Það fyrsta sem ég geri þegar konur fara frá mér, en það gerist með mjög reglulegu millibili, er að ég rýk til og sæki tvö veggspjöld og hengi upp yfir rúminu mínu. Annað er með Angelinu Jolie í þröngum og fáum herklæðum í hlutverki hins margrómaða og munúðarfulla grafarræningja Löru Croft. Hitt skartar Jessicu Alba í gervi súlustúlkunnar Nancy Callahan úr Sin City.

Ég flagga þessum veggspjöldum sem hafa verið mér traust haldreipi í gegnum einn hjónaskilnað og tvær sambúðir að auki af sama stolti og þeir veruleikafirrtu og barnalegu landar mínir sem mæna á íslenska fánann í þeirri nasísku ofsatrú og sjálfsbekkingu að við séum svo ofboðslega spes og æðisleg að við þurfum ekki að standa skil á reikningum okkar gagnvart umheiminum sem hatar okkur.

Valkyrjurnar mínar, þær Angelina og Jessica, eru nefnilega táknmyndir hins skýlausa réttar míns til þess að fá að vera strákur fram í rauðan dauðann og standa um leið vörð um einstaklingsfrelsi mitt. Vegna þess einfaldlega að það fyrsta sem manneskja þarf að fórna þegar hún ákveður að rugla saman reitum sínum með einhverjum öðrum er persónufrelsið.

Síðan tekur við endalaus valdabarátta þar sem öllum brögðum er beitt til þess að beygja annan aðilann undir vilja hins, væntanlega í þeim göfuga tilgangi að öll alvörupör eigi að renna saman í eitt. Sá maður sem má flagga Angelinu og Jessicu er hins vegar óumdeilanlega frjáls. Og frelsið er yndislegt vegna þess að þá gerir maður bara það sem maður vill.

Sjálfsagt telja einhverjir sig geta greint hjá mér djúpstæða undirliggjandi gremju í garð kvenna en það er alrangt. Ég elska konur og hef ekki elskað neinar konur jafnheitt og einmitt þær sem hafa yfirgefið mig. Lífið hefur bara kennt mér að kynjunum er ekki ætlað að búa saman til lengdar og sambúð karls og konu er líkust því að reynt sé að hrista saman í blandara olíu og vatn. Í raun er með hinum mestu ólíkindum að samkynhneigð sé ekki miklu algengari en raun ber vitni vegna þess að það segir sig sjálft að karlar skilja karla betur og konur konur.

Þungamiðjuna í kenningar mínar um samskipti kynjanna sæki ég í smiðju míns góða vinar og félaga Jakobs Bjarnar Grétarssonar. Hann hefur skrifað lærða tímaritsgrein um að nútímakarlmaðurinn búi í stelpuherbergi og þreytist ekki á að boða þessi augljósu sannindi. Auðvitað blasir það við að gagnkynhneigðir karlmenn hljóta að vera smekklausir durtar sem hafa ekki hundsvit á húsgögnum, litasamsetningum, blómum, mottum, teppum og öllu því smáborgaralega glingri sem fólk fyllir híbýli sín og tómið í sálinni með. Þannig að þegar karl og kona stofna saman heimili þurrkast karlinn út og týnist í þeirri litlu heimsmynd sem konan töfrar fram innan fjögurra veggja.

Þessu fylgir vitaskuld tilvistarkreppa sem er engu léttari en sú freudíska þraut sem lögð hefur verið á villidýrið innra með okkur öllum með því að beygja það undir ok siðmenningar. Siðmenningar sem er rammgölluð og gengur þvert á mannlegt eðli þótt hún sé auðvitað mannanna verk. Við komumst til dæmis ágætlega af áður en kristinni kenningu var stefnt gegn öllu því sem er skemmtilegt í lífinu og mörg okkar muna hversu lífið var í raun notalegt og normalt þangað til eitthvert mennskt handbendi illu aflanna kynnti markaðsfræði og Excel til sögunnar.

Í tilvistarkreppunni í stelpuherberginu verður nútímakarlmaðurinn svo auðvitað gersamlega óþolandi og meira að segja aumkunarverðari en hann var áður. Í þessum heimi sem hann þekkir ekki reynir hann að finna sér tilgang og hugarró með því að gerast heiladauður hálfviti sem lifir fyrir enska boltann, ganga andlega bæklaður um grænar grasflatir sveiflandi golfkylfum og standadi eins og fífl með stöng úti í miðri á í þeirri von um að fiskur með kalt blóð bíti á öngulinn sem konan hans er auðvitað hætt að líta við vegna þess að hann er svo takmarkaður og leiðinlegur.

Í lausn minni sem fólgin er í frelsi einsemdarinnar vinnur hins vegar allt með mér. Meira að segja þyngdaraflið vegna þess að eðli málsins samkvæmt sigrar það kennaratyggjóið reglulega þannig að fyrirvaralaust um miðjar nætur leka þær á víxl ofan í rúm til mín Angelina eða Jessica.

Ég get því ekki annað en vorkennt þessum aumkunarverðu mönnum sem eru á endalausum flótta úr stelpuherberginu. Menn sem þurfa að skapa tilveru sinni merkingu með golfi, fótbolta og veiðum eru sorglegir og auðvitað ekki konum bjóðandi eins og þær ræða svo sín á milli í saumaklúbbunum sínum sem þær halda í stelpuherbergjunum sínum á meðan kallinn keyrir kappakstur í PlayStation í kjallara besta vinar síns.

Þá er nú betra að vera frjáls og mega vakna með Angelinu af og til.

Vísisblogg frá Cannes

Það vantar ekki lífið í tuskurnar hérna í Cannes en samt er það altalað í hópi þeirra sem hafa komið hingað árum saman að þessi hátíð sé óvenju róleg. Það segir sína sögu að ég fékk strax borð á besta ítalska staðnum í bænum í hádeginu. Enginn getur samt áttað sig á því hvað það er sem er bogið við þetta í ár en fólk hefur sammælst um að skella skuldinni á Ron Howard, leikstjóra The Da Vinci Code, sem er engu að síður hvers manns hugljúfi. Þar fyrir utan dettur svo sem engum til hugar að kvarta yfir þessu þar sem þessi stemning hefur þau áhrif að það gefst tími til að draga andann á milli funda, bíósýninga og viðtala.

Maður finnur mest fyrir þessu í bakgarði Grand Hotel en þar var standandi partí öll kvöld með tilheyrandi látum fram eftir nóttu. Howard hefur þó ekkert með Grand partíin að gera og fáum blandast hugur um að rólegheitin þar megi skýra með því að Íslendingagengið sem keyrði fjörið áfram í fyrra er ekki á staðnum í ár.

Fjörið verður samt meira með hverjum degi og framundan er sturluð helgi þar sem áhugaverðar bíómyndir eru að detta inn og viðtalsbókanirnar hrannast upp þá er heldur ekki hægt að hreyfa sig millimeter lengur án þess að vera boðið í partí þannig að valkvíðinn magnast stöðugt. Það er vitaskuld ekki hægt að komast yfir helminginn af því sem maður ætlar sér eða vill gera í Cannes þannig að það verður að velja og hafna og skipta liði.

Da Vinci gengið tók sig vel út á rauða dreglinum á miðvikudag og það er ekki laust við að ég sé farinn að sjá eftir því að hafa skilið smókinginn eftir heima. Maður getur að vísu dáið glaður eftir að hafa farið einu sinni á teppið en flóðljósin heilla og það fer um mann nettur slaufufiðringur þegar það fer að líða á kvöldin.

Troma gengið hans Lloyds Kaufman lætur sig hins vegar ekki vanta en krakkarnir eru með læti fyrir utan höllina tvisvar á dag og mæta þá til leiks með öskrum og látum ýmist hálfnakin eða uppáklædd eins og fábjánar. Þetta er hresst lið og kengruglað en Kaufan er frægastur fyrir hræbillegar og illa unnar hrollvekjur sínar sem fjalla oftar en ekki um ævintýri stökkbreytta nördsins The Toxic Avenger. Troma strákunum finnst löngu tímabært að gera víkingamynd og það var lítið mál að selja þeim Egils sögu og ég er ekki frá því að handritsvinnan hafi byrjað strax í nótt eftir að Egill var kynntur til leiks sem brjálaður víkingur sem hefði tekið sig til og ælt upp í leiðinlegan Svía og plokkað úr honum annað augað til þess að lyfta annars fúlu patríi á hærra plan.

Mikið hefur verið rætt, ritað og deilt um hlutverk fjölmiðla undanfarið. Það varla að rekja upphaf þessa fjaðrafoks hér en djöfulgangurinn hefur aðallega snúist um fréttaflutning tímaritsins Hér&Nú og dagblaðsins DV um nafngreinda einstaklinga og þá hvort viðkomandi geti flokkast sem svokallaðar opinberar persónur og verði því að búa við skert einkalíf.

Persónuvernd hefur blandað sér í málið og hefur meira að segja endurskilgreint opinberu persónuna sem mun væntanlega hér eftir vera "almannapersóna". Persónuvernd gengst við því að almannapersónur "verði að sæta umfjöllun umfram aðra borgara," af hinum ýmsu ástæðum.
Persónuvernd heldur því þó einnig vandlega til haga að þetta þýði ekki að "almannapersónur" eigi ekki rétt á einkalífi. Fréttamenn hafi þó "verulegt svigrúm til þess að vinna með persónuuupplýsingar í þágu fréttamennsku þegar umfjöllunarefnið hefur samfélagslegt eða þjóðfélagslegt gildi."
Þarna vandast málið nokkuð þar sem það getur verið býsna fljótandi í hugum fólks hvað hafi "þjóðfélagslegt gildi" og hvað ekki. Handrukkarinn Annþór Kristján Karlsson lítur, til dæmis, væntanlega ekki á sig sem "almannapersónu" og sér líklega ekkert þjóðfélagslegt gildi í opinskárri umfjöllun DV um kauða. Ritstjórn DV er hins vegar á öndverðum meiði og telur afrekaskrá Annþórs eiga full erindi við almenning.

Persónuvernd viðurkennir einnig í áliti sínu að það verði að taka ritstjórnarlega ákvörðun um nálgunarleiðir og birtingu hvers máls fyrir sig. Þetta er allt gott og blessað en hnífurinn mun auðvitað áfram standa nákvæmlega þarna í kúnni og það munu alltaf blossa upp deilur um tiltekin mál. Persónuvernd getur ályktað eins og henni sýnist en það getur ekki flokkast undir hennar hlutverk, né nokkurrar annarrar stofnunnar, að skera úr um hver sé almannapersóna hverju sinni og hvaða mál hafi þjóðfélagslegt gildi.

Þetta eru spurningar sem allar ritstjórnir standa frammi fyrir mörgum sinnum á dag og blaðamaður, frétta- og ritstjóri þurfa að taka siðferðilegar ákvarðanir um birtingu efnis í tíma og ótíma. Áherslur fjölmiðla eru sem betur fer mismunandi og það mun sem betur fer aldrei ríkja sátt um þá alla.

Það sem gerir margar ákvarðanir umdeildar er sú gamla blekking um að fjölmiðlar séu eitthver "fjórða vald" og um þá gildi svipuð lögmál og aðrar opinberar valdastofnanir. Þessi falsmynd byggir á hroka ákveðinna blaðamanna og fjölmiðla. Þeirra sem telja sig yfir aðra hafna í skjóli einhvers óskilgreinds valds og svo auðvitað ofmati almennings sem kýs að kaupa þessa vitleysu. Þessi ranghugmynd lifir sennilega bestu lífi á þeim fjölmiðlum sem eru stofnanir í sjálfum sér; RÚV og Morgunblaðinu. Þeir sem fá út úr því að benda fingrum og bannfæra aðra fjölmiðla fyrir að ganga lengra en stofnanirnar ættu að staldra aðeins við og íhuga hvort þeir vildu virkilega hafast við í dauðhreinsuðu fjölmiðlaumhverfi þar sem þessir tveir pólar væru upphaf og endir allrar umræðu?

Það er ekki, og getur aldrei orðið, raunverulegt hlutverk fjölmiðla að hlífa lesendum eða viðfangsefnum sínum og það verður alltaf einhverjum, einhvers staðar misboðið. Það gæti samt aðeins mildað vandlætinguna ef fólk gerði sér grein fyrir því að fjölmiðlafólk hefur engin völd; það vinnur bara við að segja fréttir en þá vinnu má svo auðvitað leysa misvel af hendi.

thorarinn@frettabladid.is

Brennidepill á vísi.is

Það hefur aldrei farið Íslendingum mjög vel að mótmæla. Það virðist litlu skipta hvað gengur á eða hvaða sjálfsögðu mannréttindi eru fótum troðin þá gerist lítið. Það fýkur í þjóðarsálina í eina viku eða svo. Spekingar blása í fjölmiðlum, kverúlantar rísa upp á afturlappirnar á máttlausum spjallrásum á netinu, einhverjir skrifa lesendabréf og hringja í kjaftaþætti í útvarpinu. Þegar mikið liggur við drattast nokkur hundruð hræður á Austurvöll og standa hnípnar í þöglum mótmælum.

Það vantar alla heift, reiði og byltingarhug í Íslendinga sem taka bara máttlaust æðiskast og sætta sig svo við orðinn hlut. Það er í örfáum tilfellum sem samþjappaðir hópar ná í krafti baráttuvilja að snúa vörn í sókn og knýja fram réttlæti í ranglátri stöðu. Starfsmönnum RÚV tókst þetta í fréttastjóramálinu og blaðamannastéttin vann mikilvægan áfangasigur í fjölmiðlafrumvarpsmálinu síðasta sumar en virðist vindlaus nú þegar pólitísk sátt hefur myndast á Alþingi um skárri útgáfu af bjánalegum lögum.

