari öflugu mynd sem hefur það fyrst og fremst umfram aðrar teiknimyndasöuhetjumyndir að hún er miklu ruddalegri sem er í fullkomnu samræmi við eðli aðalpersónunnar.
Nýja myndin byggir að hluta til á bókinni Welcome Back Frank eftir Garth Ennis, höfund The Preacher, en hann hóf Punisher til virðingar á pappírnum á ný.
Ennis gengur út frá því að Frank sé geðbilaður fjöldamorðingi og morðið á fjölskyldu hans hafi ekki ráðið úrslitum. Í sögunni Born fylgir hann Frank eftir í Víetnam og þar birtist hann sem snarbrjálaður morðingi. Hann kemur heim blóðugur upp að öxlum og gerist ábyrgur fjölskyldufaðir en það er deginum ljósara að innra með honum blundar óður morðingi sem býður eftir tilefni til að brjótast út.
"Ennis gerði stóra breytingu á persónunni og hann er orðinn rosalega vinsæll aftur," segir Pétur Yamagata, umsjónarmaður myndasögudeildar Nexus. "Á níunda áratugnum varð hann venjuleg andhetja, svolítið líkur Batman og fleirum. Þetta varð þurrt og leiðinlegt efni sem hætti að seljast."

Það er sjálfsagt ekki á neitt fiðurfé hallað þó fullyrt sé að Andrés Önd sé frægasta önd allra tíma en þetta magnaða hugarfóstur Walt Disney fagnar 70 ára afmæli sínu í dag.
Andrés, eða Donald Duck eins og hann heitir á frummálinu, kom fyrst fram á sjónarsviðið þann 9. júní 1934 í teiknimyndinni The Wise Little Hen, eða Skynsama hænan. Þessi titill er auðvitað alveg galinn í ljósi þess hvernig persóna Andrésar þróaðist en öll heilbrigð skynsemi er iðulega víðs fjarri þegar Andrés er annars vegar.

Illskiljanlegt kvak verður að visku

Andrés er sjálfsagt flóknasta og dýpsta persónan í Disneygalleríinu og gæddur miklu fleiri mannlegum eiginleikum en hinn leiðinlega klári Mikki Mús sem hefur skyggt á Drésa frá fyrsta degi. Andrésinn í teiknimyndunum var latur og uppstökkur slæpingi og nánast óskiljanlegt kvakið í honum þótti einna fyndnast í fari hans.
Það féll síðan í hlut Carl Barks að útfæra persónu Andrésar á pappír í Andrésblöðunum sem hafa stytt fólki á öllum aldri stundir áratugum saman. Barks dýpkaði persónu andarinnar geðvondu og lét hann tala mannamál. Þá bjó Barks til Andabæ þar sem söguhetjan gat vitaskuld ekki lifað í lausu lofti. Bæinn fyllti hann síðan af litskrúðugum íbúum sem hafa fylgt Andrési síðan, bæði til ánægju en oftar til ama og óþæginda.
Fremstir í þessum flokki eru vitaskuld litlu frændurnir hans, þeir Rip, Rap og Rup, forríki frændinn Jóakim Aðalönd, kærastan Andrésína, Hábeinn, hinn óþolandi heppni samkeppnisaðili Andrésar um hylli Andrésínu, og uppfinningamaðurinn Georg gírlausi.
Barks hélt því statt og stöðugt fram að enga dýpri merkingu væri að finna í sögum hans um Andrés en það er þó ekki hægt að líta fram hjá því að oftast er Andrés að takast á við vandamál og aðstæður sem eru dæmigerðar fyrir hið daglega streð hins alþjóðlega meðaljóns.

Önd glímir við mannlegan breyskleika

"Mér hefur alltaf fundist ég vera óheppinn eins og Andrés sem er fórnarlamb svo margra aðstæðna," sagði Barks einhverju sinni um sig og afmælisbarn dagsins. "En það fyrirfinnst ekki sú manneskja í Bandaríkjunum sem getur ekki samsamað sig Andrési. Hann er allt og allir; hann gerir sömu mistök og við öll. Stundum er hann vondur en oftast er hann góður náungi og gaur sem á það til að klúðra sínum málum eins og hver annar meðalmaður og það held ég sé ein af ástæðunum fyrir því að fólki líkar við öndina."
Það er varla miklu við þessa greiningu að bæta. Andrés er við öll í hnotskurn, hégómagjarn, uppstökkur, gramur, afbrýðisamur, leggur sig allan fram í uppeldinu og verður fyrir stöðugum áföllum í brauðstritinu og missir sig í aðstæðum sem hann ræður ekki við. Hann nýtur því samúðar lesandans um leið og hann gerir fólki kleift að hlæja að sjálfu sér og gráglettni eigin örlaga. Andrés er því ekki einungis flöt teiknimyndafígúra heldur ein af nafntoguðustu persónum heimsbókmenntanna í öllum sínum endalausa fjölbreytileika.

Rómatísku skáldin fluttu blóðsugurnar og fleiri kvikindi þjóðsagna og munnmæla yfir í bókmenntirnar og gáfu þeim þann ómótstæðilega kraft sem enn heldur í þeim lífinu. Það er ekki ofsögum sagt að Lord Byron og vinir hans Percy og Mary Shelley hafi kynnt umheiminn, bókmenntirnar og síðar kvikmyndirnar fyrir blóðsugunni og vanskapnaði brjálaða vísindamannsins eins og við þekkjum þær skepnur enn þann dag í dag.

Byron sjálfur er af mörgum talin frumgerð Drakúla en áður en hann kom til sögunnar var vampíran frekar ókræsileg, drullug og kafloðin skepna sem nærðist á blóði fólks.
Byron var aðalsmaður, glæsimenni, kvennagull en spilltur og eins og ein ástkona hans orðaði það "mad, bad and dangerous to know", eða bara "brjálaður, vondur og hættulegur." Þarna má segja að Drakúla sé kominn, holdi klæddur, aðalborinn, útlagi sem kallaði ógæfu yfir sjálfan sig og aðra.
Það var sumarið 1816 dvöldu Byron, Shelley og hin unga eiginkona hans Mary,
ásamt fleira fólki við Genfarvatn og á drungalegu kvöldu sammæltust þau um að gera hvert sína draugasöguna. Þessum fundi hafa verið gerð skil í bíómyndum á borð við Gothic og Haunted Summer og segja má að þessi samningur skáldanna hafi verið jafn mikilvægur fyrir afþreyingarmenninguna og hryllingsmyndirnar og ákvörðun Wordsworth og Coleridge um að leggja í púkk í Lyrical Ballads var fyrir ljóðlistina. Þetta kvöld urðu nefnilega kynþokkafulla blóðsugan og óskapnaður Frankensteins, eins og við þekkjum þessi fyrirbæri í dag, til.
Skáldin áttuðu sig á seiðmögnuðu eðli blóðsugunnar og sjálfsagt hefði rafmagnsljósið og upplýsingin orðið til þess að drepa blóðsuguna ef hún hefði ekki tekið þessum stakkaskiptum og orðið ódrepandi kyntröll. Stoker gerir þannig markvisst út á kynlífið í bók sinni frá 1897 og það þarf ekki fjörugt ímyndunarafl til að lesa gróft klám út úr sögunni sem var skrifuð á teprulegum Viktoríutímanum.
Bitið og aðdragandi þess er vitaskuld ekkert nema forleikur og samfarir og til þess að sú jafna gangi upp þarf aðeins að skipta einum lifandi vökva, blóði, út fyrir annan, sæði. Þá er hægur vanti að túlka vampírisman og smitið sem bit vampírunnar felur í sér sem kynsjúkdóm. Líklega eru það þessar leyniperversjónir og kynorka blóðsugunnar sem hafa haldið henni lifandi í gegnum síðustu tvær aldir, frekar en blóðdrykkjan, eða öfugt þar sem kynlíf og bit eru eitt og hið sama.

Veldi hins illa stendur á traustum stoðum í hinu goðsagnakennda landi Transylvaníu og þegar sólin sest fara á kreik alls kyns forynjur sem kunna best við sig í skjóli nætur og vinna verk sín í myrkri.
Fremstur í flokki þeirra skrímsla sem þrífast í Transylvaníu og hafa farið með aðalhlutverk í martröðum mannkyns frá örófi alda er vitaskuld Drakúla greifi. Skuggalegur kastali greifans í fjöllum Transylvaníu gnæfir yfir nærliggjandi þorpum og fyllir íbúana óhug enda geta þeir aldrei verið öruggir um líf sitt og limi og það sem verra er þeir geta ekki einu sinni verið öruggir um eigin dauða þar sem það er ekki nóg með að Drakúla eigi það til að bíta fólk í hálsinn og drekka úr þeim allt blóð, heldur lætur hann fórnarlömb sín af og til bergja á vampírublóði sínu og þá erfa þau bölvun Drakúla og þurfa að eyða eilífðinni lifandi dauðir, rétt eins og greifinn sjálfur.

Blóðsugubaninn Van Helsing er eini maðurinn sem hefur haft þekkingu, kjark og dug til að takast á við greifann og allt frá því rithöfundurinn Bram Stoker leiddi þessa fjandvini fyrst saman, í skáldsögu sinni Dracula, árið 1897, hafa þeir tekist á í ótal bókum og bíómyndum.
Síðasti eftirminnilegi fundur þeirra átti sér stað árið 1997 í kvikmynd Francis Ford Coppola, Bram Stoker´s Dracula, þegar Gary Oldman lék greifann illa en Anthony Hopkins fór með hlutverk Van Helsings. Það mætti því ætla að það væri full snemmt að gera aðra stórmynd um þetta óaðskiljanlega tvíeyki en leikstjórinn og handritshöfundurinn Stephen Sommers hefur þó látið slag standa og í næstu viku frumsýna Sambíóin stórmyndina Van Helsing þar sem þessi sögufrægi blóðsugubani gerir enn eina atlöguna að greifanum.

Skrímslin standa saman

Sommers er þó sem betur fer meðvitaður um að til þess að það gangi upp að gera Drakúlamynd fyrir 21. öldina þarf að brydda upp á einhverju nýju enda má segja að þó sagan af Drakúla og Van Helsing sé góð þá hafi hún verið of oft sögð. Hann brá því á það ráð að safna saman öllum frægustu skrímslum afþreyingarmenningarinnar í eina mynd og Van Helsing þarf því ekki aðeins að reyna að draga Drakúla fram í sólarljósið og reka fleyg í hjarta hans heldur þarf hann einnig að glíma við óskapnað Frankensteins, Úlfmanninn og doktor Jeckyll og herra Hyde.
"Ég vildi ekki gera Drakúla mynd af því það hefur verið gert. Francis Ford Coppola er búinn að gera eina góða. Það er líka búið að gera Frankenstein og ég nennti ekki að eyða tveimur árum ævi minnar í að gera mynd um Úlfmanninn," segir Sommers. "Ég fór því að velta því fyrir mér hvort það væri ekki hægt leiða allar þessar persónur saman og eftir því sem ég horfði á fleiri gamlar skrímslamyndir varð ég ástfangin af þessum skrímslum á ný. Maður gleymir því hversu góð þau eru."
Það er þó ekkert nýtt undir sólinni og menn hafa áður safnað þessum lífseigu ófreskjum saman í eina bíómynd og nægir þar að nefna House of Dracula frá árinu 1945 en þar mættu til leiks brjálaði vísindamaðurinn, mannskapnaður Frankensteins, Kroppinbakurinn, Úlfmaðurinn og að sjálfsögðu
Drakúla.
Tilraunir Universal kvikmyndaversins til að leiða þessar skepnur saman fóru sérstaklega í taugarnar á gagnrýnendum sem lögðu mikla áherslu á að ófétin ættu að vera aðskilin. Það má vissulega halda því fram að neikvæð viðbrögð gagnrýnendanna á sínum tíma hafi verið byggð á fordómum þar sem skrímslin eiga vissulega margt sameiginlegt. Það þarf þó auðvitað að standa rétt að samkomum þeirra og aðdáendur Frankensteins, Drakúla og Varúlfsins munu kveða upp dóm sinn yfir Sommers í næstu viku þegar Van Helsing verður frumsýnd út um allan heim.
Sjálfur er Sommers einlægur aðdáandi skrímslanna og er býsna viss í sinni sök og leggur áherslu á að hann sé ekki einungis að láta Van Helsing ganga frá einu skrímsli í einu þar til hann kemst að erkifjandanum Drakúla.
"Hefði ég farið þá leið myndu aðdáendur þeirra slátra mér vegna þess að það er svo auðvelt. Það gæti hver sem er fengið þá hugmynd. Sagan í Van Helsing er miklu flóknari og skemmtilegri. Þegar ég var að pæla í sögunni datt mér í hug að láta Drakúla þurfa nauðsynlega á einhverju að halda sem hann gæti einungis fengið hjá Frankenstein skrímslinu. Þessir tveir eru því strax
tengdir saman og svo fléttaði ég Varúlfinum inn í söguna. Þá var ég allt í einu kominn með frábæra sögu ekki bara þrjú vond skrímsli."

Rómantískar birtingarmyndir mannlegra bresta

Varúlfurinn og blóðsugan hafa fylgt mannkyninu allt frá því að Adam og Eva voru rekin úr Paradís en þannig eru til að mynda til sögur sem komust ekki í hina opinberu útgáfu Biblíunnar sem segja frá Lilith, fyrstu eiginkonu Adams. Hún var hinn mesti kvenvargur, femínisti og drakk blóð og því langt því frá að vera æskilegur maki ættföðurs alls mannkyns.
Blóðsugan er því mörg þúsund ára gömul og það eru til heimildir um lifandi dauða allt frá Evrópu til Kína og víðast hvar virðist fólk hafa beitt sömu meðulum til að losna unda bölvun vampírunnar en það var viðtekin venja að taka lík meintrar vampíru, höggva af því höfuðið og brenna síðan leifarnar auk þess sem gamla, góða stikan var oft rekin í hjartastað blóðsugunnar. Þessar skepnur stukku út úr munnmælum og þjóðsögum yfir í bókmenntirnar með rómantísku stefnunni þar sem skáldin hrifust af tvöföldu eðli mannsins, innri átökum sálarinnar við hið góða og illa, auk þess sem upplausnin, fantasían og allt það dýrslega sem fylgdi skrímslunum höfðuðu til andans manna sem létu stjórnast af tilfinningum frekar en rökhyggju. Þá er auðvitað eitthvað voðalega rómantískt við það að vera öðruvísi og útskúfað úr samfélagi mannanna. Skrímslin urðu því mannleg og fengu samúð þar sem þau voru dæmd til að lifa og deyja ein.
Sommers er heldur þessum mannlegu og harmrænu eiginleikum skrímslanna til
haga í Van Helsing. "Óskapnaður Frankensteins minnir mjög á Lenny í Of Mice And Men eftir Steinbeck. Þú finnur til með honum vegna þess að hann veit ekki hvað hann er að gera. Hann er einnig líkur Fílamanninum vegna þess hversu ógnvekjandi hann er en undir ljótu yfirborðinu leynist þessi harmræna persóna. Varúlfurinn er eins og alkóhólisti eða dópisti. Hann getur verið bróðir þinn eða besti vinur að degi til. Hann er góður og göfugur en á næturnar taka djöflarnir við, hvort sem þeir eru brennivín, eiturlyf eða fullt tungl. Þá líður honum illa í holdi sínu, rífur það utan af sér og verður þetta skelfilega skrímsli."

