Ritskoðun er andstyggilegt fyrirbæri sem hefur í gegnum söguna ekki síst miðast að því að halda almenningi í skefjum fáfræði og herða þannig tök þeirra sem valdið hafa á múgnum.
Mannkynssagan geymir minningu fjölda fólks, kvenna og karla, sem fórnaði ýmist lífi eða limum, ærunni eða lífsviðurværinu í baráttunni fyrir tjáningarfrelsinu. Frelsi þeirra sjálfra og annarra til þess að draga viðtekin sannindi í efa, láta í sér heyra, segja meiningu sína og afhjúpa hræsni og spillingu.

Baráttan fyrir tjáningarfrelsinu var hressileg á síðustu öld og þunginn í frjálsri tjáningunni ruddi hverju kredduvíginu á fætur öðru um koll. Með hverri atrennu frjálsrar tjáningar að feðraveldinu urðu raddir okaðra minnihlutahópa háværari og upp úr þessari kraumandi deiglu hugmynda og óheftrar tjáningar spratt heimurinn sem við lifum í í dag.

Heimur sem okkur virðist ekki hugnast allt of vel ef horft er til aukinna ritskoðunartilburða í nafni pólitísks rétttrúnaðar. Sú þversögn er í það minnsta komin upp að ritskoðun þykir æ sjálfsagðari. Bæði í fjölmiðlum og það sem verra er, ekki síður í gömlum bókmenntum. Ritskoðun fortíðarinnar felst í endurmati á sígildum bókmenntum á gölnum forsendum fólks sem finnst svo sjálfsagt að geta sagt hug sinn að það hugsar sig ekki um í augnablik áður en það vill þagga niður í þeim sem tjáðu sig forðum.

Nýjasta og næstum galnasta dæmið um þetta hingað til eru hugmyndir um að banna myndasöguna Tinni í Kongó vegna þess að viðhorf nýlendubelgans, Tinna, til innfæddra í Kongó endurspegla kynþáttafordóma. Ritskoðun pólitísks rétttrúnaðar virðist því helst vera sprottin upp til varnar minnihlutahópum. Þeim sem hafa haft mest gagn af tjáningarfrelsinu hingað til.

Svipaðar umræður hafa sprottið upp í kringum tiltekin verk Agötu Christie og Enid Blyton. Svíar vildu einu sinni banna Andrés Önd vegna þess að hann er berrassaður og býr við einkennilegt fjölskyldumynstur. Á Íslandi eigum við von á nýrri Biblíuþýðingu vegna þess að hinn forni texti samræmist ekki hugmyndum nútímafólks um Drottins orð. Þá er bara um að gera að breyta því. Ekkert er heilagt í endurritun bókmenntasögunnar svo hún falli að pólitískri rétthugsun og maður hlýtur því að spyrja sig hversu langt sé í að breyta þurfi Njálu vegna þess að það þyki ótækt að Gunnar á Hlíðarenda, ein rómaðasta hetja Íslendingasagnanna, gerði sig sekan um heimilisofbeldi. Og hversu lengi getum við sætt okkur við stjórnlausan alkóhólisma Egils Skallagrímssonar?

Í þessum heilaga æsingi í kringum dauðhreinsun gamalla texta er horft fram hjá því að bókmenntum er ekki hægt að breyta. Eðli þeirra bannar það enda eru þær stjórnlaust og lifandi afl. Áhrifin sem tiltekið verk hefur verða aldrei aðeins þau sem höfundurinn hugðist ná fram. Hver texti öðlast merkinu í huga lesandans á hverjum tíma. Merkingin er því síbreytileg eftir því hvar og hvenær verkið er lesið. Í þessu er galdur bókmenntanna fólginn og það er í raun ómögulegt að ætla sér að breyta þeim og bæta eftir síbreytilegum viðmiðum hverju sinni.

Þá ber ekki síður að hafa í huga að bókmenntir eru oftar en ekki betri heimild um ritunartíma þeirra en hrein og klár sagnfræði. Þannig að ef við höldum áfram á þessari háskabraut verður þegar upp er staðið engin saga eftir til að læra af. Menningarleg fortíð okkar verður ekkert annað en dauðhreinsuð, hættulaus og um leið bitlaus loðmulla pólitísks rétttrúnaðar. Við munum ekki vita hvaðan við komum, hvað það kostaði og af hverju við erum eins og við erum. Við verðum komin aftur á byrjunarreit og hafi einhverjir hugsjónir lengur í þeim nýja og betri heimi, bíður þeirra að fórna lífi sínu fyrir frelsi til að tjá sig á myrkum öldum pólitísks rétttrúnaðar. Sú tilhugsun er töluvert ógeðfelldari en rasismi í áratugagamalli myndasögu sem má þó enn, þegar öllu er á botninn hvolft, draga lærdóm af.