Alþjóðlegur dagur áhugaleysis

Fyrsti maí er alþjóðlegur baráttudagur verkalýðsins en allt bendir til þess að barátta fyrir bættum lífskjörum þeirra sem minnst hafa úr að moða sé dottin úr tísku, í það minnsta á Íslandi. Samkvæmt skoðanakönnun Gallup vilja tæp 72% landsmanna færa verkalýðsdaginn þannig að hann beri alltaf upp á fyrsta mánudegi í maí. Tilgangurinn er vitaskuld sá að búa til langa helgi auk þess sem sú hugmynd er komin fram að hefðbundnar kröfugöngur verði aflagðar og í staðinn standi verkalýðshreyfingin fyrir fjölskylduskemmtun þar sem fólk notar fríið til að koma saman og éta ís og kandíflos.

Þetta lýsir fyrst og fremst fullkomnu virðingarleysi fyrir hefðinni að maður tali ekki um sigrum og ósigrum verkalýðsins í gegnum söguna. Er allt í svona miklu himnalagi hjá okkur að við þurfum ekki lengur að láta í okkur heyra fyrsta maí. Eða er málið kannski að nú er útlent vinnuafl fótum troðið á Íslandi og okkur er sama. Við viljum bara aðra verslunarmannahelgi og éta ís á meðan verktakar færa kjör og réttindi verkafólks aftur til miðalda.

Meiri tíma til að mótmæla

Það vekur athygli að samkvæmt Gallup hafa þeir sem hafa lægri fjölskyldutekjur en 250 þúsund krónur á mánuði síður áhuga á að færa daginn. 68% þeirra vilja ekki hrófla við 1. maí en 79% þeirra sem hafa fjölskyldutekjur hærri en 550 þúsund vilja flytja hann og fá lengri helgi. Það fólk mun væntanlega nota löngu helgina til alls annars en að berjast fyrir bættum kjörum verkamanna. Eina réttlætingin á færslunni og lengingu helgarinnar væri sú að fólk vildi fá góðan tíma til að mótmæla. Stemmningin í kringum fyrsta maí, minnkandi mæting í kröfugöngur og minni áhersla á grasrótarbaráttu verkalýðsins á þessum degi bendir þó til þess að það megi alveg eins slá hann af.

Hinir og þessir hagsmuna- og þrýstihópar hafa gert daginn að sínum og í sjálfu sér er ekkert við það að athuga. Bleikir femínistar settu til dæmis skemmtilegan svip á mótmælendahópinn á sunnudaginn. Það er full ástæða til að hamra á jafnréttinu enda eru jafnréttismál í bullandi aftur á bak gír og staðan nú er síst betri en þegar Kvennaframboðið var stofnað. Félagið Ísland-Palestína lét einnig á sér kræla sem og iðnemar en undirritaður hefur aldrei skilið hvað iðnemar eru að vilja upp á dekk á þessum degi. Allt hefur þetta fólk þó helling til síns máls en á fyrsta maí á að berjast fyrir verkalýðinn, ekki reyna að hrinda öllu heimsins mótlæti.

Græðgin sigrar

Ömundur Jónasson hélt reisn í ávarpi sínu og gagnrýndi þau græðgissjónarmið sem lita alla umræðu um þessar mundir. Ögmundur sér átök tveggja heima kristallast í umræðunni um kjör þeirra sem minna mega sín; "annars vegar þess heims sem hugsar fyrst og fremst um notandann og notagildið og síðan heimsins sem hugsar um það eitt að veita arði og gróða niður í vasa fjármálafólks". Síðarnefndi heimurinn er að sigra og sú hugmynd að hrófla við 1. maí, færa hann og breyta er í takt við lífsgæðastefnu auðvaldsins. Allt er svo þægilegt og gott. Verkalýðsbaráttan er komin úr tísku enda eru nýju alþýðuhetjurnar auðmenn sem græða meira á mínútu en almennur verkamaður á hálfri starfsævi.

Verði fyrsta maí breytt er um meiriháttar ósigur að ræða. Gjánni milli þings og þjóðar fer stöðugt stækkandi, framkvæmdavaldið heldur löggjafanum í gíslingu og sótt er að tjáningar- og prentfrelsi úr ýmsum áttum. Við þessar aðstæður á fólk ekki að dubba börnin sín upp og mæta á Ingólfstorg að horfa á Sigga Sigurjóns og Karl Ágúst fara með gamanmál. Það á að bretta upp ermar, skilja börnin eftir heima, sveifla kröfuspjöldum í jötunmóð, öskra og jafnvel slást þar til réttlætið nær fram að ganga. Þó Íslendingar hafi ekki úthellt blóði í frelsisstríði og hafi þrasað sig til sjálfstæðis er óþarfi að láta allt yfir sig ganga, yppta öxlum og éta ís þann fyrsta maí.

Brennidepill

Það hefur löngum viljað loða við kvikmyndahátíðir að á þeim sé helst boðið upp á leiðinlegar myndir sem almenningur hefur engan áhuga á að sjá en einhver óljós listaelíta hafi ofsalega gaman af því að spóka sig í bíó með hvítvínsglösin á lofti áður en leiðindunum er varpað á hvíta tjaldið í krafti styrkja frá ríki eða borg. Kvikmyndahátíðin Iceland International Film Festival 2005 er núna í fullum gangi og sýnir bíómyndir úr öllum heimshornum í kjaftfullum sölum Regnbogans og Háskólabíós.

Þegar þetta er skrifað er hátíðin um það bil hálfnuð og vel yfir 16.000 manns hafa sótt myndir á hátíðinni. Velgengni hátíðarinnar skýrist að einhverju leyti af því að hún er hátíð dreifingaraðila og kvikmyndahúsa og býður upp á fjöldann allan af myndum sem gætu hæglega staðið undir sér í almennum sýningum en það þarf enginn að efast um að fólk vill sjá snilldarverk á borð við Der Untergang, House of Flying Daggers, Hotel Rwanda að ógleymdum myndunum La mala Educacion, Vera Drake, The Woodsman, Diarios de motocicleta og svo mætti lengi telja.
Þetta eru myndir sem hinn almenni bíógestur hefur áhuga á að sjá og líklega munu sýningar á þriggja vikna kvikmyndahátíð ekki duga til að anna eftirspurninni þannig að þær myndir sem oftast er uppselt á þessa daga munu halda áfram á almennum sýningum að hátíðinni lokinni. Þessar myndir eru lausar við Hollywoodþokkann sem dregur fólk, þúsundum saman, á risavaxnar og innihaldslausar glansmyndir og þess vegna er þeim smalað saman á kvikmyndahátíð sem gerir það auðveldara að magna upp í kringum þær spennu og skapa réttu stemninguna. Aðstandendum IIFF 2005 hátíðarinnar hefur tekist þetta framúrskarandi vel og framtakið er virðingarvert enda skilar það sér einnig í því að hingað berast með straumnum alls konar myndir sem aldrei hefðu fengið tækifæri í íslenskum kvikmyndahúsum.
Það er til dæmis mikill fengur í heimildarmyndum hátíðarinnar að maður tali ekki um þemaflokkinn þar sem Tromamyndir Lloyds Kaufman eru sýndar en sú sýra er illfáanleg á myndböndum og fengist aldrei sýnd í bíó nema í tengslum við hátíð. Það merkilegasta við hátíðina er svo sú staðreynd að tvær umtöluðustu myndirnar þessa dagana, hin viðbjóðslega Ett hal i mitt hjärta eftir Lukas Moodysson og bersögla kynlífsmyndin 9 Songs hefðu ekki fengist sýndar hér á landi nema í tengslum við kvikmyndahátíð. Nú má endalaust deila um ágæti þessara mynda en það væri ansi bagalegt að geta ekki tekið þátt í umræðunni sem þær skapa vegna þess að þær eru svo ljótar eða klámfengnar að þær fást ekki sýndar hérna.
Mynd Moodyssons er sýnd með ströngum skilyrðum; hún fæst eingöngu sýnd á IIFF 2005 hátíðinni, aðeins á síðustu kvöldsýningum og vörður verður að vera við salinn til að tryggja að ekki sé svindlað á hæsta aldurstakmarki. Þá mun myndin ekki fást gefin út á myndbandi. Svipaða sögu er að segja af 9 Songs en um hana segir Kvikmyndaskoðun:

"Óvenjulega opinská og að því er mörgum mun þykja lostafull lýsing svo mjög að tekur fram flestu því sem lýst er í myndum sem koma fyrir sjónir almennings frá virtum leikstjóra. Dvalið er langdvölum við athafnir fólksins á kynlífssviðinu, sýnd nærgöngul atlot þar sem kynfæri, bæði karls í fullri reisn og konu eru sýnd í nærmynd og "hefðbundnar" kynlífsathafnir stundaðar. Þá kemur við sögu meðferð örvandi fíkniefna sem þykja sjálfsögð í lífi persónanna."

Það kemur því að mati Kvikmyndaskoðunar "sterklega til álita að myndin varði við 210. gr. hegningarlaga hér á landi þar sem lagt er bann við sýningu og dreifingu kláms. Í ljósi þess að það kemur ekki í hlut Kvikmyndaskoðunar að ákvarða í þeim efnum er látið nægja að benda sýnanda myndefnisins á áðurnefnd ákvæði hegningarlaga. Á hinn bóginn eru myndinni af hálfu Kvikmyndaskoðunar ákveðin hæstu leyfilegu aldursmörk hér á landi sökum þeirra atriða sem áður greinir, kynlíf og meðferð fíkninefna. Sýnanda bent á að hann geti leitað álits Ríkissaksóknara um það hvaða líkur séu á því að myndin geti varða við ákvæði hegningarlaga."

Það er eitthvað bogið við siðgæðið ef myndirnar teljast aðeins hæfar til sýninga á kvikmyndahátíð og þær hljóta því að sleppa í gegn á þeirri forsendu að um "list" sé að ræða. Það má svo aftur endalaust deila um það en ef það þarf kvikmyndahátíð á borð við IIFF 2005 til þess að Íslendingar fái að horfa á það sem vekur mesta athygli í bíóbransanum árið 2005 þá getur maður vel sætt sig við að bíða í hálft ár eftir Almodovar-mynd ef efni sem er háð ritskoðun flýtur með.

Aðsóknartölurnar tala samt sínu máli og það er ljóst að helstu tromp hátíðarinnar geta staðið ein og sér án tengingar við stóra kvikmyndahátíð. Ett hal i mitt hjärta og 9 Songs gera það þó bersýnilega ekki þannig að mikilvægi hátíðarinnar fyrir áhugafólk um bíó er ótvírætt og við þökkum fyrir okkur með því að fjölmenna á hátíðina.

Brennidepill

Brennidepill á Vísi

Samkvæmt lífseigri goðsögn fara Íslendingar þjóða mest í bíó. Þessi almenni bíóáhugi er vitaskuld afskaplega krúttlegur en er þó ekki ávísun á að Íslendingar séu bíómenningarþjóð þar sem magn og gæði fara ekki saman á íslenskum bíómarkaði, sem er ofhlaðinn Hollywood-framleiðslu. Það standa auðvitað fáir Bandaríkjamönnum framar í kvikmyndaframleiðslu enda hafa þarlendir gert kvikmyndagerð að arðbærri stóriðju. Þar er margt vel gert en hverjum gullmola sem ratar hingað frá Ameríku fylgja óteljandi kílómetrar af filmum með illa leiknu og skrifuðu rusli.

Bíóþjóðin hefur þó ekki kippt sér mikið upp við það. Aðalmálið virðist vera að fara í bíó og drepa um það bil tvo klukkutíma í senn. Hvað það er sem er horft á er aukaatriði.

Kvikmyndahúsunum hefur verið legið á hálsi að bjóða nær einungis upp á engilsaxneskt afþreyingarefni og það eru ekki mörg ár síðan það var hending að evrópskar, að maður tali ekki um asískar myndir, rötuðu á almennar sýningar í bíóum í Reykjavík.
Bíóin ein og sér geta ekki borið alla ábyrgðina enda ekki ríkisstyrkt menningarfyrirtæki. Þau þurfa að standa undir sér og leggja því áherslu á það sem fjöldinn vill sjá. Árni Samúelsson gerði einu sinni virðingarverða tilraun til þess að búa til artí bíóstemningu í miðborg Reykjavíkur þegar hann breytti Nýja bíó í svokallað mánudagsbíóhús með áherslu á listrænar myndir. Betty Blue og Blue Velvet gengu ágætlega en síðan rann tilraunin út í sandinn. Fólkið lét einfaldlega ekki sjá sig.

Síðan þá hefur margt breyst og áhugi á jaðarmyndum, litlum sjálfstæðum myndum og myndum úr öllum heimshornum hefur snaraukist. Vel heppnaðar kvikmyndahátíðir, breskir bíódagar, franskir bíódagar, indí"hátíð, Nordisk Panorama og fleiri bíóveislur hafa sýnt myndir fyrir fullu húsi og vakið meiri athygli og selt fleiri miða en björtustu áætlanir gerðu ráð fyrir. Það er því ljóst að íslenskir bíógestir vilja meiri fjölbreytni og þó að kvikmyndahátíðir séu vissulega góðra gjalda verðar ætti þessi fjölþjóðlega stemning á markaðnum að sýna að "öðruvísi myndir" ættu að geta gengið í almennum sýningum.

Kvikmyndahátíðin Iceland International Film Festival 2005 sem hefst þann 7. apríl er ein sú glæsilegasta og safaríkasta sem haldin hefur verið á Íslandi árum saman en á dagskrá hennar eru myndir á borð við La Mala Education, nýjustu mynd spænska leikstjórans Pedro Almódovar, Ett hål i mitt hjärta eftir sænska snillinginn Lukas Moodysson, Downfall þar sem Bruno Ganz fer á kostum í hlutverki Adolfs Hitler, Maria Full of Grace, Hotel Rwanda, Vera Drake, Kinsey, 9 Songs, House of Flying Daggers og The Woodsman. Allar þessar myndir hafa vakið mikla athygli og aðdáendur Almódovars hafa beðið myndar hans með óþreyju frá því í fyrra. Sumar þessara mynda kepptu um Óskarsverðlaunin en samt berast þær Íslendingum ekki fyrr en verðlaunaathöfnin er löngu liðin og til þess þarf kvikmyndahátíð.