Skrímslin taka Hollywood

Blóðsugur og varúlfar lifðu góðu lífi meðal almennings í gamla daga þegar hvert einasta ókennilega þrusk eða hljóð í myrkrinu gat tekið á sig hryllingsmynd í hugum fólks. Tæknin og rafljósið gerðu síðan út af við þessar forynjur en björguðu þeim í raun um leið þar sem kvikmyndin hefur haldið í þeim lífinu undanfarin 100 ár eða svo. Það var upp úr 1930 sem Universal kvikmyndaverið tók Drakúla og félaga upp á sína arma og ávann þeim traustan sess í samtímamenningunni með hryllingsmyndabylgju sinni.
Bela Lugosi kom fram á sjónarsviðið sem Drakúla, klæddur í kjól og hvítt og talaði með undarlegum hreim. Boris Karloff gerði Frankenstein að sínum með skrúfboltum standandi út úr höfðinu og Lon Chaney var óaðskiljanlegur hluti Varúlfsins. Þá lét Múmían einnig til sín taka en Sommers tók einmitt gömlu Universal Múmíuna og lagaði hana að breyttum tímum með The Mummy og The Mummy Returns fyrir nokkrum árum og nú tekur hann afganginn með trompi í Van Helsing.
Dr. Jeckyll og herra Hyde koma einnig við sögu í Van Helsing en myndin hefst á eltingarleik Van Helsing við lækninn góða sem breytist í kynóðan morðingja í tíma og ótíma. Hyde hefur líkt og hinir félagarnir verið kvikmyndaður í gríð og er í gegnum árin og skaut síðast upp kollinum í The League of Extraordinary Gentlemen.
Bela Lugosi myndi vart standast kröfur nútímabíógesta enda full virðulegur á að líta og flestir telja Christopher Lee hinn eina sanna Drakúla, rétt eins og Sean Connery er hinn eini sanni James Bond í hugum flestra sem komnir eru til vits og ára.
Lee kom sterkur inn í hlutverki greifans í bresku Hammer hryllingsmyndunum í kringum 1950 og þar fylgdi Peter Cushing honum alla jafna eftir hvert fótmál í hlutverki Van Helsings. Þeir urðu hinir mestu mátar og eftir að Cushing lést lét Lee hafa það eftir sér að hann saknaði hans mikið. Lífið væri bara ekki eins án hans þannig að segja má að samband þessara andstæðu persóna hafi kristallast í vináttu leikaranna tveggja.

Van Helsing nýrra tíma

Abraham Van Helsing gerði fyrst út af við Drakúla í sögu Bram Stokers og segja má að í honum hafi bestu eiginleikar X-Files hetjanna Mulder og Scully sameinast í einum og sama manninum. Van Helsing var vel að sér í hinu yfirnáttúrulega og tilbúinn til að trúa ýmsu en stóð um leið traustum fótum í raunvísindum og notaði læknisfræðina til þess að reyna að bjarga fórnarlömbum blósðugunnar.
Það hefur helst staðið Van Helsing fyrir þrifum að hann er alltaf minni töffari en andstæðingurinn, jafnvel þegar Cushing lék hann. Þar fyrir utan er Drakúla löðrandi í kynþokka og ekki laust við að konurnar sem Van Helsing reynir að bjarga frá honum vilji láta greifann narta svolítið í hálsinn á sér. Þá er ófétið auðvitað ódrepandi þannig að allar stikustungurnar, vígðu vatnssletturnar og puðið er til einskis, alltaf skal Drakúla skjóta upp kollinum aftur.
Þessari klemmu Van Helsings var gerð góð skil í gamanmyndinni Love At First Bite þar sem George Hamilton lék greifann sem sneri stöðugt á algerlega misheppnaðan og misskilinn Van Helsing.
Sommers ætlar að sjálfsögðu ekki að byggja stórmyndina sína á neinum minnipokamanni og teflir því Van Helsing fram sem ægielgum töffara, leðurklæddum með hatt. Þá hefur hann yngt Van Helsing verulega upp en karlinn var á sínum efri árum í bók Stokers og Antony Hopkins, sem hefur gert Van Helsing eftirminnilegust skil á síðustu árum, er einnig kominn af léttasta skeiði.
Nú mætir hins vegar Hugh Jackman til leiks í hlutverki blóðsugubanans,
ferskur úr X-Men. Og það sem meira er Van Helsing heitir ekki lengur Abraham, heldur Gabriel.
"Ég veit að Peter Cushing lék hann í bíómyndum og auðvitað sá ég Anthony Hopkins leika hann í mynd Coppola. Ég vissi því að ég yrði að gera eitthvað öðruvísi og uppfæra hann. Ég byrjaði á að breyta nafninu úr Abraham í Gabriel. Að Abraham Lincoln og Abraham í Biblíunni ólöstuðum þá er Abraham bara ekki gott nafn á hetju," segir Sommers.
Van Helsing er einnig orðinn fulltrúi leynireglu sem hefur það markmið að útrýma skrímslum og starfar með fjárstuðningi Vatíkansins. Það hefur því margt breyst á þessum rúmu 100 árum sem þeir fjandvinir hafa tekist á en Van Helsing á þó sjálfsat enn í vök að verjast þar sem Sommers hefur einnig uppfært Drakúla þannig að hann hefur aldrei verið öflugri þó það sé alls óvíst hvort leikarinn Richard Roxburgh, sem lék hertogann vonda í Moulin Rouge, nái að toppa þá þungaviktarmenn sem hafa áður brugðið sér í skikkju greifans en hann þarf að sanna sig í skugga Lugosi, Lee, Max Schrek, Klaus Kinski, Frank Langella og Gary Oldman. Tæknin er þó, aldrei þessu vant, með Drakúla sem fær lengri tennur með tölvutækni og getur breytt sér í leðurblöku með 15 metra vænghaf þegar sá gállinn er á honum.

Stríðsmann einn með heiftar hóti
harðlyndur gekk krossi að,
í lausnarans síðu lagði spjóti,
lagið nam í hjarta stað.
Blóð og vatn þar frá ég út fljóti.
Fyrir var áður spáð um það.

Hallgrímur Pétursson lýsir þjáningum Jesú Krists á krossinum af innlifum í Passíusálmum sínum og það er óhætt að segja að texti hans sé blóði drifinn. Leikarinn og leikstjórinn Mel Gibson hefur gert áhrifamikla bíómynd um síðustu stundirnar í lífi Krists og er ekki spar á blóðið frekar en Hallgrímur.
The Passion of the Christ var forsýnd á fimmtudag að viðstöddu fjölmenni en að sýningu lokinni var haldið málþing um innihald og efnistök myndarinnar í Digraneskirkju.

Karl Sigurbjörnsson, biskup, horfði á myndina á fimmtudaginn og varð djúpt snortinn. "Myndin er mjög áhrifarík og ég verð að játa það að ég var lengi að jafna mig. Hún gengur mjög nærri manni, þannig að stundum finnst manni um of. Þessi mynd er ekki fyrir viðkvæmar sálir og alls ekki fyrir börn. Hún dvelur mikið við píslirnar og það er í eðli kvikmyndarinnar að gera hlutina nærgöngula. Mér finnst myndin á mörkunum þegar dvalið er lengi við ákveðna þætti og ég held að hún hefði orðið áhrifameiri ef hún hefði skilið meira eftir fyrir ímyndunarafl áhorfandans. Mér finnst það helsti hængurinn á henni að ímyndunaraflinu er látið of lítið eftir ólíkt sjálfum guðspjöllunum sem gefa því heilmikið svigrúm."

Framhaldslíf

Söguþráðurinn er ákaflega trúr heimildum guðspjallanna og lýsir þessum síðustu klukkustundum í lífi Krists á sama hátt og Passíusálmar Hallgríms Péturssonar og píslargangan er rakin skref fyrir skref. Þá bregður einstaka sinnum fyrir ákaflega áhrifaríkum leifturmyndum úr fortíð Jesú. Það er líka áhrifaríkt meginatriði að myndin endar á upprisunni en píslarsaga Krists greinir sig frá öðrum píslarsögum þar sem henni lýkur ekki með ósigri fyrir valdbeitingunni og grimmdinni. Upprisan sýnir að Kristur er afli hatursins yfirsterkari.
Karl segir aðspurður að vissulega sé enn margt ósagt en það verði þó ekki hægt að gera framhaldsmynd um píslarsögu Krists. "Framhald þessarar myndar er líf mitt, þitt og okkar allra. Það er athyglisvert þegar horft er á guðspjöllin að píslarsagan er stór hluti þeirra og þrjú þeirra, að minnsta kosti, eru varla meira en formáli að píslarsögunni. Ég held að Gibson hafi haft þetta í huga þar sem frásögnin af sjálfri upprisunni er mjög knöpp og í guðspjöllunum er maður skilin eftir nánast í miðri setningu. Ég held að í því felist þau skilaboð til okkar að framhaldið ræðst af því hvernig við vinnum úr þessum boðskap."

Ekki sætsúpuelgur Jesú

Halldór Reynisson, verkefnisstjóri á biskupsstofu, var nokkuð sáttur við The Passion of the Christ en fannst ofbeldið óþarft á köflum. "Myndin er ofbeldisfull en mér fannst hún á margan hátt vel gerð, svona út frá því hvernig bíómyndir eru búnar til, en ofbeldið er full mikið og á köflum ónauðsynlegt. Til dæmis þegar Kristur er húðstrýktur og látinn burðast með krossinn á Golgata. Það er afskaplega sterkt og vekur mikil geðhrif en maður spurði sig þó hvort ákveðnar áherslur væru nauðsynlegar."
Halldór segir að það hafi vakið athygli sína hvernig leikstjórinn, Mel Gibson, notar markvisst þekkt stef og minni úr kirkjusögunni og þá sérstaklega kaþólsku kirkjunnar. "Það eru skemmtilegar skírskotanir til kirkjulistar, verka Michael Angelo og krossfestingamynda frá endurreisnartímanum. Þá er það mikill plús við myndina að Jesús er ekki eins Hollywood sætsúpulegur og hann hefur oft verið auk þess sem það gaf myndinni heilmikinn styrk að leikararnir nota hin upprunalegu mál, aramísku og latínu. Þetta er því kröftug tilraun til að túlka þessa sögu enn upp á nýtt þó hún sé þess eðlis að hver og einn á sína eigin útgáfu af henni og þess vegna er erfitt að gera bíómynd eftir henni."

Gibson skýtur öðrum ref fyrir rass

Gunnar Þorsteinsson í Krossinum er hæstánægður með myndina sem hann segir magnþrungna og halda vel trúnað við guðspjöllin. "Myndin er áhrifaríkt og magnað listaverk og þarna hefur Mel Gibson náð í hæstu hæðir og gerir þessa mynd greinilega knúinn af kærleika og það er ljóst að viðfangsefnið er honum dýrmætt. Hann nær meiri dýpt en öðrum hefur tekist, myndmálið er sterkt og þetta er ekki yfirborðskennd mynd af atburðarásinni. Nálgunin er óvenjuleg og Gibson nær gríðarlega sterkum áhrifum og tónlistin fellur vel að myndinni og ég er geysilega ánægður með þessa mynd."
En hvað segir Gunnar um þær umkvartanir að myndin sé of ofbeldisfull? "Myndin fjallar um ofbeldi og gengur nærri manni. Það er átakamikið að horfa á hana og allir venjulegir menn verða miður sín eftir að hafa horft áþetta. Þetta er auðvitað stærsta drama mannkynssögunnar. Það er ekki til meira drama en fórnandi kærleikur lifandi guðs eins og hann birtist í Jesú
Kristi. Það hefur enginn nálgast þetta eins og Mel Gibson og hann skýtur öllum öðrum ref fyrir rass."

Mynd sem allir verða að sjá

En hvernig finnst Gunnari myndin í samanburði við Síðustu freistingu Krists eftir Martin Scorsese? "Það er hræðileg mynd og það er ekki hægt að tala um þessar myndir í sömu setningu. Það er alveg ljóst að Gibson gerir þetta af köllun, eftir 12 ára undirbúning. Þetta er allt þrauthugsað hjá honum. Þetta er mynd sem ég held að fólki alveg niður í 12 ára sé óhætt að sjá. Það verða allir að sjá þessa mynd. Fólk verður ekki viðræðuhæft öðruvísi."

Fréttablaðið

Bandaríski kvikmyndaleikstjórinn Eli Roth fékk hugmyndina að hryllingsmyndinni Cabin Fever á Íslandi fyrir áratug. Þá fékk hann undarlegan húðsjúkdóm sem var hægur vandi að lækna með smyrslum en í myndinni er hann að sjálfsögðu banvænn.
"Hann fékk smá útbrot og fékk bara krem á þau og þar með var það búið", segir Björg Ólafsdóttir um dularfullan húðsjúkdóm sem leikstjórinn Eli Roth fékk þegar hann var au-pair hjá henni á bænum Ingólfshvoli fyrir rúmum áratug.

Roth dvaldi, ásamt bróður sínum, á Ingólfshvoli í einn mánuð þegar hann var 19 ára og komst þá í snertingu við skemmt hey sem virðist hafa valdið útbrotunum. Hann lýsir sjúkdómnum sjálfur þannig að ef hann klóraði sér rifnuðu heilu húðflyksurnar af honum og þótt Björg kannist ekki við það að sjúkdómurinn hafi verið svona alvarlegur þá orkaði hann svo sterkt á Roth að hann byggir hryllingsmyndina fyrirmyndar Cabin Fever á þessari lífsreynslu sinni.