Gengi íslenska karlalandsliðsins í knattspyrnu rænir mig ekki svefni og í raun gæti mér ekki verið meira sama um hvort þetta blessaða lið sigrar, tapar eða gerir jafntefli. Það er nefnilega einhvern veginn þannig með landsliðið að það er hallærislegt jafnvel þegar því gengur vel. Ég efast til dæmis um að nokkur þjóð, önnur en Íslendingar, myndi fagna jafntefli við heimsmeistarana líkt og um yfirburðasigur sinna manna væri að ræða. Sú varð raunin fyrir allmörgum árum þegar strákarnir okkar héldu jöfnu gegn grúttimbruðu b-liði frönsku heimsmeistararanna.

Knattspyrna er kjánalegt sport og ég mun seint fá skilið hversu stóran sess þetta brölt skipar í sálarlífi fullorðins fólks. Eina haldbæra skýringin kristallast þó vitaskuld í staðalímynd knattspyrnuáhugamannsins sem er tilfinningalega þroskaheftur hvítur karlmaður á miðjum aldri sem getur þulið upp á annað hundrað bjórtegundir sem hann hefur smakkað en getur ekki nefnt fimm bækur sem hann hefur lesið.

Rómverjar héldu fáfróðum múgnum í skefjum á gullöld sinni með því að sjá skrílnum fyrir brauði og leikum og í sjálfu sér hefur ekki margt breyst síðan þá. Nú er að vísu ekki boðið upp á skylmingaþræla sem berast á banaspjótum og kristið fólk sem aðalrétt hungraðra ljóna heldur tuttugu og tvo leggjafagra og ólæsa karlmenn sem eltast við leðurtuðru. Sjálfsagt má lengi deila um hvort sé gáfulegra og mannúðlegra en ég held, svei mér, þá að Rómverjarnir hafi verið skörinni ofar, í það minnsta í menningarlegu tilliti.

Lið handan fordóma

Þrátt fyrir djúpstæða fordóma mína í garð fótboltans, þeirra sem spila hann og fyrst og fremst þeirra sem gera sparkið að merkingarmiðju tilveru sinnar valda ófarir KR mér umtalsverðu hugarangri. Þetta setur mig í flókna stöðu þar sem aðeins er stigsmunur á KR og landsliðinu. En á meðan ég get hlegið að landsliðinu finn ég fyrir sorg í hjarta þegar KR tapar. Það er bara eitthvað svo rangt við að þeir svartröndóttu skrapi botninn í deildinni og þetta hefur ekkert með knattspyrnu sem slíka að gera og sálarkreppa mín er yfir allar íþróttapælingar hafin.

Sálarkreppan færir mér auðvitað heim sanninn um að ég er nútímamaður. Fullur af þversögnum með sundurtætt sjálf í hröðum og sturluðum heimi endalausra mótsagna. Annars væri ég ónæmur fyrir því að KR geti lagst svo lágt að tapa fyrir einhverju dóti frá Kópavogi sem heitir HK. HK, hvað er nú það? Og hvernig stendur á því að eitthvert fimleikafélag úr Hafnarfirði spólar upp mótið ár eftir ár eins og Schumacher á beinni einstefnubraut? Ég viðurkenni fúslega að viðhorf mín til KR-liðsins og andstæðinga þess eru lituð af elítisma og það að vera KR-ingur hefur ekkert með fótbolta að gera. Þetta snýst um að vera Vesturbæingur eða ekki.

Vesturbærinn í Reykjavík er fallegasta og besta byggða ból á þessu hrjóstuga landi. Vesturbærinn er ríki í ríkinu. Borgríki með fullkomið innra menntakerfi; Melaskóla, Hagaskóla, MR og Háskólann. Vesturbærinn á margrómaða sundlaug, Melabúðina með sínu frábæra kjötborði, bókabúðir, Háskólabíó, bakarí, Ægissíðuna með tilheyrandi fjöru, dekkjaverkstæði og bensínstöðvar. Og svo auðvitað KR. Eitt rómaðasta og sögufrægasta knattspyrnufélag landsins. Sá sem býr í Vesturbænum þarf ekki að leita út fyrir bæjarhlutann frekar en hann kærir sig um.

Af öllum þessum dásemdum hefur KR mest tilfinningagildi fyrir Vesturbæinginn og fótboltaklúbburinn í Frostaskjólinu er hjarta bæjarins. Sverð okkar, sómi og röndóttur skjöldur. Svona oftast nær en ekki í sumar.

Þroski hins stóra

Vesturbæingar eru samt síður en svo hafnir yfir mótlæti og oft blæs í móti í Vesturbænum sem er annálað rokrassgat sem skilar sér að vísu í því að loftið þar er hreinna og betra en annars staðar. Saga KR er ekki óslitin sigursaga og við sem höfum stutt liðið í gegnum súrt og sætt höfum fengið okkar skerf af mótlæti og getum því alveg sætt okkur við að fá ekki titil nema á tuttugu til þrjátíu ára fresti. Lykilatriðið er að geta haldið haus og verið stolt af okkar mönnum en það virðist ætla að vera illmögulegt í ár.