Moodysson hefur verið að gera allt vitlaust með Ett hål i mitt hjärta, stórmerkilegri en jafnframt átakanlega erfiðri mynd. Sömu sögu er að segja af Michael Winterbottom, sem gengur lengra í kynlífssenum en "alvöru
leikstjórar" hafa áður gert. Þær myndir sem hér eru nefndar hafa allar vakið ýmist hrifningu, sterk viðbrögð eða deilur og það er illt að þurfa að bíða eftir þeim lengur en nauðsynlegt er. Þetta eru vissulega fullsæmdar skrautfjaðrir fyrir hvaða kvikmyndahátíð sem er en það er eitthvað að ef þær geta ekki spjarað sig á almennum sýningum á Íslandi. Þá væri fólki nær að leggja meira púður í baráttuna fyrir bættri bíómenningu frekar en að rembast við að bæta vínmenningu. Það verkefni er vita vonlaust.

Það er gósentíð fram undan hjá íslenskum bíófíklum en um helgina verður langþráð mynd um ævi Peter Sellers, The Life and Death of Peter Sellers með Geoffrey Rush í aðalhutverki, og í lok næstu viku skellur stóra kvikmyndahátíðin á með slíkum kræsingum að það verður full vinna að sjá allt sem er í boði. Úrvalið þarna sýnir og sannar að kvikmyndahátíðir munu alltaf vera okkur Íslendingum nauðsynlegar þó að rjómanum af þeim verði fleytt yfir á almennar sýningar til að stytta biðina eftir myndum sem eru funheitar í umræðunni úti um allan heim.

Brennidepill á Vísi

Offramboð á rangnefndum "raunveruleikasjónvarpsþáttum" og vinsældir þeirra í sjónvarpi hljóta að fara að vekja alvarlegar spurningar um siðferðiskennd Íslendinga og annarra Vesturlandabúa sem kokgleypa þessa vitleysu sem er sprottin upp úr rotþróm amerískrar dægurmenningar.

Vinsælasti og þekktasti þátturinn í raunveruleikasjónvarpinu er óumdeilanlega Survivor sem Skjár einn hefur sýnt við miklar vinsældir. Uppskriftin að þeim þætti er orðin ansi þreytt en enn endist fólk samt til þess að fylgjast með einhverju hyski reyna að komast af á eyðieyjum, leysa þrautir og svíkja hvert annað til þess að læsa klónum í miljón dollara verðlaunaféð sem hlotnast þeim sem stendur einn uppi sem sigurvegari.

Survivor er einna meinleysislegasta tegund "raunveruleikasjónvarpsþátta" þó hann sigli undir sama falska flaggi og annað dót sem er sett undir þennan hatt en það er auðvitað galið að reyna að selja Survivor sem einhvers konar veruleika.
Þættirnir eru þræl "pródúseraðir", sömu senurnar eru margteknar og svo er efnið sorterað, valið og klippt þannig að eftir stendur sýndarraunveruleiki sem með "listrænni blekkingu" er framreiddur sem fúlasta alvara.

Vont versnar

America´s Next Top Model er öllu skuggalegri útfærsla á Survivor hugmyndinni en þar er ungum konum kennt að selja líkama sinn með skyndinámskeiðum í kynferðislegum stellingum og melluglottum. Ekki tekur svo betra við í The Bachelor og Bachelorette þar sem um það bil 20 konur eru leiddar undir ríkan griðung og látnar berjast um að fara með kauða upp að altarinu eða öfugt. Það eina sem er raunverulegt við þessa þætti er að á ferðinni er dulbúið vændi.

Þetta ætti að vera nógu slæmt en Kaninn getur alltaf toppað sig í vitleysunni og siðleysinu þó hámarkinu hljóti fljótlega að verða náð með tilkomu Extreme Makeover og The Swan þar sem fólki, sem glímir við andleg mein tengd meintum útlitsgöllum sem samræmast ekki stöðluðu fegurðarskyni nútímans, er gefinn kostur á að umbreyta sér með lýtaaðgerðum.

The Swan gengur lengst í þessari firru en þar keppa "ófríðar" konur um það hver þeirra verður flottust með brjóstastækkunum, fitusogi og lýtaaðgerðum sem felast aðallega í því að mölbrjóta andlit þeirra, kinnbein og nef og byggja upp á nýtt.

Íslendingar hafa rembst við að gera sínar útgáfur af þessum bjánaþáttum og nægir að nefna fegurðarbrölt Ruthar Reginalds á Stöð 2 sem hratt af stað heitum deilum um siðferðisskildur lýtalækna. Það dæmi floppaði en nú hefur Skjár einn teflt fram Heiðari snyrti ásamt húsmæðraskólakennara til þess að taka íslenska skítalabba í gegn og kenna þeim að klæða sig og taka til í kringum sig. Hver vill missa af þessu sjónvarpsefni? Þetta er bæði áhugavert, spennandi og síðast en ekki síst svo ofboðslega raunverulegt.

Allt í plati

Raunveruleikasjónvarpið á nefnilega að sýna "venjulegt fólk í óvenjulegum
aðstæðum". Merkilegt. Þetta var eitt helsta viðfangsefni spennumyndakóngsins Alfreds Hitchcock. Myndirnar hans voru bara ekta framleiðsla, þar sem leikarar túlkuðu Jón og Gunnu í undarlegum aðstæðum og ég fæ ekki betur séð en að raunveruleikasjónvarpið lúti sömu lögmálum, að flestu leyti, nema auðvitað að þar túlka venjulegir leppalúðar sjálfa sig við undarlegar aðstæður.
Afþreyingu á nefnilega að framleiða. Hún hefur alltaf verið framleidd og verður alltaf framleidd, óháð því hvort markhópurinn sé gluggagægirinn innra með okkur eða ekki.

Það eina sem þessi súra "raunveruleika" tenging hefur umfram alvöru tilbúna afþreyingu er að það sendir skýr skilaboð til dofinna sjónvarpsáhorfenda að það sé allt í lagi að gera hvað sem er fyrir peninga, kynlíf eða augnabliks frægð og nokkra dálksentimetra í Séð og Heyrt.

Stephen King skrifaði árið 1982 söguna The Running Man, en þar segir frá samnefndum sjónvarpsþætti sem gengur út á það að þátttakendur eiga að reyna að komast lífs af, hundeltir af þrautþjálfuðum morðingjum. Myndavélar eru úti um allar trissur, svona eins og í The Truman Show og áhorfið eykst jafnt og þétt eftir því sem hringurinn þrengist utan um dauðadæmdan flóttamanninn.
Yrði það ekki alveg magnað ef þessi hugmynd Kings að hrollvekju yrði að raunveruleika í raunveruleikasjónvarpi, þegar Survivor hefur gengið sér til húðar og það verður búið að misbjóða þátttakendum í The Swan og álíka þáttum svo gjörsamlega andlega og líkamlega að það er ekkert eftir nema að myrða þá?

Myndasögur hafa verið einn ferskasti angi afþreyingarmenningarinnar undanfarin ár og þeir sem tengja myndasögur aðeins við ofurhetjur, Súperman, Batman og fleiri jaxla sem hafa verið við lýði áratugum saman eru að missa af alvöru bókmenntagrein þar sem öllum straumum og stefnum ægir saman þannig að jafnvel ofurhetjurnar sjálfar hafa tekið miklum breytingum á pappírnum þegar ferskir höfundar hafa unnið þær út úr tilvistarkreppu eftir kaldastríðsáranna.

Þegar myndasögubransinn fór á flug á seinni hluta síðustu aldar var nánast allur sköpunarkraftur horfin úr bíóverksmiðjunum í Hollywood þannig að þegar bíómógúlarnir kveiktu á því hversu mikið eðal efni leyndist í myndasögunum byrjuðu þeir að veita blekhetjunum yfir á filmur í áður óþekktum mæli með ansi misjöfnum árangri.

Kóngulóarmaðurinn stendur upp úr

Spider-Man myndirnar tvær eru sjálfsagt besta dæmið um það hversu vel er hægt laga myndasögur að kvikmyndaforminu þegar viðfangsefnið er nálgast með tilhlíðilegri virðingu. Harðir aðdáendur Kóngulóarmannsins eru upp til hópa afar sáttir við meðferðina sem hetjan þeirra fær hjá leikstjóranum Sam Raimi og þeir sem lítið þekkja til kappans heillast einnig og það sem er mest um vert þá vekja þessar myndir áhuga þeirra sem ekki hafa lesið myndasögurnar um Köngulóarmanninn þannig að nýir lesendur hópast í bókabúðir og á bókasöfn og sökkva sér ofan í frumtextann.

Þessi vel heppnaða aðlögun er þó því miður undantekning frekar en regla. Nýleg mynd um The Hulk var býsna vel heppnuð en náði ekki almennri hylli og fyrir utan Spider-Man eru það helst X-Men sem hafa átt erindi sem erfiði á hvíta tjaldinu. Það eru hins vegar hverfandi líkur á því að myndirnar um Daredevil og nú síðast glæný mynd um fyrrum kærustuna hans, Elektru, muni laða nýja lesendur að frábærum, og í raun, sígildum myndasögum Franks Millers um þessa elskendur sem munu ekki fá að njótast. Myndirnar eru leiðinlegar, illa skrifaðar og gerðar af svo litlum skilningi á eðli persónanna að þessar skemmtilegustu og margbrotnustu myndasöguhetjur síðustu áratuga falla marflatar.

Alan Moore óheppinn

Myndasöguhöfundurinn Alan Moore hefur verið einkar óheppinn í samskiptum sínum við Hollywood en hann á að baki snilldarverkin From Hell og The League of Extraordianry Gentlemen sem bæði urðu að átakanlega vondum myndum. Tilfelli The League er sérstaklega sorglegt en sala á bókunum hrapaði eftir að kvikmyndin floppaði og Moore sér varla ástæðu til að leika sér frekar með þennan frábæra félagsskap.

Það skal því engan undra að það fari hrollur um unnendur góðra myndasagna þegar fréttir berast af áformum um að kvikmynda sígildar myndasögur. Nokkrar nýjar myndasögumyndir eru væntanlegar á næstunni. Þar ber fyrst að nefna Sin City eftir áðurnefndan Frank Miller. Myndin byggir á hráum sögum í anda harðsoðnu reyfarahefðarinnar og allt bendir til þess að yfirfærsla þeirra á tjaldið muni heppnast, enda hefur Miller sjálfur tekið virkan þátt í framleiðslunni. Þá eru ofurhetjurnar í Fantastic Four væntanlegar og Keanu Reeves lætur bráðum sjá sig sem Hellblazerinn Constantine. Constantine er mögnuð persóna, ljóshærður Breti sem keðjureykir og rífur kjaft. Það liggur auðvitað í augum uppi að Reeves er ekki rétti maðurinn í hlutverkið og jafnvel þótt myndin verði góð getur hún varla orðið alvöru Hellblazer mynd.

Akkiles og Daredevil í sömu gröf

Hollywood hefur aldrei munað mikið um að endurskrifa mannkynssöguna eða rústa sígildum bókmenntaverkum þannig að það kipptu sér fáir upp við afbökunina á Illionskviðu sem birtist í Troy ekki alls fyrir löngu en þar spókaði Brad Pitt sig, mjög ósannfærandi, í hlutverki Akkilesar. Myndasögu unnendur hafa ekki jafn mikla reynslu af skemmdarverkum kvikmyndaverksmiðjunnar og þeir sem hafa aðrar fagurbókmenntir í hávegum en rétt eins og manni getur ekki verið sama um það að sumir muni aldrei kynnast kviðum Hómers öðruvísi en í kvikmyndinni Troy sárnar manni líka að þeir sem sjá Daredevil og Elektru í bíó án þess að lesa bækurnar fari á mis við snilldina sem þar er á ferðinni.

Það er því nauðsynlegt að brýna það fyrir þeim sem sjá myndasögubíómyndir að kynna sér frummyndirnar. Best er auðvitað að byrja strax að lesa og þekkja efnið áður en það kemur útvatnað í bíó.

Þeir Friðrik Guðmundsson og Kristinn Hrafnsson frumsýndu heimildarmynd sína, Íslenska sveitin, í síðustu viku en þar fylgjast þeir með íslenska friðargæsluliðinu í Kabúl að störfum. Íslendingar eru síður en svo á eitt sáttir um hvort það geti talist eðlilegt að þjóðin taki þátt í stríðsrekstrinum í Afganistan með því að senda þangað vopnaða sveit manna. Íslendingar eigi engan her og eigi því takmarkað erindi á vígvöllinn.

Dvöl okkar manna í Kabúl hefur verið réttlætt með því að benda á að það sé sjálfsagt og eðlilegt að Íslendingar taki þátt í uppbyggingunni í Afganistan ásamt öðrum NATO þjóðum og strákarnir okkar á flugvellinum í Kabúl séu ekki hermenn heldur friðargæsluliðar.

Friðargæsluliðar gráir fyrir járnum

Það er ekki tekin afgerandi afstaða til þess hvort Íslendingarnir séu hermenn eða ekki í Íslensku sveitinni en myndin talar sínu máli og þegar Íslendingarnir birtast gráir fyrir járnum í júníformum að æfa sig í meðferð skotvopna fæ ég ekki séð að nokkur geti dregið það í efa að þarna eru hermenn á ferðinni.
Íslendingarnir eru samt ekki á kafi í barrdögum og eru mikið að mála, smíða og dytta að hinu og þessu á flugvellinum en þeir eru vel vopnaðir og búnir til bardaga.
Sjálfir telja þeir íslensku friðargæslumenn sem rætt er við í myndinni það af og frá að þeir séu hermenn og allar hugmyndir um slíkt byggi á vanþekkingu. En hvað er hægt að segja um mann sem gengur um einkennisklæddur með alvæpni og er tilbúinn til að bregðast við áreiti með byssuskothríð? Orðabókarskilgreiningin er alveg örugglega hermaður.