Fyrirmyndarunglingur í sveitinni

Björg ber Eli og bróður hans vel söguna. "Þeir voru alveg til fyrirmyndar og það var mjög gott að hafa þá." Faðir Elis er virtur geðlæknir í heimalandi sínu og fjölskyldan dvaldi hér um skeið á meðan hann kenndi við Háskólann. "Pabbi hans hefur alltaf verið mjög hrifinn af Íslandi. Hann kom hingað fyrst í reiðtúr og heillaðist af sveitinni og vildi endilega koma drengjunum hingað. Hann talar íslensku og hefur skrifað okkur bréf. Þá heldur hann alltaf sambandi við móðursystur mína sem er líka geðlæknir."
Björg segir Eli enn geta "krafsað" sig í gegnum íslenskan texta "og hann kann að segja "takk fyrir", "skyr" og eitthvað fleira." Björg segist hafa heyrt lítillega af velgengni Cabin Fever en segist ekki hafa ákveðið hvort hún muni sjá myndina þegar hún kemur til landsins. "Það getur vel verið, annars fer ég voðalega lítið í bíó."

Björg er dásamleg manneskja

Eli segist enn halda sambandi við alla vini sína á Íslandi. "Björg Ólafsdóttir er ein af uppáhaldsmanneskjunum mínum í öllum heiminum. Hún er dásamleg og svo stjórnar hún einum stærsta reiðskóla á Íslandi." Eli bætir því við að hann hafi tekið svolítið upp á 8mm kvikmyndatökuvélina sína þegar hann var á Íslandi og hann bindur vonir við það að geta komið hingað í náinni framtíð, með 35mm vél, og taka upp mynd í fullri lengd. Þá er hann staðráðinn í því að koma til Íslands í tilefni af frumsýningu Cabin Fever en stefnt er að því að frumsýna hana samtímis á Íslandi og í Bandaríkjunum í sumar.
Roth þykir afskaplega þægilegur maður og er sagður leiftrandi skemmtilegur þannig að blaðamannafundir með honum minni einna helst á uppistand þar sem hann fer á kostum. Hann hefur meðal annars rekið ævintýri sín á Íslandi í heimspressunni og hefur þannig komið til dæmis komi Selfossi á kortið í kvikmyndabransanum.

Bloggæði virðist vera runnið á Íslendinga og allt útlit er fyrir að þjóðin hafi slegið enn eitt heimsmetið miðað við höfðatölu en samkvæmt talningu www.blogcensus.net eru 3895 íslenskar bloggsíður á veraldarvefnum. Blogcensus leitar að dagbókarsíðum eftir lénum og tungumálum og samkvæmt þessu er tæplega 4000 íslenskum vefdagbókum haldið úti á netinu, ýmist undir landsléninu .is eða öðrum lénum.

Bjarni Rúnar Einarsson og Már Örlygsson hafa fylgst með bloggþróuninni hér heima og annars staðar en þeir halda úti síðunni rss.molar.is sem fylgist með uppfærslum íslenskra bloggsíðna en yfirlit yfir þær síður sem rss fylgist með er til að mynda birt á síðunni www.nagportal.net.
Bjarni Rúnar segir rss fyrst og fremst hafa verið hugsað til þess að auðvelda aðgengi að upplýsingum og fjöldasprengingin í blogginu hafi orðið til þess að hann byrjaði að safna bloggsíðunum saman.
"Þetta var orðið svo mikið og þar sem ég er latur að eðlisfari vissi ég fyrirfram að ég myndi ekki nenna að fylgjast með öllum þessum síðum og bjó til þessa græju sem lætur mig vita þegar fólk uppfærir síðurnar sínar og þá þarf ég ekkert að kíkja á þær nema ég viti af einhverju skemmtilegu. Svo er maður bara þannig að þegar ég geri eitthvað fyrir sjálfan mig langar mig að leyfa öðrum að njóta þess."
Bjarni Rúnar segir rss molana vera um tveggja ára gamla og þeim félögum telst til að græjan fylgist með um 280 íslenskum síðum um þessar mundir en Bjarni segir að það sé stöðugur straumur af fólki sem vilji láta bæta sér álistann.

Ísland í tólfta sæti

Már segist telja tölu Blogcensus um fjölda íslenskra bloggsíðna nokkuð marktæka þó hann gjörþekki ekki aðferðafræðina á bak við talninguna.
"Síðan fylgist með tæplega 700.000 bloggsíðum og við erum nú í 12. sæti. Við vorum í 10. sæti fyrir mánuði og mig grunar að við munum færast neðar á næstunni," segir Már. "Ég geri ráð fyrir að leitarvélin hjá þeim hafi byrjað smátt en sé smám saman að víkka sjóndeildarhringinn. Hún var svolítið ameríkaniseruð og evrópsk í upphafi og hefur væntanlega dottið fljótt inn á Ísland og þar sem þetta samfélag hér er svo lítið og þétt hefur hún líklega náð að telja vel flestar íslenskar síður á skömmum tíma."

Ný bókmenntatengund í örri þróun

Það er enginn hægðarleikur að skilgreina bloggið enda margslungið og stjórnlaust fyrirbæri. Flestir geta þó fallist á það að sé einhvers konar bókmenntagrein og í Kennsluskrá Háskóla Íslands er því lýst sem nýrri bókmenntategund í örri þróun. "Það mætti segja að það sé nútímalegur bræðingur af hinni hefðbundnu dagbók, sendibréfinu, tölvupósti og persónulegum heimasíðum."
Bloggið er viðfangsefni sérstaks námskeiðs, Blogg, blogg, blogg, sem ráðgert er að kenna á vormisseri íslenskuskorar HÍ en þar verður gefið "yfirlit um ritun sjálfslýsinga og sjálfsævisagna frá öndverðu til "netbloggs" samtímans. Sögur karla og kvenna, einkenni og form persónulegrar tjáningar á ólíkum tímum."
Már segist hafa velt ástæðum þess hversu bloggið sé orðið almennt á Íslandi fyrir sér. "Þetta eru nú bara vangaveltur hjá mér en ég held að eins og venjulega sé það nýungagirnin sem ráði miklu svo má að vissu leyti segja að bloggið falli vel að íslensku þjóðarsálinni og klisjunni um bókmenntaþjóðina. Íslendingar eru líka nátengdur hópur þannig að þetta er fljótt að smitast. Þjóðin er líka tæknivædd og netnotkun er almenn svo hefur líka eðlislæg forvitni um náungann og ákveðið feimnisleysi líklega sitt að segja."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Albert Guðmundsson er fyrsti íslenski atvinnumaðurinn í knattspyrnu. Ferill hans var glæsilegur og þegar hann var upp á sitt besta var hann eitt þekktasta nafnið í fótboltanum í Evrópu og lék með stórliðunum Arsenal og AC Milan. Þegar hann kom heim aftur gerðist hann umfangsmikill heildsali og öflugur stjórnmálamaður. Í boltanum var hann kallaður "hvíta perlan" en á Íslandi "vinur litla mannsins", enda var hann ætíð tilbúinn til þess að leggja fólki lið og fór ekki leynt með það að hann væri fyrirgreiðslupólitíkus.

Albert fæddist í Reykjavík 5. október 1923, sonur Guðmundar Gíslasonar, gullsmiðs, og Indíönu Bjarnadóttur. Þau eignuðust átta börn og var Albert elstur þeirra. Hann missti föður sinn þegar hann var tólf ára og ólst upp hjá ömmu sinni, Ingibjörgu Guðmundsdóttur, í þakherbergi við Smiðjustíginn.
Albert gekk ungur í K.F.U.M. og kynntist stofnandanum séra Friðrik Friðrikssyni vel og hafði hann og þau málefni sem K.F.U.M. létu sig varða mótandi áhrif á drenginn. Fótboltinn var í hávegum hafður hjá K.F.U.M. og drengirnir söfnuðust saman hjá séra Friðrik og spörkuðu bolta í portinu á meðan þeir biðu eftir því að fundarsalirnir opnuðu.
Albert komst fyrst í kynni við knattspyrnu þegar móðurfrændi hans, sem var sjómaður, gaf honum skinnbelg harðfylltan af lofti. Belgurinn var hin besta gjöf og Albert sparkaði honum linnulaust þar til hann eignaðist pening fyrir almennilegum bolta. Draumur hans var svo að komast í meistaralið Vals og eignast Valsbúning.
Hann náði síðan miklu lengra en hann hafði gert sér vonir um og ferill hans er líklega draumur flestra sem byrja að iðka knattspyrnu af fullum krafti í æsku. Drengurinn sem var sendill í Reykjavík, sælgætissali á Melavellinum, dorgaði á bryggjunni og seldi flöskur sem hann fann á götuni hélt út í hin stóra heim til þess að mennta sig og sneri aftur dáður og sigursæll atvinnumaður í fótbolta. Albert hóf feril sinn með Glasgow Rangers árið 1945 og þaðan lá leiðin til Arsenal á Englandi.
Arsenal fór til Parísar ávopnahlésdaginn 1946 og keppti við Racing Club de Paris og vann leikinn 2:1. Albert vakti athygli Frakkana sem föluðust eftir honum. Aðstæður í Frakklandi voru miklu betri en á Englandi og forsvarsmenn Arsenal, sem voru staðráðnir í að gera Albert að alvöru atvinnumanni, hvöttu hann eindregið til að fara til Frakklands og þrátt fyrir að Club de Paris hefði upphaflega sóst eftir honum endaði hann hjá Nancy. Albert reyndist liðinu öflugur liðsauki og vegur og virðing Nancy jókst til muna á meðan Íslendingurinn lék með liðinu.

Hvíta perlan

Albert var duglegur að skora mörk á fyrsta tímabili sínu hjá Nancy, var markahæstur leikmanna liðsins og skoraði tvö mörk í öllum bikarleikjumen liði vann þá alla 2:1. Sjálfur sagðist Albert hafa verið heppinn en frammistaða hans varð til þess að íþróttafréttamenn fóru að kalla hann "hvítu perluna". Albert lýsir þessu í bók Gunnars Gunnarssonar, Albert, frá 1982: "Nafngiftin var þannig til komin, að árið áður en ég kom til Nancy, hafði komið fram á sjónarsviðið norður-afrískur leikmaður, sem hét Ben Barek. Hann var talinn með þeim snjöllustu sem spörkuðu bolta á meginlandi Evrópu og gekk undir nafninu "svarta perlan" í blöðunum."
Albert og Barek tókust fyrst á í leik Nancy og Stade Francais. Mikið var gert með þessa hólmgöngu og báðir fengu leikmennirnir að ávarpa þjóðina í útvarpi fyrir leik og keppnin var auglýst út um allt land sem einvígi milli hvítu perlunnar og þeirrar svörtu.
Barek byrjaði vel í leiknum og skoraði tvö mörk í fyrri hálfleik. Albert fann sig ekki og leist ekki á blikuna en fann sig í seinni hálfleik, skoraði tvö mörk og lagði þriðja markið í sigri Nancy og fjölmiðlar sögðu að með sigrinum hefði Albert unnið sig upp í varanlegt álit hjá frönsku þjóðinni.

Úr boltanum í stjórnmálin

Árið 1948 samdi Albert við AC Milan en þegar hann hnébrotnaði í leik gegn Lacio di Roma var hann afskrifaður enda þótti engin von um að hann næði fullum bata. Það var svo læknir höfuðandstæðinganna í Inter Milan sem vildi gera tilraun til að bjarga hnénu með skurðaðgerð. Milan vildi ekki taka slíka áhættu og Albert keypti því samning sinn við liðið gegn vægu verði og fór í aðgerðina. Hann náði sér aftur á strik og lauk svo atvinnumannsferli sínum í Frakklandi.
Hann sneri aftur heim til Íslands árið 1954. Hann hafði komið sér upp viðskiptasamböndum og náð í hin ýmsu umboð í Frakklandi og haslaði sér völl sem heildsali í Reykjavík. Sagan segir að daginn eftir að hann sté út úr flugvélinni hafi hann verið farinn að þramma milli verslana bjóðandifranskan fatnað handa kvenfólki. Knattspyrnuhetjan var orðinn að venjulegum heildsala.
Albert henti sér út í stjórnmálin með hugarfari íþróttamannsins og lék oft einleik og fór oft gegn félögum sínum í Sjálfstæðisflokknum. "ég skil ósköp vel óánægju Sjálfstæðismanna með mig. Ég er ekkert að lá þeim hana," sagði Albert í bókinni frá 1982.
"Ég tek þeirra óánægju eins og hverju öðru, því að um leið og ég finn að ég get ekki haldið mínu sjálfstæði, þá hætti ég í pólitík. Mín köllun er sú, að ég skuli láta eitthvað gott af mér leiða í þágu hópa eða einstaklinga, samfélagsins í heild."
Albert sagðist ekki hafa verið mikið með hugann við pólitík þegar hann var í boltanum en ýmsir flokkar föluðust eftir kröftum hans þegar hann kom heim, þar á meðal Framsóknarflokkurinn. Jónas frá Hriflu réð honum þó frá því að starfa með framsókn. "Úr því að þú valdir það lífsstarf að gerast heildsali, þá er ekki við hæfi, að þú gangir í Framsóknarflokkinn."