Það hefur alltaf verið til marks um styrk og stærð KR, burtséð frá öllum titlum, að andstæðingar okkar elska að hata okkur. Stuðningsmenn annarra liða leggja jafnvel stundum meira upp úr hatri sínu á KR en fylgispekt við eigið lið. Þetta er auðvitað kómískt, ekki síst þegar í hlut eiga sjálfumglaðir Framarar úr Safamýri. Safamýrin verður aldrei neinn Vesturbær og þeir bláu mega okkar vegna alveg fá útrás fyrir minnimáttarkenndina og hverfaríginn með því að pönkast á KR. Þá sjaldan að þetta Framlið getur eitthvað.

Framarar eru þar fyrir utan stundum betri en KR og sama má segja um Skagamenn, Val og fleiri lið á ákveðnum tímapunkti og við höfum vel þroska til að kyngja tapi fyrir betra liði. Þannig gengur þetta bara en það er fokið í Frostaskjól þegar allir eru orðnir betri en KR og við getum ekki neitt. Sorgir og sigrar eru að verða að engu og fari ekki eitthvað stórkostlegt að gerast í Vesturbænum mun þetta snúast upp í minnimáttarkennd og við verðum eilífðarlúserar sem mun sárna að fá háðsglósur frá fólki sem áður sýndi okkur þá virðingu að elska að hata okkur en geta farið að hafa okkur áreynslulaust að skotspæni.

Rokhjartað slær enn

KR hjartað slær samt enn í Vesturbænum og við vitum það svo sem alveg að þetta eru tímabundnar andlegar hremmingar og ný gullöld er handan við hornið. Landsliðið er í miklu verri málum enda á það enga sögu og glæsta fortíð til að halla sér upp að og sækja styrk og innblástur. Og á meðan KR hristir ekki af sér slenið er lítil von til þess að Eyjólfur Sverrisson og hans menn hressist.

Myndun Sólbakkastjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar hefur varla farið fram hjá nokkrum. Hvorki meðvitundarlausu fólki né meðvituðu, enda voru útsendingar sjónvarpsstöðva á amerísku afþreyingarefni rofnar til þess að upplýsa áhorfendur um að nú færi alveg að koma að því að Geir Haarde og Ingibjörg Sólrún myndu stíga fram og tilkynna farsæla stjórnarmyndun og lesa upp ráðherralista.

Að vera eða ekki vera ráðherra. Það er aðalmálið í dag. Öll vissum við svo sem að þessir tveir flokkar ætluðu sér að mynda stjórn. Plottið á bak við ríkisstjórnarmyndunina var gegnsærra en í nokkrum glæpaþætti sem sjónvarpsstöðvarnar hefðu mögulega getað rofið.

Í góðri sakamálasögu snýst allt um „mótív“. Það sem fær fólk til að fremja glæp. Í þessum íslenska stjórnarmyndunarþriller kom hins vegar ekkert á óvart enda keyrðu sömu hvatir alla hlutaðeigendur áfram, bæði þá sem náðu saman og þá sem urðu út undan, nefnilega viljann til valds. Og svo voru einhverjir að berjast fyrir pólitísku framhaldslífi sínu. En það lá líka ljóst fyrir og spennan var því lítil og plottið fyrirsjáanlegt.

Það eina sem við vissum ekki var hverjir yrðu ráðherrar. Þetta var spennufaktorinn og hann var fínn fyrir sinn hatt. Rétt eins og í kviðdómi í amerískri glæpamynd eru aðeins sæti fyrir tólf. Sumir hrósa nú happi og hampa ráðherratign á meðan aðrir sitja heima og bryðja járnið.
Annars ætlaði ég nú ekki að eyða prentsvertu í vangaveltur um persónur og leikendur í fyrirsjáanlegum ráðherratryllinum, sem formenn stjórnarflokkanna sömdu, heldur hugtakið „ráðherra“. Þetta orð hefur verið svo áberandi í allri umræðu síðustu vikur að ekki verður hjá því komist að staldra aðeins við það. Og hvað kemur þá í ljós?

Helst það að orðið „ráðherra“ er gersamlega úrelt. Arfur frá nítjándu eða jafnvel átjándu öld þegar ríkir, hvítir karlar drottnuðu yfir öllu og konur höfðu ekki einu sinni kosningarétt. Orðið „ráðherra“ er svo gildishlaðið, án þess að ég vilji sérstaklega fara að hljóma eins og póstmódernisti eða öfgafemínisti, að það hlýtur að þarfnast endurskoðunar.