Hressir strákar í byssó

Það er hins vegar alveg rétt að Íslendingarnir eru ekki alvöru hermenn. Því fer fjarri. Þetta eru frístundadátar sem hafa, að því er virðist á samtölum í myndinni, gripið gott tækifæri til að heimsækja framandi land og æfa sig í vopnaburði og skotfimi. Sumir þeirra segjast drifinir áfram af ævintýraþrá, aðrir eru í þessu fyrir peninga og sumir nefna fyrst og fremst návígið við öll þessi spennandi skotvopn.

Þarna eru samankomnir menn úr ýmsum kimum íslensks veruleika sem hafa sennilega flestir fengið grunninn að herþjálfun sinni upp úr amerískum bíómyndum og tala mikið í stöðluðum frösum um að vilja gera gagn, standa vörð um sóma Íslands og leggja lóð sín á vogarskálarnar þegar það skín í gegn hjá þeim flestum að það eru fyrst og fremst byssurnar sem heilla.

Leikmenn stjórna alvöru dátum

Það sem er svo hallærislegast við þetta allt er að þar sem Íslendingar eiga ekki neina hernaðarhefð duttu þessir kappar beint inn í þennan framandi heim og þar sem Íslendingar báru ábyrgð á stjórn flugvallarnis voru þeir umsvifalaust gerðir að liðþjálfum og majórum og settir yfir útlenda atvinnuhermenn sem eru að príla upp virðingarstiga þjóðhers síns á eðlilegum hraða.
Það hlýtur að vera einkennileg aðstaða fyrir menn sem hafa hlotið markvissa, áralanga þjálfun í vopnaburði og manndrápum að þurfa að lúta stjórn Íslendinga sem voru daglaunamenn eða námsmenn áður en þeir skutust upp metorðastigann hjá herafla Atlantshafsbandalagsins.
Hermennirnir okkar eru hermenn, samkvæmt skilgreiningunni, en samt hálfgerðir gervidátar og þegar einn þeirra talar um að vopnaburðurinn sé sjálfsagt öryggisatriði enda ætli hann ekki að láta drepa sig í Kabúl án þess að taka að minnsta kosti einn andstæðing með sér læðist að manni sá grunur að ef fjandinn yrði laus myndu Íslendingarnir ekki vera til stórræðanna líklegir og þurfa að treysta á þjálfaðri undirmenn sína.

Sígild þjóðremba

Íslendingum er eðlislægt að slá um sig með útblásinni og klisjukenndri þjóðrembu þegar þeir bera sig saman við aðrar þjóðir. Þetta viðhorf birtist kristaltært í orðum yfirmanns íslenska hersins í Kabúl þegar hann heldur því blákalt fram að þekking og reynsla Íslendinga gæti orðið mikilvægur þáttur í uppbyggingu NATO í breyttu umhverfi. Svona stórkarlalegar yfirlýsingar hljóma hálf innantómar þegar þær koma frá Íslendingi í hermannabúningi. Íslendingar geta örugglega kennt þjóðum heims sitthvað um nýtingu jarðhita og fiskveiðar en þjóð sem hefur haldi friðinn árhundruðum saman og tók bæði kristna trú og öðlaðist sjálfstæði án þess að úthella blóðdropa er ekki líkleg til að hafa mikinn skilning á ófriði og stríðsbrölti.

Rússneski þjóðernissinninn Vladímír Zhírínovskíj hefur ekki oft rétt fyrir sér en hann hitti naglann á höfuðið í viðtali sem vikuritið Eintak birti við hann fyrir allmörgum árum. Þá hafði þessi vígreifi Rússi ýmsilegt að athuga við þá tilburði Jóns Baldvins Hannibalssonar, þáverandi utanríkisráðherra Íslands, að gera Íslendinga breiða á alþjóðavettvangi með því að lýsa yfir stuðningi við sjálfstæði Litháen.
"Þið eruð smáþjóð og þið eigið að vera hlutlausir og eiga góð samskipti við Rússland. Það er ykkar framtíðarvon. Hvers vegna eruð þið í Nató, án þess að eiga svo mikið sem einn skriðdreka eða kafbát? Til hvers að vera í Nató? Nató bjargar ykkur aldrei. Með nokkrum tundurskeytum og loftárás er eyjan ykkar búin að vera."

Ég gat ekki skilið það sem fyrir augu bar í Íslensku sveitinni á annan hátt en þann að Íslendingar hafi eignast her. Það vissu það kannski fáir þar sem lítið hefur verið fjallað um það hvað okkar menn eru að bralla í Afganistan. Íslendingar geta vissulega haft heilmikið að segja í alþjóðasamfélaginu og látið gott af sér leiða en hér erum við á villigötum. Hermennska er ekki okkar fag enda eigum við hvorki kafbát né skriðdreka og það væri fróðlegt að heyra hvað Zhírínovskíj hefði að segja um Íslenska herinn sem við höfum skyndilega eiganst.

Birt á Skoðanasíðu Vísis

Þegar fólk skrifar um Edduverðlaunin hefur það í gegnum árin átt það til að missa sig út í tuð og nöldur um að verðlaunin og afhending þeirra sé innihaldslaust skrum sem þjóni engum tilgangi öðrum en að leyfa sjálfhverfustu starfstéttum landsins að baða sig í hégómanum og klappa sjálfum sér lof í lófa.
Ég hef sjálfur gert mig sekan um þetta og sagði meðal annars á Strik.is árið 2000 að það væri til margs um það hversu fátæklegur íslenski sjóbissnissinn væri að sömu myndirnar og sama fólkið tókst á um öll helstu verðlaunin.

Verðlaunin væru svo strax komin í ameríska Óskarsverðlaunafasann og ein og sama myndin hirti verðlaun fyrir bestu leikara, leikstjórn og bestu myndina. Þessi staðreynd yrði svo til þess að þeir Ingvar E. Sigurðsson, Friðrik Þór Friðriksson og Baltasar Kormákur myndu á nokkrum árum fylla heilu arinhillurnar af Eddustyttum.
Í framhaldinu stakk ég upp á því að verðlaunin yrðu veitt á svona eins og 10 ára fresti til þess að leyfa nýju blóði að blandast kólesterólmettaðri eðjunni sem fyrir væri. Ég ætla ekki að viðurkenna það að ég hafi alfarið farið með rangt mál fyrir fjórum árum en viðurkenni þó nú að íslenski kvikmynda- og sjónvarpsbransinn hefur fullan rétt á að halda svona verðlaunahátíðir og það er ekkert að því að viðurkenna þá sem þykja standa fremstir meðal jafninga á hverju ári.
Þá er ekkert að því að hafa smá glamúr í kringum þetta þar sem þessar flóknu og merkilegu greinar sem blanda saman iðnaði og list þrífast á athygli og áhuga neytenda. Bandaríkjamenn kunna öðrum þjóðum fremur að trana þessu efni fram og því er fullkomlega eðlilegt að farið sé að fordæmi þeirra.
Óskarsverðlaunin hafa að vísu fyrir löngu misst allt gildi sem viðurkenning á hæfileikum fólks og gæðum kvikmynda en þau virka vel á markaðinn. Það er ekkert sem segir að Eddan þurfi að hljóta sömu örlög þó hún sé afhent með smá Hollíwoodstæl og tilvist þessara verðlauna þarf ekki frekari réttlætingu en þá að þessi sívaxandi, kviki og frjói bransi þarf á allri athygli að halda.
Þannig var ánægjulegt að heyra ákveðinn tón á Edduverðlaununum og þótt fólk væri að fagna og gleðjast voru ekki haldnar dæmigerðar tyllidagaræður og þess krafist, á penan hátt, að stjórnvöld og fleiri þyrftu að sýna menningarlegu gildi íslenskrar kvikmyndagerðar meiri virðingu - fyrst og fremst með fjárframlögum. Þetta er gott mál.
Það sem fékk mig helst til að staldra við eftir verðlaunaafhendinguna á sunnudaginn var hvert nokkrar Eddur skiluðu sér. Ingvar E. Sigurðsson var vel að sinni Eddu kominn og á meðan hann er einfaldlega besti leikari landsins verður það að teljast fullkomlega eðlilegt að hann eignist fleiri styttur en kollegar sínir. Það væri vitaskuld óðs manns æði að ætla að amast við því að stórleikkonan Kristbjörg Kjeld hafi fengið verðlaun fyrir bestan leik í aukahlutverki, að Spaugstofan hafi fengið verðlaun fyrir besta skemmtiþáttinn og Ómar Ragnarsson hlotið Edduna sem vinsælasti sjónvarpsmaðurinn.
Sjálfur hafði ég að vísu veðjað á að Ilmur Kristjánsdóttir fengi verðlaun fyrir aukaleik og gerði meira en að veðja. Ég taldi hreinlega ekkert annað koma til greina. Það hefur ekkert með leik Kristbjargar að gera enda var hún í toppformi í Kaldaljósi en sennilega hef ég einhvern veginn reiknað með því að ungir og ferskir talentar ættu frekar inni fyrir verðlaunum en fólk sem hefur margsannað sig.
Spaugstofumenn hafa til að mynda unnið þrekvirki í sjónvarpsgríni síðustu tvo áratugina en hafa verið á hraðri niðurleið undanfarin misseri. Þeir eiga allan heiður skilið en áttu þeir inni fyrir Eddunni í ár?
Ómar Ragnarsson gat ekki leynt undrun sinni þegar hann tók við Eddunni fyrir vinsælasta sjónvarpsmanninn. Ómar hefur áður fengið verðlaun sem fréttamaður ársins og er þar fyrir utan löngu kominn í sérklassa. Hann hefur líklega gengið út frá því sem vísu að yngra fólk myndi hreppa hnossið að þessu sinni.
Ég legg áherslu á að það er í sjálfu sér ekkert við það að athuga að þetta ágætisfólk hafi fengið verðlaunin en lýsi um leið yfir áhyggjum að þessar niðurstöður gefi tóninn fyrir verðlaun framtíðarinnar og sú hefð komist fljótlega á að litið verði á Edduna sem eðlilegt klapp á bakið fyrir vel unnin störf í gegnum árin frekar en að þau geti verið lyftistöng fyrir ungt hæfileikafólk sem er að hefja feril sinn.
Þessi hugsunarvilla er rótgróin í öðrum menningarkimum og sést best á rithöfundalaunum en fólk kemst yfirleitt ekki á þau fyrr en það hefur komið ár sinni vel fyrir borð á efri árum á meðan yngri höfundar hanga á horriminni.

Birt á Vísi

Þegar natúralistarnir stilltu raunsæisbókmenntum upp gegn rómantíkinni gerðu þeir þá kröfu að bókmenntir hefðu beinan félagslegan tilgang og að skáldin ættu að vera einhvers konar læknar samfélagsins.
Franski rithöfundurinn Emile Zola vildi að skáldin ynnu eins og náttúruvísindamenn, gerðu tilraunir með sýnum úr mannlífinu og fyndu orsakasamhengi. Höfundar áttu að sundurgreina mannlegar tilfinningar og eiginleika líkt og efnafræðingar á rannsóknastofu.

Raunsæishöfundar töldu af og frá að skáldlegir draumar og hugarflug væru leiðir að leyndardómsfullum sannindum og töldu nær að fólk horfðist óhikað í augu við ófegraðan veruleikann. Í stað dýrkunar hins fjarlæga í tíma og rúmi lögðu raunsæishöfundar áherslu á samtíð sína og með þessari félagslegu sýn hvarf einstaklingshyggja rómantíkurinnar. Nú skyldi samfélagið krufið og tekið á meinsemdum þess.

Aftur til fortíðar, út í geim

Ég er satt best að segja hálf gáttaður á því að rómantískur sveimhugi eins og ég skuli taka upp á því að dusta rykið af þessum gömlu kröfum og gera þá kröfu til íslenskra bókmennta að þær sjúkdómsgreini samfélagið. Nútíminn virðist samt einhverra hluta vegna vera orðinn svo skelfilegur eða óspennandi að ríkrar tilhneigingar gætir í öllum listgreinum að snúa baki við honum og helst láta eins og hann sé ekki til.
Margir helstu rithöfundar okkar hafa komið sér notalega fyrir í fortíðinni; Ólafur Gunnarsson gerði aftöku Jóns Arasonar góð skil í Öxinni og jörðinni í fyrra, Einar Kárason fann sig vel á Sturlungaöld í Óvinafagnaði árið 2001 en sneri aftur til okkar tíma í Stormi í fyrra og Einar Már Guðmundsson hefur að mestu haldið sig á fyrri hluta 20. aldar undanfarin ár.
Andri Snær Magnason og Hallgrímur Helgason hafa stigið skrefi lengra og haldið á náð fantasíu og vísindaskáldskapar. Andri Snær hefur að vísu deilt á samtímamein í Bláa hnettinum og LoveStar og himintunglaópera Hallgríms Helgasonar, Herra Alheimur, bauð upp á ýmsar túlkanir. Á meðan þessir heiðursmenn hafa verið á skýjum ofar, aftur í öldum eða í myrkri framtíð hefur Vigdís Grímsdóttir svo verið á óræðu og draumkenndu róli á Suður-Amerískum slóðum.

Skrifandi læknar gegn samfélagsmeinum

Allt er þetta gott og blessað og vissulega hljótum við alltaf að spegla samtíma okkar að einhverju leyti í skáldverkum hvar svo sem atburðarásin á sér stað. Það stingur samt í augu að rithöfundar virðast forðast það að staðsetja sig í þessum samtíma en það má vel færa fyrir því rök að þörfin fyrir að samtími okkar verði krufinn inn að beini hafi sjaldan verið meiri. Hún er í það minnsta ekki minni en þegar natúralistarnir risu upp gegn rómantíkinni.
Við lifum á tímum þar sem peningadýrkun er orðin að merkingarmiðju og menn eru ekki lengur metnir eftir mannkostum heldur því hversu stjarnfræðilegum upphæðum þeir velta og hversu mörg fyrirtæki þeir kaupa í viku. Mannjöfnuðir ganga út á það hver eigi stærsta fyrirtækið og flest hlutabréf. Æska landsins situr fyrir framan tölvur og safnar spiki og lætur sig dreyma um að eignast allt sem hugurinn girnist. Það er að vísu bara merkjavara og alls konar dót enn þá. Fyrirtækin og hlutabréfin koma inn á óskalistana síðar.