Maður fólksins spilaði alltaf sóló

Albert varð þekktur fyrir greiðvikni sína og fólk leitaði til hans með ólíklegustu vandamál og þegar fokið var í öll skjól og komið hafði verið að luktum dyrum hjá bönkum og nefndum þá var leitað til Alberts sem hafði enga þolinmæði gagnvart málalengingum og dreif hlutina áfram.
Ingi Björn, sonur Alberts, starfaði með honum í heildsölunni og eftir að Albert dró sig í hlé og fór á fullu í stjórnmálin var hann enn meðskrifstofu í heildsölunni og tók á móti fólki. "Þetta var oft eins og í biðstofu hjá lækni og það var varla vinnufriður en hann tók á móti öllum.
Hann mátti ekkert aumt sjá og stóð vel undir því að vera kallaður maður litla mannsins en það fór oft bæði fyrir brjóstið á samherjum hans og andstæðingum." Ingi Björn segist, aðspurður, ekki endilega telja að sú fátækt sem Albert ólst upp við hafi ráðið því hversu hjálpsamur hann var.
"Það bjuggu flestir við þetta á þessum tíma. Ég held að menn séu bara svona af Guði gerðir. Þá var hann mikill aðdáandi séra Friðriks og það hefur sjálfsagt haft sitt að segja. Hann var fyrirgreiðslupólitíkus og var stoltur af því." Albert sagðist sjálfur vera fyrirgreiðslupólitíkus og svaraði því einfaldlega svona: "Já, tvímælalaust. Ég geri allt sem ég get fyrir alla sem leita til mín."
Albert stofnaði Borgaraflokkinn skömmu fyrir alþingiskosningarnar árið 1987 eftir að Þorsteinn Pálsson, þáverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, fann "tylliástæðu til þess að losna við Albert úr flokknum", eins og Ásgeir
Hannes Eiríksson orðar það. "Albert mætti andstreymi innan Sjálfstæðisflokksins alla tíð og það var ekkert nýtt fyrir honum að það stæðu á honum öll spjót. Hann fór í stjórnmálin til þess að framkvæma hluti og hann keyrði áfram á fullri ferð, enda kemur hann inn í pólitíkina sem lærisveinn Jónasar frá Hriflu. Hann kom inn á sínum eigin nótum og forsendum og ögraði öllu flokkseigendaliðinu og gerði það alla tíð. Hann var alltaf í fyrsta eða öðru sætinu í prófkjörum", segir Ásgeir Hannes og rifjar svo upp stemninguna í kringum stofnum Borgaraflokksins.
"Fjöldi stuðningsmanna Alberts var gríðarlegur og meðbyrinn var ótrúlegur." Niðurstaða kosninganna eru eftirminnilegt dæmi um styrk Alberts og Hulduhersins hans en Albert fór á þing fyrir Borgaraflokkinn og tók sex menn með sér og það er ekki fyrirsjáanlegt að slíkur einleikur verði endurtekinn.

Áfram Ísland
Ásgeir Hannes var vinur og samstarfsmaður Alberts í Borgaraflokknum og hann segir það vilja svo skemmtilega til að Sjálfstæðisflokkurinn sem á sínum tíma hafnaði Albert sitji landsfund sinn um helgina undir vígorði Alberts "Áfram Ísland".
"Þannig að sjálfstæðismenn sitja í skugga eða skjóli Alberts, allt eftir það hvernig á það er litið. Áfram Ísland var slagorð Alberts í forsetakosningunum 1980 en varð upphaflega til á fótboltavöllunum í Frakklandi en Frakkarnir öskruðu alltaf áfram Ísland þegar Albert geystist upp völlinn. Við notuðum þetta svo í kosningabaráttunni og stofnuðum meira að segja þjóðmálasamtökin Áfram Ísland og gáfum út samnefnt blað í sextíu þúsund eintökum."
Ingi Björn segist helst geta skýrt áhuga hans á embættinu með því að hann var metnaðarfullur persónuleiki sem hafi ætið vilja ná sem lengst í því sem hann tók sér fyrir hendur. "Hann fékk líka mikið af áskorunum og sló því til."
Indriði G. Þorsteinsson, rithöfundur, var kosningastjóri Alberts í forsetakosningunum og stillti sínum manni upp sem "frambjóðenda hinna óskólagegnu gegn akademíunni." Albert fékk 20% atkvæða í kosningunum sem þótti góður vitnisburður um persónulegar vinsældir hans.

Heiðarlegur töffari
Ingi Björn segir það lýsa föður sínum best að hann var "heiðarlegur maður og drengur góður." Hann var sannur vinur vina sinna og átti það til að komast í klandur vegna trygglyndis síns. Albert var örlátur og ekki mikið fyrir að safna auði og sagðist ekki hika við að gefa af því sem hann átti ef svo bæri undir. Hann svaraði því einhverju sinni til í viðtali við Vikuna að það væri ekkert mál að verða ríkur: "Það þarf bara að skapa sér traust og standa í skilum."
Það eru til ófáar frægðarsögurnar af Albert en ein sú minnisstæðasta er þegar frambjóðendum var hóað saman og þeir fengnir til að reyna að skora körfu. Menn bisuðust undir körfunni við að koma boltanum ofan í en þegar það kom að Albert gekk út á miðjan völl, þéttur á velli, og sparkaði boltanum beint ofan í körfuna. Þetta er lýsandi dæmi um sjálfsöryggi mannsins. Karfan var glæsileg og er en í minnum höf en hefði hann skotið fram hjá myndi það líklega enn fylgja honum.
Ásgeir Hannes segist vera of ungur til þess að muna beint eftir knattspyrnuafrekum Alberts en rifjar upp gamla sögu sem hann hefur eftir Birgi Ísleifi Gunnarssyni, seðlabankastjóra. "Þeir tóku einhvern tíma leigubíl saman í Frakklandi. Leigubílstjórinn hjó eftir þessu undarlega tungumáli sem þeir töluðu og spurði hvaðan þeir væru. Birgir Ísleifur sagðihonum það og þá tók hann heldur betur við sér og hrópaði "Island. Monseur Gudmundsson. Island. Monseur Gudmundsson" og lýsti svo afrekum Alberts á fótboltavellinum, með miklum tilþrifum, alla ferðina. Þegar þeir koma svo á leiðarenda spyr Birgir Ísleifur Albert hvort hann vilji ekki kynna sig fyrir manninum. Albert gengur þá glaðlegur til mannsins og réttir honum nafnspjaldið sitt. Frakkinn tók vantrúaður við því og horfði svo á Albert og sagði: "Ert þetta þú? Mikið helvíti ertu orðinn feitur."

Umsetinn fjölskyldufaðir

Ingi Björn segir að faðir hans hafi vitaskuld verið önnum kafinn og þau systkinin, Helena Þóra, hann og Jóhann Halldór, hafi því ekki haft jafn mikið af honum að segja og æskilegt þykir í nútímasamfélagi. "Hann myndi líklega þrífast illa í sambúð eins og þær eru orðnar í dag. En þetta var bara svona í þá daga og hann var ekkert verri faðir fyrir það. Hann naut svo auðvitað mikils skilnings móður okkar sem studdi í öllu sem hann tók sér fyrir hendur.
Albert lést þann 7. apríl árið 1994, sjötugur að aldri. Afrek hans á sviði knattspyrnu, stjórn- og félagsmála munu væntanlega halda nafni hans á lofti um ókomna tíð en það verður hver og einn að meta hvort íslenskir atvinnumenn í fótbolta spili í skugga eða skjóli Alberts og ekki síður hvort flokkurinn sem sneri við honum baki sitji landsfund sinn í skugga Alberts.
Brynhildur Jóhannsdóttir, eiginkona hans, var ekki mikið fyrir að berast á þegar sól Alberts reis sem hæst en sagði þó að það þýddi ekki "að mér finnist ég standa í skugganum af manninum mínum, heldur þvert á móti; ég stend í ljómanum sem af honum stafar og það nægir mér."

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Dagbækur og persónulegir annálar fortíðarinnar hafa löngum heillað sagnfræðinga, ekki síst þá sem aðhyllast einsöguna sem hefur rutt sér til rúms á undanförnum árum, en þá leitast sagnfræðingar við að rita söguna út frá persónulegri reynslu þeirra sem skráðu atburðina þegar þeir gerðust.
Íslenskir annálaritarar voru liðtækir á árunum 1400-1800 en hafa nú gengið í gegnum endurnýjun lífdaga, nefnast nú bloggarar og skrifa annála sína beint á Netið.

Bloggið hefur verið við líði allt frá árdögum Internetsins og upphaf þess má rekja til þess að nýjum tenglum var safnað saman á ákveðnum vefsíðum.
Netscape byrjaði til að mynda með What´s New tenglasafnið sitt í júní 1993 og í janúar 1994 opnaði Justin Hall Heimasíðu Justins sem varð síðar Tenglar úr Undirdjúpunum. Slashdot opnaði fréttasíðu sína fyrir nörda í september árið 1997 og í desember það ár kom Jorn Barger fram með hugtakið web log. Peter Merholz lét þau boð út ganga snemma árs 1999 að hann hygðist bera web log fram sem "wee-blog", sem var svo aftur stytt niður í blog. Pyra hleypti svo Blogger af stokkunum í ágúst 1999 sem gerði almennum netnotendum auðvelt að birta skrif sín á Netinu og bloggæðið byrjaði.

Tjáningarþörfin brýst fram á blogginu

Salvör Gissurardóttir, lektor í upplýsingatækni og tölvunotkun í námi og kennslu í Kennaraháskóla Íslands, hefur bloggað um árabil og hefur velt eðli þessa fyrirbæris heilmikið fyrir sér. Hún telur að í blogginu brjótist fram sambland af tjáningarþörf og viðleitni bloggarans til að henda reiður á lífi sínu og umhverfi, ekki síst óreiðunni á Internetinu.
"Vefannálar eru ný ritunaraðferð - það er eins og hægt sé að vera frjálsari og innilegri og láta allt vaða (alltaf hægt að breyta seinna), setja fram hugmyndir sem eru að kvikna og seinna verður unnið úr. Margir nota annála til að skrifa dagbækur á Netinu. Þessar dagbækur eru oft mjög persónulegar og andstæða við fréttabréf." Salvör segir að hér sé um nýjan miðil að ræðaog blogginu fylgi öðruvísi fréttamat.
"Það má setja þetta í samhengi við einsöguna sem segja má að sé sagnfræði nútímans. Tími hins stóra sannleika er liðinn og nú tíðkast að skoða ævisögur, skrifa út frá einstaklingnum og flétta stærri atburði inn í þá sögu. Ævisaga Jóns Sigurðssonar er dæmi um þetta."
Hvað telst fréttnæmt er því orðið einstaklingsbundið og Salvör sér ekki ástæðu til að gera lítið úr hversdagslegum bloggfærslum fólks og bendir á að þær segi kannski meira um það hvað það er sem skiptir fólk máli. "Mín vegna má fólk gera lítið úr okkur en við höldum áfram að segja söguna eins og hún birtist okkur. Bloggið þarf alls ekki að vera á neitt lægra vitsmunastigi en annað og það sem virðist kannski ómerkilegt á blogginu í fyrstu getur til dæmis breyst í mikilvæga þjóðfélagsumræðu."

Björn Bjarnason er virðulegur bloggari

Björn Bjarnason, borgarfulltrúi, er sem kunnugt er fyrsti íslenski stjórnmálamaðurinn sem tileinkaði sér nettæknina með góðum árangri og skrif hans á heimasíðu sinni www.bjorn.is hafa oft orðið fréttaefni og hann hefur blandað sér í stjórnmálaumræðuna með þeim.
"Björn Bjarnason er tvímælalaust bloggari", segir Salvör sem flokkar einnig Siv Friðleifsdóttur, umhverfisráðherra, sem bloggara. "Björn er virðulegri í skrifum sínum en almennt gerist á bloggi og hann ber þess merki að hann á rætur í hefðbundinni blaðamennsku en hefur tileinkað sér nýja tækni. Þá vísar Björn ekki mikið í aðrar síður á Netinu og tekur því ekki beint þátt í blogg orðræðunni."
Ungliðar í stjórnmálum hafa margir lagt bloggið fyrir sig. Salvör segist aðspurð ekki telja að vinstrimenn séu almennt duglegri að blogga en hægrimenn og bendir á að einstaklingshyggjan sé ríkur þáttur í eðli miðilsins.
"Hægrimenn hafa verið duglegir að tjá sig á vefritum en hafa svo margir snúið sér að blogginu, sem bendir til þess að það virki jafnvel betur. Ég held annars að ungliðar í pólitík séu líklegri til að blogga en aðrir."

Öfugsnúin athyglissýki

Bloggarar virðast almennt hafa tilhneigingu til að draga úr hátíðleika í skrifum sínum, enda er bloggið oft eitthvað sem þrífst á meðal kunningja og talmálsstílinn er því áberandi. "Þetta er hluti af tjáningarmátanum og það er tildæmis gefinn skítur í allt sem heitir góð íslenska og bloggið segir því ef til vill meira um ungt fólk á Íslandi í dag heldur en ritskoðuð umræða í fjölmiðlum. Bloggið er í eðli sínu laust við ritskoðun en það er ekki þar með sagt að það sé ekki lögð mikil vinna í þetta."

Steinunn Inga Óttarsdóttir gerði munnsöfnuð bloggara meðal annars að umræðuefni í grein sinni Bullað á "Blogginu" sem birtist í Lesbók Morgunblaðsins þan 14. september í fyrra.
"Oft eru harðar ritdeilur háðar á blogginu þar sem ekkert er heilagt og fúkyrðin ekki spöruð. Kæruleysislegt yfirbragð og mikil yfirlýsingagleði einkennir orðasennurnar enda má maður segja hvað sem er í sinni eigin dagbók og þarf ekki að standa neinum reikningsskil. En er ekki afstaðan sem tekin er bara marklaust hjal? Hvað er eintal sálarinnar að gera á Netinu?"
Steinunn Inga veltir í framhaldinu upp spurningum um hvort bloggarar séu "nördar, þröngur hópur einmana og athyglissjúks fólks með netþráhyggju?" og bendir á að öfugt við "hlédræga dagbókarritara fortíðarinnar sem skrifuðu fyrir sjálfa sig troða bloggarar sér upp á aðra netverja og beita öllum brögðum til að ná athygli."
Athyglin hefur þó orðið sumum bloggaranum ofviða og hefur orðið til þess að þeir hafa lagt upp laupana. Salvör segir það svolítið skrítið að bloggar hrökkvi í baklás ef þeir vekja athygli utan netsamfélagsins. Hún segir það þó vissulega rétt að það sé nokkur pressa á fólki þegar hægt sé að rekja slóð þess í gegnum lífið á Netinu en spyr á móti hvort það blundi ekki dálítil hégómi í okkur öllum og hvort við viljum ekki vera lesin og láta dást að okkur?
"Ég held nú að fleiri hætti þegar þeir komast að því að það er enginn að lesa þá. Stærsti lesandinn er auðvitað maður sjálfur og vænlegasta leiðin til að halda þetta út, án þess að það sé eitthvað markmið í sjálfu sér, er að skrifa fyrir sjálfan sig. Því lengur sem maður bloggar fær maður betrisýn yfir hugsanir sínar og hefur meira til að hverfa aftur til og endurmeta."