Um forskeytið „ráð-“ þarf ekki að fjölyrða. Það segir sitt og þegar búið er að spyrða því saman við „herra“ er þetta allt orðið svo valdsmannslegt og þrúgandi að maður getur ekki með nokkru móti tengt hugtakið við embættismenn sem þiggja vald sitt frá fólkinu og eiga að starfa í þágu þess. Ráðherra er ekki einhver sem hefur með ákveðinn málaflokk að gera, heldur sá sem valdið hefur. Sá sem ræður. Og það liggur í orðinu að hann er karlmaður.

Lífið er tungumálið og tungumálið er lífið. Við skynjum allt í kringum okkur í gegnum tungumálið og engan þarf því að undra að sú femíníska kenning, sem er vel rökstudd, um að tungumálið sé eitt helsta kúgunartæki feðraveldisins hafi staðist tímans tönn.

Orðið „ráðherra“ gerir ekkert annað en renna stoðum undir hana og hlýtur því að mæta andófi á 21. öldinni. Við erum nú með heilar fjórar konur í ríkisstjórn. Þær eru allar karlgerðar af tungumálinu og gerðar að ráðherrum. Það mætti skrifa langt mál um að konurnar í ríkisstjórn ættu að vera fleiri en ég læt það eiga sig að sinni og ætla heldur ekki að fara fram á að fleiri hæfar konur verði gerðar að herrum. Allir sem gæddir eru heilbrigðri skynsemi vilja jafnan rétt karla og kvenna. Í öllu.

Ráðherrann hlýtur því brátt að heyra sögunni til en allar góðar vættir forði okkur frá orðskrípinu „ráðfrú“. Væri ekki frekar nær að horfa til Bandaríkjamanna sem eru með „secretaries“ í stað ráðherra. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, ritari utanríkismála, hljómar alls ekki svo illa og það sem mestu skiptir er að Halldór Ásgrímsson hefði líka staðið vel undir því að vera ritari utanríkismála. Er ekki mál til komið að gefa ráðherrunum frí og leyfa riturunum að sinna sínum málum með sóma óháð kynferði, kynhneigð, litarhætti, trú og öllu því sem skilur okkur að um leið og það bindur okkur saman?

Ef marka má fjölda óákveðinna í skoðanakönnunum eru miklu fleiri en ég í vandræðum með það hvað þeir eigi að kjósa. Valkvíði er auðvitað óhjákvæmilegur fylgifiskur lýðræðis og vitaskuld verður maður að neyta atkvæðisréttarins þó maður standi frammi fyrir ólíkum kostum sem allir virðast slæmir.

Gallinn við íslenskt lýðræði er líka sá að það er einhvers konar sýndarlýðræði og þegar talið er upp úr kjörkössunum fá fæstir það sem þeir vildu. Flokkarnir eru of margir og oft of keimlíkir til þess að hægt sé að gera sér vonir um vitræna niðurstöðu. Markalínurnar eru óskýrar en einhverjum er það kannski huggun harmi gegn að kosningaúrslit eru iðulega í anda Biblíunnar og þeir síðustu verða fyrstir þannig að úreltur dvergflokkur kemst aftur og aftur í oddastöðu og getur raðað tindátum sínum á alla helstu pósta kerfisins þar sem þeir maka krókinn grimmt sér og sínum til hagsbóta.

Afleiðing þessa er fyrst og fremst sú að það er erfitt að taka pólitíska umræðu á Íslandi hátíðlega. Þetta er meira eins og að fylgjast með knattspyrnumóti sex þriðju deildar liða sem hnoðast ómarkvisst á vellinum. Fólk heldur svo bara með sínu liði og kýs það aftur og aftur í blindni og aldrei hvarflar það að áhangendunum að skipta um klúbb þótt fyrirliðar þeirra klúðri hverju dauðafærinu af öðru og geri sjálfsmörk þess á milli.

Þeir sem kjósa ekki í blindni eins og fótboltabullur hafa því eðlilega álíka mikinn áhuga á stjórnmálaumræðunni og sjónvarpsútsendingum á enska boltanum en einhverjir ala þó enn þann draum í brjósti að leikreglunum verði breytt, spilað verði eftir nýju kerfi, bullurnar vakni til meðvitundar og eitthvað muni breytast.

Kosningarnar fram undan eru því helst spennandi vegna þess að niðurstaða þeirra gæti orðið dramatísk trúi maður því virkilega að einhverjar róttækar breytingar á landsstjórninni fylgi í kjölfarið. Samt fylgist maður meira með þessari baráttu af skyldurækni en raunverulegum áhuga, enda læðist að manni sá ónotalegi grunur, byggður á langri reynslu, að þegar upp verði staðið muni ekkert breytast.

Átta ára sonur minn kom að mér um daginn þar sem ég sat og horfði á oddvita flokkanna í Suðvesturkjördæmi þrasa, það er að segja þá sem nenntu að mæta og kusu ekki frekar að dansa með Stuðmönnum í Köben. Ég lái svo sem ekki skrópagemlingunum og hefði sjálfur viljað vera alls staðar annars staðar en fyrir framan sjónvarpið. Jafnvel á Stuðmannatónleikum.