Óskrifaðar sögur úr samtímanum

Það er því ýmislegt að og af nógu að taka fyrir skáld sem vilja reyna að vekja lesendur sína og hafa áhrif á framvindu sögunnar og þetta eru óneitanlega spennandi tímar. Viðskiptalífið og pólitíkin svo reyfarakennd að í hverjum fréttatíma leynast örugglega hugmyndir að nokkrum krassandi skáldsögum. Það segir sína sögu að fyrir nokkrum árum þótti það nánast vonlaust að finna glæpasögum stað í íslenskum veruleika en nú finna engir rithöfundar sig betur í samtímanum en reyfarahöfundarnir. Það er hins vegar af nógu að taka fyrir hina og það leynast ábyggilega nokkrar stórar, óskrifaðar skáldsögur í íslenskum samtíma.

Birt á vísi.is

Íslensk kvikmyndagerð hefur tekið mögnuðum stökkbreytingum á síðustu árum. Það er ekki ýkja langt síðan það þótti stórviðburður að ný íslensk bíómynd rataði í kvikmyndahús en í dag þykir ekkert sjálfsagðara.

Íslensk kvikmyndagerð hefur tekið mögnuðum stökkbreytingum á síðustu árum. Það er ekki ýkja langt síðan það þótti stórviðburður að ný íslensk bíómynd rataði í kvikmyndahús en í dag þykir ekkert sjálfsagðara. Stórfréttirnar sem tengjast íslenskri kvikmyndagerð í dag snúast ekki lengur um að einhver ofurhuginn ætli að freista þess að gera bíó á Íslandi heldur um það hvaða erlendar stórstjörnur verði í væntanlegum myndum og hversu dýrar þær verði í framleiðslu. Kvikmyndagerð á Íslandi er orðin alþjóðleg og það er ekki síst fyrir ötult frumkvöðlastarf Friðriks Þórs Friðrikssonar og kraftmikil og fersk tilþrif Baltasars Kormáks.

Byrjendur með forgjöf

Þegar frumherjar íslenskrar kvikmyndagerðar voru að stíga sín fyrstu skref var þeim vitaskuld sýndur skilningur sem hefur kristallast í gegnum árin í þeirri tilhneigingu íslenskra kvikmyndagagnrýnenda til þess að taka varlega á íslenskum myndum og í því sambandi hefur oft verið talað um að íslenskar myndir séu með eins og eina stjörnu í forgjöf á útlendar myndir.
Það var í sjálfu sér ekkert athugavert við þetta í upphafi þegar íslenskar myndir voru gerðar af vanefnum og stóðu svo illa í samkeppninni við innflutt efni að forgjöfin var nánast nauðsynleg. Hljóðið í íslenskum myndum var iðulega handónýtt þannig að oft hefði ekkert veitt af því að þær væru textaðar svo söguþráðurinn færi ekki allur fyrir ofan garð og neðan. Við þessar aðstæður var auðvitað eðlilegt að gagnrýnendur einblíndu á það sem heppnaðist vel og tíunduðu svo lélegt hljóð og tæknilega annmarka sem helstu gallana við verkin. Þessi vinnubrögð eru algerlega úrelt í dag þegar öll tæknivinna við íslenskar myndir er hnökralaus og einkennist af fagmennsku. Íslenskar bíómyndir standast að öllu leyti fyllilega samanburð við það sem er verið að gera í nágrannalöndunum og því hljóta þær að vera vegnar og metnar á sömu forsendum. Tími forgjafarinnar er liðinn og ef gagnrýnanda finnst íslensk mynd slæm ber honum að segja það hreint út. Þetta er ekki öfundsverð staða þar sem forgjafarhefðin stendur á traustum grunni.

Nó more mister næsgæ

Valur Gunnarsson, kvikmyndagagnrýnandi DV, leggur út af þessu fyrirbæri í upphafi dóms síns um Næsland eftir Friðrik Þór enda fullkomlega meðvitaður um að neikvæð umsögn hans um myndina gengur þvert á pólitíska rétthugsun í íslenskri bíóorðræðu.
"Það er aldrei gaman að vera boðberi slæmra tíðinda, enda góð og gild hefð fyrir því að hálshöggva slíka," segir Valur en það sem gerir hlutskipti hans og fleiri gagnrýnenda enn þungbærara í tilfelli Næslands er auðvitað sú staðreynd að "Friðrik Þór hefur gert meira en nokkur annar einstakingur til að koma íslenskri kvikmyndagerð á kortið".
Jón Hákon Halldórsson, gagnrýnandi hjá Kvikmyndir.com, hlífir Friðriki ekki heldur: "Friðrik Þór Friðriksson leikstjóri er frábær í sínu fagi og hefur skilið fjöldann allan af góðum kvikmyndum eftir sig. Því miður hefur ferill hans þó eitthvað verið á leið niður á við undanfarið því myndin Fálkar gekk ekki sem skyldi og Næsland er án efa hans allra versta verk."
Þeir gagnrýnendur sem hafa gagnrýnt Næsland harðast halda því vel til haga að Friðrik Þór er mikill meistari en þó ekki yfir það hafinn að gera mistök. Sjálfur Alfred Hitchcock gerði 53 bíómyndir, helling af gullmolum en algert drasl inni á milli. Af hverju skyldi Friðrik Þór vera eitthvað öðruvísi?
Kvikmyndagagnrýnendur ættu að geta fundið nokkra huggun í hinu fornkveðna að sá er vinur sem til vamms segir og í raun eiga íslenskir kvikmyndagerðarmenn heimtingu á því að fá heilbrigða gagnrýni á verk sín en aðhald heima fyrir ætti að brýna fólk til betri verka og búa það undir erlenda gagnrýni þar sem kvikmyndagerðarmenn eru metnir af verkinu sjálfu og engu öðru.
Valur orðar þetta ansi vel í niðurlagi gagnrýni sinnar á Næsland í DV: "Friðrik Þór er mikill listamaður sem á síst skilið að ráðist sé á hann niðri í bæ. En hann á heldur ekki skilið að fólk standi upp og klappi sjálfkrafa fyrir öllu sem hann gerir. Við eigum betra skilið af honum en þetta. Og hann af okkur."

Síðasta vígi gömlu gildanna

Dómar um Fálka Friðriks Þórs og Næsland benda eindregið til þess að íslensku bíómyndinrar séu að missa einnar stjörnu forgjöfina en Morgunblaðið virðist þó enn hafa þetta kerfi í hávegum og þar á bæ mega íslenskir kvikmyndagerðarmenn ganga að þremur stjörnum vísum.
Fálkar olli almennum vonbrigðum en fékk þrjár stjörnur hjá Mogganum, sömu sögu er að segja um Næsland og mörgum er enn í minni þriggja stjarna dómur sem Opinberun Hannesar, mynd Hrafns Gunnlaugssonar, fékk um áramótin. Myndirnar Kaldaljós og Nói albínói, sem ég held að óhætt sé að fullyrða að séu tvær bestu íslensku myndir síðustu ára og hafa fallið vel í kramið á erlendri grundu, fengu þrjár og hálfa stjörnu hvor.
Nú eru það ólíkir gagnrýnendur sem útdeila þessum stjörnum og smekkur fólks er vissulega misjafn og matið því einstaklingsbundið en þegar aðeins hálf stjarna skilur Nóa albínóa og Opinberun Hannesar að hlýtur að læðast að manni sá grunur að horft hafi verið framhjá áberandi göllum Opinberunarinnar þar sem hún er íslensk og verk höfundar síns. Föst áskrift Friðriks Þórs að þremur stjörnum, jafnvel þegar um tvær slökustu myndir hans á ferlinum er að ræða, hlýtur líka að vekja grunsemdir um að gömul og úr sér gengin þjóðernishyggja liti skoðanir gagnrýnenda.
Það er nefnilega ekki allt gott sem er íslenskt. Ekki einu sinni í bíó.

Birt á Vísi

1. Foxtrott by Jón Tryggvason.

2. Sódóma Reykjavík by Óskar Jónasson.
Histerycally funny. Icelandic cinema had been pestered with shotguns and pointless nutity until Óskar prooved with this film that both were out of date, like most Icelandic film makers at the time.

3. Kaldaljós by Hilmar Oddsson.
Beutiful, moving with excellent performances by two teenage actors.

4. Nói albínói by Dagur Kári.
The Icelandic version of the Elvis song In The Gettho. Totally brilliant in it´s simplicity.

5. Lalli Johns by Þorfinnur Guðnason.
A documentary about Iceland´s most notorius small time crook. A funny and tragic glimpse into the pathetic underworl of Reykjavík.

6. Hrafninn flýgur by Hrafn Gunnlaugsson.
Hrafn has made many of the worst movies in the history of Icelandic cinema. Here he rips of Kurosawa and Sergio Leone with style. An Icelandic viking spaghetti western. Cooky but cool.

7. Benjamín dúfa by Gísli Snær Erlingsson.
Beautiful tale about friendship, death and comming off age. Stand by me for Icelanders.

8. Nýtt líf by Þráinn Bertelsson.
The first film in the only comic trilogy made in Iceland. Eggert Þorleifsson and Karl Ágúst Úlfsson in top form as the idiots Þór and Danni. Lovable guys in a happy go lucky film.

Foxtrott

This was supposed to be a fast moving action thriller and as such it is a
total faliure and probably the worst Icelandic film ever made. Meet Kiddi (Valdimar Örn Flygenring) an ex-football star who can´t face it that he is a has been.
He acts cool but is a natural born looser. He gets a break when he gets a job moving a bunch of cash across the country. He gets a cool jeep and a gun! His younger half brother, Tommy (Steinar Ólafsson), tags along and on the way they pick up a pretty girl, Lisa, played by Maria Ellingsen. Kiddi flips, tries to rape Lisa and leaves her for dead putting the good hearted younger brother in a crisis. Is he going to do the right thing or stand by his deranged brother?
For an Icelandic thriller this is unbelievably lame but as soon as you realize that Foxtrott is not an action movie but a comedy about a psychopath who takes a road trip with his retarded brother it turns into a cinematic masterpiece that can stand repeated wievings. For instance the brothers drive over a sheep on their way. Killing it, of course. This inspires a deep, emotional, philosophical conversation between the two idiods about the nature of death. And in the films climatic scene Kiddi shoots out a car window, scaring Tommy witless as he screams "are you crazy". One of the high points in Icelandic cinema history. Foxtrott is one of the funnies movies ever made. You just don´t know it yet.

Hagnaðatrölur banka og annarra stórfyrirtækja hafa verið að detta inn og út úr umræðunni undanfarið. Það má sjálfsagt lengi velta þeim tölum fyrir sér en þær eru hins vegar orðnar svo fáránlega háar í augum hins almenna launamanns að hann veit varla hvað hann á að halda um þær.
Helstu áhrif þessara talna á daglaunaþrællinn sem hangir á horriminni eru þau að þær fylla hann tortryggni; það hlýtur að vera maðkur í þessari gróðamysu? Eru þessi fyrirtæki kannski að hluta þessara peninga af mér?, spyr hann sig á meðan hann dælir bensíni sjálfur á bílinn sinn og kaupir Prins Póló fyrir hagnaðinn.

Ímyndarsmiðir þeirra sem liggja á gróðanum hafa komist að því að það borgar sig að henda nokkrum molum af gnægtarborðinu og kjósa oftast að láta einhverja aðila sem aldrei geta skilað gróða en vinna þjóðþrifaverk njóta gjafanna. Milljón í þetta íþróttafélag, hundraðþúsund kall í hitt og reytingur handa langveikum börnum og einstæðum mæðrum.
Þeir sem vildu elja stofnfé SPRON ætluðu til dæmis að réttlæta viðskiptin með sjóði sem myndi úthluta um 300 til 400 milljónum króna árlega í hitt og þetta í menningunni.
Gott og vel. Engin ástæða til að amast við göfugri viðleitni til að láta gott af sér leiða en afhverju ekki að ganga skrefið til fulls og gera hlutina með stæl svo um munar? Landsbanki, Íslandsbanki og KB banki högnuðust samanlagt um 16,3 milljarðar á síðasta ári. Væri ekki ráð að setja tíund af þessum peningum í menningu, íþróttir og eitthvað sem fær fólk til að hugsa og hreyfa sig?
Þetta væri vitaskuld viðsnúningur á viðskiptahugmynd kirkjunnar sem gengur út á að smælingjarnir greiða hinum stóra tíund launa sinna en er samt ekki svo galið. Meirihluti tekna hins almenna borgara fer hvort sem er í það að smyrja tannhjól peningamaskínunnar á einn eða annan hátt þannig að þetta yrði bara falleg og skemmtileg hringrás. Það yrði að vísu meira líf og fjör í tilverunni en líklega hentar það hagsmunum þeirra sem ráða og græða best ef fólk situr hugsunarlaust fyrir framan sjónvarpið alla daga.