Missti vin sinn í bloggið

Rithöfundurinn Mikael Torfason gefur ekki mikið fyrir bloggmenninguna og segir hana nýjustu tilraun fólks til að gera sjálft sigog líf sitt raunverulegt. "Í dag er tilgangslaust að eiga pennavin og skrifa honum því það er ekki marktækt nema það verði hluti af þeirri heimskulegu síbylju sem rafrænar dagbækur eru."
Þetta hafði Mikael um bloggið að segja í grein sinni Blogg.is er heilagur sannleikur í júlí 2002 þar sem hann syrgði vin sinn Dr. Gunna sem ánetjaðist blogginu og fann þörf hjá sér til að "raungera sjálfan sig að hætti íslenskra nörda og eiga í opinberum samræðum á netinu. Þar verða allar hans tilfinningar raunverulegar."
Mikael hefur litla trú að lífið verði raunverulegra í rafrænni dagbók. "Alveg eins og skyr varð ekkert að meira skyri af því að það fékk viðbótina punktur is."
Allar vangaveltur um næringargildi og efnisinnihald bloggsins breyta aftur á móti engu um það að æ fleiri finna hugsunum sínum, skoðunum og tilfinningum farveg á Netinu og fá eitthvað út úr því að "bulla" á blogginu. Hvort rafrænu annálarnir verði svo aftur til staðar í framtíðinni og nýtist sagnfræðingum sem heimildir um sögu öndverðar 21. aldarinnar er allt önnur og flóknari saga.

Stjórnmálin geta leikið bæði flokka og einstaklinga grátt og oftar en ekki mega stjórnmálamenn þola það að þeim er vegið úr eigin röðum þegar bitist er um þingsætin og það er ekkert nýtt að menn gangi haltir, reiðir og bugaðir frá prófkjörum og kosningum.
Páll Pétursson, félagsmálaráðherra, varð nýlega undir í prófkjöri Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi og Vilhjálmur Egilsson er síður en svo sáttur við niðurstöðuna í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í sama kjördæmi. Þingmennirnir eru þó hvergi nærri einir á báti og stjórnmálasaga liðinnar aldar geymir fjöldamörg dæmi um beiska ósigra.

Mestu ósigrar stjórnmálamanna samkvæmt Bók aldarinnar

1. Hannes Hafstein tapar þingkosningum 1908
2. Tryggvi Þórhallsson fellur fyrir Hermanni Jónassyni 1934
3. Gunnar Thoroddsen fellur í forsetakjöri 1968
4. Geir Hallgrímsson fellur í prófkjöri 1982
5. Emil Jónsson fellur 1959
6. Björn Ólafsson fellur á útstrikunum 1946
7. Jónas Jónsson fellur í formannskjöri 1944
8. Jón Magnússon fellur 1919
9. Stefán Jóhann Stefánsson tapar formannskjöri 1952
10. Jón Pálmason frá Akri fellur 1959

Fyrsti íslenski ráðherrann, Hannes Hafstein, mátti þannig þola mótlæti í pólitíkinni þegar hann beið afhroð í þingkosningunum um uppkastið árið 1908. Hannes varð að kyngja ósigrinum þrátt fyrir að eiga að baki farsælt fimm ára stjórnartímabil. Kosningabaráttan var harðari en áður hafði þekkst og kosningarnar voru leynilegar. Kjörsóknin var því góð og nær 60% kusu frambjóðendur sem höfnuðu uppkastinu og var þetta hvorki í fyrsta né síðasta sinn sem íslenskir kjósendur völdu róttækari leiðina í sjálfstæðismálum landsins. Þegar þing kom saman var samþykkt vantraust á Hannes og Björn Jónsson, ritstjóri, var valinn ráðherra. Hannes komst aftur til valda á aukaþingi 1912, ekki sem ráðherra Heimastjórnarflokksins heldur safnaði hann þorra þingheims um sig í nýjan flokk, Sambandsflokkinn.

Persónuleg áföll

Það kom öllum að óvörum þegar Hermann Jónasson lagði Tryggva Þórhallsson að velli í Strandasýslu árið 1934. Tryggvi hafði verið forsætisráðherra og formaður Framsóknarflokksins en varð að láta í minni pokann fyrir ungum lögreglumanni. "Það þóttu gífurleg tíðindi á sínum tíma að kornungur maður skyldi velta þessum gamla pólitíkus úr sessi," segir Ólafur Hannibalsson, blaðamaður, en sagn- og stjórnmálafræðingum sem Fréttablaðið leitaði til ber saman um að fall Tryggva sé eitt mesta pólitíska áfallið í stjórnmálasögu landsins.
Hermann felldi svo sjálfan Jónas Jónasson frá Hriflu í formannskjöri Framsóknarflokksins tíu árum síðar en Guðjón Friðriksson, sagnfræðingur og ævisöguritari Jónasar, segir sigur Hermanns þá hins vegar hafa komið i rökréttu framhaldi af því sem á undan var gengið.
Björn Ólafsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, varð ekki síður fyrir miklu persónulegu áfalli í kosningunum 1946. Hann hafði gengt embætti fjármála- og viðskiptamálaráðherra á árunum 1942-1944. Bjarni Benediktsson, þáverandi borgarstjóri og alþingismaður, skipaði þriðja sæti á lista Sjálfstæðisflokksins árið 1942 en 1946 var hann settur í 6. sætið fyrir neðan Björn. Fjöldaútstrikanir urðu hins vegar Birni að falli og ráðherrann fyrrverandi missti öruggt þingsæti en Bjarni færðist að sama skapi upp og treysti sig í sessi. Ragnar Arnalds, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, segir þessa niðurstöðu með þeim eftirminnilegri og hún sé sjálfsagt "ein mesta bylta sögunnar." Stuðningsmenn Björns, sem kenndir voru við Vísi, töldu víst að um skipulagðar útstrikanir hefði verið að ræða en Björn hafði verið settur í 5. sætið til að koma í veg fyrir sérframboð.
Fróðir menn telja að útstrikanir hafi ekki haft jafn mikil áhrif síðan. Ólafur Þ. Harðarson, stjórnmálafræðingur, bendir á að reglur um útstrikanir hafi á þessum tíma verið þess eðlis að miklu minna þurfti til að setja menn niður.
"Reglunum var breytt árið 1959 og þá varð þetta erfiðara og í kringum 1983 var reglunum enn og aftur breytt og þá var enn ólíklegra að útstrikanir gætu orðið mönnum að falli. Þetta hefur svo breyst aftur með nýjum kosningalögum og það er orðið auðveldara að hafa áhrif með útstrikunum, en varla líkt og fyrir 1959."
Árið 1959 fóru fram "skrítnar kosningar" en þá féll Emil Jónsson, fyrrverandi forsætisráðherra, fyrir kornungum Matthíasi Á. Matthiesen í Hafnarfirði sem hafði verið eitt helsta vígi Alþýðuflokksins. Þá féll Jón Pálmason frá Akri, Forseti sameinaðs þings og fyrrum ráðherra fyrir Birni Pálssyni á Löngumýri, náfrænda Páls Péturssonar. Jón undi úrslitunum illa og haft er eftir honum að þetta hafi verið skrýtnar kosningar. "Forsætisráðherra féll fyrir strák úr Hafnarfirði og Forseti sameinaðs þings fyrir fífli í Austur-Húnavatnssýslu."
Viðmælendum blaðsins, stjórnmálamönnum og fræðimönnum, ber saman um að stærsta persónulega áfall stjórnmálamanns sé fall Geirs Hallgrímssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, í prófkjöri flokksins haustið 1982. Formaðurinn sem hafði skipað 1. sæti á lista flokksins 1979 féll niður í sjöunda sætið. Geir tók þó sæti utanríkisráðherra í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar 1983 og sat sem slíkur utan þings til 1986, þegar hann gerðist Seðlabankastjóri. Geir lét af formennsku Sjálfstæðisflokksins 1983, skömmu eftir prófkjörsófarirnar.

Vígamenn halda velli

Ólafur Ragnar Grímsson gegndi, líkt og Geir, ráðherraembætti um árabil utan þings og Ólafur Þ. Harðarson segir sögu nafna síns dæmi um að hrakfarir í prófkjöri þurfi ekki að þýða að menn séu búnir að vera í pólitík. Hann féll af þingi 1987 en "sýndi að það þarf ekki að drepa öfluga vígamenn þótt þeir tapi. Hann vann vel innan flokksins og gerði mikið úr þeim stofnunum sem hann var í forsvari fyrir. Þá vakti hann athygli sem forseti alþjóðlegra þingmannasamtaka og lagði Svavar Gestsson í formannsslag 1987". Ólafur varð fjármálaráðherra í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar sem var stofnuð 1988 eftir að Alþýðuflokkur og Framsóknarflokkur slitu stjórn Þorsteins Pálssonar í beinni útsendingu, eins og frægt er orðið. Ólafur Ragnar sat því sem ráðherra utan þings til 1991 og grunaði sjálfsagt engan að hann yrði forseti lýðveldisins nokkrum árum síðar.
Albert Guðmundsson hafnaði í 1. sæti í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins þegar Geir féll, en Albert var illviðráðanlegur í prófkjörum. "Það var ekki nokkur leið að koma honum frá með prófkjörum, jafnvel þó reglum væri breytt í þeim tilgangi. Hann átti sinn Hulduher og vann öll prófkjör," segir Óalfur Þ. Harðarson.

Forsetar falla

Salome Þorkelsdóttir, þáverandi forseti Alþingis, hafnaði í neðsta sæti prófkjörs Sjálfstæðisflokksins árið 1994. Salóme hafði þá gengt þingmennsku í 15 ár og niðurstaðan var henni nokkuð áfall. Hún sagði í samtali við Morgunblaðið, eftir prófkjörið að sér hefði verið hafnað algerlega og hún hafi fengið "spark í afturendann." Hún var 67 ára gömul þegar þetta gerðist og taldi víst að aldurinn hefði ráðið úrslitum. "Það þurfti að rýma fyrir yngra fólki og mér var hafnað." Salome sagðist hafa ákveðið að gefa kost á sér einu sinni enn með það í huga að verða fulltrúi eldri kynslóðarinnar á Alþingi. "Ég er ósátt við þá köldu rökhyggju að fólk sem er komið yfir sextugt eigi ekkert erindi á vinnumarkaðinn hvað þá á vettvang stjórnmálanna." Salome vildi berjast fyrir að því að breyta þessu viðhorfi en í dag virðist fólk almennt telja meðalaldur þingmanna of háan og að enn sé nauðsynlegt að rýma fyrir yngra fólki.
Það er ef til vill táknrænt fyrir þetta að aldursforseti þingsins, Páll Pétursson, mun ekki eiga afturkvæmt að loknum kosningum. Páll hefur setið á þingi síðan 1974 og segir Árna Gunnarsson, fyrrverandi aðstoðarmann sinn hafa komið í veg fyrir áframhaldandi þingsetu sína.
Einn viðmælenda blaðsins viðraði þá kenningu að Páli hljóti að hafa verið ljóst að það væri kominn tími á hann og hann hafi því ef til vill ekki síður brugðið fæti fyrir Árna með því að gefa kost á sér aftur. Honum hljóti að hafa verið ljóst að það væri á brattann að sækja og hafi því hugsanlega séð sé leik á borði með því að taka unga manninn með sér í fallinu. Salome benti hins vegar á það í Morgunblaðsviðtalinu að hver "stjórnmálamaður hlýtur að skoða hug sinn á fjögurra ára fresti, en er ekki með yfirlýsingar um að hætta eftir átta ár eða fjögur ár, hann veit ekki einu sinni hvort hann verði ofar moldu þegar að því kemur."
Hvað sem öllum vangaveltum líður ákvað Páll að berjast fyrir sæti sínu þó sagan ynni ekki með honum en það er engin nýlunda að ungir framsóknarmenn ryðji eldri mönnum úr vegi og segja má að fyrir þessu hafi myndast nokkur hefð hjá flokknum í Reykjavík. Árið 1978 varð Þórarinn Þórarinsson, ritstjóri Tímans og alþingismaður til 19 ára, undir í prófkjöri flokksins, þannig að Guðmundur G. Þórarinsson komst á þing árið eftir. Guðmundur sat á þingi fyrir flokkinn á árunum 1979 - 1983 og 1987-1991 en mátti þá víkja fyrir ungum Finni Ingólfssyni sem er fyrir löngu orðinn annálaður og útsmoginn baráttujaxl.
Ronald Regan, fyrrverandi forseti Bandaríkjanna benti einhvern tímann, skarplega eins hans var von og vísa, á að þó stjórnmál væru sögð næstelsta atvinnugreinin, þá hefði hann smám saman gert sér grein fyrir því " að þau eru býsna lík hinni elstu." Það veit að minnsta kosti enginn hvert viðskipti þeirra við félaga og andstæðinga munu leiða þá eins og sést ef til vill best á harðjöxlunum tveimur sem nú sitja í stólum forseta lýðveldisins og forstjóra VÍS.

Heimildir:
Gísli Marteinn Baldursson, Ólafur Teitur Guðnason. Bók aldarinnar.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson. Íslenskar tilvitnanir.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson. Sjálfstæðisflokkurinn í 60 ár.
Helgi Skúli Kjartansson. Ísland á 20. öld.
Þórarinn Þórarinsson. Sókn og sigrar - Saga Framsóknarflokksins 1916-1937.

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Dorrit Moussaieff er fimmta konan sem gerist húsfreyja á Bessastöðum. Hún er veraldarvön heimskona sem hefur heillað Íslendinga með áhuga sínum á landinu og veruleika sem er býsna fjarlægur þeim heimi sem hún hefur lifað og hrærst í.

Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, og heitkona hans Dorrit Moussaieff boðuðu til blaðamannafundar á Bessastöðum fimmtudaginn 25. maí árið 2000 og greindu frá því að þau hefðu ákveðið að heitbindast. Þau settu ekki upp hringa af þessu tilefni og forsetinn sagði þau ekki hafa ákveðið giftingardaginn en útilokaði ekki að þau myndu ganga í hnapphelduna síðar á árinu.
Ólafur Ragnar hafði áður upplýst þjóðina um samband sitt við Dorrit og bað landsmenn um að veita þeim "tilfinningalegt svigrúm" til þess að þróa sambandið. Þjóðin leyfði Ólafi og Dorrit að rækta ástina í friði og tók fréttunum af trúlofuninni almennt vel enda var Dorrit þegar byrjuð að taka þátt í opinberu starfi forsetans og því þótti eðlilegt að staða hennar á Bessastöðum yrði skilgreind betur. Bið Íslendinga eftir forsetabrúðkaupinu varð svo öllu lengri en vonir stóðu til og við og við gerði óþolinmæði vart við sig í opinberri umræðu. Hjónaleysin gerðu sér svo lítið fyrir og voru gefin saman af sýslumanninum í Hafnarfirði í Bessastaðastofu á sextugsafmælisdegi forsetans fyrr í þessum mánuði.