Krakkinn sá ekki skemmtanagildið í þessu og eftir útskýringar mínar um að maður yrði að fylgjast með þessu vegna þess að þarna væri nú fólkið sem vildi fá umboð til að stjórna landinu að kynna meiningar sínar og stefnumál sagðist hann aldrei ætla að kjósa. Þar með var það afgreitt og hann búinn fría sig frá þessum leiðindum í framtíðinni. Ég ætlaði, eins og góðum uppalanda sæmir, að fara að halda innblásna ræðu um dásemdir lýðræðisins og mikilvægi þess að hver manneskja í frjálsu landi nýtti atkvæðisrétt sinn, rétt sem ekki væri öllum gefinn og fólk einhvers staðar úti í heimi og í fyrndinni dó fyrir að koma á. Nennti því svo ekki og sá engan tilgang með því að verja íslenskt lýðræði. Er ekki viss um að það sé verjandi sé það yfirleitt til.

Þarna rann hins vegar upp fyrir mér ljós og ég áttaði mig á hvað er að íslenskri pólitík og stjórnmálaumræðu. Hún snýst ekki um fólk. Heldur flokka. Ekki um einstaklinga heldur liðsheild. Kjósendur eru kennitölur og frambjóðendur eru holdgervingar þeirra flokka sem þeir keppa fyrir.

Allt þeirra tal snýst því um tölur, prósentur, óljós markmið og innihaldslaus loforð sem aldrei stendur til að efna, enda ætlast enginn til þess í raun og veru að staðið verði við stóru orðin. Hver flokkur hefur steypt alla sína frambjóðendur í sitt mót og allir tala þeir sömu tungunni. Mannlegi þátturinn gleymist og það er ekki fólkið sem lofar upp í ermina á sér heldur flokkarnir. Flokkar hafa hins vegar ekki samvisku og þurfa ekki standa við orð sín. Sæmilega uppalið fólk á hins vegar að gera það.

Væri því ekki nær að beina sjónum að fólkinu sem er í framboði? Hætta að tíunda hag- og hallatölur í fjölmiðlum og setja frambjóðendurna undir smásjána. Tíunda mannkosti þeirra og lesti. Vega hvern og einn út frá því hversu líklegur hann sé til að láta gott af sér leiða. Kafa ofan í sálartetur stjórnmálamannsins og reyna að komast að því hvaða mann hann hafi að geyma. Hvort hann sé í þessu fyrir sjálfan sig? Flokkinn? Eða fólkið í landinu? Hvort frambjóðandinn sé fyllibytta, framhjáhaldari, ofbeldisseggur, vanskilamaður, ökuníðingur, skattsvikari eða sjónvarpsfíkill? Þetta eru spurningar sem skipta meira máli en hvað flokkur hans ætlar að gera komist hann til valda. Svörin gætu gefið vísbendingar um hvort viðkomandi hafi aðrar hugsjónir en þær að troðast að kjötkötlunum og koma vinum sínum, ættingjum og kunningjum í feit djobb hjá ríkinu.

Þar fyrir utan myndi þetta gera stjórnmálaumræðuna svo skemmtilega að jafnvel barn sem elst upp við Simpsons og raunveruleikasjónvarp gæti haft áhuga á henni. Stjórnmálin eiga að vera raunverulegur hluti af lífinu og það þarf að gera þau skemmtilegri. Fyrsta skrefið gæti verið að skipta stöðluðum sjónvarpsspyrlum út og láta ritstjórn Séð og Heyrt yfirheyra frambjóðendur um það sem raunverulega skiptir máli. Hvað þeir en ekki flokkar þeirra ætli að gera til þess að gera almennum Íslendingum lífið bærilegra.

Um mig fór ískaldur hrollur um daginn þegar hægri- sem og vinstrisinnaðir stigu trylltan sigurdans í fjölmiðlum eftir að útlendu klámfólki var neitað um bændagistingu við Hagatorg. Þverpólitísk samstaða getur nefnilega verið jafnslæm og hún getur verið góð.

Vel má vera að þetta sé óttalegt hyski sem stundar ömurlega iðju sér til lífsviðurværis en í heilbrigðu samfélagi ætti það þó ekki að koma í hlut borgarstjórnar að skera úr um hvort klámstjörnur og dólgar þeirra eigi erindi til landsins. Þetta á vitaskuld ekki við um Ísland þar sem lýðræðisleg hugsun og heilbrigð skynsemi fýkur jafnan út í buskann þegar hjörðin tryllist.

Helsta einkenni íslenskrar þjóðmálaumræðu er að hún er gersneydd skynsemi og yfirvegun og snýst aldrei um meginatriðin heldur útúrdúra og það sem nú er ekki kallað neitt annað en „smjörklípur“. Það var því hægur vandi að fá gallharða sjálfstæðismenn til þess að stökkva á lýðskrumsvagninn með því að bendla klámráðstefnugestina væntanlegu við barnaklám og mansal.