Smáa letrið í Fréttablaðinu

Steingrímur Hermannsson, fyrrverandi forsætisráðherra og formaður Framsóknarflokksins, sagði í viðtali við Fréttablaðið fyrir nokkrum mánuðum að gamli flokkurinn sinn hefði tekið nokkrum breytingum frá því hann sleppti stjórnattaumunum í hendur Halldórs Ásgrímssonar.
"Tímarnir hafa breyst og flokkarnir breytast auðvitað með," sagði Steingrímur. Gamlir vaðmálskommar breytast hins vegar aldrei og þær ánægjulegu fréttir bárust af þeim í vikunni að þeir væru risnir upp á afturlappirnar þar sem flokkurinn þeirra, Vinstri hreyfingin grænt framboð, er alls ekki eins og þeir vilja hafa hann. Hugsjónir kommanna hafa alltaf verið göfugar og fallegar þó þær hafi aldrei virkað almennilega í praxís. George Orwell gerði góða grein fyrir því í bók sinni Félagi Napóleon en það er engu að síður heillandi að menn eins og Óli kommi og Ragnar skjálfti láti sér aldrei segjast og haldi áfram að berjast fyrir rétti lítilmagnans í heimi þar sem allir eru jafnir en sumir jafnari en aðrir.
Hjá Orwell voru það svínin sem voru í forréttidahópi í sósíalísku útópíunni en ígildi Napóleons og félaga í augum gömlu kommanna eru háskólaborgarar sem gleyma sínum minnsta bróður, blindaðir af einhverju sem kallast "femínismi."
Upphlaup vaðmálskommanna þykir þó vart vera stormur í vatnsglasi enda hefur
það ekki tíðkast að menn deili um málefnalegar áherslur innan stjórnmálaflokka eftir að Davíð Oddsson gerði sterka leiðtogann, sem heldur sínum fólki saman með járnaga, að tískufyrirbæri. Það væri samt ekki galið ef þessi litla bylting kommanna næði inn í raðir annarra flokka.
Alvöru framsóknarmenn hafa verið álíka ráðvilltir og Óli kommi eftir að gamli flokkurinn þeirra endaði ofan í skúffu í Valhöll og gamaldags sjálfstæðismenn vita ekki í hvorn fótinn þeir eiga að stíga eftir að frjálshyggjuflokkurinn þeirra varð forsjárhyggjuflokkur í anda gamla sovéska kommúnistaflokksins. Þetta er allt tómt svindl og svínarí eins og í Dýrabænum forðum og það er því kominn tími á allsherjar byltingu. Að vísu ekki innan Samfylkingarinnar en sköpunarsaga hennar felur í sér ákveðinn geðklofa þannig að liðsmenn hennar vita vart enn hverjum þeir ættu helst að bylta.

Davíð Oddsson, forsætisráðherra, og Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, gerðu fréttavikuna að sinni með föstum skotum hvor á annann í fjölmiðlum. Deilan snerist um fundarboð og skíðaferðir og þótt aðalleikendurnir hafi tekið sér fastmótuð og gamalkunn hlutverk er almenningur hálf ráðvilltur eftir snerruna og veit ekki hvað snýr upp né niður í stóra heimastjórnarmálinu. Davíð lék eineltispúkann með bravúr og Ólafur Ragnar glansaði sem regnbogabarnið og klagaði Davíð til yfirmanna beggja, íslensku þjóðarinnar, sem brást við eins og kleyfhuga skólastjóri sem veit ekki hvernig hann á að greiða úr stympingum á skólalóðinni.

Ummæli um skítlegt eðli og aðrar gamlar væringjar þessarra fornu pólitísku fjandmanna voru rifjaðar upp og óneitanlega skemmtu sér margir yfir því að þessir sjóuðu vígamenn skyldu kasta brosgrímunum og sýna svo ekki verður um
villst að þrátt fyrir góða hegðun á síðustu önnum eru gamlar sakir óuppgerðar. Davíð hefur verið í miklum vígamóð frá því hann tilkynnti það að hann væri að hætta og sagan segir að nú fari hrollur um alla sem gert hafa á hlut hans frá því í æsku. Ef sjálfur forsetinn er ekki öruggur þá fá væntanlega fleiri að kynnast því hvar Davíð keypti ölið fyrir 15. september.
Deila forsetans og forsætisráðherrans er flókin og illskiljanleg en þar sem hún virðist í gruninn vera persónuleg væri ekki úr vegi að þeir leiddu hana til lykta með gamaldags burtreiðum, að hætti miðaldariddara í Lækjargötu. Davíð var einmitt teiknaður í fullum herklæðum vopnaður lensu í útskriftarbókinni Faunu í MR og Ólafi ætti ekki að muna um að ríða gegn ráðherranum vopnaður skíðastaf.
Þessa stælur Davíðs og Ólafs eru nefnilega álíka kjánalegar og deilan sem blossaði upp milli rokkundanna í Mínus og miðaldra æskulýðsfulltrúa í vikunni. Mínus menn hafa gaman að því að tala digurbarkalega um kynlíf og dóp svo lengi sem ömmur þeirra frétti ekki af því en æskulíðsfulltrúarnir vilja ekki bara hlífa ömmunum, heldur íslenskri æsku eins og hún leggur sig. Hljómsveitin og forræðishyggjufulltrúarnir virðast þó vera sammála um það að íslenskir unglingar séu viljalausir kjánar. Fulltrúarnir vilja vernda börnin fyrir Mínus og Mínus vill bjarga börnunum frá því að verða öll steypt í eitt SAMFÉS mót.
Deilur forseta og forsætisráðherra gera lítð úr almenningi og deilur rokkaranna og æskulýðspáfanna gera lítið úr unga fólkinu. Það versta við þessi innihaldslausu moldvirðri er svo að stærsta frétt vikunnar, um barnaklámssafnara sem bíður dóms en lætur það ekki aftra sér frá því að tæla unglinga á Netinu, týndist í látunum. Það er móðgun við heilbrigða skynsemi, almening og börn sem þarf að vernda fyrir einhverju miklu hættulegra en kjaftagleiðum þungarokkurum.

Smáa letrið í Fréttablaðinu.

Alþingismenn sneru aftur úr löngu og vonandi góðu jólafríi í vikunni. Þingmenn vilja fæstir kannast við að löng jóla- og sumarfrí þeirra séu tímaskekkja þó spakir menn keppist við það á hverju ári að benda þeim á að þau séu arfur frá gamla bændasamfélaginu þar sem sauðburðir og sláturtíð réðu öllu um viðveru stórbænda sem riðu til þings.

Uppáhalds afsökun þingmannanna er sú að þeir séu ekki að slappa af með tærnar upp í loft í fríunum sínum þar sem þeir noti tímann til að lesa alls konar pappíra og brjóta heilann um það hvernig þeir geti sem best verndað kjósendur fyrir sjálfum sér með lagasetningum. Þá þurfa þeir að þvælast út um víðan völl til þess að ræða við almúgann um daginn, veginn og veðrið.
Þrátt fyrir nokkur kynslóðaskipti í síðustu kosningum er enn reytingur af gamlingjum á þingi og þeir halda sjálfsagt enn þessum forna takti í fríinu sínu. Þeir yngri eru meira í takt við samtímann og virðast margir hverjir eyða mestum frítíma sínum á öldurhúsum Reykjavíkurborgar. Þessi nýja frjálshyggja ungu kynslóðarinnar hefur vakið nokkra hneykslan enda ætlast almenningur enn til þess af kjörnum fulltrúum sínum að þeir séu öðrum mönnum vammlausari. Þetta hefur alltaf gilt um viðhorf til embættismanna almennt og þannig þykja það ekki góðir prestar sem stunda framhjáhald og geta illmögulega haldið helstu boðorð almættisins.
Það getur auðvitað enginn ætlast til þess að þingmenn, lögreglustjórar og prestar séu allir handan mannlegra veikleika en okkur virðist líða betur ef þeir stunda lesti sína innan veggja heimila sinna eða í lokuðum veislum, það er að segja svo lengi sem reikningarnir fyrir herlegheitunum leka ekki í fjölmiðla.
Nýju þingmennirnir sem hika ekki við að láta sjá til sín á almannafæri með öl í krús eru því óneitanlega brautryðjendur og nútímaleg hegðun þeirra hlýtur, fyrr eða síðar, að skila sér í nútímalegri starfsháttum hins háa Alþingis og styttri fríum. Það eina sem mælir gegn því er að timburmenn geta verið álíka tímafrekir og heyannir og haustslátrun.
Þegar vel er að gáð er þessi þróun þó jákvæð og ætti í raun að auka tiltrú kjósenda á fulltrúum sínum ef þeir neyta áfengis fyrir opnum tjöldum, svo lengi sem þeir deleri ekki alvarlega. Það er alþýðlegur og gamall íslenskur siður að kneyfa öl og með þessu móti færast þingmennirnir óhjákvæmilega nær umbjóðendum sínum og kjósendur í Reykjavíkurkjördæmunum og Kraganum geta andað rólega þar sem þeir vita að þeir þurfa ekki að fara lengra en á Ölstofuna til að hitta þingmanninn sinn að máli.
Það besta við þetta allt er svo að þetta grímulausa félagslyndi hins nýja þingheims raskar ekki gamla góða stöðugleikanum þar sem loforð gefin undir áhrifum áfengis eru jafn áreiðanleg og venjuleg kosningaloforð.

Smáa letrið í Fréttablaðinu

Spjallrásir á Netinu voru einhvern tíma ágætis uppspretta þjóðfélagsumræðna þar sem menn tókust mátulega hressilega á. Þessir þræðir hafa verið hálf slappir undanfarið og sjaldséðar tilraunir manna til að hefja gáfulegar og málefnalega samræður kafna jafnan í flóðbylgju innihaldslauss bulls. Það er eins og þessir þræðir séu orðnir helsta athfvarf illa skrifandi nöldurseggja sem komast ekki að í símatímum Útvarps Sögu.

Spjallþræðirnir vekja helst athygli út fyrir þröngan hóp þáttakenda þegar þeir blandast inn í rógburð og ærumeiðingar en þannig hafa Víkurfréttir gefist upp á að halda úti slíkum vef vegna ritstjórnarlegrar ábyrgðar á því sem Pétur og Páll geta fengið þar birt en vefurinn var á tímabili orðinn skotgröf þeirra sem vildu hrella söngkonuna Leoncie.
Femin.is lenti einnig í hremmingum á dögunum þegar Sverrir tattú var borinn illsannanlegum sökum á spjallsvæði síðunnar. Ærumeiðandi færslur voru fjarlægðar en Sverrir ætlar í mál.
Blaðamannafélag Íslands heldur einnig úti spjallsvæði og gerir kröfu um að fólk skrifi þar undir nafni. Það er skemmst frá því að segja að spjallið er steindautt, enda renna flestir á rassinn í ærumeiðingunum þegar þeir eru sviptir nafnleynd. Einhverjir gerðu sér vonir um að blaðamenn lyftu netumræðu á æðra plan á þessum rafræna leikvelli sínum en það fer lítið fyrir snilldartöktunum. Kannski vegna þess að þeir sem hafa af því atvinnu að afla frétta og koma þeim til neytenda hafi annað við tíma sinn að gera en að æfa sig í hundalógík á Netinu.
Það er lýsandi fyrir ástandið að heitasta umræðan á spjallvef Press.is snýst um það hverji rmegi kalla sig blaðamenn.
Þessi stétt hefur í gegnum tíðina verið frekar illa þokkuð og alþjóðlegar kannanir benda til þess að fjölmiðlafólk sé stressaðasta starfstéttin og líkleg til að drepast fyrir aldur fram af völdum magasárs, drykkju og reykinga. Ekki beint
eftirsóknavert hlutskipti en nú vilja allt í einu allir vera blaðmenn. Ef til vill vegna þess að með tilkomu Netsins urðu allir blaðamenn og hafa því eðli málsins vegna skoðanir á öllu sem tengist fjölmiðlun.
Hrafnkell Daníelsson blandar sér í umræðuna þó hann vilji ekkert endilega fá tilta sig blaðamann enda heldur hann úti hinum máttlausa frétta- og spjallvef www.alvaran.com og er því hvorki meira né minna en ritstjóri og fréttaritari.
"Það má eiginlega í framhaldi af því, segja með góðri samvisku að blaðamaðurinn sé dauður í þeirri merkingu orðsins, því allir sem eru í því að skrifa fréttir í blöð, á netið eða fyrir útvarp eða sjónvarp, eru ekkert annað en fréttaritarar."
Blaðmannstitilinn vill hann sem sagt leggja af og telur hann úreltan í breyttu fjölmiðlaumhverfi þó menn séu enn að segja fréttir á prenti út um allann heim.
Fréttaritarinn og ritstjórinn, Hrafnkell, er þó svolítið spenntur fyrir gamla titlinum og veltir fyrir sér hvort hann þurfi að mennta sig í faginu eða ekki. Aðrir eru ekki að flækja málið fyrir sér með menntunarkröfum og styðjast við félagatal Blaðamannafélags Íslands.
Hrafnkell getur sótt um inngöngu á Netinu og virðist einungis þurfa að hafa haft atvinnu af fjölmiðlun síðustu 12 mánuði. Þá kemst hann í hóp Jónasar Kristjánssonar, Styrmis Gunnarssonar, Marðar Árnasonar, alþingismanns, Eiríks Hjálmarssonar, aðstoðarmanns borgarstjóra, Thelmu Tómasson, kynningarfulltrúa Latabæjar, Heimis Más Péturssonar, fjölmiðlafulltrúa Flugmálastjórnar, Björns Inga Hrafnssonar, aðstoðarmanns utanríkisráðherra , Árna Johnsens, fyrrverandi alþingismanns, Ingva Hrafns Jónssonar, meints álitsgjafa, og síðast en ekki síst Sigga Hlö og Valla Sport.
Er þetta nokkuð flókið? Erum við ekki öll blaðamenn? Sumir eru bara góðir
og aðrir lélegir eða að vinna við eitthvað allt annað en að segja fréttir?

Smáa letrið í Fréttablaðinu.

Það þykir vart fréttnæmt lengur þegar Íslendingar skjóta upp kollinum í heimsfréttum þó það kitli enn þjóðarstoltið þegar það gerist. Við erum enn að slást um Snorra Sturluson við Norðmenn og erum tilbúnir í hart við Dani og jafnvel Þjóðverja líka um eignarhaldið á myndlistarmanninum Ólafi Elíassyni.
Þetta er þó allt gott og blessað og ekkert tiltökumál samanborið við þjóðrembinginn sem braust út í liðinni viku þegar fregnir bárust af því frá Írak að Íslendingar hefðu unnið Íraksstríðið fyrir Bush og Blair.