Heillandi heimskona

Brúðkaupsfréttin kom þjóðinni, og ekki síst fjölmiðlum, algerlega í opna skjöldu enda hafði forsetinn gert lítið úr meintum brúðkaupshugleiðingum þeirra í sjónvarpsviðtali nokkrum klukkustundum áður en þau Dorrit gengu frá ráðhagnum á Bessastöðum. Einhverjir höfðu bundið vonir við það að parið myndi blása til risabrúðkaups að viðstöddum erlendum þjóðhöfðingjum og fyrirfólki en ákvörðun þeirra um látlaust brúðkaup virðist þó almennt hafa mælst vel fyrir og Íslendingar hafa tekið forsetafrúni opnum örmum enda hefur hún heillað fólk með fágaðri og framkomu og einlægum áhuga á landi og þjóð.
Frammistaða hennar í sjónvarpsviðtali eftir giftinguna er gott dæmi um þetta en þá talaði hún til þjóðarinnar á íslensku sem var síður en svo ekki til þess að draga úr hrifningunni.
"Hún heillaði alla upp úr skónum með því að svara á íslensku", segir einn viðmælenda Fréttablaðsins sem hefur fylgst með sambandi Dorritar og forsetans allt frá því hann kynnti hana fyrst til sögunnar. "Hún hefur hrifist af Íslandi þrátt fyrir allt glysið og glauminn úti í heimi og er þroskuð kona sem bersýnilega elskar forsetann."
Elsa Þorkelsdóttir, lögfræðingur, ber Dorrit einnig afskaplega vel söguna: "Ég hef kynnst Dorrit ágætlega og hún er mjög aðlaðandi. Hún er kona með skoðanir og hún fylgist mjög vel með þannig að í mínum huga er hún fyrst og fremst afskaplega áhugaverð manneskja".
"Ég þekki hana lítillega", segir Svava Johansen, kaupmaður í Sautján, um Dorrit. "Það er voða bjart yfir henni og hún er hin skemmtilegasta kona, bæði glaðleg og alþýðleg. Hún er mjög áhugasöm um landið okkar og það er gaman að sjá hversu fljót hún var að læra málið."
Svava segir Dorrit fylgjast vel með straumum og stefnum í tískuheiminum og hún fylgist jafnframt vel með því sem íslenskir fatahönnuðir eru að gera. "Hún hefur sýnt hönnun hérna mikinn áhuga og við höfum farið einn rúnt niður Laugaveginn þar sem hún hafði mikinn áhuga á að sjá hvað íslenskir hönnuðir eru að gera. Ég er nú ekki endilega að segja að hún sé að fara að framkvæma neitt en hún hefur næmt auga fyrir því sem við gætum flutt út oghún hefur skoðað útflutningsmöguleika okkar enda er hún kona með bissnissvit. Hún er einfaldlega heillandi kona."

Ást við aðra sýn

Ólafur Ragnar er annar eiginmaður Dorritar en hún gifti sig fyrst þegar hún var tvítug en því hjónabandi lauk tíu árum síðar. Hún hitti Ólaf Ragnar fyrst í hádegisverðarboði hjá vinkonu sinni í London. Þar spjölluðu þau um Ísland og Ólafur hvatti hana, sem blaðamann, til þess að skrifa um landið og tókst með frásögnum sínum að kveikja áhuga hennar á landi og þjóð.
Dorrit sagði í Morgunblaðsviðtali við Kristínu Mörju Baldursdóttur í byrjun þessa árs að hún teldi að ekki hefði verið um ást við fyrstu sýn að ræða hjá henni og Ólafi og bætti því svo við að líklega mætti í þessu sambandi tala um ást við aðra sýn en þau hittust næst hálfu ári síðar á tónleikum og lögðu þá grunninn að góðum kunningsskap sem þróaðist út í ástarsamband og að lokum hjónaband.
Íslendingar eru þekktir fyrir margt annað en að hafa áhyggjur af því að fólk búi í óvígðri sambúð en þrátt fyrir heyrðust af og til hneykslunarraddir sem töldu óviðunnandi að forsetinn gengi ekki að eiga heitmey sína. Dorrit sló nokkuð á þessar kröfur í viðtali við breska dagblaðið Daily Mail þann 10. júlí 2001. Þar sagðist hún ekki ætla að giftast Ólafi Ragnari fyrr en hún hefði náð góðum tökum á íslensku og lét það fylgja sögunni að tungumálið væri það erfiðasta í heimi. Hún áréttaði þetta svo í fyrrnefndu Morgunblaðsviðtali og gat þess að það gæti þess vegna tekið sig 30 ár til viðbótar að læra íslensku. Tungumálið vafðist þó ekki meir en svo fyrir Dorrit að tæpum tveimur árum eftir að hún spjallaði við blaðamann Daily Mail er hún orðin forsetafrú.

Hlutverk sem hún getur mótað sjálf

Dorrit sinnir viðskiptum sínum frá skrifstofu sinni í London og er því töluvert á faraldsfæti en hefur þó engu að síður gefið sér tíma til þess að taka þátt í fjöldamörgum heimsóknum og móttökum á vegum forsetaembættisins. Stefán Lárus Stefánsson, forsetaritari, segir að hlutverk maka forsetans sé ekki í mjög föstum skorðum og það sé því í raun í höndum forsetans og maka hans að meta hvernig hlutverkið er útfært.
"Það hafa vissulega ákveðnar venjur skapast og starf forsetafrúarinnar mun væntanlega þróast innan þess ramma sem þær hefðir kveða á um, með mismunandi áherslum eftir því í hvaða embættiserindum hún fylgir forsetanum. Þetta hefur verið nokkuð misjafnt hjá forsetafrúm í gegnum tíðina og mun væntanlega þróast áfram með hliðsjón af vilja forsetahjónanna og vilja þjóðarinnar."

Unglingur í London

Dorrit Moussaieff fæddist árið 1950 og ólst upp í Jerúsalem. Faðir hennar Shlomo Moussaieff er einnig fæddur í Jerúsalem og þau geta rakið ættir sínar allt aftur til ársins 1260 en þá bjuggu forfeður þeirra í Cordoba á Spáni og tilheyrði fjölmennasta gyðingasamfélagi borgarinnar.
Ættingjar hennar hröktust síðar frá Spáni og komu víða við en fjölskyldan hafði sérhæft sig í því að versla með perlur og demanta. Faðir Dorritar er umsvifamikill demantakaupmaður og Daily Mail metur eignir fjölskyldunnar á um það bil 120 milljónir punda eða í kringum 18 milljarða íslenskra króna.
Móðir Dorritar er frá Vínarborg og á einnig ættir að rekja til Prag, þannig að foreldrar hennar koma úr ólíkum áttum rétt eins og Dorrit og Ólafur Ragnar.
Dorrit flutti til London ásamt fjölskyldu sinni þegar hún var unglingur og þar byrjaði hún að versla með demanta hjá fjölskyldufyrirtækinu. Skemmtanalíf borgarinnar heillaði Dorrit og þegar hún var 16 ára fór hún að heiman. Hún lýsti þeirri ákvörðun í fyrrnefndu Morgunblaðsviðtali: "Þegar ég var sextán ára samdi mér illa við móður mína. Hún vildi ekki að ég væri úti eftir klukkan tólf á kvöldin sem mér þótti afar óréttlátt því fjörið í "Lundúnarsveiflunni" byrjaði aldrei fyrr en eftir miðnætti. Svo ég fór að heiman." Dorrit vann meðal annars fyrir sér í fataverslun þegar hún þurfti að standa á eigin fótum en hellti sér svo út í nám og lagði meðal annars stund á listfræði og innanhússarkitektúr. Hún starfaði um árabil sem innanhússhönnuður og gat sér gott orð sem slíkur. Þá byrjaði hún einnig að skrifa í lausamennsku fyrir tímaritið Tatler og hóf aftur störf sem skartgripasali hjá fjölskyldufyrirtækinu og er vel þekktur skartgripasali og hönnuður.
Dorrit hefur talað opinskátt um glímu sína við lesblindu sem háði henni í námi framan af. Lesblindan hefur þó ekki aftrað henni í tungumálanámi en hún talar þýsku, ensku, hebresku og frönsku og kann einnig nokkuð fyrir sér í arabísku og eins og alþjóð veit hefur hún náð ágætis tökum á íslensku. Það er því óhætt að segja að forsetafrú íslensku þjóðarinnar sé veraldarvanur heimsborgari og að ekkert bendi til annars en að hún muni blómstra í þessu nýja hlutverki sem hún getur að einhverju leyti mótað eftir eigin höfði.

BIRT Í FRÉTTABLAÐINU

Skautaði yfir blóði drifinn og perralegan feril Romans Polanskis í Fréttablaðinu á laugardaginn. Þar sem þessar dapurlegustu vörður á lífsleið hans eru orðnar gamlar lummur ákvað ég að lífga aðeins upp á þetta með því að fá samferðarmenn hans til þess að tjá sig um manninn. Hringdi því í Faye Dunaway, Jack Nicholson , RefinnLoka og Þránd Thoroddsen. Þrándur var áberandi skemmtilegastur og sagði flestar sögur.

Davíð Oddsson kom lítillega við sögu í einni þeirra og þar sem allir hafa verið að atast í honum var ég ekkert að birta hana með. En þannig var að Polanski kom hingað, eins og allir muna, í boði Listahátíðar í gamla daga. Gott ef Hrafn Gunnlaugsson var ekki allt í öllu í kringum þetta. Þrándur og Polanski kynntust ágætlega í kvikmyndaskólanum í Lodz í Póllandi í kringum 1960 og Þrándur notaði tækifærið til þess að endurnýja gömlu kynnin. Þeir fengu sér að borða á Ítalíu eitt kvöldið og fóru svo á Broadway þar sem þáverandi borgarstjóri Reykjavíkur, Davíð Oddsson, hélt ræðu yfir samkomunni. Polanski er hins vegar ekki mjög uppveðraður yfir ræðuhöldum og hnippti í Þránd undir tölu Davíðs og spurði hvort þeir gætu bara ekki stungið af og farið á kráarrand, sem og þeir gerðu. Polanski er auðvitað snillingur og því er rétt að það komi fram, on record, að honum fannst Reykjavík grá og ljót.

Það hefur ekki breyst.

Helför leikstjórans

Pólski kvikmyndaleikstjórinn Roman Polanski hefur fyrir löngu tryggt sér sess í kvikmyndasögunni með sígildum kvikmyndum á borð við Repulsion, Rosemary´s Baby og Chinatown. Það hefur farið minna fyrir snilli hans síðustu árin og þannig þótti tildæmis hryllingsmynd hans, The Ninth Gatemeð Johnny Depp, frekar mislukkuð. Hann virðist þó aftur vera komin á beinu brautina og nýjasta myndin hans, The Pianist, hefur gert stormandi lukku undanfarið. Hún hreppti Gullpálmann í Cannes í fyrra og fékk BAFTA verðlaunin sem besta myndin á dögunum, var tilnefnd til Golden Globe verðlaunanna og Polanski er tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir leikstjórn auk þess sem myndin á einnig möguleika á styttu sem besta myndin. Polanski mun þó varla mæta til Los Angeles til þess að vera viðstaddur verðlaunaafhendinguna síðar í þessum mánuði þar sem hann hefur verið í útlegð frá Bandaríkjunum eftir að hann var ákærður fyrir að hafa samfarir við þrettán ára stúlku árið 1977.

Gyðingaofsóknir og móðurmissir

Kynlífshneykslið var síður en svo fyrsta áfallið sem Polanski varð fyrir en ævisaga hans er nánast einn samfelldur harmleikur og í gegnum tíðina hafa margir freistast til þess að tengja drungalegt andrúmsloftið, geðveikina og djöfulganginn í myndum hans við dapurlegt lífshlaup hans.
Polanski fæddist í París árið 1933. Foreldrar hans voru pólskir gyðingar og hröktust til heimalandsins árið 1937 þegar andúð á gyðingum fór vaxandi í Frakklandi. Þegar Þjóðverjar réðust inn í Pólland lenti fjölskylda Polanskis í gettói í Kraká. Foreldrar hans voru síðan báðir fluttir í útrýmingarbúðir og móðir hans lést í Auschwitz. Roman trúði því hins vegar alltaf að hann myndi hitta móður sína aftur enda hafði drengurinn ekki hugmynd um hina endanlegu lausn Þriðja ríkisins.
Faðir hans borgaði kunningjafólki sínu fyrir að gæta hans og hann var því á stöðugum þeytingi undan nasistum og fékk hrylling stríðsins beint í æð þar sem hann þvældist um rústirnar í Kraká þar sem þýskir hermenn gerðu sér það að leik að skjóta á hann. Ímyndunaraflið og kvikmyndahús voru hans helsta athvarf í æsku og þegar þeir feðgar hittust aftur í stríðslok byrjaði Polanski að leggja grunninn að ferli sínum í kvikmyndum og var þá strax farinn að sýna af sér hegðun hins sérlundaða og ráðríka snillings sem hefur einkennt hann allar götur síðan.