Það er þó stigsmunur á klámi og þótt heildarpakkinn sé ekkert sérstaklega geðslegur og tengist margvíslegri glæpastarfsemi út um allan heim þá er fulllangt seilst að væna alla þá sem framleiða svokallað „mainstream“-klám um jafnfyrirlitlega iðju og barnaklám. Hingað til virðist ekkert benda til annars en að klámfólkið útlæga framleiði þá tegund kláms sem er lögleg í mörgum löndum í kringum okkur sem standa samt framar Íslendingum hvað varðar almennt siðferði, gegnsæi í stjórnsýslu og lýðræðislega stjórnunarhætti.

Vonandi áttum við okkur sem flest á því þegar sigurvíman í ómerkilegri klámorrustunni rennur af háværum minnihlutanum sem fékk landinu lokað fyrir ákveðnum hópi erlendra ferðamanna að með þessu erum við komin út á stórhættulegar brautir. Þegar valdhafar eru orðnir svo veikir fyrir lýðskrumi og háværum þrýstihópum sem sjást ekki fyrir í pólitískum rétttrúnaði sínum er stutt í bókabrennurnar og allt sem þeim fylgir.

Fyrir margt löngu var pari á asna meinuð gisting í fjarlægu landi. Sonur þeirra lagði síðar grunninn að vestrænni siðmenningu og talaði meðal annars eitthvað um að kasta ekki fyrsta steininum. Lífið er svo flókið, litríkt, dásamlegt og ljótt í margbreytileika sínum að voðinn er vís ef við sameinumst um að horfa á það í svarthvítu og rjúka beint í grjótkastið í hvert skipti sem okkur mislíkar eitthvað.

Það er hins vegar um að gera að rífa kjaft og láta í sér heyra og takast á á málefnalegum grundvelli. Það var því vel til fundið hjá femínistum og öllum þeim sem hafa horn í síðu klámbransans að mótmæla harkalega. Það sem hræðir eru viðbrögð stjórnmálafólks sem kokgleypti tilfinningaþrunginn málflutning mótmælendanna og gerði með yfirlýsingum sínum öllum þeim sem selja gistingu á Íslandi ófært að taka á móti klámfólkinu.

Eðlilegast hefði verið að leyfa mannskapnum að koma hingað í kuldann og næðinginn og ráða ráðum sínum og horfast um leið í augu við íslenska mótmælendur. Mótmæli eru góð. Eiginlega yndisleg og þau virka betur ef þeir sem verið er að mótmæla standa frammi fyrir andstæðingum sínum.

Mannréttindi eru innantómt hugtak ef fólk með mögulega óhreint mjöl í pokahorninu fær ekki að njóta þeirra til jafns við hjartahreinu íbúana í glerhúsi lýðskrumsins. Sósíalfasistarnir sem fagna nú hvað ákafast sigrinum yfir klámfólkinu eru í raun að klappa fyrir mannréttindabrotum og ættu að hugsa aðeins til baka og rifja það upp þegar þeir reyndu að frelsa Falun Gong-liða úr fangabúðum á Suðurnesjum.

Þar voru mannréttindi einnig klárlega brotin en sem betur fer náðist ekki þverpólitísk samstaða um þau brot en kínversk hugarleikfimi er auðvitað ekki klám. Annars er munurinn á þessum málum enginn.

Stjórnmálafólkið sem galaði hæst á popúlistavagninum hefur hins vegar þvegið hendur sínar af þessu broti þar sem yfirvöld gripu aldrei beint inn í og heftu ekki för klámliðsins. Þau þurftu þess heldur ekki vegna þess að með orðum sínum og gjörðum tókst stjórnmálafólki úr öllum flokkum í kosningataugaveiklun að neyða bændurna til að loka á óhreinu gestina.

Sorglegast þykir mér að einn brosgleiðasti hægrimaðurinn í borgarstjórn Reykjavíkur skuli hafa tekið þátt í að fordæma gestina, ekki sem fulltrúi síns flokks heldur vegna „dætra sinna“. Þarna fengu allar frelsishugsjónir að fjúka fyrir lítið og blessaður maðurinn gleymdi um stund öllum línunum sem höfuðpáfar frjálshyggjunnar í henni Ameríku hafa lagt honum. Það hlýtur hani að hafa galað þrisvar í höfuðstöðvum Repúblikanaflokksins, enda ekki á hverjum degi sem þvottekta hægrimaður þykist geta skapað börnum sínum betri heim með skoðanakúgun og skertu mál- og tjáningarfrelsi.

Mér er alls ekki skemmt og tel víst að ég tilheyri lágværum meirihluta sem hefur verið hrópaður í kaf af öfgafullum minnihluta sem missti sig í stundarbrjálæði heilagrar vandlætingar og kemst upp með delluna vegna þess að það vill enginn benda á hversu háskalega braut við erum komin út á, enda eru þeir sem taka ekki undir með kórnum umsvifalaust stimplaðir klámhundar. Jafnvel hugsanlega, ef ekki örugglega, barnaníðingar og því komnir með annan fótinn í útlegð.