Glöggt er gests augað og okkar menn fundu reiting af gereyðingavopnum í landinu. Loksins voru tekin af öll tvímæli um að þessi litla herlausa þjóð norður í ballarhafi átti fullt erindi í bandalag hinna staðföstu þjóða.
Gleðin varð þó skammvinn þar sem það kom fljótt í ljós að gereyðingarvopnin voru gamalt sinnepsrusl sem getur helst komið ófeigum í hel í miklu magni við kjöraðstæður. Réttlætingin fyrir stríðinu gufaði upp jafn fljótt og Íslendingarnir fundu hana og dældin sem fundurinn skyldi eftir sig á þjóðarstoltinu minnti nokkuð á vonbrigðin sem fylgdu því þegar besti skíðamaðurinn okkar tók upp á því að detta alltaf í stóru brekkunum úti í heimi, sprækasti frjálsíþróttamaðurinn okkar fór að glíma við krónísk meiðsli á stórmótum og að Keikó skyldi yfirgefa okkur. Sinnepsfundurinn í Írak sýnir okkur svo ekki verður um villst að við stöndum öðrum þjóðum langt að baki í stríðsbrölti. Það væri helst að Halldór Ásgrímsson gæti sent Bush mannskap til að stjórna yfirheyrslunum yfir Saddam Hussein þar sem víkingarnir okkar voru býsna flinkir við að rekja úr mönnum garnirnar á milli þess sem þeir drápu mann og annan í ölæði. Annars fóru okkar menn utan til að sækja fallegar konur, þræla og auðæfi. Það er Íslendingum því ekki eðlislægt að þefa uppi sinnepsgas.
Rússneski þjóðernissinninn og brjálæðingurinn Vladímír Zhírínovskí afgreiddi okkur snaggaralega þegar Jón Baldvin Hannibalsson, þáverandi utanríkisráðherra, ruddist upp á dekk og viðurkenndi manna fyrstur, fyrir hönd Íslendinga, sjálfstæði Litháa. "Þið eigið ekki einn einasta kafbát og ekki einu sinni skriðdreka," sagði Zhírínovskí og það var ekki laust við hótunartón í röddinni. Ætli okkur sé ekki hollast að láta Bush, Írak og sinnepið eiga sig og einbeita okkur að útflutningi listar og skapandi hugvits?
Björk verður ekki tekin af okkur að það var Íslendingur sem forritaði geimskipið sem er núna á Mars. Svo mikið er víst.

Smáa letrið í Fréttablaðinu.

Ídol stjörnuleitin á Stöð 2 hefur heltekið þjóðina og þeir sem hafa náð þetta langt í keppninni hafa öll uppskorið sínar eftirsóttu 15 mínútur af frægð en eftir því sem fallistunum fjölgar fá stjörnuefnin að kynnast því að þó það sé hátt að klífa er fallið lágt og gleymskunnar dá tekur endalaust við. Það er þó huggun harmi gegn að sagan malbikar yfir okkur öll hversu hátt sem frægðarsólin rís.

Spaugstofan kann þó að vera yfir þetta hafin. Vinsældir hennar eru óþrjótandi og endingin með ólíkindum. Samkvæmt nýrri fjölmiðlakönnun Gallup horfa 46,6% á Ídolin á föstudagskvöldum. Þetta er auðvitað býsna gott en það horfa nákvæmlega jafn margir á Laugardagskvöld með Gísla Marteini í Sjónvarpinu sólarhring síðar. Gísli Marteinn, einn og sér, hefur því togkraft á við Kalla Bjarna, Önnu Kristínu, Jón Sigurðsson, sem er að vísu álíka glaðlegur og Gísli, Tinnu Marínu og Ardísi Ólöfu.
Það er þó ekki útilokað að Gísli Marteinn sé að græða áhorf á því að Spaugstofan kemur í kjölfar hans en það er engum blöðum um það að fletta að þeir Karl Ágúst, Siggi Sigurjóns, Örn Árnason, Randver og Pálmi Gests eru hin einu sönnu ídol íslensku þjóðarinnar en á þá horfa 68,8% Íslendinga í hverri viku. Geri aðrir betur.
Pálmi mætti býsna drjúgur í útvarpsþáttinn King Kong í gærmorgun og blés á allar gagnrýnisraddir um að Spaugstofan sé orðin gömul og lúin. Hann hafði líka alveg efni á því enda með yfir 60% áhorf hjá íslendingum 12-19 ára, 30-39 ára og 40-49 ára. Áhorfið eykst svo eftir því sem fólk eldist, er 84,2% hjá fólki 50-59 ára og að sögn Pálma horfa hvorki meira né minna en 100% fólks á aldrinum 60-80 ára á Spaugstofuna.
Pálmi benti þó á að það væri vissulega eðlilegt að ungir menn reyndu að gera lítið úr þeim sem eldri eru en beindi síðan spjótum sínum að Dr. Gunna sem sér um Popppunktinn á Skjá Einum. Doktorinn hefur sent Spaugstofunni tóninn en Pálmi svarar gagnrýni hans með því að benda á að það sé hjákátlegt þegar miðaldra menn séu með sama kjaft og unglingar.
Dr. Gunni er líka alger minnipokamaður í samanburði við Spaugstofuna en samkvæmt Gallup horfa 16,1% á Popppunktinn. Þátturinn er þó á góðri siglingu og því er alls ekki útilokað að hann verði orðinn jafn vinsæll og Spaugstofan er nú þegar Dr. Gunni er kominn á aldur Pálma og krakkarnir sem nú bítast um ídolsætið mæta sjóuð í Popppunktinn og leysa Rúna Júl og Sigurjón Kjartansson af sem keppendur.
Pálmi getur þá hlegið að því á elliheimilinu að það hafi þurft að sameina Popppunkt og Ídol til að ná Spaugstofunni.

Smáa letrið í Fréttablaðinu.

Orðuveitingar forseta Íslands eru sígilt þrætuepli sem þjóðin fær að narta í upphafi hvers árs og svo aftur á þjóðhátíðardaginn 17. júní. Af hverju fékk þessi orðu en ekki hinn?

Sumir fá heiðursmerkið fyrir óeigingjarnt starf í þágu annarra, aðrir jafnvel fyrir að stefna eigin lífi í hættu til að bjarga öðrum og svo eru alltaf nokkrir sem fá fálkaorðu fyrir að hafa verið duglegir að mæta í vinnuna hjá hinu opinbera.
Einhverjir ráku upp til dæmis upp stór augu þegar þeir sáu að Ólafur Ragnar Grímsson nældi riddarakrossi í Ellert Eiríksson, fyrrverandi bæjarstjóri í Reykjanesbæ, fyrir störf að sveitarstjórnar- og félagsmálum, á nýársdag.
Sama má segja um heimspekingurinn Gunnar Dal sem hefur verið svo duglegur að uppfærða íslensku þjóðina um heimspekileg málefni í gegnum árin að hann hefur meðal annars verið fastagestur á listum hinna ýmsu blaða yfir ofmetnustu Íslendingana í rúman áratug. Sú ákvörðun forsetans að veita honum riddarakross fyrir ritstörf og framlag til íslenskrar menningar mun líklega tryggja honum áframhaldandi setu á slíkum listum um ókomna tíð.
Forsetar seinni tíma hafa haft það yfirlýsta markmið að draga úr orðuveitingum en lítið fer fyrir efndunum og menn hljóta að spyrja sig hvort orðuveitingar í þessu magni dragi ekki annaðhvort úr virðuleika heiðursmerkisins eða glæsileika þeirra sem þiggja þær.
Þannig hlaut gamli kominn og stjórnmálaskörungurinn Svavar Gestsson fálkaorðu fyrir nokkrum árum eftir að hafa verið gerður bitlaus með sendiherratign. Það var ekki mikið eftir af töffaranum Svavari þegar hann tók við orðunni af fyrrum félaga sínum í Alþýðubandalaginu.
Tónlistarmaðurinn og erkitöffarinn Bubbi Mortens lét það þó ekki slá sig út af laginu þegar honum var veitt orða í upphafi síðasta árs og sagði meðal annars að þetta þýddi ekkert að hann færi að þegja og hætta að segja meiningu sína enda liti hann á þetta sem viðurkenningu á því sem hann hefur verið að gera.
Það þarf stóra menn til að bera fálkaorðuna og því hljóta menn að spyrja sig hvort fálkaorðan sé ekki á villigötum, eða hvernig getum við hin, sem aldrei nennum að lyfta litla putta til að hjálpa náunganum, borið virðingu fyrir þessum heiðursmerkjum, þegar þeim er dritað á víxl á alvöru hvunndagshetjur sem stofna lífi og limum í hættu fyrir náungann, listamenn sem rembast við að auðga menningu okkar og svo skylduræknar skrifstofublækur og pólitíkusa sem eyða starfsævinni í að ota eigin tota á fullum launum frá ríkinu? Eru þá ekki allir Íslendingar yfirleitt slíkt sómafólk að þeim beri að fá heiðursmerki fyrir það að vera til og vakna til vinnu á morgnanna?

Smáa letrið í Fréttablaðinu.

Hvenær stelur maður texta og hvenær stelur maður ekki texta? Þessi spurning brennur á mörgum eftir að glöggir bókmenntarýnar lýstu því yfir í fjölmiðlum, rétt fyrir jól, að prófessor Hannes Hólmsteinn Gissurarson hefði sett saman eins konar 620 blaðsíðna klippiverk úr textum fræðimanna um Halldór Kiljan Laxness, auk þess sem hann birti heilu textahlemmana úr verkum nóbelskáldsins lítið breytta án þess að geta heimilda.
Páll Björnsson fjallaði um bók Hannesar í Kastljósinu og benti á að höfundurinn hefði "þurft að vinna þessa bók aðeins betur" og tók meðal annars fram að það vantaði til dæmis "gæsalappir hér og þar, en þær eru jú notaðar til að afmarka beinar tilvitnanir."

Sagan segir að Páll hafi uppskorið óbeislaða reiði Hannesar fyrir dóminn þannig að Hannes hugsar væntanlega þeim Gauta Kristmanssyni, bókmenntafræðingi, og Páli Baldvin Baldvinssyni, bókagagnrýnanda Stöðvar 2 þegjandi þörfina en Gauti segir vinnubrögð Hannesar óverjandi frá fræðilegu sjónarmiði og vanvirðu við Laxness. Páll Baldvin dró heldur ekkert úr og tiltók nokkur dæmi um meintan stuld Hannesar á textum Halldórs og sagði mýgrút af slíkum dæmum í bók Hannesar og stakk upp á að fólk dundaði sér við það í jólafríinu að bera saman skáldævisögur Laxness og Hannesar.
Leikir og lærðir hafa því haft nóg til klóra sér í hausnum yfir á jólunum og ekki sér fyrir endann á öllum ósköpunum en Helga Kress, prófessor í almennri bókmenntaræði við HÍ, blandaði sér í málið með grein í Lesbók Morgunblaðsins í gær og segir uppistöðuna í bók Hannesar vera rit Peters Hallberg um ævi og störf skáldsins og segir að það megi hreinlega spyrja sig eftir hvern bók Hannesar sé í raun og veru.
Bjarni Þorsteinsson, útgefandi Hannesar, hefur svarið af sér allar ásakanir um handarbaksvinnubrögð AB við frágang bókarinnar en það þurfa fleiri að svara spurningunni um það hvenær maður stelur texta og hvenær ekki. Þar á meðal er dómnefndin sem tilnefndi Halldór eftir Hannes til Íslensku bókmenntaverðlaunanna í flokki fræðirita, og svo auðvitað Hannes sjálfur. Hann hefur að vísu þegar hafnað öllum ásökunum og mun gera grein fyrir afstöðu sinni þegar hann kemur til landsins í næsta mánuði.
Það mun varla vefjast fyrir Hannesi sem er öllum hnútum kunnugur í þessum efnum og benti til að mynda á ótrúleg líkindi inngangskafla úr bók bandaríska hagfræðingsins Artur N. Okun frá árinu 1975 og bók Gylfa Þ. Gíslasonar, prófessors, frá árinu 1977. Hannes birtir grein sína á heimasíðu sinni og segir í aðfrarorðum hennar að ritstuldur "er talinn alvarlegur í háskólaheiminum og varðar jafnan tafarlausum stöðumissi." Hannes heldur áfram og segist ekki vilja hafa bera slíkt á Gylfa og hafi því í upprunalegri útgáfu greinarinnar, sem ekki fékkst birt í Mogganum, viljað leiða að því líkum að Okun hefði sótt í smiðju miðju Gylfa en ekki öfugt.
Hannes veit því upp á sína tíu fingur hvernig á að fara með heimildir og færi aldrei að tilfæra texta annarra án þess að láta þess getið og mun því væntanlega upplýsa það í janúar hvenær Halldór Kiljan og Hallberg fengu tækifæri til að kynna sér skrif hans um nóbelskáldið.

(Svo öllu sé haldið til haga hér skal þess getið að upphafssetningin er fengin að láni úr Íslandsklukku Halldórs Laxness en lítilsháttar breytingar hafa verið gerðar á orðalagi.)

Smáa letrið í Fréttablaðinu.

Það mun seint ríkja full sátt um tilnefningar til Íslensku bókmenntaverðlaunanna enda verða gæði skáldverka og fræðirita ekki mæld eftir vigt, stærð og þykkt. Það er því ekki öfundsvert hlutskipti að þurfa að velja fimm "bestu" skáldverk og fræðirit hvers árs og það ágæta fólk sem fórnar ófáum andvökunóttum í lestur og heilabrot hlýtur að vera við því búið að forsendur fyrir vali þess verði teygðar og togaðar á alla vegu.