Blóði drifinn harmleikur

Polanski vakti fyrst athygli á alþjóðavettvangi með myndinni Hnífurinn í vatninu sem hann gerði í Póllandi árið 1962, en myndin var meðal annars tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta erlenda myndin. Myndin varð sú síðasta sem hann gerði í heimalandinu enda þótti strax ljóst að hans biði glæstur ferill úti í hinum stóra heimi. Hann lenti um þetta leyti í alvarlegu bílslysi og eftir langa sjúkrahússlegu hélt hann til Bretlands þar sem hann gerði þrjár athyglisverðar myndir; Repulsion árið 1965, Cul de Sac 1966 og The Fearless Vampire Killers árið 1967 en sú mynd er fyrir lykilverk í sögu blóðsugumyndanna. Það lá því beint við að þessi hæfileikaríki leikstjóri héldi til Hollywood þar sem hann sló eftirminnilega í gegn með, Rosemary´s Baby, frumraun sinni í Bandaríkjunum árið 1968. Myndin byggði á skáldsögu um unga konu sem gengur með barn Djöfulsins og ruddi brautina fyrir myndir á borð við The Exorcist og The Omen sem báðar fjalla einnig um veraldlegt brölt myrkrahöfðingjans.
Polanski naut þó velgengninnar ekki lengi þar sem snarbrjálað hippagengið sem kennt er við Charles Manson ruddist inn á heimili hans í Hollywoodhæðum árið 1969 og myrti eiginkonu hans, leikkonuna Sharon Tate, og aðra gestkomandi. Tate, sem lék aðalkvenhlutverkið í The Fearless Vampire Killers, var gengin átta mánuði með barn þeirra hjóna þegar hún var myrt.
Kenningarnar og sögusagnirnar um aðdraganda morðanna eru mýmargar og samkvæmt einni þeirra vildi Manson refsa Polanski fyrir að hafa móðgað myrkrahöfðingjann með því að láta vitleysinginn Anton La Vey, stofnanda satanskirkjunnar í Chicago leika Lúsífer í Rosemary´s Baby.
Fyrsta mynd Polanskis eftir morðið var Macbeth sem hann gerði eftir samnefndu leikriti Shakespeares árið 1971 og fáum blandast hugur um að persónulegur harmleikur leikstjórans hafi ráði miklu um útfærslu hans á ofbeldi og drunga í myndinni.

Kynlífshneyksli

Árið 1974 leiddi kvikmyndaframleiðandinn Robert Evans saman þrjár skapstærstu manneskjurnar í Hollywood, Polanski, leikarann Jack Nicholson og leikkonuna Faye Dunaway, til þess að gera Chinatown. Það er skemmst frá því að segja að þessi einkaspæjaramyd sem sækir stíft í film noir hefðina sem var runnin undar rifjum rithöfundanna Raymonds Chandler og Dashiells Hammett er vinsælasta og sjálfsagt besta myndin sem Polanski hefur gert. Það gekk á ýmsu við gerð hennar og Polanski sýndi það og sannaði að það er ekki heiglum hent að starfa með honum og afbera dynti hans og æðisköst. Illindin breyttu þó engu um það að myndin varð sígilt meistaraverk.
Árið 1976 gerði Polanski myndina The Tenant þar sem hann sótti aftur á mið taugaveiklunar og geðveiki eins og í Rosemary´s Baby, þó það væri á gamansaman hátt að þessu sinni. Örlaganornirnar höfðu þó síður en svo gleymt ógæfusama gyðingnum frá Póllandi og dembdu fleiri skakakföllum yfir hann en árið 1977 var hann handtekinn fyrir að hafa byrlað þrettán ára stúlku ólyfjan og ginna hana í framhaldinu til ýmissa kynlífsleikja. Í málsgögnum kemur fram að hann hafi í samráði við móður stúlkunnar ákveðið að taka ljósmyndir af henni fyrir frönsku útgáfuna af Vouge. Myndatakan átti að fara fram á heimili Jacks Nicholsons og þar er Polanski gefið að sök að hafa gefið stúlkunni kampavín og deyfilyf til þess að gera hana meðfærilegri.

Barnaníðingur á flótta

Polanski var meðal annars ákærður fyrir að misnota barn kynferðislega og gekk við nokkrum ákæruatriðanna, aðallega til þess að komast hjá gæsluvarðhaldi. Hann byggði málsvörn sína aðallega á því að allt hafi verið gert með samþykki og vitund stúlkunnar sem hann sagði vera "Lólítu sem vissi allt sem vita þyrfti um kynlíf og eiturlyf." Dómari gaf lítið fyrir þessi rök þannig að Polanski var gert að sæta 90 daga geðrannsókn og var gerð grein fyrir því að hann gæti átt yfir sér allt að 50 ára fangelsi. Hæstaréttardómarinn Laurence J. Rittenband, sem var þá 83 ára og var kallaður "dómari fræga fólksins", hafði mál Polanskis til meðferðar. Hann dæmdi meðal annars í skilnaðarmáli Elvis Presleys og í barnsfaðernismáli Marlons Brando. Hann minntist Elvis og Priscillu Presley með hlýhug og sagði Elvis hafa verið "góðan mann" og bætti því svo við að minningar sínar um Polanski væru síður en svo jafn góðar. Rittenband gaf út handtökutilskipun á Polanski árið 1987 og leikstjórinn, sem þá gekk laus gegn tryggingu, sá sér þann kost vænstan að stinga af úr landi en það hefur verið haft eftir vinum hans að geðrannsóknin hafi reynt mikið á hann. Minningarnar úr gettóinu ásóttu hann og hann hafi ekki getað hugsað sér að lenda aftur bak við víggirðingar.
Polanski hefur búið í Frakklandi síðan og hefur ekki átt afturkvæmt til Bandaríkjanna enda er handtökutilskipunin enn í fullu gildi og hann yrði því væntanlega hnepptur umsvifalaust í varðhald.

Brokkgengur ferill í útlegðinni

Polanski gerði kvikmyndina Tess eftir sögu Thomasar Hardy í
Frakklandi árið 1979 og átti um tíma í ástarsambandi við aðalleikkonuna Nastössju Kinski sem þá var 17 ára. Myndin fékk mikið lof gagnrýnenda og gerði það einnig gott í miðasölunni. Árið 1986 tók Polanski hressilega dýfu með sjóræningjamyndinni Pirates með Walter Matthau í aðalhlutverki. Gagnrýnendur rökkuðu hana niður og almenningur hafi takmarkaðan áhuga á henni.

Hann var öllu hressari í Frantic með stórstjörnunni Harrison Ford árið 1988 þar sem greint er frá örvæntingarfullri leit Bandaríkjamanns að eiginkonu sinni sem týnist í París. Myndin þykir í anda meistara Hitchcocks og varð nokkuð vinsæl. Ári síðar giftist Polanski aðalleikkonunni í Frantic, Emanuelle Seigner, en hún lék einnig í hinni bráðvel heppnuðu Bitter Moon árið 1992 ásamt þeim Peter Coyote og Hugh Grant. Polanski fylgdi Bitter Moon eftir með Death and the Maiden, ágætis mynd um misþyrmingar stjórnvalda í Suður Ameríku á þegnum sínum með Sigourney Weaver og Ben Kingsley. Honum fataðist svo aftur flugið í The Ninth Gate með Johnny Depp árið 1999. Þar var hann á gamalkunnum slóðum þar sem sá í neðra spilar veigamikla rullu í myndinni og vonbrigði aðdáenda hans voru að sama skapi enn meiri.

Polanski og Seigner lifa frekar rólegu lífi ásamt tveim börnum sínum í Frakklandi og viðbrögð áhorfenda og gagnrýnenda við The Pianistbenda eindregið til þess að það hafi verið skynsamlegt hjá Polanski að gera kvikmynd á æskuslóðunum í Póllandi en þar virðist þessi ógæfusami leikstjóri hafa fundið hinn rétta tón eina ferðina enn.

Glæpasagan með öllu sem henni tilheyrir; morðum, ofbeldi, spillingu, vændi, dópi og sukki hefur notið gríðarlegrar lýðhylli í gegnum tíðina og hún hefur verið einn af burðarásum afþreyingarmenningarinnar í bíó, bókum og sjónvarpi. Hún hefur þó ekki þótt neitt sérstaklega merkileg bókmenntagrein og þeir höfundar sem leggja sig niður við að skrifa reyfara hafa einhverra hluta vegna verið settir skörinni neðar en aðrir.

Reyfararnir voru líka ekki neitt sérstaklega fínn pappír, í bókstaflegri merkinu, eins og sást best á blómatíma hennar í Bandaríkjunum í kringum 1940 þegar þeir voru prentaðir á vondan pappír og voru kenndir við pulp. Kiljan var sú umgjörð sem þótti sæma reyfurunum best og þrátt fyrir ótvíræða hæfileika voru höfuðpáfar greinarinnar, þeir Dashiell Hamett og Raymond Chandler, hálfgerðar hornkerlingar í bókmenntaheiminum og ætla má að yrkisefnið og almennar vinsældir bókanna hafi ráðið miklu þar um. Bækur sem eru boðlegar sauðsvörtum almúganum geta varla verið bókmenntir?

Bókaþjóðin rennur á blóðbragðið

Það þarf því svo sem engan að undra að glæpasagan hafi átt undir högg að sækja hjá íslensku bókmenntaþjóðinni sem gengur meira og minna öll með skáldagrillur og rithöfundadrauma og hefur verið að rembast við að skrifa heimsbókmenntir í skugga Laxness lungann úr síðustu öld. Það þótti líka hálf kjánalegt að menn væru að rembast við að skrifa glæpasögur inn í glæpalausan íslenskan raunveruleika. Þetta þykir hins vegar ekki svo galið lengur enda er sollurinn í Reykjavík kominn á heimsælikvarða með opinskárri umræðu um klám, vændi, nektardans, dóp, handrukkara, kynferðisafbrotamenn og meinta landlæga spillingu sem gerjast í neðstu lögum samfélagsins og teygir sig upp í hæstu hæðir, eða niður, allt eftir því hvernig á það er litið.

Krimminn hefur þó verið að gerjast í íslenskum bókmenntum um áratugaskeið.
Íslenskur Sherlock Holmes skaut til dæmis upp kollinum árið 1910 og árið 1926 kom íslenska leynilögreglusagan Húsið við Norðurá eftir Guðbrand Jónsson út. Árið 1976 kynnti Gunnar Gunnarsson Margeir til sögunnar í bókinni Gátan leyst og Margeir og spaugaranum ári síðar. Birgitta Haukdal hefur verið iðnust við krimmakolann og hefur nánast sent frá sér eina bók á ári frá 1983 og tuttugasta glæpasagan hennar Tafl fyrir fjóra kom út í haust.

Arnaldur Indriðason blandaði sér í slaginn með Sonum duftsins árið 1997 og Árni Þórarinsson kom í kjölfarið ári síðar með Nóttin hefur þúsund augu. Bækur Arnalds og Þórarins þóttu sallafínir reyfarar, fengu fína dóma og seldust vel, ekki síst bækur Arnalds sem virðast hafa rofið þennan vandræðalega múr umhverfis glæpasöguna og vinsældir bóka hans eru slíkar að hann tröllríður metsölulistum með þeim og nú er allt í einu orðið eftirsóknarvert og jafnvel svolítið fínt að skrifa reyfara. Aðeins Stella Blómkvist virðist enn skammast sín eitthvað og felur sig í skugga
nafnleyndar.

Er morð leikur einn?

Glæpasagan er í eðlu sínu einfalt fyrirbæri og það er helst með kröftugri framsetningu, persónusköpun og stíl sem höfundar þeirra geta hafið sig upp yfir meðalmennskuna og í því ljósi er svo sem ekkert skrítið að Stella haldi sig til baka. Bækur hennar standa því besta sem verið er að gera í krimmunum hér á landi langt að baki og eru nánast skólabókardæmi um sjoppureyfara sem fer best að prenta á lélegan pappír og gefa út í kilju. Persónugalleríið er marflatt og einhliða með sjálfa Stellu í broddi fylkingar. Arnaldur virðist hins vegar vera búinn að skrifa gamalreyndu lögguna sína hann Erlend inn í þjóðarsálina með því að gefa þessu klisjulega fyrirbæri dramatíska íslenska fortíð en hefur að sama skapi vanrækt hinar löggurnar sínar þannig að þær eru á stundum hálf innantómar í samanburðinum. Gagnrýnendum ber þó saman um að Arnaldur og Erlendur vaxi með hverri bók og vinsældirnar aukast jafnt og þétt þannig að Arnaldur virðist hafa fundið hinn rétta tón.

Ævar Örn Jósepsson kemur ferskur inn með fyrsta reyfarann sinn, Skítadjobb. Hann er á svipuðum slóðum og Arnaldur; sagan er morðgáta og í forgrunni eru tvær rannsóknalöggur, annar gamall og veðraður en hinn blautur bak við eyrun. Persónur þeirra eru bráðskemmtilegar, ekki síst gamli jaxlinn, Stefán, sem er ekki jafn komplexaður og Erlendur, er í ágætis hjónabandi, drekkur heimabruggað rauðvín, stelst til að reykja vindla og gengur með asnalega græna derhúfu. Krúttlegur kall sem er örugglega kominn til að vera. Helsti styrkur Ævars er að hann er ekki að reyna að gera neitt meira en góðan reyfara. Stílinn er kaldhæðinn og þegar best tekst til í líkingum og lýsingum verður manni óhjákvæmilega hugsað til harðsoðnu meistaranna. Þá
skemmir ekki fyrir að Ævar er meðvitaður um hversu klisjukennd greinin er, gengst við því og gerir grín að því og sneiðir þannig hjá hallærislegheitunum sem grassera hjá Stellu Blómkvist.

Kerfiskarlar eða sterkir einstaklingar

Lögguteymið sígilda virkar ágætlega hjá Arnaldi og Ævari enda fyrirbærið þrautreynt og hefur fyrir löngu öðlast fastan sess í vitund lesenda og nægir í því sambandi að minna á Holmes og Watson, Morse, Taggart, Frost og fylgifiska þeirra. Þar fyrir utan er auðvitað fátt eðlilegra en að fólki sé kálað á Íslandi í dag og slík mál hljóta að sjálfsögðu að koma til kasta lögreglunnar. Af þeim sjö reyfurum sem mest ber á í ár fjalla fjórir um lögreglurannsóknir en í sinni fjórðu bók, Flateyjargátan, segir Viktor Arnar Ingólfsson frá rannsókn sýslumannsfulltrúa á líkfundi árið 1960. Birgitta Halldórsdóttir sendir svo ungu rannsóknarlögreglukonuna Önnu að rannsaka morðmál á Sandeyri.