En höldum þessari einstefnu endilega áfram þar til 1984 eftir Orwell verður orðin eins og hugljúf barnabók í samanburði við þann raunveruleika sem mun blasa við okkur. Heimurinn þá verður síst geðslegri en nú og þeir sem undu sínum hag í opnum heimi þar sem fólk hafði frelsi til orða og athafna innan lýðræðislegs lagaramma munu þurfa að fyrirgefa heilögum vandlætingarkórnum og pólitísku vindhönunum sem sungu bakraddirnar vegna þess að þeir vissu ekki hvað þeir gjörðu.

Ýmislegt gott er hægt að segja um tóbak en það er hins vegar bannað og varðar við landslög. Ég ætla samt að taka sénsinn þar sem ég heyrði einu sinni Davíð Oddsson, þáverandi forsætisráðherra og fyrrum einvald á Íslandi, viðurkenna það á fundi ungra sjálfstæðismanna að líklega bryti þessi skerðing málfrelsis í nafni lýðheilsu í bága við stjórnarskrána.

Ég velkist ekki í nokkrum vafa um að tóbak sé eðalfíkniefni sem stendur upp úr öllum þeim aragrúa eiturefna, löglegra og ólöglegra, sem hægt er að ánetjast. Áhrif þess eru örvandi og sljóvgandi í senn. Maður sturlast ekki við neyslu þess og breytist ekki í vitskertan bavíana við það að draga að sér tóbaksreykinn og finna nikótínið streyma um æðarnar. Maður getur keyrt bíl undir áhrifum þess og jafnvel hugsað heila hugsun eða tvær. Flest önnur fíkniefni notar maður hins vegar þvert á móti til þess að losna undan oki hugsunarinnar en með tóbakinu sýgur maður að sér kosmíska krafta og nikótínið sem skerpir hugann.

Gallinn við blessað reyktóbakið er hins vegar sá að það fer heldur illa með líkamann. Skemmir lungun, lamar bifhárin með tilheyrandi slímdrullu og rústar æðakerfinu. Margt þykir því benda til þess að langvarandi tóbaksnotkun geti dregið mann til dauða. Þar fyrir utan er ekki lengur með góðu móti hægt að fýra upp í sígarettu án þess að úr einhverju horni heyrist væl í smáborgaralegri tepru sem sakar mann um að sýna sér banatilræði með þeirri áður sjálfsögðu iðju að fá sér smók.

Ókostirnir við reyktóbakið eru því, illu heilli, fleiri en kostirnir og það er því ekki um annað að ræða en hætta. Verst bara að það er ekki heiglum hent þar sem tóbakið togar fastar í mann en heróín. Mér skilst að það sé fyrst og fremst nikótínið sem nær slíku tangarhaldi á reykingafólki að bæði sál og líkami garga á innspýtingu á svona eins og hálftíma fresti.

Alvörufíklum, eins og mér, er því fyrirmunað að drepa í síðustu sígarettunni eins og ekkert sé. Það er meiri háttar mál að hætta og það verður ekki gert án hjálpartækja. Fyrir utan geðlyfið zyban ber mest á allskonar nikótínmenguðu dóti sem á að slá á löngunina í sígó. Ég hef prufað plástra, tyggjó og sogtöflur en alltaf hallað mér aftur að bláu Camel-sígarettunum mínum enda orðinn þess fullviss, eftir allt þetta brölt, að sígarettan er, þrátt fyrir allt, fullkomnasta tólið til neyslu nikótíns.

Ég sá því ekki fram á annað en ég væri dæmdur til áframhaldandi reykinga, andnauðar og uppkasta í hóstarokum um miðjar nætur þegar lausnin birtist í litlu hvítu munnstykki. Þetta er lítill stautur með nikótínhleðslu sem maður sýgur eins og sígarettu. Stauturinn er vissulega ekki jafnsjarmerandi og alvörusígaretta en hann býr yfir meiri klassa en tyggjó og sogtöflur. Galdurinn við hann er svo fyrst og fremst sá að hann viðheldur öllum þeim kækjum sem fylgja reykingum en sígarettum fylgir margvísleg áráttuhegðun sem plástrar og tyggjó fá ekki rofið.

Eiríkur Jónsson, kollegi minn, kynnti mig fyrir stautnum og benti mér á að það væri einmitt „athöfnin“ sem fylgdi stautnum sem gerði gæfumuninn. Stauturinn fer vel í hendi og munni, rétt eins og rettan. Allir sem reykja eða hafa reykt vita að við tilteknar aðstæður er sígarettan ómissandi. Síminn hringir og maður kveikir í sígarettu áður en maður svarar. Þegar maður fær slæmar fréttir kveikir maður sér í sígarettu og nær að anda djúpt nokkrum sinnum á meðan taugaáfallið nær hámarki. Við þessar aðstæður er absúrd að skella plástri á upphandlegginn eða henda upp í sig tuggugúmmíi en fullkomlega eðlilegt að grípa stautinn.