Hlutur rithöfunda í þessum árlega mannjöfnuði þriggja manna nefndanna hefur þó, að þessu sinni, fallið í skuggann fyrir þeirri átakanlegu staðreynd að aðeins ein tilnefning af tíu féll konu í skaut. Jólabókaflóðin hafa að vísu oft verið öflugri en nú og því verður ekki neitað að hlutur kvenna á þessu samdráttarári í bókaútgáfu er ansi rýr.
Þetta breytir því þó varla að þeir sem fylgjast með þróun jafnréttismála almennt og rannsaka hlut kvenna í fjölmiðlaumræðu, fjölda þeirra í stjórnum og ábyrgðarstöðum hljóta að spyrja sig hvað valdi því að engin kona fær tilnefningu í flokki fagurbókmennta. Þetta mun vera einsdæmi í sögu verðlaunanna og það sem furðulegast er að þegar þetta gerist sitja tveir þekktir kvenskörungar í dómnefndinni.
Kynjakvóti er vissulega útilokaður í þessum efnum og væri öllum skrifandi konum til minnkunar en þar sem nefndarstörf af þessu tagi ganga út á málamiðlanir og samningaviðræður hlýtur fólk að ætla að hægt hefði verið að skipta í það minnsta einum karli út fyrir konu. Þær fáu bækur sem konur skrifa í ár þykja nefnilega, sumar hverjar, býsna góðar.
Það hefur einnig vakið eftirtekt að valkyrjurnar Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Katrín Jakobsdóttir, sem sátu í nefndinni ásamt einum karlmanni, eru báðar varaformenn stjórnmálaflokka. Það breytir svo sem engu enda er Katrín í hópi gleggri bókmenntarýna landsins og vinsældir Ingibjargar Sólrúnar hljóta að réttlæta það að hún gegni hlutverki fulltrúa almennings í nefndinni.
Þetta er þó ef til vill ekki síst tímanna tákn en undanfarið hefur mikið verið rætt um að stjórnmálamenn hafi misst öll völd sín til auðmanna og viðskiptablokka. Alþingi er sem sagt að verða eins og hálfgerð hússtjórn í meðalstórri blokk í Kópavoginum. Þar þrasar fólk að vísu um bílastæðamál og sorphirðu á meðan pólitíkusunum er þó í það minnsta enn treyst til þess að hafa vit á bókmenntum. Næsta skref hlýtur því að vera að koma þriðja varaformanninum að í nefndinni og þá væri eðlilegast að stjórnarflokkarnir skipuðu tvo og stjórnarandstaðan einn. Hlutföllin væru þá svipuð og í Útvarpsráði og öðrum slíkum stofnunum. Engir kunna hrossakaup betur en stjórnmálamenn og þannig væri vart hægt að efast um sameiginlega niðurstöðu þriggja slíkra. Hlutur kvenna myndi þá ekki skipta neinu sérstöku máli, vinsældir höfunda yrðu aukaatriði rétt eins og huglægt mat nafnlausra kjósenda úti í bæ á gæðum tiltekinna verka.
Hver getur efast um gæði bókmenntaverka sem hafa hlotið sameiginlega náð fyrir augum Guðna Ágústssonar, Geirs H. Haarde og Ingibjargar Sólrúnar eða Katrínar Jakobsdóttur?

Smáa letrið í Fréttablaðinu.

DV reis upp úr öskustónni á mettíma á föstudaginn og tók af öll tvímæli um að það mun hasla sér völl á einskis manns landinu á milli hinna morgunblaðanna. Einfaldur samanburður á forsíðum blaðanna segir allt sem segja þarf. Forsíðufréttin er að vísu hin sama hjá þeim öllum en síðan skilja leiðir.

Morgunblaðið segir í fyrirsögn að Rætt [sé] um að fjórir hópar komi að Norðurljósum og Fréttablaðið er á sömu hófstilltu slóðunum með Nokkrir hafa áhuga á Norðurljósum. DV leggur alla forsíðuna undir málið og beinir sjónum sínum að þeim manni sem hefur haft alla þræði Norðurljósa í hendi sér, sjálfum Jóni Ólafssyni. Yfir frábærri mynd af fjölmiðlamógúlnum er flennistór fyrirsögn með upphrópunarmerki: Norðurljósin loksins seld! og í undirfyrirsögn kemur fram að Jón Ólafsson sé að selja allar eigur sínar á Íslandi.
Það er því ekki hægt að segja annað en að föstudagurinn 14. nóvember verði merkisdagur í íslenskri fjölmiðlasögu. Það er ekki nóg með það að DV stökkvi með látum út úr hausnum á valinkunnum harðjöxlum heldur er það með uppslátt um að sá maður sem hefur drottnað yfir öldum ljósvakans um langt árabil sé að hverfa af vettvangi.
Það hefur oft blásið um Jón og fyrirtæki hans og hann hefur oft staðið tæpt en Jón þykir öðrum mönnum slyngari við samningaborðið og hefur iðulega getað snúið vondri stöðu sér í hag.
Stjórnvöld hafa lengi haft horn í síðu hans og ein lífseigasta kenningin um andúð ráðamanna á Jóni er í megindráttum sú að hann hafi með auðæfum, sem hann fékk ekki í vöggugjöf, veist að rótgrónum peningaöflunum í landinu.
DV segir Norðurljós "loksins" seld og þó Jón hafi stöðugt verið að draga sig til baka hafa sjálfsagt margir beðið þess að hann tæki skrefið til fulls. Hann hefur haldið til í Bretlandi undanfarin ár en þangað flutti hann með fjölskyldu sína meðal annars til þess að börnin hans gætu fengið almennilega menntun en yfirlýsingar hans þess efnis þóttu enn ein móðgunin í garð þeirra flokka sem lengst af hafa stjórnað Íslandi.
Gremja æðstu ráðamanna í garð Jóns sprakk út í mögnuðu æðiskasti þegar hann tryggði sér drjúgan hlut í FBA ásamt viðskiptafélögum sínum sem mynduðu hópinn Orca í kringum kaupin á hlutunum. Nafnið sem gengið kaus sér er latneska orðið yfir háhyrninga og var í raun mögnuð ögrun við gömlu peningana í landinu þar sem háhyrningurinn er víst eina sjávardýrið sem ræðst á og drepur kolkrabba.
Fjórmenningunum sem mynduðu Orca hópin hefur gengið misvel að fóta sig eftir að darraðardansinum um FBA lauk og Jón virðist hafa séð sér þann kost vænstan að eyða tíma sínum og fjármagni utan íslenskrar landhelgi.
Þetta brotthvarf er sögulegt enda má segja að Jón hafi verið brautryðjandi kolkrabbaveiðimanna í viðskiptalífinu. Honum tókst þó ekki að landa bráðinni og það kemur því í hlut annarra manna sem brotist hafa til efna af eigin rammleik að rífa í sig leifarnar af bráðinni.

Smáa letrið í Fréttablaðinu.

Internetið er spennandi tæki til fréttamiðlunnar og hefur þann augljósa kost fram yfir dagblöð að það er hægt að dúndra "skúbbunum" umsvifalaust inn á Netið án þess að þurfa að eyða tíma í umbrot, prentun og dreifingu eins og gengur og gerist á prentmiðlum. Hver einasta mínúta er sem sagt deadline eins og þeir orðuðu það töffararnir sem ætluðu að breyta fjölmiðlaumhverfinu þegar netbólan alræmda náði hámarki.

Bólan er vitaskuld löngu sprungin og "gömlu" miðlarnir eru enn leiðandi. Sú staða kemur þó vitaskuld enn upp af og til að hlutirnir gerast hratt og þá geta vaskir netskúbbarar stolið boltanum. Það sjá sér þó fáir hag í því að halda úti fréttastofum á Netinu enda sýnir reynslan að það er álíka arðbært og að stafla 5000 króna búntum á bálköst.
Mesta gerjunin á Netinu er því á hinum svo kölluðu "bloggsíðum" og það má í raun segja að með tilkomu þeirra starfi þúsundir eins manns fréttastofa út um allt land. Fréttafluttningurinn getur þó verið af jafn áhugaverðu efni og salernisferðum einstaklinga eða árekstrum þeirra, við þjóðkunna athafnamenn, í bílaumferð Reykjavíkur. Þá er ritstjórnarleg ábyrgð hvers bloggara um sig ansi breytileg og áreiðanleikinn að sama skapi flöktandi.
Hrafn Jökulsson náði góðum árangri með Pressunni sinni á Strik.is fyrir nokkrum misserum og tókst ótrúlega oft að "skúbba" aðra miðla í hinum ólíklegustu málum.
Fréttahaukurinn vaski, Steingrímur Ólafsson , hefur náð að fylla ágætlega upp í það skarð sem Hrafn og félagar skyldu eftir sig með vef sínum www.frettir.com, þó það sé ákveðinn eðlismunur á síðunum.
Hraðinn sem netfréttamennskan býður upp á gerir það nefnilega óhjákvæmilega að verkum að skúbbgredda hleypur í menn og þeir freistast til að slengja heimildum sínum og vitneskju fram án þess að rannsaka málin í þaula.
Eitthvað sem blaðamaðurinn sem þarf hvort eð er að stilla vinnu sína í takt við prentvélarnar getur hæglega gert.
Hraðinn getur þannig gert það af verkum að það sem virðist bláköld staðreynd þegar því er skutlað á Netið er orðið að óljósum orðrómi skömmu seinna. Þetta sást ágætlega í liðinni viku þegar Fréttir.com tóku forystuna í fréttum af örlögum DV. Þá Fullyrti Steingrímur þann 3. nóvember að samningar hefðu náðst "um að Fréttablaðið yfirtaki rekstur DV og blöðin tvö
verði sameinuð undir einni yfirstjórn. Frá þessu verður skýrt annað hvort í dag eða á morgun."
Að kvöldi dags hafði þetta gjörbreyst og fréttir bárust af því að ekkert hefði orðið að samningum. Steingrímur hafði sem sagt skotið yfir markið. En stundum eru menn heppnir í netskúbbunum þar sem mörkin eru á stöðugri hreyfingu og skömmu seinna var upprunaleg frétt Steingríms staðfest og hann gat staðið við hana "bara á aðeins öðrum forsendum en upphaflega" eins og hann orðaði það sjálfur.
Hefði lokaniðurstaðan orðið önnur hefði Steingrímur líklega orðið býsna kindarlegur í einn til tvo daga þar til "fréttin" félli í gleymskunnar dá. Hann hefði líka getað baktryggt sig á sama hátt og Hrafn gerði á Pressunni en þar var hlutunum skipt í "fréttir" og "slúður". Það er hárfín lína sem skilur þessi fyrirbæri að en slúðrið er óstaðfest og getur verið kærulausara þó oft verði það að fullþroskaðri frétt í fyllingu tímans. Allt sem var ekki þaulkannað og staðfest á Pressunni féll í slúðurflokkinn, afgangurinn var fréttir. Fréttir Steingríms eru skyldari slúðri en "fréttum" þannig að hann gæti gengið enn lengra og skemmt sér enn betur ef hann tæki upp þessa klassísku flokkun eða breytti nafni síðunnar hreinlega í www.sludur.com. (Svo hefur lénið pressan.is auðvitað legið á lausu um skeið).

Smáa letrið í Fréttablaðinu.

Ég var einu sinni verkamaður og hafði lítið annað upp úr því en þunglyndi og drykkjusýki. Eitt þykir mér þó vænt um og einhvers virði þegar ég rifja upp Dagsbrúnarárin mín, en það er að ég fékk að kynnast harðsvíruðum "alvöru verkamönnum". Mönnum sem hafa lagt vegi og brýr út um allt land og puðað fyrir skítakaupi allt sitt líf, nánast án þess að njóta lágmarks mannréttinda, og þeir sem tóra eru sjálfsagt enn að éta skrínukost á hlaupum, þar sem reglulegur matartími er víða enn fjarlægur draumur.

Þessir menn kenndu mér að drekka bleksvart, rótsterkt kaffi og drekka seigan landa ef illa áraði og með lífsreglunum fékk ég innblásna fyrirlestra um það sem máli skiptir í lífinu og eitt er víst að það hefur ekkert með markaðssetningu og þjónustu að gera. "Bindishnútar" og "jakkafatagufur" áttu ekki upp á pallborðið hjá mínum mönnum, sem þótti sér mörgum hverjum stafa ógn að menntuðu fólki, "því lærðara, þeim mun heimskara".

Fordómar? Svo sannarlega, enda hafði drakta- og jakkafataliðið fengið tækifæri til menntunar, sem gáfust ekki þegar strákar urðu menn við fermingu og neyddust til að byrja að vinna fyrir sér. Fordómarnir beindust þó ekki gegn menntun sem slíkri, heldur hrokanum í uppskrúfuðu pakkinu, sem er með eilífan belging og burðast með undarlegar hugmyndir um eigið mikilvægi. Verkamennirnir mínir voru nefnilega með hjörtu úr gulli og ráku mig áfram í námi og hreinlega bönnuðu mér að hanga í "skítnum" með sér.

Fátt fór meira í taugarnar á þessum vinum mínum en fyrsti maí. Merkingarlaus dagur þar sem "spilltir" verkalýðsforkólfarnir börðu sér á brjóst og sögðu okkur að nú væri komið nóg, við gætum ekki endalaust axlað byrgðar þjóðfélagsins með breiðu bökunum okkar. "Nú skal það gerast félagar! Við ætlum að sýna þessum kónum í stjórnarráðinu hvers við erum megnugir og knýja fram launahækkanir." Ár eftir ár, eftir ár. Og ekkert breytist.

Dagsbrún var versti óvinur okkar. Vegna þess að hún þóttist vera að gera eitthvað fyrir okkur. Flaumur innantómra loforðanna var endalaus og síst af öllu höfðum við geð í okkur að taka þátt í skrípaleik verkalýðsforystunnar þann 1. maí. Við eftirlétum það tilgerðarlegum iðnemum og stúdentafígúrum, sem fíluðu að "snobba niður á við", að taka þátt í karnivalinu. Á meðan það duglausa hyski marseraði með rauða fána og Che Guevara húfurnar sínar niður Laugaveginn. Notuðm við frídaginn til að jafna okkur á þynnkunni og fylirísröflinu um aumingjana í Dagsbrún.

Þynnka, sígó og svart kaffi; þannig halda alvöru verkamenn upp á daginn og bíða rólegir eftir byltingunni. Ykkur hinum er velkomið að hengslast niður í bæ og stuðla að því að grútmáttlausir verkalýðsleiðtogarnir geti haldið í þá tálsýn að þeir hafi einhverju hlutverki að gegna. Hvernig sem nokkrum manni getur dottið í hug að þjóð sem kallar funda og þrætur "sjálfstæðisbaráttu" eigi til snefil af baráttuvilja, samstöðu og getu til að breyta einhverju.

Gleðilegan 1. maí og til hamingju með bensínhækkunina.