Harðsoðni einkaspæjarinn er einnig sígildur. Hann býður spilltum öflum og máttlausum yfirvöldum birginn og leysir úr flækjum sem lögreglunni eru ofviða. Íslenskur raunveruleiki hefur ekki enn fundið pláss fyrir spæjarana en aðrar starfstéttir fara létt með að fylla skarðið. Einar blaðamaður í þríleik Árna Þórarinssonar sem hófst á Nóttin hefur þúsund augu er skilgetið afkvæmi gömlu spæjarana. Einfari og fyllibytta. Stella okkar Blómkvist er á svipuðum slóðum. Lögfræðingur sem er með nefið ofan í hvers krimma koppi og skýtur getulausum löggunum ref fyrir rass. Þeir Erlendur og Stefán myndu ekki þola við í kortér í yfirheyrsluherbergi með Stellu og mömmu hennar. Árni Þórarinsson hefur gefið Einari blaðamanni frí en í bókinni Í upphafi var morðið sameina hann og Páll Kristinn Pálsson krafta sína og segja frá rannsókn konu á fráfalli móður sinnar. Það grufl hennar kollvarpar öllu sem hún taldi sig vita um ævi sína. Árni er ekki ókunnugur slíku en Einar blaðamaður fann á sínum tíma að minnsta kosti eina beinagrind í skáp foreldra sinna.

Það er sem sagt af nógu að taka í ár og á síðum íslensku reyfaranna takast löggur og bófar á. Klámkóngar, lögfræðingar og verðbréfabraskarar eiga sína spretti, ásamt kynglæponum og venjulegu fólki í skelfilegum aðstæðum. Eitthvað sem var óhugsandi fyrir nokkrum árum en er núna daglegt brauð og fellur í kramið hjá lesendum.

Fréttablaðið.

Samspil raunveruleika og skáldskapar hefur einhverra hluta vegna verið mér ofarlega í huga undanfarið, að vísu á miklu skemmtilegri nótum en ég er kominn á núna. Hryðjuverkin í Bandaríkjunum trufluðu nefnilega angurværar hugleiðingar mínar um blóðsugur og rómantísk skáld og í stað þess að dásama bráðsniðugar hrollvekjur Toms Hollands um vampírulávarðinn Lord Byron er ég kominn á bólakaf í raunveruleikablandaðan skáldskap blaðamannsins Fredericks Forsyth um morðingja, málaliða, hryðjuverkamenn, gyðinga í gasklefum og síðast en ekki síst, og sem betur fer, stelpur með stór brjóst.

Forsyth var uppáhaldsrithöfundurinn minn á síðari hluta grunnskólaáranna. Pabbi gaukaði einhvern tíma að mér "Degi Sjakalans" af því ég var eitthvað að dást að nefinu á De Gaulle. Það er mér auðvitað hulin ráðgáta hvað pabbi var að láta óharðnaðan unglinginn fá bók um morðingja sem pikkar upp homma og hálsbrýtur barmfagra barónessu, allt til þess að koma kúlu í hausinn á De Gaulle. Þetta var auðvitað vel meint hjá þeim gamla enda fylgdi sögunni að þetta væri pottþétt blanda raunveruleika og skáldskapar. Fróðleikur og skemmtun í mögnuðum pakka.

Þær tvær fyrstu og bestu

Karlinn vissi hvað hann söng. Ég varð gjörsamlega hugfanginn af Sjakalanum og Forsyth var orðinn minn maður, þannig þegar ég skilaði "Degi Sjakalans" aftur í bókaskápinn tók ég "ODESSA skjölin" með mér upp í rúm og oh man, þá byrjaði fjörðið fyrst fyrir alvöru. Þetta var mergjuð saga, skáldskapur sem sækir stíft í raunveruleikann. "ODESSA skjölin" segja sögu blaðamannsins Peter Miller (ath. flottustu gaurarnir jafnt í skáldskap sem raunveruleikanum eru alltaf blaðamenn, ekki endilega í leðurjökkum, og einkaspæjarar) sem lendir fyrir tilviljun í umferðaröngþveiti (tilviljunin er morðið á JFK) og rekur því tærnar í dagbók gyðings sem lifði helförina af og í kjölfarið hefst magnaður eltingarleikur hans við rakið illmenni og stríðsglæpamann.

Dagbókarkaflinn í bókinni er skáletraður og var á sínum tíma það magnaðasta sem ég hafði komist í á prenti. Ég las hann aftur og aftur. Dolfallinn. Ekki af því ég sé tilfinningalaus skepna sem nýtur þess að lesa nákvæmar lýsingar á misþyrmingum nazista á gyðingum. Þetta var bara svo yfirþyrmandi ógeðslegt allt saman, að maður gapti í vantrú og varð að marglesa þetta. Það sem gerir það svo að verkum að "ODESSA skjölin" stendur upp úr, í minningunni, sem besta bók Forsyth er Sigi sem var sæta kærastan hans Millers. Það var eitthvað dularfullt og heillandi við hana og svo var hún með alveg rosalega stór brjóst og þau skötuhjú voru alltaf að geraða. Já, Forsyth kunni sko að skrifa fyrir gelgjur; hryllingur, spenna, mannkynssaga og blautir draumar í bland. Maðurinn var séní.

Málaliðar og hryðjuverkamenn

Eftir misheppnað tilræði við franska skörunginn með risanefið og persónulega hefnd Þjóðverjans Peters Miller á einhverri verstu skepnu helfararinnar lá beinast við að stela "Barist fyrir borgun" og "Næturgali við njósnir" frá afa. Raunveruleikatengingarnar eru ekki jafn sterkar hér en þetta eru þrusubækur. Í "Barist fyrir borgun" fer Cat Shannon fyrir málaliðahópi sem fremur valdarán í Afríkuríki, fyrir borgun auðvitað. Shannon var megatöffari reykti í sig krabbamein, svaf hjá ungu gröðu dóttur vinnuveitandans og þegar menn fóru í taugarnar á honum enduðu hausarnir á þeim í póstkössum. Magnað!

Ég man ekkert eftir söguþræðinum í "Næturgala við njósnir" sem er synd og skömm af því ég man að mér fannst hún æði þegar ég las hana. Fannst hún besta bók Forsyth og allt. Þar koma við sögu hryðjuverkamenn og alls konar hyski. Þetta var allt ótrúlega spennandi og heimurinn bjargaðist fyrir tilstilli svakalega djarfrar áætlunar sem hét, eins og bókin á frummálinu, "The Devils Alternative". Ég hef aldrei skilið afhverju hún var ekki látin heita "Kostaboð Kölska" frekar en "Næturgali við njósnir"?

Jæja, þá erum við loks komin að því afhverju Forsyth ruddist inn í rómantískar blóðsugupælingar mínar. Hann hefur nefnilega lýst því yfir, eins og fram hefur komið hér á Bókavefnum, að hann hafi fyrir 23 árum ætlað að skrifa sögu um hryðjuverkamenn sem ræna flugvél og fljúga henni á hús. Hann hætti við þar sem hann taldi að þetta væri of ótrúlegt til að lesendur myndu kaupa það og einnig þar sem það væri of auðvelt að leika þetta eftir. Little did he know. Forsyth sem var meistari í að blanda raunveruleikanum saman við skáldskap stendur nú frammi fyrir því að skáldskapur sem honum fannst of ótrúlegur er orðinn að raunveruleika. Lífið er magnað og getur, því miður, verið ótrúlegra en nokkur skáldskapur og alveg jafn ógeðslegt og hryllilegasti heilaspuni.

Raunveruleikinn er leiðinlegur án skáldskapar

Ég undirstrikaði það hér að framan að Forsyth hafi verið séní, vegna þess að hann gekk of langt með raunveruleika/skáldskaparfromúluna sína og í bókunum "The Fourth Protocol" og "Samningamaðurinn" var þetta allt orðið svo hroðalega flókið og þungt í vöfum hjá honum að í annarri hvorri bókinni var svona skrá yfir þátttakendur og leikendur; Margaret Thatcher, Ronald Reagan, Mikhail Gorbachev o.s.frv. o.s.frv. Þar fyrir utan var það greinilegt á "The Fourth Protocol" að Forsyth var kominn í hring og rússneski morðinginn (Pierce Brosnan lék hann í vondri bíómynd sem gerð var eftir sögunni) í bókinni var ansi keimlíkur Sjakalanum; pikkaði upp homma sem hann lét skjóta yfir sig skjólshúsi o.s.frv. Það var ömurlegt aðfangadagskvöld fyrir rúmum áratug þegar ég lagði Forsythbók frá mér vitandi að ég myndi aldrei klára hana.

En svona gengur þetta. Sá sem lifir ekki í skáldskapnum lifir ekki af hér á jörðinni og sá sem mengar skáldskapinn með of miklum raunveruleika verður ekki lesinn á mínu heimili. Forsyth kann ég þó bestu þakkir fyrir að viðhalda áhuga mínum á nútímasögu, rómantísera blaðamenn, upphefja stór brjóst og espa upp hjá mér kynóra. (Ég hef alls ekki sjúklega þörf fyrir að básúna dálæti mitt á stórum brjóstum, en þar sem ég er yfirlýst "atvinnukarlremba úr blaðamannastétt" varð ég að koma þessu að, bara fyrir Múrverja.

Hryllingsmeistarinn Stephen King stytti mér oft stundir á unglingsárunum og ég hef alltaf verið tilbúinn til að verja hann sem ágætis rithöfund, þrátt fyrir að afurðir hans séu undantekningarlaust flokkaðar sem rusl, en þannig er það nú bara alltaf með hrylling, klám, teiknimyndasögur og annað opinskátt og skemmtilegt efni. Hvað um það, King hefur oft sýnt fín tilþrif og helst mátt finna að því að hann skrifar ægilegar langlokur og svo er vart hægt að neita því að eftir því sem hann færist lengra inn í fantasíuna í sögum sínum, reynist honum æ erfiðara að ljúka þeim á sannfærandi hátt. "The Shining" er gott dæmi um þetta. Prýðileg saga um alkóhólisma og upplausn lítillar fjölskyldu, en þegar hið yfirnáttúrlega tekur völdin fer allt í tóma vitleysu. Sömu sögu er að segja af "The Dark Half" og fleiri ágætis bókum þessa geðþekka furðufugls.

Það er auðvitað voðalega bagalegt að maður sem gerir út á hið yfirnáttúrlega skuli stöðugt lenda í vandræðum með að slútta verkum sínum. King þarf svo sem ekkert að missa svefn yfir þessu enda fer hann létt með að halda sig á jörðinni, eins og t.d. "Rita Hayworth and the Shawshank Redemption" og "Misery" sanna, en báðar þessar sögur hafa verið kvikmyndaðar með góðum árangri. King getur sem sagt skrifað um venjulegt fólk í óvenjulegum aðstæðum, án þess að púkar, morðóðir bílar eða afturgengin gæludýr komi við sögu. Ég hætti hins vegar að fylgjast með honum þegar hann fór út í sænskan sósíalreaslima, sem byrjaði með "Geralds Game" um handjárnaða konu uppi í rúmi í afskektum sumarbústað, sem stytti sér stundir við að rifja það upp þegar hún var misnotuð kynferðislega í æsku. Kóngurinn hélt svo áfram með kúguðu húsmæðradrömunum "Dolores Claiborne" og "Rose Madder", og ég var þá löngu búinn að snúa mér að einhverju öðru

Ég veit hvað þú gerðir í sumar

Þar sem Íslendingar lesa bara "bókmenntir" í nóvember og desember hef ég haft það fyrir sið að lesa reyfara, hrylling og svokallað léttmeti á sumrin, bara svo ég verði ekki sjóveikur um leið og jólabókaflóðið skellur á. Ég verð samt auðvitað að taka það fram að ég er ekki að gera lítið úr "pulpinu" með þessu, enda oft fyrirtaks litteratúr þó auðmelt sé. Jæja, hvað um það. Í sumar ákvað ég að endurnýja kynni mín við Stebba Kóng og þar sem ég er orðinn svo latur og lítils megnugur fór ég á Borgarbókasafnið og náði mér í hljóðbækur með kappanum. Mér finnst að vísu að maður eigi að lesa bækur á prenti og merkja við setningar, orð og kafla, bakka og lesa aftur og allt það kjaftæði. En King er nú ekki svo djúpur, þannig að það hlýtur að vera í lagi að hlusta bara.

Bækurnar sem ég hlustaði á voru "Desperation" og "The Regulators" sem komu báðar út árið 1996, enda maðurinn þekktur fyrir ofvirkni sína við lyklaborðið. Þær kallast skemmtilega á, en "Desperation" er eignuð King en alteregóið hans, hann Richard Bachman skrifar "The Regulators". Vondurinn í báðum bókunum er einhver undarlegur dímon sem heitir Tak og tekur sér bólfestu í fólki. Tak er fínn skúrkur og í "Desperation" þurfa aðalsögupersónurnar á hvorki meira né minna en sjálfum Guði almáttugum að halda til að eiga séns í Tak. King tekur góðan guðfræðilegan sprett í bókinni og við stúderum almættið með augum barns og kaldhæðins rithöfundar og fáum áþreifanlega að kynnast því hversu miskunnarlaus Drottinn getur verið. "Desperation" er alveg þrælskemmtileg og spennandi bók, sem ég held að rétt sé að lesa, þannig að maður geti virkilega kafað í textann.

"The Regulators" er allt öðruvísi, þó skyldleiki með persónum sé skemmtilegur og mikill og Tak ríði húsum sem fyrr. Hér rústar hann litlu huggulegu hverfi í smábæ nokkrum í Ohio með því að nota hugarorku þroskahefts drengs. Strákurinn situr alla daga fyrir framan sjónvarpið og Tak lætur persónur úr vestrum og teiknimyndasögum sleppa lausar í raunveruleikanum og drepa allt sem á vegi þeirra verður. Þetta er magnað og ef menn vilja spóka sig í greiningarbuxum á sumrin, þá er þetta hinn skemmtilegasta stúdía á því hvernig afþreyingarmenningin og lifibrauð rithöfundarins getur mengað líf okkar.

Þessar bækur sannfærðu mig um að fara aftur að gefa King gaum. Þó hann sé enn í vandræðum með að leysa yfirnáttúrlegar flækjur sínar, þá sýna þær svo ekki verður um villst að hann er alvöru rithöfundur og kann ýmis trix. Sænski sósíalrealisminn er am.k. að baki og blóð, dráp og líkamlegur viðbjóður fylla skarðið á ný. Húrra!

p.s. Stephen King hefur aldrei hrætt mig, en ég fékk samt eina hressilega martröð á meðan ég las "Desperation" og tel víst að það sé bara vegna þess að ég sofnaði alltaf með hana í eyrunum og líklega hefur meinlaus hryllingurinn því getað herjað á undirmeðvitundina. Þannig að það borgar sig bara að lesa King með gamla laginu og þá er þetta bara hrein skemmtun og góð hvíld fyrir háfleygt gumsið frá "alvöruskáldunum" sem dembist yfir okkur um jólin.