Fyrir utan þennan augljósa kost er einnig ákveðin yfirlýsing fólgin í stautnum. Reykingar eru nefnilega mjög töff. Annars hefðu alvörutöffarar eins og Humphrey Bogart, Steve McQueen, Bette Davis og John Wayne aldrei reykt sig í hel. Manni finnst maður því vera býsna ósvalur fyrst eftir að maður hefur svipt sig sígarettunni og upplifir sig átakanlega berskjaldaðan þegar maður mætir fólki, sem manni er illa við á förnum vegi, án þess að geta horft framan í það, sljóum augum eins og Jean Paul-Belmondo, með rettuna lafandi í munnvikinu. Þá kemur stauturinn sér ákaflega vel þar sem honum fylgja þessi skýru skilaboð: ÉG REYKTI. ÉG ER TÖFF.

Stauturinn er því mögnuð heildarlausn á stórkostlegu heilsufarsvandamáli og ýmsum persónulegum flækjum og þar sem við félagarnir erum búnir að kveikja á honum er þess ekki langt að bíða að hann muni þykja svo flottur að jafnvel fólk sem aldrei hefur reykt fer að totta hann. Hvað reykingafólk sem vill hætta varðar er þetta í það minnsta ekki spurning. Það er gott að vera reyklaus og lausnin er að stauta sig hægt og bítandi frá fíkninni til betra lífs.

Samskipti kynjanna eru grimm valdabarátta og í raun er það með mestu ólíkindum að við skulum endalaust nenna að standa í því að eltast við hitt kynið í öðrum tilgangi en þeim að viðhalda stofninum. Að kynlífinu og ávöxtum þess undanskildum virðast samskipti kynjanna ekki snúast um neitt annað en andlega glímu, togstreitu og tilfinningalegar refskákir.

En þar sem mannkyn allt hefur enn ekki frelsast til samkynhneigðar og ekkert okkar vill eyða lífinu eitt án þess að geta meðtekið, í það minnsta endrum og sinnum, ástúð og hlýju frá einhverjum öðrum en sjálfum sér verðum við að láta okkur hafa það að stíga þennan tilfinningalega darraðardans. Fyrir utan það auðvitað hversu kynlíf er miklu skemmtilegra þegar fleiri en einn koma að málum.

Málamiðlanir eru því óumflýjanlegar í þessu mambói og án þeirra myndu allir kirkjugarðar yfirfyllast af myrtum mökum eftir stundarbrjálæðisköst í hinum ólíklegustu deilum. Málamiðlanirnar eru vitaskuld misgáfulegar, rétt eins og fólk parar sig misgáfulega saman og stundum að því er virðist með öllu glórulaust.

Ein vitlausasta málamiðlunin sem fyrirfinnst í friðarsáttmála para í krísu er að “taka pásu”. Ég hef aldrei skilið hugsunina á bak við þetta enda hlýtur að það að segja sig sjálft að samband fólks sem er tilbúið til að taka “pásu” er dautt.

“Pása”, í þessu tilfelli, er ekkert annað en skrauthvörf yfir það sem með réttu kallast “tilfinningalegt svigrúm til að halda fram hjá”. Þetta meinta hlé skilst mér að sé hugsað til þess að fólk nái áttum, prufi nýja hluti (les: kynlíf með öðrum) og finni sjálft sig til þess að geta svo snúið aftur og tekið upp hamingjuríkt samband á ný.

Glætan! Þetta er ekki hægt og gengur ekki upp í praxís eins og væntanlega allir vita sem hafa gerst svo galnir að “taka pásu”. Tilfinningalegt svigrúm í framhjáhaldi, samþykktu eða ósamþykktu, er ekkert og tilraunir með nýja rekkjunauta í sambandshléi auka bara flækjustigið sem þó hefur trúlega verið hátt fyrir fyrst á annað borð þurfti að grípa til þess örþrifaráðs sem “pásan” er.

Samband karls og konu sem er komið á það stig, að annar hvor aðilinn eða báðir vilja fá tíma til að skoða sig um, nema ókunnug lönd og reyna að átta sig á því hvort ríkjandi samband sé málið, er dautt. Steindautt og verður ekki bjargað. Einfaldlega vegna þess að einlægan viljann til að halda áfram skortir.

Ef þið eruð að spá í að taka pásu þiggið þá þetta ókeypis heilræði: Hættiði bara saman. Sleppið pásunni og setjið á “fast forward” í leit að nýjum maka og rekkjunauti sem virkar. Það er greinilega eitthvað mikið að hjá ykkur hvort eð er.

Nýtt líf 2007